cleonides.introductio-harmonica 13
Μεταβολὴ δὲ λέγεται τετραχῶς · καὶ γὰρ κατὰ γένος καὶ κατὰ σύστημα καὶ κατὰ τόνον καὶ κατὰ μελοποιΐαν . κατὰ μὲν οὖν γένος γίνεται μεταβολὴ , ὅταν ἐκ διατόνου εἰς χρῶμα ἢ ἁρμονίαν , ἢ ἐκ χρώματος ἢ ἁρμονίας εἴς τι τῶν λοιπῶν μεταβολὴ γένηται . κατὰ σύστημα δὲ , ὅταν ἐκ συναφῆς εἰς διάζευξιν ἢ ἀνάπαλιν μεταβολὴ γένηται . κατὰ τόνον δὲ , ὅταν ἐκ δωρίων εἰς φρύγια , ἢ ἐκ φρυγίων εἰς λύδια ἢ ὑπερμιξολύδια ἢ ὑποδώρια , ἢ καθόλου ὅταν ἔκ τινος τῶν δεκατριῶν τόνων εἴς τινα τῶν λοιπῶν μεταβολὴ γένηται . γίνονται δὲ μεταβολαὶ ἀπὸ τῆς ἡμιτονιαίας ( p . 2l ) ἀρξάμεναι μέχρι τοῦ διὰ πασῶν , ὧν αἱ μὲν κατὰ σύμφωνα γίνονται διαστήματα , αἱ δὲ κατὰ διάφωνα . τούτων δʼ ἐμμελεῖς μὲν αἵ τε κατὰ σύμφωνα γινόμενα διαστήματα καὶ ἡ τονιαία . τῶν δὲ λοιπῶν αἱ μὲν ἆσσον ἐμμελεῖς ἧττον ἢ ἐκμελεῖς , αἱ δὲ μᾶλλον ἀπέχουσαι μᾶλλον . ἐν ὅσαις μὲν οὖν αὐτῶν πλείων ἡ κοινωνία , ἐμμελέστεραί εἰσιν , ἐν ὅσοις δὲ ἐλάττων , ἐκμελέστεραι · ἐπειδὴ ἀναγκαῖον πάσῃ μεταβολῇ κοινόν τι ὑπάρχειν ἢ φθόγγον ἢ διάστημα ἢ σύστημα . λαμβάνεται δὲ ἡ κοινωνία καθʼ ὁμοιότητα φθόγγων · ὅταν γὰρ ἐπʼ ἀλλήλους ἐν ταῖς μεταβολαῖς πέσωσιν ὅμοιοι φθόγγοι κατὰ τὴν τοῦ πυκνοῦ μετοχὴν , ἐμμελὴς γίνεται ἡ μεταβολὴ , ὅταν δὲ ἀνόμοιοι , ἐκμελής . Κατὰ δὲ μελοποιΐαν γίνεται μεταβολὴ , ὅταν ἐκ διασταλτικοῦ ἤθους εἰς συσταλτικὸν ἢ ἡσυχαστικὸν , ἢ ἐξ ἡσυχαστικοῦ εἴς τι τῶν λοιπῶν ἡ μεταβολὴ γένηται . ἔστι δὲ διασταλτικὸν μὲν ἦθος μελοποιΐας , διʼ οὗ σημαίνεται μεγαλοπρέπεια καὶ δίαρμα ψυχῆς ἀνδρῶδες καὶ πράξεις ἡρωϊκαὶ καὶ πάθη τούτοις οἰκεῖα . χρῆται δὲ τούτοις μάλιστα μὲν ἡ τραγῳδία καὶ τῶν λοιπῶν δὲ ὅσα τούτου ἔχεται τοῦ χαρακτῆρος . συσταλτικὸν δὲ , διʼ οὗ συνάγεται ἡ ψυχὴ εἰς ταπεινότητα καὶ ἄνανδρον διάθεσιν . ἁρμόσει δὲ τὸ τοιοῦτον κατάστημα τοῖς ἐρωτικοῖς πάθεσι καὶ θρήνοις καὶ οἴκτοις καὶ τοῖς παραπλησίοις . ἡσυχαστικὸν δὲ ἦθός ἐστι μελοποιίας , ᾧ παρέπεται ἠρεμότης ψυχῆς καὶ κατάστημα ἐλευθέριόν τε καὶ εἰρηνικόν . ἁρμόσουσι δὲ αὐτῷ ὕμνοι παιᾶνες ( p . 22 ) ἐγκώμια συμβουλαὶ καὶ τὰ τούτοις ὅμοια .
Lemmas: μεταβολή δέ λέγω τετραχῶς · καί γάρ κατά γένος καί κατά σύστημα καί κατά τόνος καί κατά μελοποιία . κατά μέν οὖν γένος γίγνομαι μεταβολή , ὅταν ἐκ διάτονος εἰς χρῶμα ἤ ἁρμονία , ἤ ἐκ χρῶμα ἤ ἁρμονία εἰς τις ὁ λοιπός μεταβολή γίγνομαι . κατά σύστημα δέ , ὅταν ἐκ συναφή εἰς διάζευξις ἤ ἀνάπαλιν μεταβολή γίγνομαι . κατά τόνος δέ , ὅταν ἐκ δωρέω εἰς φρύγιον , ἤ ἐκ φρύγιον εἰς λύδιον ἤ ὑπερμιξολύδιος ἤ ὑποδώριος , ἤ καθόλου ὅταν ἐκ τις ὁ δεκατρεῖς τόνος εἰς τις ὁ λοιπός μεταβολή γίγνομαι . γίγνομαι δέ μεταβολή ἀπό ὁ ἡμιτονιαῖος ( p . 2l ) ἄρχω μέχρι ὁ διά πᾶς , ὅς ὁ μέν κατά σύμφωνος γίγνομαι διάστημα , ὁ δέ κατά διάφωνος . οὗτος δέ ἐμμελής μέν ὁ τε κατά σύμφωνος γίγνομαι διάστημα καί ὁ τονιαῖος . ὁ δέ λοιπός ὁ μέν ἆσσον ἐμμελής ἥσσων ἤ ἐκμελής , ὁ δέ μάλα ἀπέχω μάλα . ἐν ὅσος μέν οὖν αὐτός πολύς ὁ κοινωνία , ἐμμελής εἰμί , ἐν ὅσος δέ ἐλαχύς , ἐκμελής · ἐπειδή ἀναγκαῖος πᾶς μεταβολή κοινός τις ὑπάρχω ἤ φθόγγος ἤ διάστημα ἤ σύστημα . λαμβάνω δέ ὁ κοινωνία κατά ὁμοιότης φθόγγος · ὅταν γάρ ἐπί ἀλλήλων ἐν ὁ μεταβολή πίπτω ὅμοιος φθόγγος κατά ὁ ὁ πυκνός μετοχή , ἐμμελής γίγνομαι ὁ μεταβολή , ὅταν δέ ἀνόμοιος , ἐκμελής . κατά δέ μελοποιία γίγνομαι μεταβολή , ὅταν ἐκ διασταλτικός ἦθος εἰς συσταλτικός ἤ ἡσυχαστικός , ἤ ἐκ ἡσυχαστικός εἰς τις ὁ λοιπός ὁ μεταβολή γίγνομαι . εἰμί δέ διασταλτικός μέν ἦθος μελοποιία , διά ὅς σημαίνω μεγαλοπρέπεια καί δίαρμα ψυχή ἀνδρώδης καί πρᾶξις ἡρωϊκός καί πάθος οὗτος οἰκεῖος . χράω δέ οὗτος μάλα μέν ὁ τραγῳδία καί ὁ λοιπός δέ ὅσος οὗτος ἔχω ὁ χαρακτήρ . συσταλτικός δέ , διά ὅς συνάγω ὁ ψυχή εἰς ταπεινότης καί ἄνανδρος διάθεσις . ἁρμόζω δέ ὁ τοιοῦτος κατάστημα ὁ ἐρωτικός πάθος καί θρῆνος καί οἶκτος καί ὁ παραπλήσιος . ἡσυχαστικός δέ ἦθος εἰμί μελοποιία , ὅς παρέπομαι ἠρεμότης ψυχή καί κατάστημα ἐλευθέριος τε καί εἰρηνικός . ἁρμόζω δέ αὐτός ὕμνος Παιάν ( p . 22 ) ἐγκώμιον συμβουλή καί ὁ οὗτος ὅμοιος .