clemens-alexandrinus.paedagogus 1.13
Πᾶν τὸ παρὰ τὸν λόγον τὸν ὀρθὸν τοῦτο ἁμάρτημά ἐστιν . αὐτίκα γοῦν τὰ πάθη τὰ γενικώτατα ὧδέ πως ὁρίζεσθαι ἀξιοῦσιν οἱ φιλόσοφοι , τὴν μὲν ἐπιθυμίαν ὄρεξιν ἀπειθῆ λόγῳ , τὸν δὲ φόβον ἔκκλισιν ἀπειθῆ λόγῳ , ἡδονὴν δὲ ἔπαρσιν ψυχῆς ἀπειθῆ λόγῳ , λύπην δὲ συστολὴν ψυχῆς ἀπειθῆ λόγῳ . εἰ τοίνυν ἡ πρὸς τὸν λόγον ἀπείθεια ἁμαρτίας ἐστὶ γεννητική , πῶς οὐχὶ ἐξ ἀνάγκης ἡ τοῦ λόγου ὑπακοή , ἣν δὴ πίστιν φαμέν , τοῦ καλουμένου καθήκοντος ἔσται περιποιητική ; καὶ γὰρ ἡ ἀρετὴ αὐτὴ διάθεσίς ἐστι ψυχῆς σύμφωνος τῷ λόγου περὶ ὅλον τὸν βίον . ναὶ μὴν τὸ κορυφαιότατον , αὐτὴν φιλοσοφίαν ἐπιτήδευσιν λόγου ὀρθότητος ἀποδιδόασιν , ὡς ἐξ ἀνάγκης εἶναι τὸ πλημμελούμενον πᾶν διὰ τὴν τοῦ λόγου διαμαρτίαν γινόμενον καὶ εἰκότως καλεῖσθαι ἁμάρτημα . αὐτίκα γοῦν ὅτε ἥμαρτεν ὁ πρῶτος ἄνθρωπος καὶ παρήκουσεν τοῦ θεοῦ , » καὶ παρωμοιώθη « , φησί , » τοῖς κτήνεσιν ὁ ἄνθρωπος « , παρὰ τὸν λόγον ἐξαμαρτών · εἰκότως ἄλογος νομισθεὶς εἰκάζεται κτήνεσιν . ἐντεῦθεν καὶ ἡ σοφία λέγει · » ἵππος εἰς ὀχείαν ὁ φιλήδονος καὶ ὁ μοιχός « , ἀλογίστῳ κτήνει παρομοιωθείς , διὸ καὶ ἐπιφέρει · » παντὸς ὑποκάτω ἐπικαθημένου χρεμετίζει . « οὐκέτι λαλεῖ , φησίν , ὁ ἄνθρωπος · οὐ γάρ ἐστιν λογικὸς ἔτι ὁ παρὰ λόγον ἁμαρτάνων , θηρίον δὲ δὴ ἄλογον , ἔκδοτον ἐπιθυμίαις , ᾧ πᾶσαι ἐπικάθηνται ἡδοναί . τὸ δὲ κατορθούμενον κατὰ τὴν τοῦ λόγου ὑπακοὴν προσῆκον καὶ καθῆκον Στωϊκῶν ὀνομάζουσιν παῖδες · τὸ μὲν οὖν καθῆκον προσῆκόν ἐστιν , ὑπακοὴ δὲ θεμελιοῦται ἐντολαῖς · αὗται δὲ ταῖς ὑποθήκαις αἱ αὐταὶ οὖσαι τὴν ἀλήθειαν ἔχουσαι σκοπόν , ἐπὶ τὸ ἔσχατον ὀρεκτόν , ὃ τέλος νοεῖται , παιδαγωγοῦσιν · τέλος δέ ἐστιν θεοσεβείας ἡ ἀίδιος ἀνάπαυσις ἐν τῷ θεῷ , τοῦ δὲ αἰῶνός ἐστιν ἀρχὴ τὸ ἡμέτερον τέλος . τὸ μέντοι τῆς θεοσεβείας κατόρθωμα δι᾿ ἔργων τὸ καθῆκον ἐκτελεῖ · ὅθεν εἰκότως τὰ καθήκοντα περὶ τὰς πράξεις , οὐ τὰς λέξεις , συνίσταται · καὶ ἔστιν ἡ μὲν πρᾶξις ἡ τοῦ Χριστιανοῦ ψυχῆς ἐνέργεια λογικῆς κατὰ κρίσιν ἀστείαν καὶ ὄρεξιν ἀληθείας διὰ τοῦ συμφυοῦς καὶ συναγωνιστοῦ σώματος ἐκτελουμένη · καθῆκον δὲ ἀκόλουθον ἐν βίῳ θεῷ καὶ Χριστῷ βούλημα ἕν , κατορθούμενον ἀιδίῳ ζωῇ · καὶ γὰρ ὁ βίος ὁ Χριστιανῶν , ὃν παιδαγωγούμεθα νῦν , σύστημά τί ἐστι λογικῶν πράξεων , τουτέστιν τῶν ὑπὸ τοῦ λόγου διδασκομένων ἀδιάπτωτος ἐνέργεια , ἣν δὴ πίστιν κεκλήκαμεν . τὸ δὲ σύστημα ἐντολαὶ κυριακαί , αἳ δὴ δόξαι οὖσαι θεϊκαὶ ὑποθῆκαι πνευματικαὶ ἡμῖν αὐτοῖς ἀναγεγράφαται , πρός τε ἡμᾶς αὐτοὺς καὶ καὶ πρὸς τοὺς πέλας εὔθετοι · καὶ αὗται αὖθις πρὸς ἡμᾶς ἀνταναστρέφουσι , καθάπερ πρὸς τὸν βάλλοντα ἡ σφαῖρα διὰ τὴν ἀντιτυπίαν παλινδρομοῦσα · ὅθεν καὶ ἔστιν ἀναγκαῖα τὰ καθήκοντα εἰς παιδαγωγίαν θεϊκήν , ὡς ὑπὸ θεοῦ παρηγγελμένα καὶ εἰς σωτηρίαν πεπορισμένα . καὶ ἐπεὶ τῶν ἀναγκαίων τὰ μὲν πρὸς τὸ ζῆν ἐστι τὸ ἐνταῦθα μόνον , τὰ δὲ ἔνθεν πρὸς τὸ εὖ ζῆν ἐκεῖσε ἀναπτεροῖ , ἀναλόγως καὶ τῶν καθηκόντων τὰ μὲν πρὸς τὸ ζῆς , τὰ δὲ πρὸς τὸ εὖ ζῆν διατάττεται . ὅσα μὲν οὖν πρὸς τὸ ἐθνικὸν ζῆν παραγγέλλεται , ταῦτα καὶ παρὰ τοῖς πολλοῖς δεδήμευται , ἃ δὲ πρὸς τὸ εὖ ζῆν ἁρμόττει , ἐξ ὧν τὸ ἀίδιον ἐκεῖνο περιγίνεται ζῆν , ταῦτα δὲ ἐν ὑπογραφῆς μέρει ἐξ αὐτῶν ἀναλεγομένοις τῶν γραφῶν ἐξέστω σκοπεῖν .
Lemmas: πᾶς ὁ παρά ὁ λόγος ὁ ὀρθός οὗτος ἁμάρτημα εἰμί . αὐτίκα γοῦν ὁ πάθος ὁ γενικός ὧδε πως ὁρίζω ἀξιόω ὁ φιλόσοφος , ὁ μέν ἐπιθυμία ὄρεξις ἀπειθής λόγος , ὁ δέ φόβος ἔκκλισις ἀπειθής λόγος , ἡδονή δέ ἔπαρσις ψυχή ἀπειθής λόγος , λύπη δέ συστολή ψυχή ἀπειθής λόγος . εἰ τοίνυν ὁ πρός ὁ λόγος ἀπείθεια ἁμαρτία εἰμί γεννητικός , πῶς οὐ ἐκ ἀνάγκη ὁ ὁ λόγος ὑπακοή , ὅς δή πίστις φημί , ὁ καλέω καθήκω εἰμί περιποιητικός ; καί γάρ ὁ ἀρετή αὐτός διάθεσις εἰμί ψυχή σύμφωνος ὁ λόγος περί ὅλος ὁ βίος . ναί μήν ὁ κορυφαῖος , αὐτός φιλοσοφία ἐπιτήδευσις λόγος ὀρθότης ἀποδίδωμι , ὡς ἐκ ἀνάγκη εἰμί ὁ πλημμελέω πᾶς διά ὁ ὁ λόγος διαμαρτία γίγνομαι καί ἔοικα καλέω ἁμάρτημα . αὐτίκα γοῦν ὅτε ἁμαρτάνω ὁ πρῶτος ἄνθρωπος καί παρακούω ὁ θεός , » καί παρομοιόω « , φημί , » ὁ κτῆνος ὁ ἄνθρωπος « , παρά ὁ λόγος ἐξαμαρτάνω · ἔοικα ἄλογος νομίζω εἰκάζω κτῆνος . ἐντεῦθεν καί ὁ σοφία λέγω · » ἵππος εἰς ὀχεία ὁ φιλήδονος καί ὁ μοιχός « , ἀλόγιστος κτῆνος παρομοιόω , διό καί ἐπιφέρω · » πᾶς ὑποκάτω ἐπικάθημαι χρεμετίζω . « οὐκέτι λαλέω , φημί , ὁ ἄνθρωπος · οὐ γάρ εἰμί λογικός ἔτι ὁ παρά λόγος ἁμαρτάνω , θηρίον δέ δή ἄλογος , ἔκδοτος ἐπιθυμία , ὅς πᾶς ἐπικάθημαι ἡδονή . ὁ δέ κατορθόω κατά ὁ ὁ λόγος ὑπακοή προσήκω καί καθήκω Στωϊκός ὀνομάζω παῖς · ὁ μέν οὖν καθήκω προσήκω εἰμί , ὑπακοή δέ θεμελιόω ἐντολή · οὗτος δέ ὁ ὑποθήκη ὁ αὐτός εἰμί ὁ ἀλήθεια ἔχω σκοπός , ἐπί ὁ ἔσχατος ὀρεκτός , ὅς τέλος νοέω , παιδαγωγέω · τέλος δέ εἰμί θεοσέβεια ὁ ἀίδιος ἀνάπαυσις ἐν ὁ θεός , ὁ δέ αἰών εἰμί ἀρχή ὁ ἡμέτερος τέλος . ὁ μέντοι ὁ θεοσέβεια κατόρθωμα διά ἔργον ὁ καθήκω ἐκτελέω · ὅθεν ἔοικα ὁ καθήκω περί ὁ πρᾶξις , οὐ ὁ λέξις , συνίστημι · καί εἰμί ὁ μέν πρᾶξις ὁ ὁ Χριστιανός ψυχή ἐνέργεια λογικός κατά κρίσις ἀστεῖος καί ὄρεξις ἀλήθεια διά ὁ συμφυής καί συναγωνιστής σῶμα ἐκτελέω · καθήκω δέ ἀκόλουθος ἐν βίος θεός καί Χριστός βούλημα εἷς , κατορθόω ἀίδιος ζωή · καί γάρ ὁ βίος ὁ Χριστιανός , ὅς παιδαγωγέω νῦν , σύστημα τις εἰμί λογικός πρᾶξις , τουτέστι ὁ ὑπό ὁ λόγος διδάσκω ἀδιάπτωτος ἐνέργεια , ὅς δή πίστις καλέω . ὁ δέ σύστημα ἐντολή κυριακός , ὁ δή δόξα εἰμί θεικός ὑποθήκη πνευματικός ἐγώ αὐτός ἀναγράφω , πρός τε ἐγώ αὐτός καί καί πρός ὁ πέλας εὔθετος · καί οὗτος αὖθις πρός ἐγώ ἀνταναστρέφω , καθά πρός ὁ βάλλω ὁ σφαῖρα διά ὁ ἀντιτυπία παλινδρομέω · ὅθεν καί εἰμί ἀναγκαῖος ὁ καθήκω εἰς παιδαγωγία θεικός , ὡς ὑπό θεός παραγγέλλω καί εἰς σωτηρία πορίζω . καί ἐπεί ὁ ἀναγκαῖος ὁ μέν πρός ὁ ζάω εἰμί ὁ ἐνταῦθα μόνος , ὁ δέ ἔνθεν πρός ὁ εὖ ζάω ἐκεῖσε ἀναπτερόω , ἀνάλογος καί ὁ καθήκω ὁ μέν πρός ὁ ζάω , ὁ δέ πρός ὁ εὖ ζάω διατάσσω . ὅσος μέν οὖν πρός ὁ ἐθνικός ζάω παραγγέλλω , οὗτος καί παρά ὁ πολύς δημεύω , ὅς δέ πρός ὁ εὖ ζάω ἁρμόζω , ἐκ ὅς ὁ ἀίδιος ἐκεῖνος περιγίγνομαι ζάω , οὗτος δέ ἐν ὑπογραφή μέρος ἐκ αὐτός ἀναλέγω ὁ γραφή ἔξεστι σκοπέω .