cleomedes.de-motu-circulari-corporum-caelestium 2.5.2
Πάντων τοίνυν τῶν ἄστρων ἡ σελήνη προσγειοτάτη οὖσα ἀερομιγὲς καὶ ζοφωδέστερον ἔχει σῶμα . Καὶ τοῦτο μάλιστα γίνεται καταφανὲς ἐν ταῖς εἰλικρινέσι τῶν ἐκλείψεων αὐτῆς . Ὥσπερ οὖν καὶ τἄλλα πάντα τῶν μὴ πάντη πυρίνων σωμάτων πέφυκεν ὁ ἥλιος λαμπρύνειν , οὕτω καὶ τῇ σελήνῃ ἐπιβάλλων τὰς ἀκτῖνας λαμπρύνει αὐτὴν ἅμα τε πεπιλημένην καὶ ἀερομιγῆ ὑπάρχουσαν . Λαμπρύνεται οὖν αὐτῆς τὸ πρὸς τὸν ἥλιον τετραμμένον . Εἰ οὖν διὰ παντὸς τὴν αὐτὴν σχέσιν πρὸς τὸν ἥλιον διεφύλαττεν , ἓν ἂν αὐτῆς μέρος ἦν τὸ διὰ παντὸς ὑπ᾿ αὐτοῦ πεφωτισμένον . Ἐπεὶ δὲ ποτὲ μὲν κατὰ τὴν προαιρετικὴν αὐτῆς πορείαν προσέρχεται τῷ ἡλίῳ , ποτὲ δὲ ἀποχωρεῖ , ἀπὸ μὲν συνόδου ἐπὶ πανσέληνον ἰοῦσα , ἀπὸ δὲ πανσελήνου ἐπὶ σύνοδον , οὕτω περιέρχεται περὶ πᾶσαν αὐτὴν κυκλεῦον τὸ ἀπὸ τοῦ ἡλίου φῶς ἔχουσα ἀεί . Ὅπερ γὰρ ἡ γῆ πέπονθεν ἑστῶσα , τοῦτο ἡ σελήνη κινουμένη πρὸς τὸν ἀπὸ τοῦ ἡλίου φωτισμόν . Ὥσπερ γὰρ ἡ γῆ τὸ ἴσον ἀπὸ τοῦ ἡλίου φῶς ἔχουσα ἀεὶ ἄλλοτε ἄλλα μέρη ὑπ᾿ αὐτοῦ καταλαμπόμενα ἔχει κατὰ τὴν τοῦ ἡλίου περίοδον , συμπερινοστούσης αὐτῷ καὶ τῆς λαμπηδόνος καὶ τῆς κατὰ τὴν γῆν σκιᾶς διαμετροῦντος τοῦ κατ᾿ αὐτὴν ἄκρου τὸ τοῦ ἡλίου κέντρον , οὕτω καὶ ἡ σελήνη τὸ αὐτὸ μὲν φῶς ἔχει ἀεὶ ἀπὸ τοῦ ἡλίου , νὴ Δία , οὐ ποτὲ μὲν πλείονος , ποτὲ δὲ μείονος ἐλλαμπομένου αὐτῆς , ἄλλοτε δὲ ἄλλα μέρη αὐτῆς καταλάμπεται , προσϊούσης τε τῷ ἡλίῳ καὶ πάλιν ἀποχωρούσης ἀπʼ αὐτοῦ καὶ οὕτω περὶ πᾶν αὐτῆς τὸ σῶμα κυκλεῦον ἐχούσης τὸ ἀπʼ αὐτοῦ φῶς . Ὁπότε μὲν οὖν σύνοδος εἴη , πεφώτισται αὐτῆς τὸ πρὸς τὸν οὐρανὸν τετραμμένον ἡμισφαίριον · τοῦτο γὰρ αὐτῆς τότε πρὸς τὸν ἥλιον ἀφορᾷ . Παραμειβούσης δὲ τὸν ἥλιον αὐτῆς καὶ ἐκ τοῦ πρὸς λόγον τῆς ἀποχωρήσεως τὸ πρὸς τὴν γῆν αὐτῆς βλέπον ἡμισφαίριον ἐπιστρεφούσης πρὸς αὐτόν , οὕτω πρῶτον μὲν ἐκ τῶν πλαγίων φωτιζομένη μηνοειδὲς ποιεῖ τὸ σχῆμα , εἶτα ἐπὶ πλεῖον ἐπιστρεφομένη πρὸς αὐτὸν διχότομον , εἶτα ἀμφίκυρτον καὶ μετὰ τοῦτο πλῆρες , ὁπόταν διαμετρήσῃ αὐτόν . Ἐφʼ ὅσον μὲν οὖν ἀπὸ συνόδου ἐπὶ διάμετρον παραγίνεται , ἐκ τοῦ πρὸς τὸν οὐρανὸν τετραμμένου ἡμισφαιρίου αὐτῆς εἰς τὸ πρὸς ἡμᾶς ὁρῶν κάτεισι τὸ ἀπὸ τοῦ ἡλίου φῶς · καὶ οὕτω λέγεται αὔξεσθαι μέχρι πανσελήνου . Ἐπειδὰν δὲ διαμετρήσασα παραμείψῃ τὴν διάμετρον , μειοῦται πάλιν ἐκ τοῦ πρὸς ἡμᾶς αὐτῆς ὁρῶντος ἡμισφαιρίου εἰς τὸ πρὸς τὸν οὐρανὸν ὁρῶν περιαγομένου τοῦ φωτὸς μέχρι συνόδου . Κἰ μὲν οὖν ἐπιπέδῳ τῷ σχήματι ἐκέχρητο , εὐθέως ἂν ἅμα τῷ παρελθεῖν ἀπὸ συνόδου τὸν ἥλιον ἐπληροῦτο καὶ ἔμενεν ἂν μέχρι συνόδου πλήρης . Νυνὶ δὲ σφαιρικὸν ἔχουσα τὸ σχῆμα οὕτω τὰς τῶν σχημάτων ἰδέας ἀποτελεῖ .
Lemmas: πᾶς τοίνυν ὁ ἄστρον ὁ σελήνη πρόσγειος εἰμί ἀερομιγής καί ζοφώδης ἔχω σῶμα . καί οὗτος μάλα γίγνομαι καταφανής ἐν ὁ εἰλικρινής ὁ ἔκλειψις αὐτός . ὥσπερ οὖν καί ἄλλος πᾶς ὁ μή πάντῃ πύρινος σῶμα φύω ὁ ἥλιος λαμπρύνω , οὕτως καί ὁ σελήνη ἐπιβάλλω ὁ ἀκτίς λαμπρύνω αὐτός ἅμα τε πιλέω καί ἀερομιγής ὑπάρχω . λαμπρύνω οὖν αὐτός ὁ πρός ὁ ἥλιος τρέπω . εἰ οὖν διά πᾶς ὁ αὐτός σχέσις πρός ὁ ἥλιος διαφυλάσσω , εἷς ἄν αὐτός μέρος εἰμί ὁ διά πᾶς ὑπό αὐτός φωτίζω . ἐπεί δέ ποτέ μέν κατά ὁ προαιρετικός ἑαυτοῦ πορεία προσέρχομαι ὁ ἥλιος , ποτέ δέ ἀποχωρέω , ἀπό μέν σύνοδος ἐπί πανσέληνος ἔρχομαι , ἀπό δέ πανσέληνος ἐπί σύνοδος , οὕτως περιέρχομαι περί πᾶς ἑαυτοῦ κυκλεύω ὁ ἀπό ὁ ἥλιος φάος ἔχω ἀεί . ὅς γάρ ὁ γῆ πάσχω ἵστημι , οὗτος ὁ σελήνη κινέω πρός ὁ ἀπό ὁ ἥλιος φωτισμός . ὥσπερ γάρ ὁ γῆ ὁ ἴσος ἀπό ὁ ἥλιος φάος ἔχω ἀεί ἄλλοτε ἄλλος μέρος ὑπό αὐτός καταλάμπω ἔχω κατά ὁ ὁ ἥλιος περίοδος , συμπερινοστέω αὐτός καί ὁ λαμπηδών καί ὁ κατά ὁ γῆ σκιά διαμετρέω ὁ κατά αὐτός ἄκρον ὁ ὁ ἥλιος κέντρον , οὕτως καί ὁ σελήνη ὁ αὐτός μέν φάος ἔχω ἀεί ἀπό ὁ ἥλιος , νή Ζεύς , οὐ ποτέ μέν πολύς , ποτέ δέ μείων ἐλλάμπω αὐτός , ἄλλοτε δέ ἄλλος μέρος αὐτός καταλάμπω , προσέρχομαι τε ὁ ἥλιος καί πάλιν ἀποχωρέω ἀπό αὐτός καί οὕτως περί πᾶς ἑαυτοῦ ὁ σῶμα κυκλεύω ἔχω ὁ ἀπό αὐτός φάος . ὁπότε μέν οὖν σύνοδος εἰμί , φωτίζω αὐτός ὁ πρός ὁ οὐρανός τρέπω ἡμισφαίριον · οὗτος γάρ αὐτός τότε πρός ὁ ἥλιος ἀφοράω . παραμείβω δέ ὁ ἥλιος αὐτός καί ἐκ ὁ πρός λόγος ὁ ἀποχώρησις ὁ πρός ὁ γῆ αὐτός βλέπω ἡμισφαίριον ἐπιστρέφω πρός αὐτός , οὕτως πρῶτος μέν ἐκ ὁ πλάγιον φωτίζω μηνοειδής ποιέω ὁ σχῆμα , εἶτα ἐπί πολύς ἐπιστρέφω πρός αὐτός διχότομος , εἶτα ἀμφίκυρτος καί μετά οὗτος πλήρης , ὁπόταν διαμετρέω αὐτός . ἐπί ὅσος μέν οὖν ἀπό σύνοδος ἐπί διάμετρος παραγίγνομαι , ἐκ ὁ πρός ὁ οὐρανός τρέπω ἡμισφαίριον αὐτός εἰς ὁ πρός ἐγώ ὁράω κατέρχομαι ὁ ἀπό ὁ ἥλιος φάος · καί οὕτως λέγω αὐξάνω μέχρι πανσέληνος . ἐπειδάν δέ διαμετρέω παραμείβω ὁ διάμετρος , μειόω πάλιν ἐκ ὁ πρός ἐγώ αὐτός ὁράω ἡμισφαίριον εἰς ὁ πρός ὁ οὐρανός ὁράω περιάγω ὁ φώς μέχρι σύνοδος . κίω μέν οὖν ἐπίπεδος ὁ σχῆμα χράω , εὐθύς ἄν ἅμα ὁ παρέρχομαι ἀπό σύνοδος ὁ ἥλιος πληρόω καί μένω ἄν μέχρι σύνοδος πλήρης . νυνί δέ σφαιρικός ἔχω ὁ σχῆμα οὕτως ὁ ὁ σχῆμα ἰδέα ἀποτελέω .