clemens-alexandrinus.paedagogus 1.3
Πάντα ὀνίνησιν ὁ κύριος καὶ πάντα ὠφελεῖ καὶ ὡς ἄνθρωπος καὶ ὡς θεός , τὰ μὲν ἁμαρτήματα ὡς θεὸς ἀφιείς , εἰς δὲ τὸ μὴ ἐξαμαρτάνειν παραπαιδαγωγῶν ὡς ἄνθρωπος . εἰκότως ἄρα φίλος ὁ ἄνθρωπος τῷ θεῷ , ἐπεὶ καὶ πλάσμα αὐτοῦ ἐστιν . καὶ τὰ μὲν ἄλλα κελεύων μόνον πεποίηκεν , τὸν δὲ ἄνθρωπον δι᾿ αὑτοῦ ἐχειρούργησεν καί τι αὐτῷ ἴδιον ἐνεφύσησεν . τὸ οὖν ὑπ᾿ αὐτοῦ καὶ πρὸς αὐτὸν ἀπεικονισμένον ἢ ὡς δι᾿ αὑτὸ αἱρετὸν τῷ θεῷ ὑπ᾿ αὐτοῦ δεδημιούργηται τοῦ θεοῦ ἢ ὡς ἕνεκεν ἄλλου αἱρετὸν διαπέπλασται . εἰ μὲν οὖν δι᾿ αὑτὸ αἱρετὸν ὁ ἄνθρωπος , ἀγαθὸς ὢν ἀγαθὸν ἠγάπησεν , καὶ τὸ φίλτρον ἔνδον ἐστὶν ἐν τῷ ἀνθρώπῳ , τοῦθ᾿ ὅπερ ἐμφύσημα εἴρηται θεοῦ · εἰ δὲ ἕνεκεν τῶν ἄλλων ὁ ἄνθρωπος αἱρετὸν γέγονεν , οὐκ ἄλλην αἰτίαν ἔσχεν τοῦ ποιεῖν αὐτὸν ὁ θεὸς ἢ ὡς οὐκ ἄνευ αὐτοῦ οἵου τε ὄντος τὸν μὲν γενέσθαι δημιουργὸν ἀγαθόν , τὸν δὲ εἰς γνῶσιν ἀφικέσθαι θεοῦ ( οὐ γὰρ ἄλλως ἂν τὸ οὗ ἕνεκεν ἄνθρωπος γέγονεν ἐποίησεν ὁ θεός , εἰ μὴ ἄνθρωπος ἐγεγόνει ) , καὶ ἣν εἶχεν ἐναποκεκρυμμένην ἰσχύν , τὸ βούλεσθαι , ὁ θεὸς διὰ τῆς ἔξωθεν τοῦ πεποιηκέναι προσανεπλήρωσεν δυνάμεως , λαβὼν παρὰ ἀνθρώπου ὃ πεποίηκεν ἄνθρωπον καὶ ὃ εἶχεν εἶδεν καὶ γέγονεν ὃ ἠθέλησεν · οὐδὲν δὲ ὃ μὴ δύναται θεός . ὁ ἄνθρωπος ἄρα ὃν πεποίηκεν ὁ θεός , δι᾿ αὑτὸν αἱρετόν ἐστιν , τὸ δὲ δι᾿ αὑτὸν αἱρετὸν οἰκεῖόν ἐστιν ὅτῳ περ ἂν ᾖ δι᾿ αὑτὸν αἱρετόν , τούτῳ δὲ καὶ ἀσμενιστὸν καὶ φιλητόν . ἀλλὰ καὶ φιλητὸν μέν τί ἐστί τινι , οὐχὶ δὲ καὶ φιλεῖται ὑπ᾿ αὐτοῦ ; φιλητὸς δὲ ὁ ἄνθρωπος ἀποδέδεικται , φιλεῖται ἄρα πρὸς τοῦ θεοῦ ὁ ἄνθρωπος . πῶς γὰρ οὐ φιλεῖται , δι᾿ ὃν ὁ μονογενὴς ἐκ κόλπων πατρὸς καταπέμπεται λόγος τῆς πίστεως ; [ ἡ ] πίστις ἐκ περιουσίας αὐτὸς σαφῶς ὁ κύριος ὁμολογῶν καὶ λέγων » αὐτὸς γὰρ ὁ πατὴρ φιλεῖ ὑμᾶς , ὅτι ὑμεῖς ἐμὲ πεφιλήκατε , « καὶ πάλιν ὁ αὐτὸς » καὶ ἠγάπησας αὐτούς , καθὼς ἐμὲ ἠγάπησας « . τί μὲν οὖν ὁ παιδαγωγὸς βούλεται καὶ τί ἐπαγγέλλεται , ἐν ἔργῳ καὶ λόγῳ διακείμενος καὶ ὑπαγορεύσει μὲν τῶν πρακτέων , ἀπαγορεύσει δὲ τῶν ἐναντίων , ἤδη που δῆλον . σαφὲς δὲ ὡς ἄρα θάτερον εἶδος τῶν λόγων , τὸ διδασκαλικόν , ἰσχνόν τέ ἐστι καὶ πνευματικόν , ἀκριβολογίας ἐχόμενον , τὸ ἐποπτικόν , ὃ δὴ ὑπερκείσθω τὰ νῦν . καθήκει δ᾿ ἡμῖν ἀνταγαπᾶν μὲν τὸν καθηγούμενον ἀγαπητικῶς ἀρίστου βίου , βιοῦν δὲ πρὸς τὰ διατάγματα τῆς αὐτοῦ προαιρέσεως , οὐ μόνον ἐπιτελοῦντας τὰ προσταττόμενα ἢ παραφυλάττοντας τὰ ἀπαγορευόμενα , ἀλλὰ καὶ τῶν εἰκόνων τὰς μὲν ἐκτρεπομένους , τὰς δὲ ὡς ἔνι μάλιστα μιμουμένους ἐπιτελεῖν καθ᾿ ὁμοίωσιν τὰ ἔργα τοῦ παιδαγωγοῦ , ἵνα δὴ τὸ » κατ᾿ εἰκόνα καὶ καθ᾿ ὁμοίωσιν « πληρωθῇ . ὡς γὰρ ἐν σκότῳ βαθεῖ ἀλώμενοι τῷ βίῳ ἀπταίστου καὶ ἀκριβοῦς καθοδηγοῦ δεόμεθα . ὁδηγὸς δὲ ἄριστος οὐχὶ τυφλός , καθά φησιν ἡ γραφή , τυφλοὺς εἰς τὸ βάραθρον χειραγωγῶν , ὀξὺ δὲ [ ὁ ] βλέπων καὶ διορῶν τὰ ἐγκάρδια λόγος . καθάπερ οὖν οὐκ ἔστι φῶς ὃ μὴ φωτίζει οὐδὲ κινοῦν ὃ μὴ κινεῖ οὐδὲ φιλοῦν ὃ μὴ φιλεῖ , οὐδὲ ἀγαθόν ἐστιν ὃ μὴ ὠφελεῖ καὶ εἰς σωτηρίαν καθοδηγεῖ . ἀγαπῶμεν οὖν τὰς ἐντολὰς δι᾿ ἔργων τοῦ κυρίου ( καὶ γὰρ ὁ λόγος αὐτὸς ἐναργῶς σὰρξ γενόμενος τὴν αὐτὴν ἀρετὴν πρακτικὴν ἅμα καὶ θεωρητικὴν ἐπιδεικνύς ) καὶ δὴ νόμον ὑπολαμβάνοντες τὸν λόγον , τὰς ἐντολὰς καὶ τὰς ὑποθημοσύνας αὐτοῦ ὡς συντόμους ὁδοὺς καὶ συντόνους εἰς ἀιδιότητα γνωρίσωμεν · πειθοῦς γὰρ ἀνάπλεω , οὐ φόβου , τὰ προστάγματα .
Lemmas: πᾶς ὀνίνημι ὁ κύριος καί πᾶς ὠφελέω καί ὡς ἄνθρωπος καί ὡς θεός , ὁ μέν ἁμάρτημα ὡς θεός ἀφίημι , εἰς δέ ὁ μή ἐξαμαρτάνω παραπαιδαγωγέω ὡς ἄνθρωπος . ἔοικα ἄρα φίλος ὁ ἄνθρωπος ὁ θεός , ἐπεί καί πλάσμα αὐτός εἰμί . καί ὁ μέν ἄλλος κελεύω μόνος ποιέω , ὁ δέ ἄνθρωπος διά ἑαυτοῦ χειρουργέω καί τις αὐτός ἴδιος ἐμφυσάω . ὁ οὖν ὑπό αὐτός καί πρός αὐτός ἀπεικονίζω ἤ ὡς διά ἑαυτοῦ αἱρετός ὁ θεός ὑπό αὐτός δημιουργέω ὁ θεός ἤ ὡς ἕνεκα ἄλλος αἱρετός διαπλάσσω . εἰ μέν οὖν διά ἑαυτοῦ αἱρετός ὁ ἄνθρωπος , ἀγαθός εἰμί ἀγαθός ἀγαπάω , καί ὁ φίλτρον ἔνδον εἰμί ἐν ὁ ἄνθρωπος , οὗτος ὅς ἐμφύσημα λέγω θεός · εἰ δέ ἕνεκα ὁ ἄλλος ὁ ἄνθρωπος αἱρετός γίγνομαι , οὐ ἄλλος αἰτία ἔχω ὁ ποιέω αὐτός ὁ θεός ἤ ὡς οὐ ἄνευ αὐτός οἷος τε εἰμί ὁ μέν γίγνομαι δημιουργός ἀγαθός , ὁ δέ εἰς γνῶσις ἀφικνέομαι θεός ( οὐ γάρ ἄλλος ἄν ὁ ὅς ἕνεκα ἄνθρωπος γίγνομαι ποιέω ὁ θεός , εἰ μή ἄνθρωπος γίγνομαι ) , καί ὅς ἔχω ἐναποκρύπτω ἰσχύς , ὁ βούλομαι , ὁ θεός διά ὁ ἔξωθεν ὁ ποιέω προσαναπληρόω δύναμις , λαμβάνω παρά ἄνθρωπος ὅς ποιέω ἄνθρωπος καί ὅς ἔχω ὁράω καί γίγνομαι ὅς ἐθέλω · οὐδείς δέ ὅς μή δύναμαι θεός . ὁ ἄνθρωπος ἄρα ὅς ποιέω ὁ θεός , διά ἑαυτοῦ αἱρετός εἰμί , ὁ δέ διά ἑαυτοῦ αἱρετός οἰκεῖος εἰμί ὅστις περ ἄν εἰμί διά ἑαυτοῦ αἱρετός , οὗτος δέ καί ἀσμενιστός καί φιλητός . ἀλλά καί φιλητός μέν τίς εἰμί τις , οὐ δέ καί φιλέω ὑπό αὐτός ; φιλητός δέ ὁ ἄνθρωπος ἀποδείκνυμι , φιλέω ἄρα πρός ὁ θεός ὁ ἄνθρωπος . πῶς γάρ οὐ φιλέω , διά ὅς ὁ μονογενής ἐκ κόλπος πατήρ καταπέμπω λόγος ὁ πίστις ; [ ὁ ] πίστις ἐκ περιουσία αὐτός σαφής ὁ κύριος ὁμολογέω καί λέγω » αὐτός γάρ ὁ πατήρ φιλέω σύ , ὅτι σύ ἐγώ φιλέω , « καί πάλιν ὁ αὐτός » καί ἀγαπάω αὐτός , καθώς ἐγώ ἀγαπάω « . τίς μέν οὖν ὁ παιδαγωγός βούλομαι καί τίς ἐπαγγέλλω , ἐν ἔργον καί λόγος διάκειμαι καί ὑπαγόρευσις μέν ὁ πράσσω , ἀπαγόρευσις δέ ὁ ἐναντίος , ἤδη που δῆλος . σαφής δέ ὡς ἄρα ἕτερος εἶδος ὁ λόγος , ὁ διδασκαλικός , ἰσχνός τε εἰμί καί πνευματικός , ἀκριβολογία ἔχω , ὁ ἐποπτικός , ὅς δή ὑπερκέω ὁ νῦν . καθήκω δέ ἐγώ ἀνταγαπάω μέν ὁ καθηγέομαι ἀγαπητικός ἀγαθός βίος , βιόω δέ πρός ὁ διάταγμα ὁ αὐτός προαίρεσις , οὐ μόνος ἐπιτελέω ὁ προστάσσω ἤ παραφυλάσσω ὁ ἀπαγορεύω , ἀλλά καί ὁ εἰκών ὁ μέν ἐκτρέπω , ὁ δέ ὡς ἔνειμι μάλα μιμέομαι ἐπιτελέω κατά ὁμοίωσις ὁ ἔργον ὁ παιδαγωγός , ἵνα δή ὁ » κατά εἰκών καί κατά ὁμοίωσις « πληρόω . ὡς γάρ ἐν σκότος βαθύς ἀλάομαι ὁ βίος ἄπταιστος καί ἀκριβής καθοδηγός δέω . ὁδηγός δέ ἀγαθός οὐ τυφλός , καθά φημί ὁ γραφή , τυφλός εἰς ὁ βάραθρον χειραγωγέω , ὀξύς δέ [ ὁ ] βλέπω καί διοράω ὁ ἐγκάρδιος λόγος . καθά οὖν οὐ εἰμί φάος ὅς μή φωτίζω οὐδέ κινέω ὅς μή κινέω οὐδέ φιλέω ὅς μή φιλέω , οὐδέ ἀγαθός εἰμί ὅς μή ὠφελέω καί εἰς σωτηρία καθοδηγέω . ἀγαπάω οὖν ὁ ἐντολή διά ἔργον ὁ κύριος ( καί γάρ ὁ λόγος αὐτός ἐναργής σάρξ γίγνομαι ὁ αὐτός ἀρετή πρακτικός ἅμα καί θεωρητικός ἐπιδείκνυμι ) καί δή νόμος ὑπολαμβάνω ὁ λόγος , ὁ ἐντολή καί ὁ ὑποθημοσύνη αὐτός ὡς σύντομος ὁδός καί σύντονος εἰς ἀιδιότης γνωρίζω · πειθώ γάρ ἀνάπλεος , οὐ φόβος , ὁ πρόσταγμα .