cogPG.PG118 188
ἑρμηνεία γάρ ἐστι πῶς οἱ μὲν δικαιοῦνται , οἱ δὲ οὐ δικαιοῦνται . Καί φησιν , ὅτι οὐ δεομένου τοῦ κριτηρίου μαρτύρων , οὐ τινῶν ἔξωθεν ἀποδείξεων , ἀλλ´ οἴκοθεν ἐξ αὐτῶν τῶν λογισμῶν καὶ ἢ ἀμαρτία παρίσταται , καὶ ἡ ἀρετὴ ἐπίδηλος γίνεται . Διὸ κἂν οἱ ἄνθρωποι ἐνταῦθα ἀθωῶσιν , οὐ δεῖ τούτους θαῤῥεῖν · οὐδὲν γὰρ ἐκεῖθεν ὡφελήσουσι . Κἂν πάλιν κατακρίνωσιν , οὐ χρὴ φροντίζειν . Οὐδὲν γὰρ ἐκεῖ βλάψουσιν , ἀλλ´ ἀρκεῖ καὶ εἰς κατάκρισιν καὶ εἰς ἀθώωσιν , ἡ τῶν οἰκείων λογισμῶν συναίσθησις καὶ μαρτυρία . Διατί δὲ εἰπών · « Κατηγορούντων τῶν λογισμῶν , » οὐκ εἰπε , « Δικαιούντων ; » οὖτως γὰρ ἂν ἐδηλοῦντο , οἱ κολαζόμενοί τε διὰ τοῦ , Κατηγορούντων , » καὶ οἱ σωζόμενοι διὰ τοῦ , Δικαιούντων . Νῦν δὲ ὡς ἐπὶ ἑνὸς καὶ τοῦ αὐτοῦ προτρέπεται νοεῖν ἡ ἀκολουθία , καὶ τὸ , « Κατηγορούντων , » καὶ τὸ , « Ἀπολογουμένων . » Φαμὲν οὖν , ὅτι οὐ δεῖ ἐπὶ τοῦ ἑνὸς καὶ τοῦ αὐτοῦ ἁμφότερα λαβεῖν , ἀλλὰ κατηγορούντων μὲν τῶν λογισμῶν ἐφ᾽´ ἑτέρων , ἤτοι τῶν κολασθησομένων , ἀπολογουμένων δὲ ἐφ᾽´ ἑτέρων , ἤτοι τῶν σωθησομένων . Διατί δὲ οὐκ εἶπε · Καὶ δικαιούντων καὶ κατακρινόντων ; Ὅτι οὐ δικαιοῦσιν οὐτοι οὐδὲ τιμωροῦνται , ἀλλὰ κατηγοροῦσι μὲν ἢ ἀπολογοῦνται . Τὴν δὲ κρίσιν τῆς τιμωρίας ἡ τῆς´ δικαιώσεως ὁ κριτὴς ἐπάγει . Καλῶς οὖν φησι , τῶν λογισμῶν κατηγορούντων ἢ καὶ ἀπολογουμένων . Πάλιν ἔστιν εἰπεῖν · Τί οὖν · πῶς ἀπολογοῦνται , μηδενὸς κατηγομοῦντος ; Τὸ γὰρ , κατηγορούντων , εἴρηται , ὅτι ἐπὶ τῶν κολασθησομένων δεῖ λαβᾶν , τὸ δὲ ἀπολογουμένων , ἐπὶ τῶν δικαιωθησομένων , καὶ καλῶς εἴρηται , πῶς ἀπολογοῦνται μηδενὸς κατηγοροῦντος ; Κατηγοροῦσι καὶ ἐνταῦθα . Οὐ γὰρ ἔστιν , οὐκ ἔστιν ἄνθρωπον ἄνευ ἁμαρτίας ἐκεῖθεν ὀφθῆναι . Ἀλλ´ ἡ κατηγορία , ἐπεὶ οὐκ ἔστι βάρος ἔχοντα καὶ ὄγκον τὰ ἀμαρτήματα , οὐκ ἔστι σφοδρὰ οὐδὲ ἀπαράγραπτος , ἀλλὰ ἀπολογίαν προάγουσι πρὸς αὐτὴν οἱ λογισμοὶ , τὸ εὐόλισθον τῆς φύσεως , τὸ ἀσθενὲς , τὴν τοῦ Θεοῦ φιλανθρωπίαὺ , τὸν ἔλεον . Καὶ παύεται μὲν ἐκείνη , νικᾷ δὲ ἡ ἀπολογία . Ἀπὸ τῆς ἀπολογίας οὖν εἶσι , κἂν ἡ κατηγορία προηγήσατο , ἄξιοι οὗτοι σημαίνεσθαι . Ἐπειδὴ δὲ ἐν τοῖς ἀπολλυμένοις ἄτοπα μὲν καὶ χαλεπὰ τὰ ἁμαρτήματα , σφοδρὰ δὲ καὶ ἀπαραίτητος ἡ κατηγορία , οὐδαμοῦ δὲ ἡ ἀπολογία , τίθησιν ἐπ´ αὐτῶν πάλιν μόνον τὸ , κατηγορούντων . Εἰσὶ δὲ συγγνωστὰ μὲν , ἃ κατὰ λογισμοὺς ἡμάρτομεν , ἀσύγγνωστα δέ , ἃ μέχρι πράξεων παρειλκύσαμεν . Καὶ πάλιν συγγνωστὰ μὲν , ἃ διὰ μετανοίας καθηράμεθα , ἀσύγγνωστα δὲ , οἷς μηδὲ τὸ διὰ ταύτης ἰατήριον καὶ τὴν θεραπείαν προσενηνόχαμεν . Ἀύναται δὲ καὶ ὡς ἔχει τάξεως ἡ λέξις , τοῦ ῥητοῦ ἡ διάνοια παραληφθῆναι . Οἷον οἱ μὲν τὸν νόμον λαβόντες , καὶ τὸν νόμον καὶ τὴν συνείδησιν ἐφ᾽´ οἱς ἁμαρτάνουσι κατηγοροῦσαν . Οἱ δὲ μὴ παρειληφότες , φησὶ , τὸν νόμον , πράττοντες δὲ ἀπὸ συνειδήσεως τὰ τοῦνόμου , οὗτοι τὴν συνείδησιν προβάλλονται μάρτυρα τῆς ἀγαθοεργίας . Ἵνα γὰρ μή τις εἴπῃ · Οὐκοῦν κατὰ τύχην πράττουσι τὸ ἀγαθὸν , εἰ μὴ νόμῳ ἵήάττουσιν · Οὐμενοῦν , φησὶν , ἀλλὰ μετὰ συνειδήσεως ,
Lemmas: ἑρμηνεία γάρ εἰμί πῶς ὁ μέν δικαιόω , ὁ δέ οὖον δικαιόω . καί φημί , ὅτι οὖον δήω ὁ κριτήριον μάρτυς , οὖον τις ἔξωθεν ἀπόδειξις , ἀλ οἴκοθεν ἐκ αὐτός ὁ λογισμός καί ἢ ἁμαρτία παρίστημι , καί ὁ ἀρετή ἐπίδηλος γίγνομαι . Διὸ κἀν ὁ ἄνθρωπος ἐνταῦθα ἠθέω , οὖον δεῖ οὗτος θαρσέω · οὐδείς γάρ ἐκεῖθεν ὠφελέω . κἀν πάλιν κατακρίνω , οὖον χρή φροντίζω . οὐδείς γάρ ἐκεῖ βλάπτω , ἀλ ἀρκέω καί εἰς κατάκρισις καί εἰς ἀθῷος , ὁ ὁ οἰκέω λογισμός συναίσθησις καί μαρτυρία . διατί δέ εἶπον · « κατηγορέω ὁ λογισμός , » οὐ εἶπον , « δικαιόω ; » οὖτως γάρ εἄν δηλέομαι , ὁ κολάζω τε διά ὁ , κατηγορέω , » καί ὁ σώζω διά ὁ , δικαιόω . νῦν δέ ὡς ἐπί εἷς καί ὁ αὐτός προτρέπω νοέω ὁ ἀκολουθία , καί ὁ , « κατηγορέω , » καί ὁ , « ἀπολογέομαι . » φημί οὖν , ὅτι οὖον δεῖ ἐπί ὁ εἷς καί ὁ αὐτός ἀμφότερος λαμβάνω , ἀλλά κατηγορέω μέν ὁ λογισμός ἐφ᾽´ ἕτερος , ἤτοι ὁ κολάζω , ἀπολογέομαι δέ ἐφ᾽´ ἕτερος , ἤτοι ὁ σῴζω . διατί δέ οὐ εἶπον · καί δικαιόω καί κατακρίνω ; ὅτι2 οὖον δικαιόω οὗτος οὐδέ τιμωρέω , ἀλλά κατηγορέω μέν ἢ ἀπολογέομαι . ὁ δέ κρίσις ὁ τιμωρία ὁ τῆ δικαίωσις ὁ κριτής ἐπάγω . καλῶς οὖν φημί , ὁ λογισμός κατηγορέω ἢ καί ἀπολογέομαι . πάλιν εἰμί εἶπον · τις οὖν · πῶς ἀπολογέομαι , μηδείς κατηγέομαι ; ὁ γάρ , κατηγορέω , εἴρω , ὅτι ἐπί ὁ κολάζω δεῖ Λάβαν , ὁ δέ ἀπολογέομαι , ἐπί ὁ δικαιόω , καί καλῶς εἴρω , πῶς ἀπολογέομαι μηδείς κατηγορέω ; κατηγορέω καί ἐνταῦθα . οὖον γάρ εἰμί , οὐ εἰμί ἄνθρωπος ἄνευ ἁμαρτία ἐκεῖθεν ὁράω . Ἀλ ὁ κατηγορία , ἐπεί οὐ εἰμί βάρος ἔχω καί ὄγκος ὁ ἁμάρτημα , οὐ εἰμί σφοδρός οὐδέ ἀπαράγραπτος , ἀλλά ἀπολογία προάγω πρός αὐτός ὁ λογισμός , ὁ εὐόλισθος ὁ φύσις , ὁ ἀσθενής , ὁ ὁ Θεός φιλανθρωπία , ὁ ἔλεος . καί παύω μέν ἐκεῖνος , νικάω δέ ὁ ἀπολογία . ἀπό ὁ ἀπολογία οὖν εἶμι , κἀν ὁ κατηγορία προηγέομαι , ἄξιος οὗτος σημαίνω . ἐπεί δέ ἐν ὁ ἀπόλλυμι ἄτοπος μέν καί χαλεπός ὁ ἁμάρτημα , σφοδρός δέ καί ἀπαραίτητος ὁ κατηγορία , οὐδαμοῦ δέ ὁ ἀπολογία , τίθημι ἐπι αὐτός πάλιν μόνος ὁ , κατηγορέω . εἰσί δέ συγγνωστός μέν , ὁ κατά λογισμός ἁμαρτάνω , ἀσύγγνωστος δέ , ὁ μέχρι πρᾶξις παρειλκυσω . καί πάλιν συγγνωστός μέν , ὁ διά μετάνοια καθαίρω , ἀσύγγνωστος δέ , ὅς μηδέ ὁ διά οὗτος ἰατήριον καί ὁ θεραπεία προσφέρω . αυναω δέ καί ὡς ἔχω τάξις ὁ λέξις , ὁ ῥητός ὁ διάνοια παραλαμβάνω . οἷος ὁ μέν ὁ νόμος λαμβάνω , καί ὁ νόμος καί ὁ συνείδησις ἐφ᾽´ οἱςστις ἁμαρτάνω κατηγορέω . ὁ δέ μή παραλαμβάνω , φημί , ὁ νόμος , πράσσω δέ ἀπό συνείδησις ὁ τουνομος , οὗτος ὁ συνείδησις προβάλλω μάρτυς ὁ ἀγαθοεργία . ἵνα γάρ μή τις εἶπον · οὐκοῦν κατά Τύχη πράσσω ὁ ἀγαθός , εἰμί μή νόμος ἵημι · οὐμενοῦν , φημί , ἀλλά μετά συνείδησις ,