cleomedes.de-motu-circulari-corporum-caelestium 2.3.3
Ἀπὸ ταύτης τῆς ἐφόδου πάρεστιν ἐννοεῖν , ὡς καὶ οἱ ἀστέρες παμμεγέθεις εἰσίν , ἀλλ᾿ οὐχί , μὰ Δία , τηλικοῦτοι , ἡλίκοι φαίνονται , καὶ μάλιστα οἱ ἀπλανεῖς οἱ ὑψηλότατοι . Πολλῆς γὰρ τῆς ἐν τοῖς μεγέθεσιν αὐτῶν διαφορᾶς θεωρουμένης οὐδεὶς δακτυλιαίου ἐλάσσων φαντάζεται εἶναι . Ὁ δὲ φωσφόρος καὶ δύο δακτύλων ἀποπέμπει τὴν φαντασίαν , ὥστε ἡ τούτου διάμετρος ἕκτον γίνεται τῆς περὶ τὸν ἥλιον διαμέτρου , ἂν ταὐτὸν ἀπέχωσιν ἀπὸ τῆς γῆς διάστημα , εἰ δὲ μή , πρὸς λόγον . Τὸ δὲ τῶν δακτυλιαίων φαινομένων μέγεθος δωδέκατον γίνεται τῆς ἡλιακῆς διαμέτρου ταὐτὸν ἔχειν τῷ ἡλίῳ ὕψος ὑποτεθέντων , ὑψηλοτέρων δʼ ὄντων τὸ ἀνάλογον ληφθήσεται τῆς ἀποστάσεως . Ὥστε οὐ χρὴ ἀπογινώσκειν , εἰ καὶ τῷ ἡλιακῷ μεγέθει αὐτῶν τινὲς ἐξισοῦνται ἢ καὶ ὑπεραίρουσιν αὐτὸν τῷ μεγέθει . Εἰ γάρ τις ἐπὶ τοσοῦτον ἐξῆρται αὐτῶν , ἐφ᾿ ὅσον καὶ ὁ ἥλιος ἐπινοηθεὶς ἐξαίρεσθαι ἀστεριαῖον μέγεθος ἔχων ὀφθήσεται , ἴσος ἂν εἴη τῷ ἡλίῳ · εἰ δὲ καὶ ἐπὶ πλέον εἴη ἐξηρμένος , μείζων πρὸς λόγον τοῦ ὕψους . Ἐπεὶ οὖν ὑψηλότατοι μέν εἰσιν οἱ ἐν τῇ ἐξωτάτῃ τοῦ οὐρανοῦ περιοχῇ , οὐδεὶς δ᾿ αὐτῶν ἐλάσσων δακτυλιαίου κατὰ τὴν φαντασίαν , πάντες ἂν μείζους τῆς γῆς εἶεν . Καὶ μὴν ἡ γῆ στιγμιαία πρὸς τὸ ἡλιακὸν ὕψος ὑπάρχουσα ἤτοι οὐδ᾿ ὅλως ἂν ὑπ᾿ ἀνθρώπου ὀφθείη ἀπὸ τοῦ ἡλιακοῦ ὕψους ὁρωμένη ἢ ὅσον ἀστέρος βραχυτάτου τὸ μέγεθος ἔχουσα · ἀπὸ δέ γε τῆς σφαίρας τῶν ἀπλανῶν οὐδ᾿ ἂν ὀφθείη , οὐδ᾿ εἰ ἐπ᾿ ἴσης τῷ ἡλίῳ λαμπρὰ εἶναι ὑποτεθείη . Γνώριμον οὖν ὅτι πάντες οἱ ἐν τούτῳ τῷ ὕψει ὁρώμενοι ἀπ᾿ αὐτῆς ἀστέρες μείζους εἰσὶν αὐτῆς , ὥσπερ ἀμέλει καὶ αὐτὸς ὁ ἥλιος , ᾧ εἰκὸς ἐξισοῦσθαι κατὰ τὸ μέγεθος πολλοὺς τῶν ἀπλανῶν ἀστέρων ἢ καὶ ὑπεραίρειν αὐτὸν τῷ μεγέθει . Καὶ τοιοῦτος μὲν ὁ περὶ τούτων λόγος . Τῆς δὲ σελήνης τὸ μέγεθος καὶ ὅτι μή ἐστι ποδιαία , ἔνεστι καὶ ἀπὸ τῆς δυνάμεως τεκμαίρεσθαι , οὐ μόνον ὅλον αὐτῆς τὸν κόσμον φωτιζούσης καὶ μεγάλας ἐν τῷ ἀέρι τροπὰς ἐργαζομένης καὶ πολλὰ τῶν ἐπὶ γῆς συμπαθοῦντα ἐχούσης , ἀλλὰ καὶ τῶν περὶ τὸν κεανὸν ἀμπώτεων καὶ πλημμυρίδων αὐτῆς αἰτίας γινομένης . Καὶ διότι μὲν οὔτε ὁ ἥλιος οὔτε ἡ σελήνη οὔτε τῶν ἄλλων τι ἄστρων τηλικοῦτόν ἐστιν , ἡλίκον φαίνεται , αὐταρκως προείρηται . Τῶν μὲν οὖν ἄλλων ἄστρων , ὁπόσα γε φαίνεται ἡμῖν , οὐδὲν τῆς γῆς σμικρότερον εἶναι δοκεῖ , τὴν δὲ σελήνην σμικροτέραν τῆς γῆς φασιν οἱ ἀστρολόγοι εἶναι , τεκμαιρόμενοι πρῶτον μέν , ὅτι ἡ διάμετρος αὐτῆς δὶς καταμετρεῖ τὸ τῆς γῆς σκίασμα · ἔπειτα ἐν ταῖς ἡλιακαῖς τῶν ἐκλείψεων τετήρηται , καθάπερ ἔφαμεν , οὐ πᾶς ἐκλείπων ἐν Ἀλεξανδρείᾳ ὁ ἥλιος ἐν Ἑλλησπόντῳ τελείας ἐκλείψεως γενομένης · ὅπερ οὐκ ἂν ἐγίνετο μὴ ἀξιόλογον τὸ μέγεθος τῆς γῆς ὡς πρὸς τὴν σελήνην ἐχούσης . Ἐν γὰρ σταδίοις μυρίοις τοσαύτης τῆς διαφορᾶς γινομένης γνώριμον ὅτι μὴ πολὺ τῆς γῆς κατασκιάζει ἡ σελήνη . Εἰ δέ γε ἴση ἦν ἡ σελήνη ἢ μείζων τῆς γῆς , πολὺ μέρος ἂν αὐτῆς κατεσκίαζεν ἐν ταῖς γινομέναις αὐτῆς ὑπὸ τὸν ἥλιον ὑποδρομαῖς . Νῦν δὲ καὶ μέρη γενήσεται τῆς γῆς , ἐν οἷς ὅλος φανήσεται ὁ ἥλιος ἐν ἑτέροις αὐτῆς μέρεσιν ὅλος ἐκλείπων . Φαίνεται δ᾿ ἡ σελήνη μεγάλη καὶ τῷ ἡλίῳ ἰσομεγέθης καὶ τῶν ἀστέρων μείζων , ἐλάττων . κατὰ τὴν ἀλήθειαν αὐτῶν οὖσα , ἐπειδὴ πάντων τῶν ἄστρων προσγειοτάτη ἐστί , κατὰ τὴν συναφὴν αὐτὴν τοῦ ἀέρος καὶ αἰθέρος εἶναι ὑπονοουμένη . Καὶ ὅτι γε πάντων προσγειοτάτη ἐστί , πρῶτον μὲν ἀπὸ τῆς ὄψεως αὐτῆς δείκνυται τοῖς ἐπιμελέστερον ἀφορῶσιν · ἐπεὶ ταύτην μὲν οὐδὲν ὑπέρχεται τῶν ἄλλων ἄστρων , αὕτη δὲ πάντα τὰ πλανώμενα ὑποτρέχουσα ὁρᾶται . Ἐξ οὗ δείκνυται ὑψηλότερα αὐτῆς ὄντα . Καὶ μὴν καὶ τὸ οἰκεῖον αὐτῆς σῶμα ἀερομιγὲς καὶ ζοφωδέστερόν ἐστι διὰ τὸ μὴ εἶναι ἐν τῷ εἰλικρινεῖ τοῦ αἰθέρος , καθάπερ τὰ λοιπὰ τῶν ἄστρων , ἀλλὰ κατὰ τὴν συναφὴν τῶν δύο στοιχείων , ὡς εἴρηται . Πρὸς δὲ τούτοις καὶ μόνη εἰς τὴν σκιὰν τῆς γῆς ἐμπίπτει , τῶν δὲ ἄλλων οὐδέν . Εἰ δὲ μή , συνέβαινεν ἂν αὐτοῖς ποτὲ μὲν λαμπροτέροις , ποτὲ δ᾿ ἀμαυροτέροις φαίνεσθαι . Πᾶν γὰρ πύρινον σῶμα λαμπρότερον μὲν ἐν σκιᾷ , ἀμαυρότερον δὲ ὑπὸ τὰς αὐγὰς τοῦ ἡλίου φαίνεται . Καὶ τὴν συμπάθειαν τὴν πρὸς τὰ ἐπίγεια αὕτη παρὰ τὰ ἄλλα τῶν ἄστρων ἐξαίρετον ἔχει δι᾿ αὐτὸ τὸ προσγειοτέρα εἶναι . Τόν τε οἰκεῖον κύκλον αὕτη διέρχεται ἡμέραις ἑπτὰ καὶ εἴκοσι καὶ ἡμίσει , οὐδ᾿ ἑνὸς τῶν ἄλλων ἐνιαυσιαίας ἐλάττονα τὴν περίοδον ἔχοντος . Καὶ ὅτι μὲν προσγειοτάτη πάντων ἐστὶ τῶν ἄστρων , γνώριμον ἀπὸ τούτων .
Lemmas: ἀπό οὗτος ὁ ἔφοδος πάρειμι ἐννοέω , ὡς καί ὁ ἀστήρ παμμεγέθης εἰμί , ἀλλά οὐ , μά Ζεύς , τηλικοῦτος , ἡλίκος φαίνω , καί μάλα ὁ ἀπλανής ὁ ὑψηλός . πολύς γάρ ὁ ἐν ὁ μέγεθος αὐτός διαφορά θεωρέω οὐδείς δακτυλιαῖος ἐλαχύς φαντάζω εἰμί . ὁ δέ φωσφόρος καί δύο δάκτυλος ἀποπέμπω ὁ φαντασία , ὥστε ὁ οὗτος διάμετρος ἕκτος γίγνομαι ὁ περί ὁ ἥλιος διάμετρος , ἐάν αὐτός ἀπέχω ἀπό ὁ γῆ διάστημα , εἰ δέ μή , πρός λόγος . ὁ δέ ὁ δακτυλιαῖος φαίνω μέγεθος δωδέκατος γίγνομαι ὁ ἡλιακός διάμετρος αὐτός ἔχω ὁ ἥλιος ὕψος ὑποτίθημι , ὑψηλός δέ εἰμί ὁ ἀνάλογος λαμβάνω ὁ ἀπόστασις . ὥστε οὐ χρή ἀπογιγνώσκω , εἰ καί ὁ ἡλιακός μέγεθος αὐτός τις ἐξισόω ἤ καί ὑπεραίρω αὐτός ὁ μέγεθος . εἰ γάρ τις ἐπί τοσοῦτος ἐξαίρω αὐτός , ἐπί ὅσος καί ὁ ἥλιος ἐπινοέω ἐξαίρω ἀστεριαῖος μέγεθος ἔχω ὁράω , ἴσος ἄν εἰμί ὁ ἥλιος · εἰ δέ καί ἐπί πολύς εἰμί ἐξαίρω , μέγας πρός λόγος ὁ ὕψος . ἐπεί οὖν ὑψηλός μέν εἰμί ὁ ἐν ὁ ἐξός ὁ οὐρανός περιοχή , οὐδείς δέ αὐτός ἐλαχύς δακτυλιαῖος κατά ὁ φαντασία , πᾶς ἄν μέγας ὁ γῆ εἰμί . καί μήν ὁ γῆ στιγμιαῖος πρός ὁ ἡλιακός ὕψος ὑπάρχω ἤτοι οὐδέ ὅλος ἄν ὑπό ἄνθρωπος ὁράω ἀπό ὁ ἡλιακός ὕψος ὁράω ἤ ὅσος ἀστήρ βραχύς ὁ μέγεθος ἔχω · ἀπό δέ γε ὁ σφαῖρα ὁ ἀπλανής οὐδέ ἄν ὁράω , οὐδέ εἰ ἐπί ἴσος ὁ ἥλιος λαμπρός εἰμί ὑποτίθημι . γνώριμος οὖν ὅτι πᾶς ὁ ἐν οὗτος ὁ ὕψος ὁράω ἀπό αὐτός ἀστήρ μέγας εἰμί αὐτός , ὥσπερ ἀμέλει καί αὐτός ὁ ἥλιος , ὅς ἔοικα ἐξισόω κατά ὁ μέγεθος πολύς ὁ ἀπλανής ἀστήρ ἤ καί ὑπεραίρω αὐτός ὁ μέγεθος . καί τοιοῦτος μέν ὁ περί οὗτος λόγος . ὁ δέ σελήνη ὁ μέγεθος καί ὅτι μή εἰμί ποδιαῖος , ἔνειμι καί ἀπό ὁ δύναμις τεκμαίρομαι , οὐ μόνος ὅλος αὐτός ὁ κόσμος φωτίζω καί μέγας ἐν ὁ ἀήρ τροπή ἐργάζομαι καί πολύς ὁ ἐπί γῆ συμπαθέω ἔχω , ἀλλά καί ὁ περί ὁ κεανὸν ἄμπωτις καί πλημμυρίς αὐτός αἰτία γίγνομαι . καί διότι μέν οὔτε ὁ ἥλιος οὔτε ὁ σελήνη οὔτε ὁ ἄλλος τις ἄστρον τηλικοῦτος εἰμί , ἡλίκος φαίνω , αὔταρκος προλέγω . ὁ μέν οὖν ἄλλος ἄστρον , ὁπόσος γε φαίνω ἐγώ , οὐδείς ὁ γῆ μικρός εἰμί δοκέω , ὁ δέ σελήνη μικρός ὁ γῆ φημί ὁ ἀστρολόγος εἰμί , τεκμαίρομαι πρῶτος μέν , ὅτι ὁ διάμετρος αὐτός δίς καταμετρέω ὁ ὁ γῆ σκίασμα · ἔπειτα ἐν ὁ ἡλιακός ὁ ἔκλειψις τηρέω , καθά φημί , οὐ πᾶς ἐκλείπω ἐν Ἀλεξάνδρεια ὁ ἥλιος ἐν Ἑλλήσποντος τέλειος ἔκλειψις γίγνομαι · ὅς οὐ ἄν γίγνομαι μή ἀξιόλογος ὁ μέγεθος ὁ γῆ ὡς πρός ὁ σελήνη ἔχω . ἐν γάρ στάδιον μυρίος τοσοῦτος ὁ διαφορά γίγνομαι γνώριμος ὅτι μή πολύς ὁ γῆ κατασκιάζω ὁ σελήνη . εἰ δέ γε ἴσος εἰμί ὁ σελήνη ἤ μέγας ὁ γῆ , πολύς μέρος ἄν αὐτός κατασκιάζω ἐν ὁ γίγνομαι αὐτός ὑπό ὁ ἥλιος ὑποδρομή . νῦν δέ καί μέρος γίγνομαι ὁ γῆ , ἐν ὅς ὅλος φαίνω ὁ ἥλιος ἐν ἕτερος αὐτός μέρος ὅλος ἐκλείπω . φαίνω δέ ὁ σελήνη μέγας καί ὁ ἥλιος ἰσομεγέθης καί ὁ ἀστήρ μέγας , ἐλαχύς . κατά ὁ ἀλήθεια αὐτός εἰμί , ἐπειδή πᾶς ὁ ἄστρον πρόσγειος εἰμί , κατά ὁ συναφή αὐτός ὁ ἀήρ καί αἰθήρ εἰμί ὑπονοέω . καί ὅτι γε πᾶς πρόσγειος εἰμί , πρῶτος μέν ἀπό ὁ ὄψις αὐτός δείκνυμι ὁ ἐπιμελής ἀφοράω · ἐπεί οὗτος μέν οὐδείς ὑπέρχομαι ὁ ἄλλος ἄστρον , οὗτος δέ πᾶς ὁ πλανάω ὑποτρέχω ὁράω . ἐκ ὅς δείκνυμι ὑψηλός αὐτός εἰμί . καί μήν καί ὁ οἰκεῖος αὐτός σῶμα ἀερομιγής καί ζοφώδης εἰμί διά ὁ μή εἰμί ἐν ὁ εἰλικρινής ὁ αἰθήρ , καθά ὁ λοιπός ὁ ἄστρον , ἀλλά κατά ὁ συναφή ὁ δύο στοιχεῖον , ὡς λέγω . πρός δέ οὗτος καί μόνος εἰς ὁ σκιά ὁ γῆ ἐμπίπτω , ὁ δέ ἄλλος οὐδείς . εἰ δέ μή , συμβαίνω ἄν αὐτός ποτέ μέν λαμπρός , ποτέ δέ ἀμαυρός φαίνω . πᾶς γάρ πύρινος σῶμα λαμπρός μέν ἐν σκιά , ἀμαυρός δέ ὑπό ὁ αὐγή ὁ ἥλιος φαίνω . καί ὁ συμπάθεια ὁ πρός ὁ ἐπίγειος οὗτος παρά ὁ ἄλλος ὁ ἄστρον ἐξαιρετός ἔχω διά αὐτός ὁ πρόσγειος εἰμί . ὁ τε οἰκεῖος κύκλος οὗτος διέρχομαι ἡμέρα ἑπτά καί εἴκοσι καί ἥμισυς , οὐδέ εἷς ὁ ἄλλος ἐνιαυσιαῖος ἐλαχύς ὁ περίοδος ἔχω . καί ὅτι μέν πρόσγειος πᾶς εἰμί ὁ ἄστρον , γνώριμος ἀπό οὗτος .