cogPG.PG006 709
μέγιστον ὁ Θεός ἐστι , δηλονότι εἴ τις ὑπόθοιτο μέγιστον κακὸν , εὑρεθήσεται ἑτέρα ἀρχὴ ἐναντία τῷ Θεῷ · ὅπερ οἱ Μανιχαῖοι κακῶς λέγοντες λέγουσι . Καὶ γὰρ ἄτοπον τὸν Θεὸν μὴ πάντα καταλαμβάνειν , μὴ πᾶσι τὴν ἑαυτοῦ ἀγαθότητα ἐπιλάμπειν . Μέγιστον τοίνυν κακὸν οὐδέν · καὶ γὰρ ἡ ἄγνοια πολλάκις ἐπ´ ἀγαθῷ δίδοται τοῖς ἀνθρώποις · ὁρῶμεν οὖν ἐπὶ πολλῶν , ὡς πολλάκις συμβαίνει μᾶλλον καταφρονεῖν τῶν γινωσκομένων ἢ τῶν ἀγνοουμένων . Ἄλλως τε καὶ τὸ ἀγνοεῖν τὸν ὄντως ὄντα Θεὸν , οὐκ ἔκ τινος ἄλλου , ἀλλ´ ἐκ τῆς οἰκείας λήθης ἡ ψυχὴ πάσχει . παραγίνεται δὲ καὶ ταῖς ἐνταῦθα ψυχαῖς γνῶσις Θεοῦ · ὥσπερ οὖν ὁρῶμεν καὶ ἐνταῦθα ἀνθρώπους γινώσκοντας τὸν Θεόν . Εἰ δέτις ἐθέλοι τὸ ἀληθὲς λέγειν , οὐδέ ἐστιν ὅλως ἄγνοια περὶ Θεοῦ · πάντες γὰρ , ὅτι ἕστιν ὁ Θεὸς , ὁμολογοῦσι κοινῇ ἐννοίᾳ . Ὅτι δὲ καὶ ἐνταῦθα ὄντες δύνανται οἱ ἄνθρωποι γινώσνειν τὸν Θεὸν , καὶ ἡ τῶν ὀρθοδόξων πίστις σαφῶς δηλοῖ , λέγουσα τὸν Θεὸν αὐτὸν κατεληλυθέναι , καὶ ἐγνῶσθαι τοῖς ἀνθρώποις . Εἰ τοίνυν δυνατὸν καὶ ἐνταῦθα τοὺς ἀνθρώπους ὄντας γινώσκειν τὸν Θεὸν , οὐδὲν αὐτοῖς μέγιστον κακὸν συμβαίνει ἐκ τοῦ ἐνταῦθα εἶναι . Τοῖς ἀγνοοῦσι γὰρ , καθὼς εἰρηται , ἐκ τῆς ἀπίστου φύσεως τὸ ἀγνοεῖν τὸν Θεὸν συμβαίνει . Εἰ δέ τις καὶ συγνωρήσει , ὅπερ ἄτοπον , μέγιστον εἶναι κακὸν τὰ ἐνταῦθα , καὶ κάλλιον ὑπάρχειν τὸ μὴ εἶναι τὰ τῇδε τοῦ εἶναι · εἰ μὲν λέγει κακὰ πεποιηκέναι τὰ τῇδε τὸν δημιουργὸν δι´ ἀσθένειαν , ἀνοηταίνει , τὴν τοῦ Θεοῦ δύναμιν φάσκων μὴ καταλαμβάνειν πάντα · εἰ δὲ δυνάμενος καλὰ ποιῆσαι τὰ τῇδε , συνεχώρησεν ἑτέροις κακὰ ποιεῖν , καὶ τοῦτο ἔσται κατηγόρημα Θεοῦ . Ὁ γὰρ δυνάμενος μὲν παῦσαι , περιορῶν δὲ , ἀληθέστερον αὐτὸς δρᾷ . Εἰ δὲ αὐτός ἐστιν ὁ Θεὸς ὁ ποιήσας τὰ τῇδε , δῆλον ὅτι τοῦ αὐτοῦ Θεοῦ μένοντος , καὶ εἰς ὕστερον καὶ ἀεὶ τὰ αὐτὰ ἔσται . Ἃ γὰρ πάλαι ἠδύνατο , καὶ νῦν δύναται . Εἰ δὲ νῦν τι πλεῖον δύναται παρὰ τὰ προτοῦ , ἔγχρονος αὐτοῦ ἔσται ἡ τοιαύτη δύναμις · ὅπερ ἄτοπον · τὸ γὰρ ἔγχρονον φθαρτόν . Εἰ δὲ , δυνάμενος καὶ πάλαι κωλῦσαι τὸ μέγιστον οὕτω κακὸν , οὐκ ἐκώλυσε , φθονερὸς ἂν εἴη · ὅπερ ἀσεβὲς καὶ φαντάζεσθαι . Δεῖ οὖν τὸν αὐτὸν ἐπὶ τῶν αὐτῶν μένοντα τὰ αὐτὰ ποιεῖν . Ἔλεγχος τῆς ἀποκρίσεως οὐκ ὀρθῶς γενομένης . ἱκανὸς μὲν ἦν εἰς ἔλεγχον τοῦ ἀσυστάτου λόγου αὐτὸς ὁλόγος νοούμενος . Τῷ γὰρ λέγειν ἐν ἀρχῇ μὲν τοῦ λόγου μὴ εἴναι μέγιστον κακὸν , ἐν τῷ τέλει δὲ τοῦ λόγου τὸ ἀσεβὲς εἶναι καὶ ἐκ μόνης φαντασίας τὸ τὰ ἀνάξια περὶ Θεοῦ φρονεῖν , πῶς οὐκ ἔστι κεκριμένως εἰσαγόμενον τὸ μέγιστον κακὸν τὸ ἀκρίτως ἐκβληθὲν παρὰ τοῦ ἀποκρινομένου ; Εἰ δὲ προστεθείη τῇ τοιαύτῃ ἐκ μόνης φαντασίας ἀσεβείᾳ καὶ τὸ λέγειν , μείζων γίνεται ἡ ἀσέβεια . Εἰ δὲ σὺν τῷ λέγειν καὶ τὸ γράφειν , ἐξ ἀνάγκης πᾶσαν κακίας ὑπερβολὴν ἡ ἀσέβεια ἔχουσα . Εἰ δὲ ταῦτα οὕτως ἔχει , καὶ ἔστιν ἐν πᾶσι τοῖς ἀναξίως περὶ Θεοῦ λεγομένοις τε καὶ γραφομένοις ,
Lemmas: μέγας ὁ Θεός εἰμί , δηλονότι εἰμί τις ὑποτίθημι μέγας κακός , εὑρίσκω ἕτερος ἀρχή ἐναντίος ὁ Θεός · ὅσπερ ὁ Μανιχαῖος κακῶς λέγω λέγω . καί γάρ ἄτοπος ὁ θεός μή πᾶς καταλαμβάνω , μή πᾶς ὁ ἑαυτοῦ ἀγαθότης ἐπιλάμπω . Μέγιστος τοίνυν κακός οὐδείς · καί γάρ ὁ ἄγνοια πολλάκις ἐπι ἀγαθός δίδωμι ὁ ἄνθρωπος · ὁράω οὖν ἐπί πολύς , ὡς πολλάκις συμβαίνω μᾶλλον καταφρονέω ὁ γιγνώσκω ἢ ὁ ἀγνοέω . ἄλλος τε καί ὁ ἀγνοέω ὁ εἰμί εἰμί θεός , οὐ ἐκ τις ἄλλος , ἀλ ἐκ ὁ οἰκεῖος λήθη ὁ ψυχή πάσχω . παραγίγνομαι δέ καί ὁ ἐνταῦθα Ψυχή γνῶσις Θεός · ὥσπερ οὖν ὁράω καί ἐνταῦθα ἄνθρωπος γιγνώσκω ὁ Θεός . εἰμί δέτις ἐθέλω ὁ ἀληθής λέγω , οὐδέ εἰμί ὅλως ἄγνοια περί Θεός · πᾶς γάρ , ὅτι ἕστiν ὁ θεός , ὁμολογέω κοινός ἔννοια . ὅτι2 δέ καί ἐνταῦθα εἰμί δύναμαι ὁ ἄνθρωπος γιγνώσκω ὁ θεός , καί ὁ ὁ ὀρθόδοξος πίστις σαφῶς δηλόω , λέγω ὁ θεός αὐτός κατέρχομαι , καί γιγνώσκω ὁ ἄνθρωπος . εἰμί τοίνυν δυνατός καί ἐνταῦθα ὁ ἄνθρωπος εἰμί γιγνώσκω ὁ θεός , οὐδείς αὐτός μέγας κακός συμβαίνω ἐκ ὁ ἐνταῦθα εἰμί . ὁ ἀγνοέω γάρ , καθώς ἐρω , ἐκ ὁ ἄπιστος φύσις ὁ ἀγνοέω ὁ θεός συμβαίνω . εἰμί δέ τις καί συγνωρήσει , ὅσπερ ἄτοπος , μέγας εἰμί κακός ὁ ἐνταῦθα , καί καλός ὑπάρχω ὁ μή εἰμί ὁ ὅδε ὁ εἰμί · εἰμί μέν λέγω κακός ποιέω ὁ ὅδε ὁ δημιουργός δις ἀσθένεια , ἀνοηταίνω , ὁ ὁ Θεός δύναμις φάσκω μή καταλαμβάνω πᾶς · εἰμί δέ δύναμαι καλός ποιέω ὁ ὅδε , συγχωρέω ἕτερος κακός ποιέω , καί οὗτος εἰμί κατηγόρημα Θεός . ὁ γάρ δύναμαι μέν παύω , περιοράω δέ , ἀληθής αὐτός δράω . εἰμί δέ αὐτός εἰμί ὁ θεός ὁ ποιέω ὁ ὅδε , δῆλος ὅτι ὁ αὐτός Θεός Μένων , καί εἰς ὕστερος καί ἀεί ὁ αὐτός εἰμί . ἁ γάρ πάλαι δύναμαι , καί νῦν δύναμαι . εἰμί δέ νῦν τίς πλείων δύναμαι παρά ὁ προτοῦ , ἔγχρονος αὐτός εἰμί ὁ τοιοῦτος δύναμις · ὅσπερ ἄτοπος · ὁ γάρ ἔγχρονος φθαρτός . εἰμί δέ , δύναμαι καί πάλαι κωλύω ὁ μέγας οὗτος κακός , οὐ κωλύω , φθονερός εἄν εἰμί · ὅσπερ ἀσεβής καί φαντάζω . Δεύς οὖν ὁ αὐτός ἐπί ὁ αὐτός Μένων ὁ αὐτός ποιέω . Ἔλεγχος ὁ ἀπόκρισις οὐ ὀρθῶς γίγνομαι . ἱκανός μέν εἰμί εἰς ἔλεγχος ὁ ἀσύστατος λόγος αὐτός ὁλόγος νοέω . ὁ γάρ λέγω ἐν ἀρχή μέν ὁ λόγος μή εἶμι μέγας κακός , ἐν ὁ τέλος δέ ὁ λόγος ὁ ἀσεβής εἰμί καί ἐκ μόνος φαντασία ὁ ὁ ἀνάξιος περί Θεός φρονέω , πῶς οὐ εἰμί κεκριμένως εἰσάγω ὁ μέγας κακός ὁ ἄκριτος ἐκβάλλω παρά ὁ ἀποκρίνω ; εἰμί δέ προστίθημι ὁ τοιοῦτος ἐκ μόνος φαντασία ἀσέβεια καί ὁ λέγω , μείζων γίγνομαι ὁ ἀσέβεια . εἰμί δέ σύν ὁ λέγω καί ὁ γράφω , ἐκ ἀνάγκη πᾶς κακία ὑπερβολή ὁ ἀσέβεια ἔχω . εἰμί δέ οὗτος οὕτως ἔχω , καί εἰμί ἐν πᾶς ὁ ἀνάξιος περί Θεός λέγω τε καί γράφω ,