cleomedes.de-motu-circulari-corporum-caelestium 1.1.3
Ὅτι δὲ ἔστι κενόν , διὰ βραχέων ὑπομνήσομεν . Πᾶν σῶμα ἔν τινι εἶναι ἀναγκαῖον . Τοῦτο δὲ ἐν ἐστι , τοῦ κατέχοντος αὐτὸ καὶ πεπληρωκότος ἕτερον εἶναι δεῖ , ἀσώματον ὂν καὶ οἷον ἀναφές . Τὴν οὖν τοιαύτην ὑπόστασιν , οἵαν τε οὖσαν δέχεσθαι σῶμα καὶ κατέχεσθαι , κενὸν εἶναί φαμεν . Ὅτι δὲ ἔν τινι τοιούτῳ τὰ σώματά ἐστι , μάλιστα ἐπὶ τῶν ὑδάτων καὶ πάσης τῆς ὑγρᾶς οὐσίας πάρεστιν ὁρᾶν . Ὁπόταν γὰρ ἐκ σκεύους ὑγρὸν ἔχοντος καὶ στερεόν τι ἐν αὐτῷ σῶμα ἄρωμεν τὸ στερεόν , συμπίπτει τὸ ὕδωρ ἐπὶ τὸν τοῦ ἐξηρμένου τόπον , καὶ οὐκέτι ἡ αὐτὴ ἔξαρσις αὐτοῦ φαίνεται , ἀλλὰ τοσούτῳ ἐλάττων , ὅσον τὸ τοῦ ἐξαρθέντος μέγεθος ἦν . Καὶ πάλιν , ἂν εἰς πεπληρωμένον ὑγροῦ σκεῦος στερεόν τι ἐμβληθῇ , τοσοῦτον ὑπερχεῖται τοῦ ὑγροῦ , ὅσος ἐστὶν ὁ τοῦ ἐμβληθέντος στερεοῦ ὄγκος , οὐκ ἂν τούτου συμβαίνοντος , εἰ μὴ ἔν τινι τὸ ὑγρὸν ὑπῆρχε πεπληρωμένῳ ὑπʼ αὐτοῦ καὶ οἵῳ τε ὄντι ὑπὸ σώματος κατέχεσθαι . Τ δὲ ὅμοιον καὶ ἐπὶ τοῦ ἀέρος γίνεσθαι ὑποληπτέον . Καὶ γὰρ οὗτος ἐξωθεῖται ἐκ τοῦ κατεχομένου ὑπʼ αὐτοῦ τόπου , ὁπόταν στερεόν τι καταλαμβάνῃ αὐτόν . Ὅταν γοῦν εἴς τι σκεῦος ἐγχέωμέν τι , ἀντιλαμβανόμεθα ἐξιόντος τοῦ ἐν αὐτῷ πνεύματος , καὶ μάλιστα , ὁπόταν στενὸν ἔχῃ τὸ στόμα . Καὶ μὴν καὶ τὸν κόσμον αὐτὸν δυνάμεθα ἐπινοῆσαι κινούμενον ἐκ τοῦ τόπου , ὃν νῦν τυγχάνει κατειληφώς . Ταύτῃ δὲ αὐτοῦ τῇ μεταβάσει συνεπινοήσομεν τόν τε ἀπολειφθέντα τόπον κενὸν ὄντα , καὶ εἰς ὃν μετέστη , κατειλημμένον καὶ κατεχόμενον ὑπʼ αὐτοῦ · οὗτος δʼ ἂν εἴη κενὸν πεπληρωμένον . Εἰ δὲ καὶ εἰς πῦρ ἀναλύεται ἡ πᾶσα οὐσία , ὡς τοῖς χαριεστάτοις τῶν φυσικῶν δοκεῖ , ἀνάγκη πλέον ἢ μυριοπλασίονα τόπον αὐτὴν καταλαμιβάνειν , ὥσπερ καὶ τὰ εἰς ἀτμὸν ἐκθυμιώμενα τῶν στερεῶν σωμάτων . Ὁ τοίνυν ἐν τῇ ἐκπυρώσει ὑπὸ τῆς οὐσίας χεομένης καταλαμβανόμενος τόπος νῦν κενός ἐστιν , οὐδενός γε σώματος αὐτὸν πεπληρωκότος . Εἰ δὲ φήσει τις , μὴ γίνεσθαι ἐκπύρωσιν , οὐδὲν πρὸς τὸ μὴ εἶναι κενὸν ἐναντιοῦται τὸ τοιοῦτον . Καὶ γὰρ εἰ μόνον ἐπινοήσαιμεν χεομένην τὴν οὐσίαν καὶ ἐπὶ πλέον ἐκτεινομένην , οὐθενὸς αὐτῇ πρὸς τὴν τοιαύτην ἔκτασιν ἐμποδὼν γενέσθαι δυναμένου , αὐτὸ τοῦτο , εἰς ὃ τῇ ἐπινοίᾳ χωροίη κατὰ τὴν ἔκτασιν , κενὸν ἂν εἴη · ὥσπερ ἀμέλει καὶ τὸ νῦν κατεχόμενον ὑπʼ αὐτῆς κενόν ἐστι πεπληρωμένον .
Lemmas: ὅτι δέ εἰμί κενός , διά βραχύς ὑπομιμνῄσκω . πᾶς σῶμα ἐν τις εἰμί ἀναγκαῖος . οὗτος δέ ἐν εἰμί , ὁ κατέχω αὐτός καί πληρόω ἕτερος εἰμί δέω , ἀσώματος εἰμί καί οἷος ἀναφής . ὁ οὖν τοιοῦτος ὑπόστασις , οἷος τε εἰμί δέχομαι σῶμα καί κατέχω , κενός εἰμί φημί . ὅτι δέ ἐν τις τοιοῦτος ὁ σῶμα εἰμί , μάλα ἐπί ὁ ὕδωρ καί πᾶς ὁ ὑγρός οὐσία πάρειμι ὁράω . ὁπόταν γάρ ἐκ σκεῦος ὑγρός ἔχω καί στερεός τις ἐν αὐτός σῶμα ἀείρω ὁ στερεός , συμπίπτω ὁ ὕδωρ ἐπί ὁ ὁ ἐξαίρω τόπος , καί οὐκέτι ὁ αὐτός ἐξαρσις αὐτός φαίνω , ἀλλά τοσοῦτος ἐλαχύς , ὅσος ὁ ὁ ἐξαίρω μέγεθος εἰμί . καί πάλιν , ἐάν εἰς πληρόω ὑγρός σκεῦος στερεός τις ἐμβάλλω , τοσοῦτος ὑπερχέω ὁ ὑγρός , ὅσος εἰμί ὁ ὁ ἐμβάλλω στερεός ὄγκος , οὐ ἄν οὗτος συμβαίνω , εἰ μή ἐν τις ὁ ὑγρός ὑπάρχω πληρόω ὑπό αὐτός καί οἷος τε εἰμί ὑπό σῶμα κατέχω . Τ δέ ὅμοιος καί ἐπί ὁ ἀήρ γίγνομαι ὑπολαμβάνω . καί γάρ οὗτος ἐξωθέω ἐκ ὁ κατέχω ὑπό αὐτός τόπος , ὁπόταν στερεός τις καταλαμβάνω αὐτός . ὅταν γοῦν εἰς τις σκεῦος ἐγχύνω τις , ἀντιλαμβάνω ἐξέρχομαι ὁ ἐν αὐτός πνεῦμα , καί μάλα , ὁπόταν στενός ἔχω ὁ στόμα . καί μήν καί ὁ κόσμος αὐτός δύναμαι ἐπινοέω κινέω ἐκ ὁ τόπος , ὅς νῦν τυγχάνω καταλαμβάνω . οὗτος δέ αὐτός ὁ μετάβασις συνεπινοέω ὁ τε ἀπολείπω τόπος κενός εἰμί , καί εἰς ὅς μεθίστημι , καταλαμβάνω καί κατέχω ὑπό αὐτός · οὗτος δέ ἄν εἰμί κενός πληρόω . εἰ δέ καί εἰς πῦρ ἀναλύω ὁ πᾶς οὐσία , ὡς ὁ χαρίεις ὁ φυσικός δοκέω , ἀνάγκη πολύς ἤ μυριοπλασίων τόπος αὐτός καταλαμβάνω , ὥσπερ καί ὁ εἰς ἀτμός ἐκθυμιάω ὁ στερεός σῶμα . ὁ τοίνυν ἐν ὁ ἐκπύρωσις ὑπό ὁ οὐσία χάω καταλαμβάνω τόπος νῦν κενός εἰμί , οὐδείς γε σῶμα αὐτός πληρόω . εἰ δέ φημί τις , μή γίγνομαι ἐκπύρωσις , οὐδείς πρός ὁ μή εἰμί κενός ἐναντιόομαι ὁ τοιοῦτος . καί γάρ εἰ μόνος ἐπινοέω χάω ὁ οὐσία καί ἐπί πολύς ἐκτείνω , οὐδείς αὐτός πρός ὁ τοιοῦτος ἔκτασις ἐμποδών γίγνομαι δύναμαι , αὐτός οὗτος , εἰς ὅς ὁ ἐπίνοια χωρέω κατά ὁ ἔκτασις , κενός ἄν εἰμί · ὥσπερ ἀμέλει καί ὁ νῦν κατέχω ὑπό αὐτός κενός εἰμί πληρόω .