clemens-alexandrinus.paedagogus 1.6
Ἔξεστι δὲ ἡμῖν ἐκ περιουσίας πρὸς τοὺς φιλεγκλήμονας ἐπαποδύσασθαι · οὐ γὰρ παῖδες ἡμεῖς καὶ νήπιοι πρὸς τὸ παιδαριῶδες καὶ εὐκαταφρόνητον τῆς μαθήσεως προσηγορεύμεθα , καθὼς οἱ εἰς γνῶσιν πεφυσιωμένοι διαβεβλήκασιν · ἀναγεννηθέντες γοῦν εὐθέως τὸ τέλειον ἀπειλήφαμεν , οὗ ἕνεκεν ἐσπεύδομεν . ἐφωτίσθημεν γάρ · τὸ δὲ ἔστιν ἐπιγνῶναι τὸν θεόν . οὔκουν ἀτελὴς ὁ ἐγνωκὼς τὸ τέλειον . καί μου μὴ λάβησθε ὁμολογοῦντος ἐγνωκέναι τὸν θεόν . ὧδέ πως γὰρ ἔδοξεν εἰπεῖν τῷ λόγῳ · ὃ δὲ ἐλεύθερος . αὐτίκα γοῦν βαπτιζομένῳ τῷ κυρίῳ ἀπ᾿ οὐρανῶν ἐπήχησε φωνὴ μάρτυς ἠγαπημένου » υἱός μου εἶ σὺ ἀγαπητός , ἐγὼ σήμερον γεγέννηκά σε . « πυθώμεθα οὖν τῶν σοφῶν · σήμερον ἀναγεννηθεὶς ὁ Χριστὸς ἤδη τέλειός ἐστιν ἤ , ὅπερ ἀτοπώτατον , ἐλλιπής . εἰ δὲ τοῦτο , προσμαθεῖν τι αὐτῷ δεῖ . ἀλλὰ προσμαθεῖν μὲν αὐτὸν εἰκὸς οὐδὲ ἓν θεὸν ὄντα . οὐ γὰρ ἂν μείζων τις εἴη τοῦ λόγου οὐδὲ μὴν διδάσκαλος τοῦ μόνου διδασκάλου . μή τι οὖν ὁμολογήσουσιν ἄκοντες τὸν λόγον , τέλειον ἐκ τελείου φύντα τοῦ πατρός , κατὰ τὴν οἰκονομικὴν προδιατύπωσιν ἀναγεννηθῆναι τελείως ; καὶ εἰ τέλειος ἦν , τί ἐβαπτίζετο ὁ τέλειος ; ἔδει , φασί , πληρῶσαι τὸ ἐπάγγελμα τὸ ἀνθρώπινον . παγκάλως . φημὶ γάρ · ἅμα τοίνυν τῷ βαπτίζεσθαι αὐτὸν ὑπὸ Ἰωάννου γίνεται τέλειος ; δῆλον ὅτι . οὐδὲν οὖν πρὸς αὐτοῦ προσέμαθεν ; οὐ γάρ . τελειοῦται δὲ τῷ λουτρῷ μόνῳ καὶ τοῦ πνεύματος τῇ καθόδῳ ἁγιάζεται ; οὕτως ἔχει . Τὸ δὲ αὐτὸ συμβαίνει τοῦτο καὶ περὶ ἡμᾶς , ὧν γέγονεν ὑπογραφὴ ὁ κύριος · βαπτιζόμενοι φωτιζόμεθα , φωτιζόμενοι υἱοποιούμεθα , υἱοποιούμενοι τελειούμεθα , τελειούμενοι ἀπαθανατιζόμεθα » ἐγώ « , φησίν , » εἶπα , θεοί ἐστε καὶ υἱοὶ ὑψίστου πάντες . « καλεῖται δὲ πολλαχῶς τὸ ἔργον τοῦτο , χάρισμα καὶ φώτισμα καὶ τέλειον καὶ λουτρόν · λουτρὸν μὲν δι᾿ οὗ τὰς ἁμαρτίας ἀπορρυπτόμεθα , χάρισμα δὲ ᾧ τὰ ἐπὶ τοῖς ἁμαρτήμασιν ἐπιτίμια ἀνεῖται , φώτισμα δὲ δι᾿ οὗ τὸ ἅγιον ἐκεῖνο φῶς τὸ σωτήριον ἐποπτεύεται , τουτέστιν δι᾿ οὗ τὸ θεῖον ὀξυωποῦμεν , τέλειον δὲ τὸ ἀπροσδεὲς φαμέν . τί γὰρ ἔτι λείπεται τῷ θεὸν ἐγνωκότι ; καὶ γὰρ ἄτοπον ὡς ἀληθῶς χάρισμα κεκλῆσθαι θεοῦ τὸ μὴ πεπληρωμένον · τέλειος δὲ ὢν τέλεια χαριεῖται δήπουθεν · ὡς δὲ ἅμα τῷ κελεῦσαι αὐτὸν πάντα γίνεται , οὕτως ἕπεται τῷ χαρίσασθαι μόνον βουληθῆναι αὐτὸν τὸ πεπληρῶσθαι τὴν χάριν . τὸ γὰρ μέλλον τοῦ χρόνου τῇ δυνάμει τοῦ θελήματος προλαμβάνεται . πρὸς δὲ καὶ ἡ τῶν κακῶν ἀπαλλαγὴ σωτηρίας ἐστὶν ἀρχή . μόνον δὲ ἄρα οἱ πρῶτον δραξάμενοι τῶν ὅρων τῆς ζωῆς ἤδη τέλειοι , ζῶμεν δὲ ἤδη οἱ θανάτου κεχωρισμένοι . σωτηρία τοίνυν τὸ ἕπεσθαι Χριστῷ . » ὃ γὰρ γέγονεν ἐν αὐτῷ , ζωή ἐστιν . « » ἀμὴν ἀμὴν λέγω ὑμῖν , « φησίν , » ὁ τὸν λόγον μου ἀκούων καὶ πιστεύων τῷ πέμψαντί με ἔχει ζωὴν αἰώνιον καὶ εἰς κρίσιν οὐκ ἔρχεται , ἀλλὰ μεταβέβηκεν ἐκ τοῦ θανάτου εἰς τὴν ζωήν . « οὕτω τὸ πιστεῦσαι μόνον καὶ ἀναγεννηθῆναι τελείωσίς ἐστιν ἐν ζωῇ · οὐ γάρ ποτε ἀσθενεῖ ὁ θεός . ὡς γὰρ τὸ θέλημα αὐτοῦ ἔργον ἐστὶ καὶ τοῦτο κόσμος ὀνομάζεται , οὕτως καὶ τὸ βούλημα αὐτοῦ ἀνθρώπων ἐστὶ σωτηρία καὶ τοῦτο ἐκκλησία κέκληται . οἶδεν οὖν οὓς κέκληκεν , οὓς δὲ κέκληκεν , σέσωκεν · κέκληκεν δὲ ἅμα καὶ σέσωκεν . » αὐτοὶ γὰρ ὑμεῖς « , φησὶν ὁ ἀπόστολος , » θεοδίδακτοί ἐστε . « οὐκ ἄρα θεμιτὸν ἡμῖν ἀτελὲς τὸ ὑπ᾿ αὐτοῦ διδασκόμενον νοεῖν , τὸ δὲ μάθημα ἀίδιος σωτηρία ἀιδίου σωτῆρος , ᾧ ἡ χάρις εἰς τοὺς αἰῶνας , ἀμήν . καὶ ὁ μόνον ἀναγεννηθείς , ὥσπερ οὖν καὶ τοὔνομα ἔχει , φωτισθεὶς ἀπήλλακται μὲν παραχρῆμα τοῦ σκότους , ἀπείληφεν δὲ αὐτόθεν τὸ φῶς . ὥσπερ οὖν οἱ τὸν ὕπνον ἀποσεισάμενοι εὐθέως ἔνδοθεν ἐγρηγόρασιν , μᾶλλον δὲ καθάπερ οἱ τὸ ὑπόχυμα τῶν ὀφθαλμῶν κατάγειν πειρώμενοι οὐ τὸ φῶς αὑτοῖς ἔξωθεν χορηγοῦσιν , ὃ οὐκ ἔχουσιν , τὸ δὲ ἐμπόδιον ταῖς ὄψεσι καταβιβάζοντες ἐλευθέραν ἀπολείπουσι τὴν κόρην , οὕτως καὶ οἱ βαπτιζόμενοι , τὰς ἐπισκοτούσας ἁμαρτίας τῷ θείῳ πνεύματι ἀχλύος δίκην ἀποτριψάμενοι , ἐλεύθερον καὶ ἀνεμπόδιστον καὶ φωτεινὸν ὄμμα τοῦ πνεύματος ἴσχομεν , ᾧ δὴ μόνῳ τὸ θεῖον ἐποπτεύομεν , οὐρανόθεν ἐπεισρέοντος ἡμῖν τοῦ ἁγίου πνεύματος · κρᾶμα τοῦτο αὐγῆς ἀιδίου τὸ ἀίδιον φῶς ἰδεῖν δυναμένης · ἐπεὶ τὸ ὅμοιον τῷ ὁμοίῳ φίλον , φίλον δὲ τὸ ἅγιον τῷ ἐξ οὗ τὸ ἅγιον , ὃ δὴ κυρίως κέκληται φῶς · » ἦτε γάρ ποτε σκότος , νῦν δὲ φῶς ἐν κυρίῳ . « ἐντεῦθεν τὸν ἄνθρωπον ὑπὸ τῶν παλαιῶν ἡγοῦμαι κεκλῆσθαι φῶτα . ἀλλ᾿ οὐδέπω , φασίν , ἀπείληφεν τὴν τελείαν δωρεάν . σύμφημι κἀγώ , πλὴν ἐν φωτί ἐστιν καὶ τὸ σκότος αὐτὸν οὐ καταλαμβάνει · φωτὸς δὲ ἀνὰ μέσον καὶ τοῦ σκότους οὐδὲ ἕν · ἐν δὲ τῇ ἀναστάσει τῶν πιστευόντων ἀπόκειται τὸ τέλος · τὸ δὲ οὐκ ἄλλου τινός ἐστι μεταλαβεῖν ἀλλ᾿ ἢ τῆς προωμολογημένης ἐπαγγελίας τυχεῖν . μὴ γὰρ κατὰ τὸν αὐτὸν χρόνον ἅμα ἄμφω συνίστασθαί φαμεν , τήν τε πρὸς τὸ πέρας ἄφιξιν καὶ τῆς ἀφίξεως τὴν πρόληψιν · οὐ γάρ ἐστι ταὐτὸν αἰὼν καὶ χρόνος οὐδὲ μὴν ὁρμὴ καὶ τέλος , οὐκ ἔστιν · περὶ ἓν δὲ ἄμφω καὶ περὶ ἄμφω ὁ εἷς καταγίνεται . ἔστι γοῦν , ὡς εἰπεῖν , ὁρμὴ μὲν ἡ πίστις ἐν χρόνῳ γεννωμένη , τέλος δὲ τὸ τυχεῖν τῆς ἐπαγγελίας εἰς αἰῶνας βεβαιούμενον . αὐτὸς δὲ ὁ κύριος σαφέστατα τῆς σωτηρίας τὴν ἰσότητα ἀπεκάλυψεν εἰπών · » τοῦτο γάρ ἐστι τὸ θέλημα τοῦ πατρός μου , ἵνα πᾶς ὁ θεωρῶν τὸν υἱὸν καὶ πιστεύων ἐπ᾿ αὐτὸν ἔχῃ ζωὴν αἰώνιον , καὶ ἀναστήσω αὐτὸν ἐν τῇ ἐσχάτῃ ἡμέρᾳ . « καθ᾿ ὅσον μὲν οὖν δυνατὸν ἐν τῷδε τῷ κόσμῳ , ὃν ἐσχάτην ἡμέραν ᾐνίξατο , εἰς τότε τηρουμένους ὅτε παύσεται , τελείους ἡμᾶς γενέσθαι πιστεύομεν . πίστις γὰρ μαθήσεως τελειότης · διὰ τοῦτό φησιν » ὁ πιστεύων εἰς τὸν υἱὸν ἔχει ζωὴν αἰώνιον . « εἰ τοίνυν οἱ πιστεύσαντες ἔχομεν τὴν ζωήν , τί περαιτέρω τοῦ κεκτῆσθαι ζωὴν ἀίδιον ὑπολείπεται ; οὐδὲν δὲ ἐνδεῖ τῇ πίστει τελείᾳ οὔσῃ ἐξ ἑαυτῆς καὶ πεπληρωμένῃ . εἰ δὲ ἐνδεῖ τι αὐτῇ , οὐκ ἔστιν ὁλοτελής , οὐδὲ πίστις ἐστί , σκάζουσα περί τι , οὐδὲ μετὰ τὴν ἐνθένδε ἀποδημίαν ἄλλα μένει τοὺς πεπιστευκότας , ἀδιακρίτως ἐνταῦθα ἠρραβωνισμένους , ἐκεῖνο δὲ τῷ πιστεῦσαι ἤδη προειληφότες ἐσόμενον , μετὰ τὴν ἀνάστασιν ἀπολαμβάνομεν γενόμενον , ὅπως ἂν ἐκεῖνο πληρωθῇ τὸ λεχθὲν » γενηθήτω κατὰ τὴν πίστιν σου . « οὗ δὲ ἡ πίστις , ἐνταῦθα ἡ ἐπαγγελία , τελείωσις δὲ ἐπαγγελίας ἡ ἀνάπαυσις . ὥστε ἡ μὲν γνῶσις ἐν τῷ φωτίσματι , τὸ δὲ πέρας τῆς γνώσεως ἡ ἀνάπαυσις , ὃ δὴ ἔσχατον νοεῖται ὀρεκτόν . καθάπερ οὖν τῇ πείρᾳ ἡ ἀπειρία καταλύεται καὶ τῷ πόρῳ ἡ ἀπορία , οὕτως ἀνάγκη τῷ φωτισμῷ ἐξαφανίζεσθαι τὸ σκότος · ἡ ἄγνοια δὲ τὸ σκότος , καθ᾿ ἣν περιπίπτομεν τοῖς ἁμαρτήμασιν , ἀμβλυωποῦντες περὶ τὴν ἀλήθειαν . φωτισμὸς ἄρα ἡ γνῶσίς ἐστιν , ὁ ἐξαφανίζων τὴν ἄγνοιαν καὶ τὸ διορατικὸν ἐντιθείς . ἀλλὰ καὶ ἡ τῶν χειρόνων ἀποβολὴ τῶν κρειττόνων ἐστὶν ἀποκάλυψις . ἃ γὰρ ἡ ἄγνοια συνέδησεν κακῶς , ταῦτα διὰ τῆς ἐπιγνώσεως ἀναλύεται καλῶς . τὰ δὲ δεσμὰ ταῦτα , ᾗ τάχος , ἀνίεται πίστει μὲν ἀνθρωπίνῃ , θεϊκῇ δὲ [ τῇ ] χάριτι , ἀφιεμένων τῶν πλημμελημάτων ἑνὶ παιωνίῳ φαρμάκῳ , λογικῷ βαπτίσματι . πάντα μὲν οὖν ἀπολουόμεθα τὰ ἁμαρτήματα , οὐκέτι δέ ἐσμεν παρὰ πόδας κακοί . μία χάρις αὕτη τοῦ φωτίσματος τὸ μὴ τὸν αὐτὸν εἶναι τῷ πρὶν ἢ λούσασθαι τὸν τρόπον . ὅτι δὲ ἡ γνῶσις συνανατέλλει τῷ φωτίσματι περιαστράπτουσα τὸν νοῦν , καὶ εὐθέως ἀκούομεν μαθηταὶ οἱ ἀμαθεῖς , πρότερόν ποτε τῆς μαθήσεως ἐκείνης προσγενομένης · οὐ γὰρ ἂν ἔχοις εἰπεῖν τὸν χρόνον . ἡ μὲν γὰρ κατήχησις εἰς πίστιν περιάγει , πίστις δὲ ἅμα βαπτίσματι ἁγίῳ παιδεύεται πνεύματι · ἐπί , ὅτι γε μία καθολικὴ τῆς ἀνθρωπότητος σωτηρία ἡ πίστις , ἰσότης δὲ καὶ κοινωνία τοῦ δικαίου καὶ φιλανθρώπου θεοῦ ἡ αὐτὴ πρὸς πάντας , ὁ ἀπόστολος σαφέστατα ἐξηγήσατο ὧδέ πως εἰπών · » πρὸ τοῦ δὲ ἐλθεῖν τὴν πίστιν ὑπὸ νόμον ἐφρουρούμεθα συγκλειόμενοι εἰς τὴν μέλλουσαν πίστιν ἀποκαλυφθῆναι · ὥστε ὁ νόμος παιδαγωγὸς ἡμῶν γέγονεν εἰς Χριστόν , ἵνα ἐκ πίστεως δικαιωθῶμεν · ἐλθούσης δὲ τῆς πίστεως οὐκέτι ὑπὸ παιδαγωγόν ἐσμεν . « οὐκ ἀκούετε ὅτι ὑπ᾿ ἐκεῖνον τὸν νόμον οὐκέτι ἐσμέν , ὃς ἦν μετὰ φόβου , ὑπὸ δὲ τὸν λόγον τῆς προαιρέσεως τὸν παιδαγωγόν ; εἶτα μέντοι ἐπήγαγεν τὴν ἁπάσης ἐκτὸς προσωποληψίας φωνήν · » πάντες γὰρ υἱοί ἐστε διὰ πίστεως θεοῦ ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ · ὅσοι γὰρ εἰς Χριστὸν ἐβαπτίσθητε , χριστὸν ἐνεδύσασθε . οὐκ ἔνι Ἰουδαῖος οὔτε Ἕλλην , οὐκ ἔνι δοῦλος οὔτε ἐλεύθερος , οὐκ ἔνι ἄρσεν καὶ θῆλυ · πάντες γὰρ ὑμεῖς εἷς ἐστε ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ . « οὐκ ἄρα οἳ μὲν γνωστικοί , οἳ δὲ ψυχικοὶ ἐν αὐτῷ τῷ λόγῳ , ἀλλ᾿ οἱ πάντες ἀποθέμενοι τὰς σαρκικὰς ἐπιθυμίας ἴσοι καὶ πνευματικοὶ παρὰ τῷ κυρίῳ . καὶ ἀλλαχόθι πάλιν γράφει · » καὶ γὰρ ἐν ἑνὶ πνεύματι ἡμεῖς πάντες εἰς ἓν σῶμα ἐβαπτίσθημεν , εἴτε Ἰουδαῖοι εἴτε Ἕλληνες , εἴτε δοῦλοι εἴτε ἐλεύθεροι · καὶ πάντες ἓν πόμα ἐποτίσθημεν . « Οὐκ ἄτοπον δὲ καὶ τοῖς αὐτῶν ἐκείνων συγχρήσασθαι ῥήμασιν , οἳ διυλισμὸν μὲν τοῦ πνεύματος τὴν μνήμην τῶν κρειττόνων εἶναί φασιν . διυλισμὸν δὲ νοοῦσιν τὸν ἀπὸ τῆς ὑπομνήσεως τῶν ἀμεινόνων τῶν χειρόνων χωρισμόν · ἕπεται δὲ ἐξ ἀνάγκης τῷ ὑπομνησθέντι τῶν βελτιόνων ἡ μετάνοια ἡ ἐπὶ τοῖς ἥττοσιν · αὐτὸ γοῦν τὸ πνεῦμα ὁμολογοῦσι μετανοῆσαν ἀναδραμεῖν . τὸν αὐτὸν οὖν τρόπον καὶ ἡμεῖς ἐπὶ τοῖς ἡμαρτημένοις μετανενοηκότες , ἀποταξάμενοι τοῖς ἐλαττώμασιν αὐτῶν , διυλιζόμενοι βαπτίσματι , πρὸς τὸ ἀίδιον ἀνατρέχομεν φῶς , οἱ παῖδες πρὸς τὸν πατέρα . » ἀγαλλιασάμενος γοῦν ἐν τῷ πνεύματι Ἰησοῦς , ἐξομολογοῦμαί σοι , πάτερ , φησίν , ὁ θεὸς τοῦ οὐρανοῦ καὶ τῆς γῆς , ὅτι ἀπέκρυψας ταῦτα ἀπὸ σοφῶν καὶ συνετῶν , καὶ ἀπεκάλυψας αὐτὰ νηπίοις · « νηπίους ἡμᾶς ὁ παιδαγωγὸς καὶ διδάσκαλος ἀποκαλῶν τοὺς τῶν ἐν κόσμῳ σοφῶν ἐπιτηδειοτέρους εἰς σωτηρίαν , οἳ σοφοὺς σφᾶς ἡγούμενοι τετύφωνται . καὶ ἐπιβοᾶται , ἀγαλλιώμενος καὶ ὑπερευφραινόμενος , οἱονεὶ συντραυλίζων τοῖς νηπίοις · » ναί , ὁ πατήρ , ὅτι οὕτως εὐδοκία ἐγένετο ἔμπροσθέν σου . « διὰ τοῦτο τὰ κεκρυμμένα ἀπὸ σοφῶν καὶ συνετῶν τοῦ νῦν αἰῶνος ἀπεκαλύφθη τοῖς νηπίοις . νήπιοι ἄρα εἰκότως οἱ παῖδες τοῦ θεοῦ οἱ τὸν μὲν παλαιὸν ἀποθέμενοι ἄνθρωπον καὶ τῆς κακίας ἐκδυσάμενοι τὸν χιτῶνα , ἐπενδυσάμενοι δὲ τὴν ἀφθαρσίαν τοῦ Χριστοῦ , ἵνα καινοὶ γενόμενοι , λαὸς ἅγιος , ἀναγεννηθέντες ἀμίαντον φυλάξωμεν τὸν ἄνθρωπον καὶ νήπιοι ὦμεν ὡς βρέφος τοῦ θεοῦ κεκαθαρμένον πορνείας καὶ πονηρίας . σαφέστατα γοῦν ὁ μακάριος Παῦλος ἀπήλλαξεν ἡμᾶς τῆς ζητήσεως ἐν τῇ προτέρᾳ πρὸς Κορινθίους ἐπιστολῇ ὧδέ πως γράφων · » ἀδελφοί , μὴ παιδία γίνεσθε ταῖς φρεσίν , ἀλλὰ τῇ κακίᾳ νηπιάζετε , ταῖς δφ φρεσὶ τέλειοι γίνεσθε . « τὸ δὲ » ὅτε ἤμην νήπιος , ἐφρόνουν ὡς νήπιος , ἐλάλουν ὡς νήπιος « τὴν κατὰ νόμον ἀγωγὴν αἰνίττεται , καθ᾿ ἣν οὐχ ὡς ἁπλοῦς ἤδη , ἀλλ᾿ ὡς ἔτι ἄφρων νήπια μὲν φρονῶν ἐδίωκε , νήπια δὲ λαλῶν ἐβλασφήμει τὸν λόγον . δύο γὰρ σημαίνει τὸ νήπιον . » ἐπειδὴ γέγονα , φησίν , ἀνήρ , « πάλιν ὁ Παῦλος λέγει , » κατήργηκα τὰ τοῦ νηπίου . « οὐχ ἡλικίας μέγεθος ἀτελές , ἀλλ᾿ οὐδὲ μὴν χρόνου μέτρον ὡρισμένον , ἀλλ᾿ οὐδὲ ἀνδρικῶν καὶ ἐντελεστέρων μαθημάτων διδαχὰς ἄλλας ἀπορρήτους αἰνίττεται , τὴν νηπιότητα ὑπερόριον ἀποστέλλων ὁ καταργεῖν αὐτὴν ὁμολογῶν ἀπόστολος , ἀλλὰ νηπίους μὲν τοὺς ἐν νόμῳ λέγει , οἳ τῷ φόβῳ , καθάπερ οἱ παῖδες τοῖς μορμολυκείοις , ἐκταράττονται , ἄνδρας δὲ τοὺς λόγῳ πειθηνίους καὶ αὐτεξουσίους κέκληκεν · οἳ πεπιστεύκαμεν ἑκουσίῳ προαιρέσει σῳζόμενοι , ἐμφρόνως , οὐκ ἀφρόνως , δεδιττόμενοι τῷ φόβῳ . αὐτὸς περὶ τούτου μαρτυρήσει ὁ ἀπόστολος τοὺς Ἰουδαίους κατὰ τὴν προτέραν διαθήκην κληρονόμους λέγων , κατ᾿ ἐπαγγελίαν δὲ ἡμᾶς . » λέγω δέ , « φησίν , » ἐφ᾿ ὅσον χρόνον ὁ κληρονόμος νήπιός ἐστιν , οὐδὲν διαφέρει δούλου κύριος πάντων ὤν , ἀλλὰ ὑπὸ ἐπιτρόπους ἐστὶ καὶ οἰκονόμους ἄχρι τῆς προθεσμίας τοῦ πατρός . οὕτως καὶ ἡμεῖς , ὅτε ἦμεν νήπιοι , ὑπὸ τὰ στοιχεῖα τοῦ κόσμου ἦμεν δεδουλωμένοι · ὅτε δὲ ἦλθεν τὸ πλήρωμα τοῦ χρόνου , ἐξαπέστειλεν ὁ θεὸς τὸν υἱὸν αὐτοῦ , γενόμενον ἐκ γυναικός , γενόμενον ὑπὸ νόμον , ἵνα τοὺς ὑπὸ νόμον ἐξαγοράσῃ , ἵνα τὴν υἱοθεσίαν ἀπολάβωμεν δι᾿ αὐτοῦ . « Ὅρα πῶς ὡμολόγησεν εἶναι νηπίους τοὺς ὑπὸ φόβον καὶ ἁμαρτίας , τοὺς δὲ ὑπὸ τὴν πίστιν υἱοὺς καλῶν ἀπήνδρωσεν ὡς πρὸς ἀντιδιαστολὴν τῶν ἐν τῷ νόμῳ νηπίων . » οὐκέτι γάρ « , φησί , » δοῦλος εἶ , ἀλλὰ υἱός · εἰ δὲ υἱός , καὶ κληρονόμος διὰ θεοῦ . « τί οὖν ἐνδεῖ τῷ υἱῷ μετὰ τὴν κληρονομίαν ; χάριεν τοίνυν οὕτως ἐξηγήσασθαι τὸ » ὅτε ἤμην νήπιος , « τουτέστιν ὅτε ἤμην Ἰουδαῖος ( Ἑβραῖος γὰρ ἄνωθεν ἦν ) , » ὡς νήπιος ἐφρόνουν , « ἐπειδὴ εἱπόμην τῷ νόμῳ · » ἐπεὶ δὲ γέγονα ἀνήρ , « οὐκέτι τὰ τοῦ νηπίου , τουτέστι τὰ τοῦ νόμου , ἀλλὰ τὰ τοῦ ἀνδρὸς φρονῶ , τουτέστι τὰ τοῦ Χριστοῦ , ὃν μόνον ἄνδρα ἡ γραφή , καθὼς προειρήκαμεν , καλεῖ , » κατήργηκα τὰ τοῦ νηπίου . « ἡ δὲ ἐν Χριστῷ νηπιότης τελείωσίς ἐστιν , ὡς πρὸς τὸν νόμον . Ἐνταῦθα γενομένοις τῇ νηπιότητι ἡμῶν συνηγορητέον . ἔτι καὶ τὸ πρὸς τοῦ ἀποστόλου εἰρημένον ἐπεξηγητέον » γάλα ὑμᾶς ἐπότισα , ὡς νηπίους ἐν Χριστῷ , οὐ βρῶμα · οὔπω γὰρ ἐδύνασθε · ἀλλ᾿ οὐδὲ ἔτι νῦν δύνασθε . « οὔ μοι γὰρ δοκεῖ Ἰουδαϊκῶς ἐκδέχεσθαι δεῖν τὸ ῥητόν . ἀντιπαραθήσω γὰρ κἀκείνην τὴν γραφὴν » εἰσάξω ὑμᾶς εἰς τὴν γῆν τὴν ἀγαθήν , τὴν ῥέουσαν γάλα καὶ μέλι . « ἀνακύπτει τοίνυν . ἀπορία μεγίστη κατὰ τὴν τῶν γραφῶν τῶνδε συμβολήν , τί νοοῦσιν . εἰ γὰρ ἀρχὴ τῆς εἰς Χριστὸν πίστεως ἡ διὰ τοῦ γάλακτος νηπιότης ἐστίν , ἐξευτελίζεται δὲ αὕτη ὡς παιδαριώδης καὶ ἀτελής , πῶς ἡ τοῦ τελείου καὶ γνωστικοῦ μετὰ τὴν βρῶσιν ἀνάπαυσις αὖθις νηπίῳ τετίμηται γάλακτι ; μή τι οὖν τὸ » ὡς « , παραβολῆς ὂν δηλωτικόν , τοιοῦτόν τι ἐμφαίνει , καὶ δὴ ἀναγνωστέον ὧδέ πως τὸ ῥητόν · » γάλα ὑμᾶς ἐπότισα ἐν Χριστῷ « καὶ διαστήσαντες ὀλίγον ἐπαγάγωμεν » ὡς νηπίους , « ἵνα κατὰ τὴν διαστολὴν τῆς ἀναγνώσεως τοιαύτην ἀποδεξώμεθα διάνοιαν · κατήχησα ὑμᾶς ἐν Χριστῷ ἁπλῇ καὶ ἀληθεῖ καὶ αὐτοφυεῖ τροφῇ τῇ πνευματικῇ · τοιαύτη γὰρ ἡ τοῦ γάλακτος ζωοτρόφος οὐσία , φιλοστόργοις πηγάζουσα μαστοῖς · ὡς νοεῖσθαι τὸ πᾶν τῇδε · ὥσπερ τῷ γάλακτι αἱ τίτθαι τοὺς παῖδας τοὺς νεογνοὺς ἐκτρέφουσιν , κἀγὼ δὲ οὕτω τῷ Χριστοῦ γάλακτι λόγῳ πνευματικὴν ὑμῖν ἐνστάζων τροφήν . Οὕτω γοῦν τελεία τροφὴ τὸ γάλα ἐστὶ τὸ τέλειον καὶ εἰς τέλος ἄγει τὸ ἀκατάπαυστον . διὸ κἀν τῇ ἀναπαύσει τὸ αὐτὸ τοῦτο ἐπήγγελται γάλα καὶ μέλι . εἰκότως γάλα αὖθις ὑπισχνεῖται τοῖς δικαίοις ὁ κύριος , ἵνα δὴ σαφῶς ὁ λόγος ἄμφω δειχθῇ , ἄλφα καὶ ὦ , ἀρχὴ καὶ τέλος [ ὁ λόγος ἀλληγορούμενος γάλα ] . τοιοῦτόν τι καὶ Ὅμηρος ἄκων μαντεύεται τοὺς δικαίους τῶν ἀνθρώπων » γαλακτοφάγους « καλῶν . ἔξεστι δὲ καὶ οὕτως ἐκλαμβάνειν τὴν γραφήν · » κἀγὼ δέ , ἀδελφοί , οὐκ ἐδυνήθην λαλῆσαι ὑμῖν ὡς πνευματικοῖς , ἀλλ᾿ ὡς σαρκίνοις , ὡς νηπίοις ἐν Χριστῷ , « ὡς δύνασθαι σαρκίνους νοεῖσθαι τοὺς νεωστὶ κατηχουμένους καὶ νηπίους ἔτι ἐν Χριστῷ . πνευματικοὺς μὲν γὰρ τοὺς πεπιστευκότας ἤδη τῷ ἁγίῳ πνεύματι προσεῖπεν , σαρκικοὺς δὲ τοὺς νεοκατηχήτους καὶ μηδέπω κεκαθαρμένους , οὓς » ἔτι σαρκικοὺς « εἰκότως λέγει ἐπ᾿ ἴσης τοῖς ἐθνικοῖς τὰ σαρκὸς ἔτι φρονοῦντας . » ὅπου γὰρ ἐν ὑμῖν ζῆλος καὶ ἔρις , οὐχὶ σαρκικοί ἐστε καὶ κατὰ ἄνθρωπον περιπατεῖτε ; « διὸ καὶ » γάλα ὑμᾶς ἐπότισα « φησίν , τὴν γνῶσιν ὑμῖν ἐνέχεα , λέγων , τὴν ἐκ κατηχήσεως ἀνατρέφουσαν εἰς ζωὴν ἀίδιον . ἀλλὰ καὶ τὸ » ἐπότισα « ῥῆμα τελείας μεταλήψεως σύμβολόν ἐστιν . πίνειν μὲν γὰρ οἱ τέλειοι λέγονται , θηλάζειν δὲ οἱ νήπιοι . » τὸ αἷμά μου , « γάρ φησιν ὁ κύριος , » ἀληθής ἐστι πόσις . « μή τι οὖν » γάλα « εἰπὼν » ἐπότισα « τὴν ἐν λόγῳ γάλακτι τελείαν εὐφροσύνην , τὴν γνῶσιν τῆς ἀληθείας , ᾐνίξατο ; τὸ δ᾿ ἐπαγόμενον ἑξῆς » οὐ βρῶμα , οὔπω γὰρ ἐδύνασθε « τὴν ἐν τῷ μέλλοντι αἰῶνι ἐναργῆ ἀποκάλυψιν βρώματος δίκην πρόσωπον πρὸς πρόσωπον αἰνίττεσθαι δύναται . » βλέπομεν γὰρ ὡς δι᾿ ἐσόπτρου νῦν , « ὁ αὐτὸς ἀπόστολος λέγει , » τότε δὲ πρόσωπον πρὸς πρόσωπον . « διὸ κἀκεῖνο ἐπήγαγεν · » ἀλλ᾿ οὐδὲ ἔτι νῦν δύνασθε , ἔτι γὰρ σαρκικοί ἐστε , « τὰ τῆς σαρκὸς φρονοῦντες , ἐπιθυμοῦντες , ἐρῶντες , ζηλοῦντες , μηνιῶντες , φθονοῦντες · οὐ γὰρ ὅτι ἔτι ἐν σαρκί ἐσμεν , ὡς ὑπειλήφασί τινες · σὺν αὐτῇ γὰρ τὸ πρόσωπον ἰσάγγελον ἔχοντες πρόσωπον πρὸς πρόσωπον τὴν ἐπαγγελίαν ὀψόμεθα . πῶς δέ , εἰ ἐκείνη ὄντως ἐστὶν ἡ ἐπαγγελία μετὰ τὴν ἐνθένδε ἀπαλλαγήν , » ἣν ὀφθαλμὸς οὐκ εἶδεν οὐδὲ ἐπὶ νοῦν ἀνθρώπου [ οὐκ ] ἀνέβη , « εἰδέναι φασὶν οὐ πνεύματι ἐννενοηκότες , ἀλλὰ ἐκ μαθήσεως παρειληφότες » ὃ οὖς οὐκ ἤκουσέν ποτε « ἢ μόνον ἐκεῖνο τὸ ἐν τρίτῳ ἁρπασθὲν οὐρανῷ ; ἀλλὰ κἀκεῖνο ἐχεμυθεῖν ἐκελεύετο τότε . εἰ δὲ ἀνθρωπίνη σοφία ἐστίν , ὅπερ ὑπολείπεται νοεῖν , ἡ μεγαλαυχία τῆς γνώσεως , ἄκουε τὸν νόμον τῆς γραφῆς · » μὴ καυχάσθω ὁ σοφὸς ἐν τῇ σοφίᾳ αὐτοῦ , καὶ μὴ καυχάσθω ὁ ἰσχυρὸς ἐν τῇ ἰσχύι αὐτοῦ , ὁ δὲ καυχώμενος ἐν κυρίῳ καυχάσθω . « ἡμεῖς δὲ » θεοδίδακτοι « καὶ τῷ Χριστοῦ ὀνόματι καυχώμενοι . πῶς οὖν οὐ ταύτῃ νοεῖν τὸν ἀπόστολον ὑποληπτέον τὸ γάλα τῶν νηπίων , εἴ τε ποιμένες [ ἐσ]μὲν οἱ τῶν ἐκκλησιῶν προηγούμενοι κατ᾿ εἰκόνα τοῦ ἀγαθοῦ ποιμένος , τὰ δὲ πρόβατα ἡμεῖς . μὴ οὐχὶ καὶ γάλα τῆς ποίμνης τὸν κύριον λέγοντα τὴν ἀκολουθίαν φυλάττειν ἀλληγοροῦντα ; καὶ δὴ τὸ ῥητὸν αὖθις τῇ διανοίᾳ ἐφαρμοστέον · » γάλα ὑμᾶς ἐπότισα , οὐ βρῶμα · οὔπω γὰρ ἐδύνασθε , « οὐκ ἄλλο τι παρὰ τὸ γάλα τὸ βρῶμα ὑπολαμβάνοντος , ταὐτὸν δὲ τῇ οὐσίᾳ · ὡσαύτως γὰρ καὶ ὁ λόγος ὁ αὐτὸς ἢ ἀνειμένος καὶ ἤπιος ὡς γάλα ἢ πεπηγὼς καὶ συνεστραμμένος ὡς βρῶμα . οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ τῇδε ἐκλαμβάνουσιν ἡμῖν γάλα νοεῖσθαι τὸ κήρυγμα δύναται τὸ ἐπὶ πλεῖστον κεχυμένον , βρῶμα δὲ ἡ πίστις εἰς θεμέλιον ἐκ κατηχήσεως συνεστραμμένη , ἣ δὴ στερεμνιωτέρα τῆς ἀκοῆς ὑπάρχουσα βρώματι ἀπεικάζεται , ἐν αὐτῇ σωματοποιουμένη τῇ ψυχῇ . τὴν τοιάνδε τροφὴν ἀλλαχόθι [ δὲ ] καὶ ὁ κύριος ἐν τῷ κατὰ Ἰωάννην εὐαγγελίῳ ἑτέρως ἐξήνεγκεν διὰ συμβόλων » φάγεσθέ μου τὰς σάρκας « εἰπὼν » καὶ πίεσθέ μου τὸ αἷμα « , τὸ ἐναργὲς τῆς πίστεως καὶ τῆς ἐπαγγελίας τὸ βρώσιμον καὶ τὸ πότιμον ἀλληγορῶν · δι᾿ ὧν ἡ ἐκκλησία , καθάπερ ἄνθρωπος ἐκ πολλῶν συνεστηκυῖα μελῶν , ἄρδεταί τε καὶ αὔξεται συγκροτεῖταί τε καὶ συμπήγνυται ἐξ ἀμφοῖν , σώματος μὲν τῆς πίστεως , ψυχῆς δὲ τῆς ἐλπίδος , ὥσπερ καὶ ὁ κύριος ἐκ σαρκὸς καὶ αἵματος . τῷ γὰρ ὄντι αἷμα τῆς πίστεως ἡ ἐλπίς , ὑφ᾿ ἧς συνέχεται , καθάπερ ὑπὸ ψυχῆς , ἡ πίστις . διαπνευσάσης δὲ τῆς ἐλπίδος δίκην ἐκρυέντος αἵματος τὸ ζωτικὸν τῆς πίστεως ὑπεκλύεται . Εἰ δὲ ἄρα προσφιλονεικεῖν ἐθέλοιέν τινες τὰ πρῶτα μαθήματα τὸ γάλα μηνύειν λέγοντες , ὡσανεὶ πρώτας τροφάς , τὸ δὲ βρῶμα τὰς πνευματικὰς ἐπιγνώσεις , σφᾶς αὐτοὺς ἀνάγοντες εἰς γνῶσιν , ἴστωσαν , ὡς ἄρα στερεὰν τροφὴν τὸ βρῶμα λέγοντες καὶ σάρκα καὶ αἷμα τοῦ Ἰησοῦ ὑποφέρονται τῇ σφῶν αὐτῶν μεγαλαύχῳ σοφίᾳ ἐπὶ τὴν ἁπλότητα τὴν ἀληθῆ . πρωτόγονον γὰρ τὸ αἷμα εὑρίσκεται ἐν ἀνθρώπῳ , ὃ δή τινες οὐσίαν εἰπεῖν ψυχῆς τετολμήκασιν · τοῦτο δὴ τὸ αἷμα φυσικῇ τρεπόμενον πέψει , κυησάσης τῆς μητρός , φιλοστοργίᾳ συμπαθεῖ ἐξανθεῖ καὶ γηράσκει πρὸς τὸ ἄφοβον τοῦ παιδίου · καὶ ἔστι μὲν τῆς σαρκὸς ὑγρότερον τὸ αἷμα , οἷον ὑγρά τις οὖσα σάρξ , τοῦ δὲ αἵματος νοστιμώτερον τὸ γάλα καὶ λεπτομερέστερον . εἴτε γὰρ τὸ ἐπιχορηγούμενον αἷμα τῷ ἐμβρύῳ καὶ διὰ μητρῴου πρότερον ἐπιπεμπόμενον ὀμφαλοῦ εἴτε αὖ τὸ καταμήνιον αὐτό , ἀποκλεισθὲν τῆς οἰκείας φορᾶς , κατὰ φυσικὴν ἀνάχυσιν χωρεῖν κελεύεται πρὸς τοῦ παντρόφου καὶ γενεσιουργοῦ θεοῦ ἐπὶ τοὺς φλεγμαίνοντας ἤδη μαστοὺς καὶ ὑπὸ πνεύματος ἀλλοιούμενον θερμοῦ ποθεινὴ σκευάζεται τῷ νηπίῳ τροφή , αἷμα τὸ μεταβάλλον ἐστί . μάλιστα γὰρ πάντων μελῶν μαστοὶ συμπαθεῖς μήτρᾳ . ἐπὰν οὖν κατὰ τοὺς τόκους ἀποκοπὴν λάβῃ τὸ ἀγγεῖον , δι᾿ οὗ πρὸς τὸ ἔμβρυον τὸ αἷμα ἐφέρετο , μύσις μὲν γίνεται τοῦ πόρου , τὴν δὲ ὁρμὴν ἐπὶ τοὺς μαστοὺς τὸ αἷμα λαμβάνει καὶ πολλῆς τῆς ἐπιφορᾶς γενομένης διατείνονται καὶ μεταβάλλει τὸ αἷμα εἰς γάλα , ἀναλόγως τῇ ἐπὶ τῆς ἑλκώσεως εἰς πῦον τοῦ αἵματος μεταβολῇ · εἴτε αὖ ἀπὸ τῶν ἐν μαστοῖς παρακειμένων φλεβῶν ἀναστομουμένων κατὰ τὰς διατάσεις τῆς κυήσεως τὸ αἷμα μεταχεῖται εἰς τὰς φυσικὰς τῶν μαστῶν σήραγγας , τούτῳ δὲ ἀνακιρνάμενον τὸ ἀπὸ τῶν γειτνιωσῶν καταπεμπόμενον ἀρτηριῶν πνεῦμα , μενούσης ἔτι τῆς ὑποκειμένης ἀκεραίου τοῦ αἵματος οὐσίας , ἐκκυμαινόμενον λευκαίνεται καὶ τῇ τοιαύτῃ ἀνακοπῇ κατ᾿ ἐξαφρισμὸν μεταβάλλεται , παραπλήσιόν τι πεπονθὸς τῇ θαλάττῃ , ἣν δὴ κατὰ τὰς ἐμβολὰς τῶν πνευμάτων οἱ ποιηταί φασιν » ἀποπτύειν ἁλὸς ἄχνην « · πλὴν ἀλλὰ αἷμα ἔχει τὴν οὐσίαν . τούτῳ τῷ τρόπῳ καὶ οἱ ποταμοὶ ῥόθῳ φερόμενοι τῇ ἐμπεριλήψει τοῦ περικεχυμένου ἀέρος ξαινόμενοι ἀφρὸν μορμύρουσιν , καὶ τὸ ἐνστόμιον ἡμῶν ὑγρὸν τῷ πνεύματι ἐκλευκαίνεται . τίς οὖν ἡ ἀποκλήρωσις μὴ οὐχὶ καὶ τὸ αἷμα ἐπὶ τὸ φωτεινότατον καὶ λευκότατον ὑπὸ τοῦ πνεύματος τρέπεσθαι ὁμολογεῖν ; πάσχει δὲ τὴν μεταβολὴν κατὰ ποιότητα , οὐ κατ᾿ οὐσίαν . ἀμέλει γοῦν οὐ τροφιμώτερον ἄλλο τι οὐδὲ μὴν γλυκύτερον ἀλλ᾿ οὐδὲ λευκότερον εὕροις ἂν γάλακτος . πάντῃ δὲ ἔοικεν τούτῳ ἡ πνευματικὴ τροφή , γλυκεῖα μὲν διὰ τὴν χάριν ὑπάρχουσα , τρόφιμος δὲ ὡς ζωή , λευκὴ δὲ ὡς ἡμέρα Χριστοῦ , καὶ τὸ αἷμα τοῦ λόγου πεφανέρωται ὡς γάλα . ταύτῃ τοίνυν περὶ τὴν ἀποκύησιν οἰκονομούμενον τῷ βρέφει τὸ γάλα χορηγεῖται , καὶ οἱ μαστοί , οἱ τέως τὸν ἄνδρα περιβλεπόμενοι ὀρθοί , ἤδη κατανεύουσι πρὸς τὸ παιδίον , τὴν ὑπὸ τῆς φύσεως πεπονημένην εὔληπτον παρέχειν διδασκόμενοι τροφὴν εἰς ἀνατροφὴν σωτηρίας · οὐ γὰρ ὡς αἱ πηγαὶ πλήρεις εἰσὶν οἱ μαστοὶ ἐπεισρέοντος ἑτοίμου γάλακτος , ἀλλὰ μεταβάλλοντες τὴν τροφὴν ἐν ἑαυτοῖς ἐργάζονται γάλα καὶ διαπνέουσιν . ἡ τροφὴ δὲ ἡ κατάλληλος αὕτη καὶ πρόσφορος νεοπαγεῖ καὶ νεοφυεῖ παιδίῳ πρὸς τοῦ θεοῦ τοῦ τροφέως καὶ πατρὸς τῶν γεννωμένων καὶ ἀναγεννωμένων πονουμένη , οἷον τὸ μάννα οὐρανόθεν ἐπερρέετο τοῖς παλαιοῖς Ἑβραίοις , ἡ τῶν ἀγγέλων ἐπουράνιος τροφή . ἀμέλει καὶ νῦν αἱ τίτθαι τὸ πρωτόχυτον τοῦ γάλακτος πόμα ὁμωνύμως ἐκείνῃ τῇ τροφῇ μάννα κεκλήκασιν . ἀλλ᾿ αἱ μὲν γυναῖκες αἱ κυοῦσαι μητέρες γενόμεναι πηγάζουσι γάλα · ὁ δὲ κύριος ὁ Χριστὸς τῆς παρθένου καρπὸς οὐκ ἐμακάρισεν τοὺς γυναικείους μαστοὺς οὐδὲ ἔκρινεν αὐτοὺς τροφεῖς , ἀλλὰ τοῦ φιλοστόργου καὶ φιλανθρώπου πατρὸς ἐπομβρήσαντος τὸν λόγον αὐτὸς ἤδη τροφὴ γέγονεν πνευματικὴ τοῖς σώφροσιν . Ὢ θαύματος μυστικοῦ · εἷς μὲν ὁ τῶν ὅλων πατήρ , εἷς δὲ καὶ ὁ τῶν ὅλων λόγος , καὶ τὸ πνεῦμα τὸ ἅγιον ἓν καὶ τὸ αὐτὸ πανταχοῦ , μία δὲ μόνη γίνεται μήτηρ παρθένος · ἐκκλησίαν ἐμοὶ φίλον αὐτὴν καλεῖν . γάλα οὐκ ἔσχεν ἡ μήτηρ αὕτη μόνη , ὅτι μόνη μὴ γέγονεν γυνή , παρθένος δὲ ἅμα καὶ μήτηρ ἐστίν , ἀκήρατος μὲν ὡς παρθένος , ἀγαπητικὴ δὲ ὡς μήτηρ , καὶ τὰ αὑτῆς παιδία προσκαλουμένη ἁγίῳ τιθηνεῖται γάλακτι , τῷ βρεφώδει λόγῳ . διὸ οὐκ ἔσχε γάλα , ὅτι γάλα ἦν * * τὸ παιδίον τοῦτο καλὸν καὶ οἰκεῖον , τὸ σῶμα τοῦ Χριστοῦ , τὴν νεολαίαν ὑποτροφὴν οὖσαν τῷ λόγῳ , ἣν αὐτὸς ἐκύησεν ὁ κύριος ὠδῖνι σαρκικῇ , ἣν αὐτὸς ἐσπαργάνωσεν ὁ κύριος αἵματι τιμίῳ . ὢ τῶν ἁγίων λοχευμάτων , ὢ τῶν ἁγίων σπαργάνων · ὁ λόγος τὰ πάντα τῷ νηπίῳ , καὶ πατὴρ καὶ μήτηρ καὶ παιδαγωγὸς καὶ τροφεύς . » φάγεσθέ μου « , φησί , » τὴν σάρκα καὶ πίεσθέ μου τὸ αἷμα . « ταύτας ἡμῖν οἰκείας τροφὰς ὁ κύριος χορηγεῖ καὶ σάρκα ὀρέγει καὶ αἷμα ἐκχεῖ · καὶ οὐδὲν εἰς αὔξησιν τοῖς παιδίοις ἐνδεῖ . ὢ τοῦ παραδόξου μυστηρίου · ἀποδύσασθαι ἡμῖν τὴν παλαιὰν καὶ σαρκικὴν ἐγκελεύεται φθοράν , ὥσπερ καὶ τὴν παλαιὰν τροφήν , καινῆς δὲ ἄλλης τῆς Χριστοῦ διαίτης μεταλαμβάνοντας , ἐκεῖνον , εἰ δυνατόν , ἀναλαμβάνοντας ἐν ἑαυτοῖς ἀποτίθεσθαι καὶ τὸν σωτῆρα ἐνστερνίσασθαι , ἵνα καταργήσωμεν τῆς σαρκὸς ἡμῶν τὰ πάθη . ἀλλ᾿ οὐ ταύτῃ νοεῖν ἐθέλεις , κοινότερον δὲ ἴσως . ἄκουε καὶ ταύτῃ · σάρκα ἡμῖν τὸ πνεῦμα τὸ ἅγιον ἀλληγορεῖ , καὶ γὰρ ὑπ᾿ αὐτοῦ δεδημιούργηται ἡ σάρξ · αἷμα ἡμῖν τὸν λόγον αἰνίττεται , καὶ γὰρ ὡς αἷμα πλούσιον ὁ λόγος ἐπικέχυται τῷ βίῳ · ἡ κρᾶσις δὲ ἡ ἀμφοῖν ὁ κύριος , ἡ τροφὴ τῶν νηπίων · ὁ κύριος πνεῦμα καὶ λόγος . ἡ τροφή , τουτέστιν ὁ κύριος Ἰησοῦς , τουτέστιν ὁ λόγος τοῦ θεοῦ , πνεῦμα σαρκούμενον , ἁγιαζομένη σὰρξ οὐράνιος . ἡ τροφὴ τὸ γάλα τοῦ πατρός , ᾧ μόνῳ τιτθευόμεθα οἱ νήπιοι . αὐτὸς γοῦν ὁ » ἠγαπημένος « καὶ τροφεὺς ἡμῶν λόγος τὸ αὑτοῦ ὑπὲρ ἡμῶν ἐξέχεεν αἷμα , σῴζων τὴν ἀνθρωπότητα · δι᾿ οὗ πεπιστευκότες εἰς τὸν θεὸν ἐπὶ τὸν » λαθικηδέα μαζὸν « τοῦ πατρός , τὸν λόγον , καταφεύγομεν , ὃ δέ , ὡς ἔοικεν , μόνος ἡμῖν τοῖς νηπίοις τὸ γάλα τῆς ἀγάπης χορηγεῖ , καὶ οὗτοι ὡς ἀληθῶς μακάριοι μόνοι , ὅσοι τοῦτον θηλάζουσι τὸν μαστόν . διὰ τοῦτό φησι καὶ ὁ Πέτρος · » ἀποθέμενοι οὖν πᾶσαν κακίαν καὶ πάντα δόλον καὶ τὴν ὑπόκρισιν καὶ φθόνον καὶ καταλαλιάν , ὡς ἀρτιγέννητα βρέφη τὸ λογικὸν γάλα ἐπιποθήσατε , ἵνα ἐν αὐτῷ αὐξηθῆτε εἰς σωτηρίαν , εἰ ἐγεύσασθε ὅτι χρηστὸς ὁ κύριος . « εἰ δὲ καὶ συνενδῴη τις αὐτοῖς ἄλλο τι εἶναι τὸ βρῶμα παρὰ τὸ γάλα , εἶτα πῶς οὐ περιπαρήσονται σφίσιν αὐτοῖς , οὐ κατανενοηκότες τὴν φύσιν ; ἡ γάρ τοι τροφὴ χειμῶνος μὲν πυκνοῦντος τοῦ περιέχοντος καὶ πάροδον οὐ διδόντος ἐντὸς κατακλειομένῳ τῷ θερμῷ , ἑψομένη καὶ πεπτομένη , εἰς τὰς φλέβας ἐξαιματουμένη ἐκχωρεῖ · αἳ δὲ διαπνοῆς οὐ τυγχάνουσαι πεπληρωμέναι μάλιστα συντείνονται καὶ σφύζουσι · διὸ καὶ αἱ τίτθαι περιπληθεῖς τότε μάλιστα γίνονται τῷ γάλακτι . ἀποδέδεικται δὲ ἡμῖν μικρῷ πρόσθεν τὸ αἷμα εἰς γάλα ταῖς κυούσαις κατὰ μεταβολήν , οὐ κατ᾿ οὐσίαν χωρεῖν , ὥσπερ ἀμέλει καὶ αἱ τρίχες αἱ ξανθαὶ τοῖς γηρῶσιν εἰς πολιὰς μεταβάλλουσιν . θέρους δὲ ἔμπαλιν ἀραιότερον ὂν τὸ σῶμα τὴν τροφὴν εὐδιαφορητοτέραν παρέχει , καὶ ἥκιστα πλεονάζει τὸ γάλα , ἐπεὶ μηδὲ τὸ αἷμα · οὐδὲ γὰρ πᾶσα κατέχεται ἡ τροφή . εἰ τοίνυν ἡ μὲν κατεργασία τῆς τροφῆς ἐξαιματοῦται , τὸ δὲ αἷμα ἐκγαλακτοῦται , παρασκευὴ γίνεται τὸ αἷμα τοῦ γάλακτος ὡς σπέρμα ἀνθρώπου καὶ γίγαρτον ἀμπέλου . τῷ οὖν γάλακτι , τῇ κυριακῇ τροφῇ , εὐθὺς μὲν ἀποκυηθέντες τιθηνούμεθα , εὐθὺς δὲ ἀναγεννηθέντες τετιμήμεθα τῆς ἀναπαύσεως τὴν ἐλπίδα , τὴν ἄνω Ἱερουσαλήμ , εὐαγγελιζόμενοι , ἐν ᾗ μέλι καὶ γάλα ὀμβρεῖν ἀναγέγραπται , διὰ τῆς ἐνύλου καὶ τὴν ἁγίαν μνηστευόμενοι τροφήν . τὰ μὲν γὰρ βρώματα καταργεῖται , ᾗ φησιν ὁ ἀπόστολος αὐτός , ἡ δὲ διὰ γάλακτος τροφὴ εἰς οὐρανοὺς καθηγεῖται , πολίτας οὐρανῶν καὶ συγχορευτὰς ἀγγέλων ἀναθρεψαμένη . ἐπειδὴ δέ ἐστιν ὁ λόγος πηγὴ ζωῆς βρύουσα καὶ ποταμὸς εἴρηται ἐλαίου , εἰκότως ἀλληγορῶν ὁ Παῦλος καὶ γάλα αὐτὸν ὀνομάζων » ἐπότισα « ἐπιφέρει · πίνεται γὰρ ὁ λόγος , ἡ τροφὴ τῆς ἀληθείας . ἀμέλει καὶ τὸ ποτὸν ὑγρὰ καλεῖται τροφή . δυνατὸν δὲ τὸ αὐτὸ καὶ βρῶμα εἶναί πως ἔχον καὶ ποτόν , πρὸς ἄλλο καὶ ἄλλο νοούμενον , καθάπερ καὶ ὁ τυρὸς γάλακτός ἐστι πῆξις ἢ γάλα πεπηγός . οὐ γάρ μοι τῆς λεξιθηρίας μέλει τὰ νῦν , πλὴν ὅτι τὰς τροφὰς ἄμφω μία διακονεῖται οὐσία . ἀλλὰ καὶ τοῖς ὑποτιτθίοις παιδίοις ἀρκεῖ μόνον τὸ γάλα καὶ ποτὸν εἶναι καὶ τροφήν . » ἐγώ « , φησὶν ὁ κύριος , » βρῶσιν ἔχω φαγεῖν , ἣν ὑμεῖς οὐκ οἴδατε · ἐμὸν βρῶμά ἐστιν , ἵνα ποιήσω τὸ θέλημα τοῦ πέμψαντός με . « ὁρᾶτε ἄλλο βρῶμα , ἀλληγορούμενον παραπλησίως γάλακτι , τὸ θέλημα τοῦ θεοῦ . ἀλλὰ καὶ τὴν συμπλήρωσιν τοῦ ἰδίου πάθους » ποτήριον « κέκληκεν καταχρηστικῶς , ὅτι ἐκπιεῖν καὶ ἐκτελέσαι μόνον ἐχρῆν αὐτό . οὕτως Χριστῷ μὲν ἡ τροφὴ τῆς πατρικῆς βουλῆς ἡ τελείωσις ἦν , ἡμῖν δὲ αὐτὸς ὁ Χριστὸς ἡ τροφή τοῖς νηπίοις , τοῖς ἀμέλγουσιν τὸν λόγον τῶν οὐρανῶν · ἐντεῦθεν τὸ ζητῆσαι μαστεῦσαι καλεῖται , ὅτι τοῖς ζητοῦσιν νηπίοις τὸν λόγον αἱ πατρικαὶ τῆς φιλανθρωπίας θηλαὶ χορηγοῦσι τὸ γάλα . ἔτι δὲ καὶ ἄρτον αὑτὸν οὐρανῶν ὁμολογεῖ ὁ λόγος . » οὐ γὰρ Μωσῆς « , φησίν , » ἔδωκεν ὑμῖν τὸν ἄρτον ἐκ τοῦ οὐρανοῦ , ἀλλ᾿ ὁ πατήρ μου δίδωσιν ὑμῖν τὸν ἄρτον ἐκ τοῦ οὐρανοῦ τὸν ἀληθινόν · ὁ γὰρ ἄρτος τοῦ θεοῦ ἐστιν ὁ ἐκ τοῦ οὐρανοῦ καταβαίνων καὶ ζωὴν διδοὺς τῷ κόσμῳ . καὶ ὁ ἄρτος , ὃν ἐγὼ δώσω , ἡ σάρξ μού ἐστιν ὑπὲρ τῆς τοῦ κόσμου ζωῆς . « ἐνταῦθα τὸ μυστικὸν τοῦ ἄρτου παρασημειωτέον , ὅτι σάρκα αὐτὸν λέγει καὶ ὡς ἀνισταμένην δῆθεν [ διὰ πυρός ] , καθάπερ ἐκ φθορᾶς καὶ σπορᾶς ὁ πυρὸς ἀνίσταται , καὶ μέντοι διὰ πυρὸς συνισταμένην εἰς εὐφροσύνην ἐκκλησίας ὡς ἄρτον πεπτόμενον . Ἀλλὰ γὰρ αὖθις ἡμῖν σαφέστερον τοῦτο ἐν τῷ Περὶ ἀναστάσεως δηλωθήσεται . ἐπεὶ δὲ εἶπεν » καὶ ὁ ἄρτος , ὃν ἐγὼ δώσω , ἡ σάρξ μού ἐστιν « , σὰρξ δὲ αἵματι ἄρδεται , τὸ δὲ αἷμα οἶνος ἀλληγορεῖται , ἰστέον οὖν , ὅτι ὡς ἄρτος εἰς κρᾶμα καταθρυβεὶς τὸν οἶνον ἁρπάζει , τὸ δὲ ὑδατῶδες ἀπολείπει , οὕτως καὶ ἡ σὰρξ τοῦ κυρίου , ὁ ἄρτος τῶν οὐρανῶν , ἀναπίνει τὸ αἷμα , τοὺς οὐρανίους τῶν ἀνθρώπων εἰς ἀφθαρσίαν ἐκτρέφων , ἀπολείπων δὲ μόνας ἐκείνας εἰς φθορὰν τὰς σαρκικὰς ἐπιθυμίας . οὕτως πολλαχῶς ἀλληγορεῖται ὁ λόγος , καὶ βρῶμα καὶ σὰρξ καὶ τροφὴ καὶ ἄρτος καὶ αἷμα καὶ γάλα , ἃ πάντα ὁ κύριος εἰς ἀπόλαυσιν ἡμῶν τῶν εἰς αὐτὸν πεπιστευκότων . μὴ δὴ οὖν τις ξενιζέσθω λεγόντων ἡμῶν ἀλληγορεῖσθαι γάλα τὸ αἷμα τοῦ κυρίου · ἦ γὰρ οὐχὶ καὶ οἶνος ἀλληγορεῖται ; » ὁ πλύνων « , φησίν , » ἐν οἴνῳ τὴν στολὴν αὐτοῦ καὶ ἐν αἵματι σταφυλῆς τὴν περιβολὴν αὐτοῦ · « ἐν τῷ αἵματι τῷ αὐτοῦ κοσμήσειν λέγει τὸ σῶμα τοῦ λόγου , ὥσπερ ἀμέλει τῷ αὐτοῦ πνεύματι ἐκθρέψει τοὺς πεινῶντας τὸν λόγον . ὅτι δὲ τὸ αἷμα ὁ λόγος ἐστίν , μαρτυρεῖ τοῦ Ἄβελ τοῦ δικαίου τὸ αἷμα ἐντυγχάνον τῷ θεῷ · οὐ γὰρ τὸ αἷμα ἄν ποτε προήσεται φωνήν , μὴ οὐχὶ ὁ λόγος νοούμενος τὸ αἷμα · τύπος γὰρ ὁ δίκαιος ὁ παλαιὸς τοῦ νέου δικαίου καὶ τὸ αἷμα τὸ ἐντυγχάνον τὸ παλαιὸν ὑπερεντυγχάνει τοῦ αἵματος τοῦ νέου . φθέγγεται δὲ πρὸς τὸν θεὸν τὸ αἷμα , ὁ λόγος , ἐπεὶ λόγον ἐμήνυεν τὸν πεισόμενον . ἀλλὰ καὶ ἡ σὰρξ αὐτὴ καὶ τὸ ἐν αὐτῇ αἷμα τῷ γάλακτι , οἷον ἀντιπελαργούμενον , ἄρδεταί τε καὶ αὔξεται . καὶ δὴ καὶ ἡ διαμόρφωσις τοῦ συλληφθέντος τῷ τῆς ἐπὶ μῆνα καθάρσεως ὑπολελειμμένῳ καθαρῷ περιττώματι κιρναμένου τοῦ σπέρματος γίνεται · ἡ γὰρ ἐν τούτῳ δύναμις , θρομβοῦσα τοῦ αἵματος τὴν φύσιν , ὃν τρόπον ἡ πυτία συνίστησι τὸ γάλα , οὐσίαν ἐργάζεται μορφώσεως · εὐθαλεῖ γὰρ ἡ κρᾶσις , σφαλερὰ δὲ ἡ ἀκρότης εἰς ἀτεκνίαν . καὶ γὰρ αὐτῆς ἤδη τῆς γῆς ὑπὸ μὲν ἐπομβρίας κατακλυσθὲν ἀποσύρεται τὸ σπέρμα , διὰ δὲ αὐχμὸν νοτίδος ἀποξηραίνεται , κολλώδης δὲ ὁ χυμὸς ὢν συνέχει τὸ σπέρμα καὶ φύει . τινὲς δὲ καὶ τὸ σπέρμα τοῦ ζῴου ἀφρὸν εἶναι τοῦ αἵματος κατ᾿ οὐσίαν ὑποτίθενται , ὃ δὴ τῇ ἐμφύτῳ τοῦ ἄρρενος θέρμῃ παρὰ τὰς συμπλοκὰς ἐκταραχθὲν ἐκριπιζόμενον ἐξαφροῦται κἀν ταῖς σπερματίσιν παρατίθεται φλεψίν · ἐντεῦθεν γὰρ ὁ Ἀπολλωνιάτης Διογένης τὰ ἀφροδίσια κεκλῆσθαι βούλεται . Συμφανὲς τοίνυν ἐκ τούτων ἁπάντων αἷμα εἶναι τοῦ ἀνθρωπίνου σώματος τὴν οὐσίαν . καὶ δὴ καὶ τὸ κατὰ γαστρὸς τὸ μὲν πρῶτον ὑγροῦ ἐστι σύστασις γαλακτοειδής , ἔπειτα ἐξαιματουμένη σαρκοῦται ἡ σύστασις αὕτη , πηγνυμένη δὲ ἐν τῇ ὑστέρᾳ ὑπὸ τοῦ φυσικοῦ καὶ θερμοῦ πνεύματος , ὑφ᾿ οὗ διαπλάττεται τὸ ἔμβρυον , ζωογονεῖται . ἀλλὰ καὶ μετὰ τὴν ἀποκύησιν αὖθις ἐκτρέφεται τὸ παιδίον αἵματι τῷ αὐτῷ · αἵματος γὰρ φύσις τοῦ γάλακτος ἡ ῥύσις , καὶ πηγὴ τροφῆς τὸ γάλα , ᾧ δὴ καὶ γυνὴ δήλη τεκοῦσα ἀληθῶς καὶ μήτηρ , δι᾿ οὗ καὶ φίλτρον εὐνοίας προσλαμβάνει . διὰ τοῦτο ἄρα μυστικῶς τὸ ἐν τῷ ἀποστόλῳ ἅγιον πνεῦμα τῇ τοῦ κυρίου ἀποχρώμενον φωνῇ » γάλα ὑμᾶς ἐπότισα « λέγει . εἰ γὰρ ἀνεγεννήθημεν εἰς Χριστόν , ὁ ἀναγεννήσας ἡμᾶς ἐκτρέφει τῷ ἰδίῳ γάλακτι , τῷ λόγῳ · πᾶν γὰρ τὸ γεννῆσαν ἔοικεν εὐθὺς παρέχειν τῷ γεννωμένῳ τροφήν . καθάπερ δὲ ἡ ἀναγέννησις , ἀναλόγως οὕτως καὶ ἡ τροφὴ γέγονεν τῷ ἀνθρώπῳ πνευματική . πάντῃ τοίνυν ἡμεῖς τὰ πάντα Χριστῷ προσῳκειώμεθα , καὶ εἰς συγγένειαν διὰ τὸ αἷμα αὐτοῦ , ᾧ λυτρούμεθα , καὶ εἰς συμπάθειαν διὰ τὴν ἀνατροφὴν τὴν ἐκ τοῦ λόγου , καὶ εἰς ἀφθαρσίαν διὰ τὴν ἀγωγὴν τὴν αὐτοῦ · τὸ θρέψαι δ᾿ ἐν βροτοῖσι πολλάκις πλείω πορίζει φίλτρα τοῦ φῦσαι τέκνα . τὸ αὐτὸ ἄρα καὶ αἷμα καὶ γάλα τοῦ κυρίου πάθους καὶ διδασκαλίας σύμβολον . ἐφεῖται τοιγαροῦν ἡμῶν ἑκάστῳ τῶν νηπίων ἐγκαυχᾶσθαι τῷ κυρίῳ , ἐπιφθεγγομένοις πατρὸς δ᾿ ἐξ ἀγαθοῖο καὶ αἵματος εὔχομαι εἶναι . ὡς δ᾿ ἐξ αἵματος γάλα κατὰ μεταβολὴν γίνεται , ἤδη μὲν σαφές , οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ ἐκ τῶν ποιμνίων ἔκ τε τῶν βουκολίων ἔξεστι μαθεῖν . τὰ γὰρ ζῷα ταῦτα τοῦ ἔτους κατὰ τὴν ὥραν , ἣν ἔαρ καλοῦμεν , ὑγροτέρου τοῦ περιέχοντος γεγονότος , ἀλλὰ καὶ τῆς πόας καὶ τῶν νομῶν εὐχύλων τὸ τηνικάδε οὐσῶν καὶ ἐνίκμων , αἵματος πίμπλαται πρότερον , ὡς ἐκ τῆς διατάσεως τῶν φλεβῶν , κυρτουμένων τῶν ἀγγείων , δείκνυται · ἐκ δὲ τοῦ αἵματος δαψιλέστερον χεῖται τὸ γάλα · θέρους δ᾿ ἔμπαλιν ὑπὸ τοῦ καύματος συγκαιόμενον καὶ ἀναξηραινόμενον ἵστησι τὴν μεταβολὴν τὸ αἷμα , καὶ ταύτῃ ἔλαττον ἀμέλγονται . ναὶ μὴν καὶ συγγένειάν τινα πρὸς τὸ ὕδωρ φυσικωτάτην ἔχει τὸ γάλα , καθάπερ ἀμέλει πρὸς τὴν πνευματικὴν τροφὴν τὸ λουτρὸν τὸ πνευματικόν · οἱ γοῦν ἐπιρροφοῦντες τῷ προειρημένῳ γάλακτι ψυχροῦ ὀλίγον ὕδατος ὠφελοῦνται παραχρῆμα · οὐ γὰρ ἀποξύνεσθαι τὸ γάλα ἐᾷ ἡ πρὸς τὸ ὕδωρ κοινωνία , οὐκ ἀντιπαθείᾳ τινί , προσπεπαινομένου δὲ προσπαθείᾳ . καὶ ἣν ὁ λόγος ἔχει πρὸς τὸ βάπτισμα κοινωνίαν , ταύτην ἔχει τὸ γάλα τὴν συναλλαγὴν πρὸς τὸ ὕδωρ . δέχεται γὰρ μόνον τῶν ὑγρῶν τοῦτο καὶ τὴν πρὸς τὸ ὕδωρ μῖξιν ἐπὶ κάθαρσιν παραλαμβανόμενον καθάπερ τὸ βάπτισμα ἐπὶ ἀφέσει ἁμαρτιῶν . μίγνυται δὲ καὶ μέλιτι προσφυῶς καὶ τοῦτο ἐπὶ καθάρσει πάλιν μετὰ γλυκείας τῆς τροφῆς · μιγνύμενος γὰρ ὁ λόγος φιλανθρωπίᾳ ἰᾶταί τε ἅμα τὰ πάθη καὶ ἀνακαθαίρει τὰς ἁμαρτίας · καὶ τὸ » μέλιτος γλυκίων ῥέεν αὐδὴ « ἐπὶ τοῦ λόγου λελέχθαι μοι δοκεῖ , ὅς ἐστιν μέλι · καὶ πολλαχοῦ δὲ ἡ προφητεία » ὑπὲρ μέλι καὶ κηρίον « ἀνάγει . ναὶ μὴν ἔτι μίγνυται τὸ γάλα καὶ οἴνῳ τῷ γλυκεῖ , ἐπωφελὴς δὲ ἡ μῖξις , καθάπερ ἀνακιρναμένου τοῦ πάθους εἰς ἀφθαρσίαν · ἐξορροῦται γὰρ ὑπὸ τοῦ οἴνου τὸ γάλα καὶ σχίζεται , καὶ ὅτιπερ αὐτοῦ νόθον , τοῦτ᾿ ἀποχετεύεται . κατὰ τὰ αὐτὰ δὲ τῆς πίστεως ἡ κοινωνία ἡ πνευματικὴ πρὸς τὸν παθητὸν ἄνθρωπον , τὰς σαρκικὰς ἐπιθυμίας ἐξορροῦσα , εἰς ἀιδιότητα συστέλλει τὸν ἄνθρωπον , τοῖς θείοις ἀπαθανατίζουσα . [ ἀλλ᾿ ] οἱ πολλοὶ δὲ καὶ τῷ λιπαρῷ τοῦ γάλακτος ; ὃ δὴ βούτυρον καλοῦσιν , καταχρῶνται εἰς λύχνον , τὸ πολυέλαιον τοῦ λόγου δι᾿ αἰνίγματος ἀριδήλου σαφηνίσαντες , ὡς μόνου τοῦδε ἐνδίκως καὶ τρέφοντος καὶ αὔξοντος καὶ φωτίζοντος τοὺς νηπίους . διὰ τοῦτο γὰρ καὶ ἡ γραφὴ περὶ τοῦ κυρίου λέγει » ἐψώμισεν αὐτοὺς γενήματα ἀγρῶν , ἐθήλασαν μέλι ἐκ πέτρας καὶ ἔλαιον ἐκ στερεᾶς πέτρας , βούτυρον βοῶν καὶ γάλα προβάτων μετὰ στέατος ἀρνῶν « καὶ τὰ ἐπὶ τούτοις ἔδωκεν αὐτοῖς · ἀλλὰ καὶ τὴν γέννησιν τοῦ παιδίου ὁ προφητεύων » βούτυρον « φησὶν » ἔδεται καὶ μέλι « . ἐμοὶ δὲ καὶ θαυμάζειν ἔπεισιν ὅπως σφᾶς τελείους τινὲς τολμῶσι καλεῖν καὶ γνωστικούς , ὑπὲρ τὸν ἀπόστολον φρονοῦντες , φυσιούμενοί τε καὶ φρυαττόμενοι , αὐτοῦ ὁμολογοῦντος τοῦ Παύλου περὶ ἑαυτοῦ · » οὐχ ὅτι ἤδη ἔλαβον ἢ ἤδη τετελείωμαι , διώκω δὲ εἰ καὶ καταλάβω , ἐφ᾿ ᾧ καὶ κατελήφθην ὑπὸ Χριστοῦ . ἀδελφοί , ἐγὼ ἐμαυτὸν οὔπω λογίζομαι κατειληφέναι · ἓν δέ , τὰ μὲν ὀπίσω ἐπιλανθανόμενος , τοῖς δὲ ἔμπροσθεν ἐπεκτεινόμενος , κατὰ σκοπὸν διώκω εἰς τὸ βραβεῖον τῆς ἄνω κλήσεως ἐν Χριστῷ Ἰησοῦ . « καὶ τέλειον μὲν ἑαυτὸν ἡγεῖται , ὅτι ἀπήλλακται τοῦ προτέρου βίου , ἔχεται δὲ τοῦ κρείττονος , οὐχ ὡς ἐν γνώσει τέλειος , ἀλλ᾿ ὡς τοῦ τελείου ἐφιέμενος · διὸ καὶ ἐπιφέρει » ὅσοι οὖν τέλειοι , τοῦτο φρονοῦμεν « , τελείωσιν δηλονότι λέγων τὸ ἀποτετάχθαι ταῖς ἁμαρτίαις καὶ εἰς πίστιν τοῦ μόνου τελείου ἀναγεγεννῆσθαι , ἐκλαθομένους τῶν κατόπισθεν ἁμαρτιῶν .
Lemmas: ἔξεστι δέ ἐγώ ἐκ περιουσία πρός ὁ φιλεγκλήμων ἐπαποδύομαι · οὐ γάρ παῖς ἐγώ καί νήπιος πρός ὁ παιδαριώδης καί εὐκαταφρόνητος ὁ μάθησις προσαγορεύω , καθώς ὁ εἰς γνῶσις φυσιόω διαβάλλω · ἀναγεννάω γοῦν εὐθύς ὁ τέλειος ἀπολαμβάνω , ὅς ἕνεκα σπεύδω . φωτίζω γάρ · ὁ δέ εἰμί ἐπιγιγνώσκω ὁ θεός . οὔκουν ἀτελής ὁ γιγνώσκω ὁ τέλειος . καί ἐγώ μή λαμβάνω ὁμολογέω γιγνώσκω ὁ θεός . ὧδε πως γάρ δοκέω λέγω ὁ λόγος · ὁ δέ ἐλεύθερος . αὐτίκα γοῦν βαπτίζω ὁ κύριος ἀπό οὐρανός ἐπηχέω φωνή μάρτυς ἀγαπάω » υἱός ἐγώ εἰμί σύ ἀγαπητός , ἐγώ σήμερον γεννάω σύ . « πυνθάνομαι οὖν ὁ σοφός · σήμερον ἀναγεννάω ὁ Χριστός ἤδη τέλειος εἰμί ἤ , ὅς ἄτοπος , ἐλλιπής . εἰ δέ οὗτος , προσμανθάνω τις αὐτός δέω . ἀλλά προσμανθάνω μέν αὐτός ἔοικα οὐδέ εἷς θεός εἰμί . οὐ γάρ ἄν μέγας τις εἰμί ὁ λόγος οὐδέ μήν διδάσκαλος ὁ μόνος διδάσκαλος . μή τις οὖν ὁμολογέω ἄκων ὁ λόγος , τέλειος ἐκ τέλειος φύω ὁ πατήρ , κατά ὁ οἰκονομικός προδιατύπωσις ἀναγεννάω τέλειος ; καί εἰ τέλειος εἰμί , τίς βαπτίζω ὁ τέλειος ; δέω , φημί , πληρόω ὁ ἐπάγγελμα ὁ ἀνθρώπινος . πάγκαλος . φημί γάρ · ἅμα τοίνυν ὁ βαπτίζω αὐτός ὑπό Ἰωάννης γίγνομαι τέλειος ; δῆλος ὅτι . οὐδείς οὖν πρός αὐτός προσμανθάνω ; οὐ γάρ . τελειόω δέ ὁ λουτρόν μόνος καί ὁ πνεῦμα ὁ κάθοδος ἁγιάζω ; οὕτως ἔχω . ὁ δέ αὐτός συμβαίνω οὗτος καί περί ἐγώ , ὅς γίγνομαι ὑπογραφή ὁ κύριος · βαπτίζω φωτίζω , φωτίζω υἱοποιέομαι , υἱοποιέομαι τελειόω , τελειόω ἀπαθανατίζω » ἐγώ « , φημί , » λέγω , θεός εἰμί καί υἱός ὕψιστος πᾶς . « καλέω δέ πολλαχῶς ὁ ἔργον οὗτος , χάρισμα καί φώτισμα καί τέλειος καί λουτρόν · λουτρόν μέν διά ὅς ὁ ἁμαρτία ἀπορρύπτω , χάρισμα δέ ὅς ὁ ἐπί ὁ ἁμάρτημα ἐπιτίμιον ἀνίημι , φώτισμα δέ διά ὅς ὁ ἅγιος ἐκεῖνος φάος ὁ σωτήριος ἐποπτεύω , τουτέστι διά ὅς ὁ θεῖος ὀξυωπέω , τέλειος δέ ὁ ἀπροσδεής φημί . τίς γάρ ἔτι λείπω ὁ θεός γιγνώσκω ; καί γάρ ἄτοπος ὡς ἀληθής χάρισμα καλέω θεός ὁ μή πληρόω · τέλειος δέ εἰμί τέλειος χαρίζω δήπουθεν · ὡς δέ ἅμα ὁ κελεύω αὐτός πᾶς γίγνομαι , οὕτως ἕπομαι ὁ χαρίζω μόνος βούλομαι αὐτός ὁ πληρόω ὁ χάρις . ὁ γάρ μέλλω ὁ χρόνος ὁ δύναμις ὁ θέλημα προλαμβάνω . πρός δέ καί ὁ ὁ κακός ἀπαλλαγή σωτηρία εἰμί ἀρχή . μόνος δέ ἄρα ὁ πρῶτος δράσσομαι ὁ ὅρος ὁ ζωή ἤδη τέλειος , ζάω δέ ἤδη ὁ θάνατος χωρίζω . σωτηρία τοίνυν ὁ ἕπομαι Χριστός . » ὅς γάρ γίγνομαι ἐν αὐτός , ζωή εἰμί . « » ἀμήν ἀμήν λέγω σύ , « φημί , » ὁ ὁ λόγος ἐγώ ἀκούω καί πιστεύω ὁ πέμπω ἐγώ ἔχω ζωή αἰώνιος καί εἰς κρίσις οὐ ἔρχομαι , ἀλλά μεταβαίνω ἐκ ὁ θάνατος εἰς ὁ ζωή . « οὕτως ὁ πιστεύω μόνος καί ἀναγεννάω τελείωσις εἰμί ἐν ζωή · οὐ γάρ ποτέ ἀσθενέω ὁ θεός . ὡς γάρ ὁ θέλημα αὐτός ἔργον εἰμί καί οὗτος κόσμος ὀνομάζω , οὕτως καί ὁ βούλημα αὐτός ἄνθρωπος εἰμί σωτηρία καί οὗτος ἐκκλησία καλέω . οἶδα οὖν ὅς καλέω , ὅς δέ καλέω , σῴζω · καλέω δέ ἅμα καί σῴζω . » αὐτός γάρ σύ « , φημί ὁ ἀπόστολος , » θεοδίδακτος εἰμί . « οὐ ἄρα θεμιτός ἐγώ ἀτελής ὁ ὑπό αὐτός διδάσκω νοέω , ὁ δέ μάθημα ἀίδιος σωτηρία ἀίδιος σωτήρ , ὅς ὁ χάρις εἰς ὁ αἰών , ἀμήν . καί ὁ μόνος ἀναγεννάω , ὥσπερ οὖν καί ὄνομα ἔχω , φωτίζω ἀπαλλάσσω μέν παραχρῆμα ὁ σκότος , ἀπολαμβάνω δέ αὐτόθεν ὁ φάος . ὥσπερ οὖν ὁ ὁ ὕπνος ἀποσείω εὐθύς ἔνδοθεν ἐγείρω , μάλα δέ καθά ὁ ὁ ὑπόχυμα ὁ ὀφθαλμός κατάγω πειράω οὐ ὁ φάος ἑαυτοῦ ἔξωθεν χορηγέω , ὅς οὐ ἔχω , ὁ δέ ἐμπόδιος ὁ ὄψις καταβιβάζω ἐλεύθερος ἀπολείπω ὁ κόρη , οὕτως καί ὁ βαπτίζω , ὁ ἐπισκοτέω ἁμαρτία ὁ θεῖος πνεῦμα ἀχλύς δίκη ἀποτρίβω , ἐλεύθερος καί ἀνεμπόδιστος καί φωτεινός ὄμμα ὁ πνεῦμα ἴσχω , ὅς δή μόνος ὁ θεῖος ἐποπτεύω , οὐρανόθεν ἐπεισρέω ἐγώ ὁ ἅγιος πνεῦμα · κρᾶμα οὗτος αὐγή ἀίδιος ὁ ἀίδιος φάος ὁράω δύναμαι · ἐπεί ὁ ὅμοιος ὁ ὅμοιος φίλος , φίλος δέ ὁ ἅγιος ὁ ἐκ ὅς ὁ ἅγιος , ὅς δή κύριος καλέω φάος · » εἰμί γάρ ποτέ σκότος , νῦν δέ φάος ἐν κύριος . « ἐντεῦθεν ὁ ἄνθρωπος ὑπό ὁ παλαιός ἡγέομαι καλέω φώς . ἀλλά οὐδέπω , φημί , ἀπολαμβάνω ὁ τέλειος δωρεά . σύμφημι ἐγώ , πλήν ἐν φώς εἰμί καί ὁ σκότος αὐτός οὐ καταλαμβάνω · φώς δέ ἀνά μέσος καί ὁ σκότος οὐδέ εἷς · ἐν δέ ὁ ἀνάστασις ὁ πιστεύω ἀπόκειμαι ὁ τέλος · ὁ δέ οὐ ἄλλος τις εἰμί μεταλαμβάνω ἀλλά ἤ ὁ προομολογέω ἐπαγγελία τυγχάνω . μή γάρ κατά ὁ αὐτός χρόνος ἅμα ἄμφω συνίστημι φημί , ὁ τε πρός ὁ πέρας ἄφιξις καί ὁ ἄφιξις ὁ πρόληψις · οὐ γάρ εἰμί αὐτός αἰών καί χρόνος οὐδέ μήν ὁρμή καί τέλος , οὐ εἰμί · περί εἷς δέ ἄμφω καί περί ἄμφω ὁ εἷς καταγίγνομαι . εἰμί γοῦν , ὡς λέγω , ὁρμή μέν ὁ πίστις ἐν χρόνος γεννάω , τέλος δέ ὁ τυγχάνω ὁ ἐπαγγελία εἰς αἰών βεβαιόω . αὐτός δέ ὁ κύριος σαφής ὁ σωτηρία ὁ ἰσότης ἀποκαλύπτω λέγω · » οὗτος γάρ εἰμί ὁ θέλημα ὁ πατήρ ἐγώ , ἵνα πᾶς ὁ θεωρέω ὁ υἱός καί πιστεύω ἐπί αὐτός ἔχω ζωή αἰώνιος , καί ἀνίστημι αὐτός ἐν ὁ ἔσχατος ἡμέρα . « κατά ὅσος μέν οὖν δυνατός ἐν ὅδε ὁ κόσμος , ὅς ἔσχατος ἡμέρα αἰνίζω , εἰς τότε τηρέω ὅτε παύω , τέλειος ἐγώ γίγνομαι πιστεύω . πίστις γάρ μάθησις τελειότης · διά οὗτος φημί » ὁ πιστεύω εἰς ὁ υἱός ἔχω ζωή αἰώνιος . « εἰ τοίνυν ὁ πιστεύω ἔχω ὁ ζωή , τίς πέρα ὁ κτάομαι ζωή ἀίδιος ὑπολείπω ; οὐδείς δέ ἐνδέω ὁ πίστις τέλειος εἰμί ἐκ ἑαυτοῦ καί πληρόω . εἰ δέ ἐνδέω τις αὐτός , οὐ εἰμί ὁλοτελής , οὐδέ πίστις εἰμί , σκάζω περί τις , οὐδέ μετά ὁ ἐνθένδε ἀποδημία ἄλλος μένω ὁ πιστεύω , ἀδιάκριτος ἐνταῦθα ἀρραβωνίννυμι , ἐκεῖνος δέ ὁ πιστεύω ἤδη προλαμβάνω εἰμί , μετά ὁ ἀνάστασις ἀπολαμβάνω γίγνομαι , ὅπως ἄν ἐκεῖνος πληρόω ὁ λέγω » γίγνομαι κατά ὁ πίστις σύ . « ὅς δέ ὁ πίστις , ἐνταῦθα ὁ ἐπαγγελία , τελείωσις δέ ἐπαγγελία ὁ ἀνάπαυσις . ὥστε ὁ μέν γνῶσις ἐν ὁ φώτισμα , ὁ δέ πέρας ὁ γνῶσις ὁ ἀνάπαυσις , ὅς δή ἔσχατος νοέω ὀρεκτός . καθά οὖν ὁ πεῖρα ὁ ἀπειρία καταλύω καί ὁ πόρος ὁ ἀπορία , οὕτως ἀνάγκη ὁ φωτισμός ἐξαφανίζω ὁ σκότος · ὁ ἄγνοια δέ ὁ σκότος , κατά ὅς περιπίπτω ὁ ἁμάρτημα , ἀμβλυωπέω περί ὁ ἀλήθεια . φωτισμός ἄρα ὁ γνῶσις εἰμί , ὁ ἐξαφανίζω ὁ ἄγνοια καί ὁ διορατικός ἐντίθημι . ἀλλά καί ὁ ὁ κακός ἀποβολή ὁ κρατύς εἰμί ἀποκάλυψις . ὅς γάρ ὁ ἄγνοια συνδέω κακός , οὗτος διά ὁ ἐπίγνωσις ἀναλύω καλός . ὁ δέ δεσμός οὗτος , ᾗ τάχος , ἀνίημι πίστις μέν ἀνθρώπινος , θεικός δέ [ ὁ ] χάρις , ἀφίημι ὁ πλημμέλημα εἷς παιώνιος φάρμακον , λογικός βάπτισμα . πᾶς μέν οὖν ἀπολούω ὁ ἁμάρτημα , οὐκέτι δέ εἰμί παρά πούς κακός . εἷς χάρις οὗτος ὁ φώτισμα ὁ μή ὁ αὐτός εἰμί ὁ πρίν ἤ λούω ὁ τρόπος . ὅτι δέ ὁ γνῶσις συνανατέλλω ὁ φώτισμα περιαστράπτω ὁ νόος , καί εὐθύς ἀκούω μαθητής ὁ ἀμαθής , πρότερος ποτέ ὁ μάθησις ἐκεῖνος προσγίγνομαι · οὐ γάρ ἄν ἔχω λέγω ὁ χρόνος . ὁ μέν γάρ κατήχησις εἰς πίστις περιάγω , πίστις δέ ἅμα βάπτισμα ἅγιος παιδεύω πνεῦμα · ἐπί , ὅτι γε εἷς καθολικός ὁ ἀνθρωπότης σωτηρία ὁ πίστις , ἰσότης δέ καί κοινωνία ὁ δίκαιος καί φιλάνθρωπος θεός ὁ αὐτός πρός πᾶς , ὁ ἀπόστολος σαφής ἐξηγέομαι ὧδε πως λέγω · » πρό ὁ δέ ἔρχομαι ὁ πίστις ὑπό νόμος φρουρέω συγκλείω εἰς ὁ μέλλω πίστις ἀποκαλύπτω · ὥστε ὁ νόμος παιδαγωγός ἐγώ γίγνομαι εἰς Χριστός , ἵνα ἐκ πίστις δικαιόω · ἔρχομαι δέ ὁ πίστις οὐκέτι ὑπό παιδαγωγός εἰμί . « οὐ ἀκούω ὅτι ὑπό ἐκεῖνος ὁ νόμος οὐκέτι εἰμί , ὅς εἰμί μετά φόβος , ὑπό δέ ὁ λόγος ὁ προαίρεσις ὁ παιδαγωγός ; εἶτα μέντοι ἐπάγω ὁ ἅπας ἐκτός προσωποληψία φωνή · » πᾶς γάρ υἱός εἰμί διά πίστις θεός ἐν Χριστός Ἰησοῦς · ὅσος γάρ εἰς Χριστός βαπτίζω , χριστός ἐνδύω . οὐ ἔνειμι Ἰουδαῖος οὔτε Ἕλλην , οὐ ἔνειμι δοῦλος οὔτε ἐλεύθερος , οὐ ἔνειμι ἄρσην καί θῆλυς · πᾶς γάρ σύ εἷς εἰμί ἐν Χριστός Ἰησοῦς . « οὐ ἄρα ὁ μέν γνωστικός , ὁ δέ ψυχικός ἐν αὐτός ὁ λόγος , ἀλλά ὁ πᾶς ἀποτίθημι ὁ σαρκικός ἐπιθυμία ἴσος καί πνευματικός παρά ὁ κύριος . καί ἀλλαχόθι πάλιν γράφω · » καί γάρ ἐν εἷς πνεῦμα ἐγώ πᾶς εἰς εἷς σῶμα βαπτίζω , εἴτε Ἰουδαῖος εἴτε Ἕλλην , εἴτε δοῦλος εἴτε ἐλεύθερος · καί πᾶς εἷς πόμα ποτίζω . « οὐ ἄτοπος δέ καί ὁ αὐτός ἐκεῖνος συγχράομαι ῥῆμα , ὅς διυλισμός μέν ὁ πνεῦμα ὁ μνήμη ὁ κρατύς εἰμί φημί . διυλισμός δέ νοέω ὁ ἀπό ὁ ὑπόμνησις ὁ ἀγαθός ὁ κακός χωρισμός · ἕπομαι δέ ἐκ ἀνάγκη ὁ ὑπομιμνῄσκω ὁ ἀγαθός ὁ μετάνοια ὁ ἐπί ὁ ἥσσων · αὐτός γοῦν ὁ πνεῦμα ὁμολογέω μετανοέω ἀνατρέχω . ὁ αὐτός οὖν τρόπος καί ἐγώ ἐπί ὁ ἁμαρτάνω μετανοέω , ἀποτάσσω ὁ ἐλάττωμα αὐτός , διυλίζω βάπτισμα , πρός ὁ ἀίδιος ἀνατρέχω φάος , ὁ παῖς πρός ὁ πατήρ . » ἀγαλλιάω γοῦν ἐν ὁ πνεῦμα Ἰησοῦς , ἐξομολογέω σύ , πατήρ , φημί , ὁ θεός ὁ οὐρανός καί ὁ γῆ , ὅτι ἀποκρύπτω οὗτος ἀπό σοφός καί συνετός , καί ἀποκαλύπτω αὐτός νήπιος · « νήπιος ἐγώ ὁ παιδαγωγός καί διδάσκαλος ἀποκαλέω ὁ ὁ ἐν κόσμος σοφός ἐπιτήδειος εἰς σωτηρία , ὅς σοφός σφεῖς ἡγέομαι τυφόω . καί ἐπιβοάω , ἀγαλλιάω καί ὑπερευφραίνομαι , οἱονεί συντραυλίζω ὁ νήπιος · » ναί , ὁ πατήρ , ὅτι οὕτως εὐδοκία γίγνομαι ἔμπροσθεν σύ . « διά οὗτος ὁ κρύπτω ἀπό σοφός καί συνετός ὁ νῦν αἰών ἀποκαλύπτω ὁ νήπιος . νήπιος ἄρα ἔοικα ὁ παῖς ὁ θεός ὁ ὁ μέν παλαιός ἀποτίθημι ἄνθρωπος καί ὁ κακία ἐκδύω ὁ χιτών , ἐπενδύνω δέ ὁ ἀφθαρσία ὁ Χριστός , ἵνα καινός γίγνομαι , λαός ἅγιος , ἀναγεννάω ἀμίαντος φυλάσσω ὁ ἄνθρωπος καί νήπιος εἰμί ὡς βρέφος ὁ θεός καθαρ́νω πορνεία καί πονηρία . σαφής γοῦν ὁ μακάριος Παῦλος ἀπαλλάσσω ἐγώ ὁ ζήτησις ἐν ὁ πρότερος πρός Κορίνθιος ἐπιστολή ὧδε πως γράφω · » ἀδελφός , μή παιδίον γίγνομαι ὁ φρήν , ἀλλά ὁ κακία νηπιάζω , ὁ δφ φρήν τέλειος γίγνομαι . « ὁ δέ » ὅτε εἰμί νήπιος , φρονέω ὡς νήπιος , λαλέω ὡς νήπιος « ὁ κατά νόμος ἀγωγή αἰνίσσομαι , κατά ὅς οὐ ὡς ἁπλόος ἤδη , ἀλλά ὡς ἔτι ἄφρων νήπιος μέν φρονέω διώκω , νήπιος δέ λαλέω βλασφημέω ὁ λόγος . δύο γάρ σημαίνω ὁ νήπιος . » ἐπειδή γίγνομαι , φημί , ἀνήρ , « πάλιν ὁ Παῦλος λέγω , » καταργέω ὁ ὁ νήπιος . « οὐ ἡλικία μέγεθος ἀτελής , ἀλλά οὐδέ μήν χρόνος μέτρον ὁρίζω , ἀλλά οὐδέ ἀνδρικός καί ἐντελής μάθημα διδαχή ἄλλος ἀπόρρητος αἰνίσσομαι , ὁ νηπιότης ὑπερόριος ἀποστέλλω ὁ καταργέω αὐτός ὁμολογέω ἀπόστολος , ἀλλά νήπιος μέν ὁ ἐν νόμος λέγω , ὅς ὁ φόβος , καθά ὁ παῖς ὁ μορμολυκεῖον , ἐκταράσσω , ἀνήρ δέ ὁ λόγος πειθήνιος καί αὐτεξούσιος καλέω · ὅς πιστεύω ἑκούσιος προαίρεσις σῴζω , ἔμφρων , οὐ ἀφρόνως , δειδίσσομαι ὁ φόβος . αὐτός περί οὗτος μαρτυρέω ὁ ἀπόστολος ὁ Ἰουδαῖος κατά ὁ πρότερος διαθήκη κληρονόμος λέγω , κατά ἐπαγγελία δέ ἐγώ . » λέγω δέ , « φημί , » ἐπί ὅσος χρόνος ὁ κληρονόμος νήπιος εἰμί , οὐδείς διαφέρω δοῦλος κύριος πᾶς εἰμί , ἀλλά ὑπό ἐπίτροπος εἰμί καί οἰκονόμος ἄχρι ὁ προθεσμία ὁ πατήρ . οὕτως καί ἐγώ , ὅτε εἰμί νήπιος , ὑπό ὁ στοιχεῖον ὁ κόσμος εἰμί δουλόω · ὅτε δέ ἔρχομαι ὁ πλήρωμα ὁ χρόνος , ἐξαποστέλλω ὁ θεός ὁ υἱός αὐτός , γίγνομαι ἐκ γυνή , γίγνομαι ὑπό νόμος , ἵνα ὁ ὑπό νόμος ἐξαγοράζω , ἵνα ὁ υἱοθεσία ἀπολαμβάνω διά αὐτός . « ὁράω πῶς ὁμολογέω εἰμί νήπιος ὁ ὑπό φόβος καί ἁμαρτία , ὁ δέ ὑπό ὁ πίστις υἱός καλέω ἀπανδρόομαι ὡς πρός ἀντιδιαστολή ὁ ἐν ὁ νόμος νήπιος . » οὐκέτι γάρ « , φημί , » δοῦλος εἰμί , ἀλλά υἱός · εἰ δέ υἱός , καί κληρονόμος διά θεός . « τίς οὖν ἐνδέω ὁ υἱός μετά ὁ κληρονομία ; χαρίεις τοίνυν οὕτως ἐξηγέομαι ὁ » ὅτε εἰμί νήπιος , « τουτέστι ὅτε εἰμί Ἰουδαῖος ( Ἑβραῖος γάρ ἄνωθεν εἰμί ) , » ὡς νήπιος φρονέω , « ἐπειδή ἕπομαι ὁ νόμος · » ἐπεί δέ γίγνομαι ἀνήρ , « οὐκέτι ὁ ὁ νήπιος , τουτέστι ὁ ὁ νόμος , ἀλλά ὁ ὁ ἀνήρ φρονέω , τουτέστι ὁ ὁ Χριστός , ὅς μόνος ἀνήρ ὁ γραφή , καθώς προλέγω , καλέω , » καταργέω ὁ ὁ νήπιος . « ὁ δέ ἐν Χριστός νηπιότης τελείωσις εἰμί , ὡς πρός ὁ νόμος . ἐνταῦθα γίγνομαι ὁ νηπιότης ἐγώ συνηγορέω . ἔτι καί ὁ πρός ὁ ἀπόστολος λέγω ἐπεξηγέομαι » γάλα σύ ποτίζω , ὡς νήπιος ἐν Χριστός , οὐ βρῶμα · οὔπω γάρ δύναμαι · ἀλλά οὐδέ ἔτι νῦν δύναμαι . « οὐ ἐγώ γάρ δοκέω Ἰουδαικός ἐκδέχομαι δέω ὁ ῥητός . ἀντιπαρατίθημι γάρ ἐκεῖνος ὁ γραφή » εἰσάγω σύ εἰς ὁ γῆ ὁ ἀγαθός , ὁ ῥέω γάλα καί μέλι . « ἀνακύπτω τοίνυν . ἀπορία μέγας κατά ὁ ὁ γραφή ὅδε συμβολή , τίς νοέω . εἰ γάρ ἀρχή ὁ εἰς Χριστός πίστις ὁ διά ὁ γάλα νηπιότης εἰμί , ἐξευτελίζω δέ οὗτος ὡς παιδαριώδης καί ἀτελής , πῶς ὁ ὁ τέλειος καί γνωστικός μετά ὁ βρῶσις ἀνάπαυσις αὖθις νήπιος τιμάω γάλα ; μή τις οὖν ὁ » ὡς « , παραβολή εἰμί δηλωτικός , τοιοῦτος τις ἐμφαίνω , καί δή ἀναγνωστέον ὧδε πως ὁ ῥητός · » γάλα σύ ποτίζω ἐν Χριστός « καί διΐστημι ὀλίγος ἐπάγω » ὡς νήπιος , « ἵνα κατά ὁ διαστολή ὁ ἀνάγνωσις τοιοῦτος ἀποδείκνυμι διάνοια · κατηχέω σύ ἐν Χριστός ἁπλόος καί ἀληθής καί αὐτοφυής τροφή ὁ πνευματικός · τοιοῦτος γάρ ὁ ὁ γάλα ζωοτρόφος οὐσία , φιλόστοργος πηγάζω μαστός · ὡς νοέω ὁ πᾶς τῇδε · ὥσπερ ὁ γάλα ὁ τίτθη ὁ παῖς ὁ νεογνός ἐκτρέφω , ἐγώ δέ οὕτως ὁ Χριστός γάλα λόγος πνευματικός σύ ἐνστάζω τροφή . οὕτως γοῦν τέλειος τροφή ὁ γάλα εἰμί ὁ τέλειος καί εἰς τέλος ἄγω ὁ ἀκατάπαυστος . διό ἐν ὁ ἀνάπαυσις ὁ αὐτός οὗτος ἐπαγγέλλω γάλα καί μέλι . ἔοικα γάλα αὖθις ὑπισχνέομαι ὁ δίκαιος ὁ κύριος , ἵνα δή σαφής ὁ λόγος ἄμφω δείκνυμι , ἄλφα καί ὦ , ἀρχή καί τέλος [ ὁ λόγος ἀλληγορέω γάλα ] . τοιοῦτος τις καί Ὅμηρος ἄκων μαντεύομαι ὁ δίκαιος ὁ ἄνθρωπος » γαλακτοφάγος « καλέω . ἔξεστι δέ καί οὕτως ἐκλαμβάνω ὁ γραφή · » ἐγώ δέ , ἀδελφός , οὐ δύναμαι λαλέω σύ ὡς πνευματικός , ἀλλά ὡς σάρκινος , ὡς νήπιος ἐν Χριστός , « ὡς δύναμαι σάρκινος νοέω ὁ νεωστί κατηχέω καί νήπιος ἔτι ἐν Χριστός . πνευματικός μέν γάρ ὁ πιστεύω ἤδη ὁ ἅγιος πνεῦμα προσλέγω , σαρκικός δέ ὁ νέοκατηχητος καί μηδέπω καθαρ́νω , ὅς » ἔτι σαρκικός « ἔοικα λέγω ἐπί ἴσος ὁ ἐθνικός ὁ σάρξ ἔτι φρονέω . » ὅπου γάρ ἐν σύ ζῆλος καί ἔρις , οὐ σαρκικός εἰμί καί κατά ἄνθρωπος περιπατέω ; « διό καί » γάλα σύ ποτίζω « φημί , ὁ γνῶσις σύ ἐγχύνω , λέγω , ὁ ἐκ κατήχησις ἀνατρέφω εἰς ζωή ἀίδιος . ἀλλά καί ὁ » ποτίζω « ῥῆμα τέλειος μετάληψις σύμβολον εἰμί . πίνω μέν γάρ ὁ τέλειος λέγω , θηλάζω δέ ὁ νήπιος . » ὁ αἷμα ἐγώ , « γάρ φημί ὁ κύριος , » ἀληθής εἰμί πόσις . « μή τις οὖν » γάλα « λέγω » ποτίζω « ὁ ἐν λόγος γάλα τέλειος εὐφροσύνη , ὁ γνῶσις ὁ ἀλήθεια , αἰνίζω ; ὁ δέ ἐπάγω ἑξῆς » οὐ βρῶμα , οὔπω γάρ δύναμαι « ὁ ἐν ὁ μέλλω αἰών ἐναργής ἀποκάλυψις βρῶμα δίκη πρόσωπον πρός πρόσωπον αἰνίσσομαι δύναμαι . » βλέπω γάρ ὡς διά εἴσοπτρον νῦν , « ὁ αὐτός ἀπόστολος λέγω , » τότε δέ πρόσωπον πρός πρόσωπον . « διό ἐκεῖνος ἐπάγω · » ἀλλά οὐδέ ἔτι νῦν δύναμαι , ἔτι γάρ σαρκικός εἰμί , « ὁ ὁ σάρξ φρονέω , ἐπιθυμέω , ἐράω , ζηλόω , μηνιάω , φθονέω · οὐ γάρ ὅτι ἔτι ἐν σάρξ εἰμί , ὡς ὑπολαμβάνω τις · σύν αὐτός γάρ ὁ πρόσωπον ἰσάγγελος ἔχω πρόσωπον πρός πρόσωπον ὁ ἐπαγγελία ὁράω . πῶς δέ , εἰ ἐκεῖνος ὄντως εἰμί ὁ ἐπαγγελία μετά ὁ ἐνθένδε ἀπαλλαγή , » ὅς ὀφθαλμός οὐ ὁράω οὐδέ ἐπί νόος ἄνθρωπος [ οὐ ] ἀναβαίνω , « οἶδα φημί οὐ πνεῦμα ἐννοέω , ἀλλά ἐκ μάθησις παραλαμβάνω » ὅς οὖς οὐ ἀκούω ποτέ « ἤ μόνος ἐκεῖνος ὁ ἐν τρίτος ἁρπάζω οὐρανός ; ἀλλά ἐκεῖνος ἐχεμυθέω κελεύω τότε . εἰ δέ ἀνθρώπινος σοφία εἰμί , ὅς ὑπολείπω νοέω , ὁ μεγαλαυχία ὁ γνῶσις , ἀκούω ὁ νόμος ὁ γραφή · » μή καυχάομαι ὁ σοφός ἐν ὁ σοφία αὐτός , καί μή καυχάομαι ὁ ἰσχυρός ἐν ὁ ἰσχύς αὐτός , ὁ δέ καυχάομαι ἐν κύριος καυχάομαι . « ἐγώ δέ » θεοδίδακτος « καί ὁ Χριστός ὄνομα καυχάομαι . πῶς οὖν οὐ ταύτῃ νοέω ὁ ἀπόστολος ὑπολαμβάνω ὁ γάλα ὁ νήπιος , εἰ τε ποιμήν [ εἰμί ὁ ὁ ἐκκλησία προηγέομαι κατά εἰκών ὁ ἀγαθός ποιμήν , ὁ δέ πρόβατον ἐγώ . μή οὐ καί γάλα ὁ ποίμνη ὁ κύριος λέγω ὁ ἀκολουθία φυλάσσω ἀλληγορέω ; καί δή ὁ ῥητός αὖθις ὁ διάνοια ἐφαρμόζω · » γάλα σύ ποτίζω , οὐ βρῶμα · οὔπω γάρ δύναμαι , « οὐ ἄλλος τις παρά ὁ γάλα ὁ βρῶμα ὑπολαμβάνω , αὐτός δέ ὁ οὐσία · ὡσαύτως γάρ καί ὁ λόγος ὁ αὐτός ἤ ἀνίημι καί ἤπιος ὡς γάλα ἤ πήγνυμι καί συστρέφω ὡς βρῶμα . οὐ μήν ἀλλά καί ὅδε ἐκλαμβάνω ἐγώ γάλα νοέω ὁ κήρυγμα δύναμαι ὁ ἐπί πολύς χέω , βρῶμα δέ ὁ πίστις εἰς θεμέλιος ἐκ κατήχησις συστρέφω , ὅς δή στερέμνιος ὁ ἀκοή ὑπάρχω βρῶμα ἀπεικάζω , ἐν αὐτός σωματοποιέω ὁ ψυχή . ὁ τοιόσδε τροφή ἀλλαχόθι [ δέ ] καί ὁ κύριος ἐν ὁ κατά Ἰωάννης εὐαγγέλιον ἕτερος ἐκφέρω διά σύμβολος » ἐσθίω ἐγώ ὁ σάρξ « λέγω » καί πίνω ἐγώ ὁ αἷμα « , ὁ ἐναργής ὁ πίστις καί ὁ ἐπαγγελία ὁ βρώσιμος καί ὁ πότιμος ἀλληγορέω · διά ὅς ὁ ἐκκλησία , καθά ἄνθρωπος ἐκ πολύς συνίστημι μέλος , ἄρδω τε καί αὐξάνω συγκροτέω τε καί συμπήγνυμι ἐκ ἄμφω , σῶμα μέν ὁ πίστις , ψυχή δέ ὁ ἐλπίς , ὥσπερ καί ὁ κύριος ἐκ σάρξ καί αἷμα . ὁ γάρ εἰμί αἷμα ὁ πίστις ὁ ἐλπίς , ὑπό ὅς συνέχω , καθά ὑπό ψυχή , ὁ πίστις . διαπονέω δέ ὁ ἐλπίς δίκη ἐκρέω αἷμα ὁ ζωτικός ὁ πίστις ὑπεκλύω . εἰ δέ ἄρα προσφιλονεικέω ἐθέλω τις ὁ πρῶτος μάθημα ὁ γάλα μηνύω λέγω , ὡσανεί πρῶτος τροφή , ὁ δέ βρῶμα ὁ πνευματικός ἐπίγνωσις , σφεῖς αὐτός ἀνάγω εἰς γνῶσις , οἶδα , ὡς ἄρα στερεός τροφή ὁ βρῶμα λέγω καί σάρξ καί αἷμα ὁ Ἰησοῦς ὑποφέρω ὁ σφεῖς αὐτός μεγάλαυχος σοφία ἐπί ὁ ἁπλότης ὁ ἀληθής . πρωτόγονος γάρ ὁ αἷμα εὑρίσκω ἐν ἄνθρωπος , ὅς δή τις οὐσία λέγω ψυχή τολμάω · οὗτος δή ὁ αἷμα φυσικός τρέπω πέψις , κυέω ὁ μήτηρ , φιλοστοργία συμπαθής ἐξανθέω καί γηράσκω πρός ὁ ἄφοβος ὁ παιδίον · καί εἰμί μέν ὁ σάρξ ὑγρός ὁ αἷμα , οἷος ὑγρός τις εἰμί σάρξ , ὁ δέ αἷμα νόστιμος ὁ γάλα καί λεπτομερής . εἴτε γάρ ὁ ἐπιχορηγέω αἷμα ὁ ἔμβρυον καί διά μητρῷος πρότερος ἐπιπέμπω ὀμφαλός εἴτε αὖ ὁ καταμήνιος αὐτός , ἀποκλείω ὁ οἰκεῖος φορά , κατά φυσικός ἀνάχυσις χωρέω κελεύω πρός ὁ παντρόφος καί γενεσιουργός θεός ἐπί ὁ φλεγμαίνω ἤδη μαστός καί ὑπό πνεῦμα ἀλλοιόω θερμός ποθεινός σκευάζω ὁ νήπιος τροφή , αἷμα ὁ μεταβάλλω εἰμί . μάλα γάρ πᾶς μέλος μαστός συμπαθής μήτρα . ἐπάν οὖν κατά ὁ τόκος ἀποκοπή λαμβάνω ὁ ἀγγεῖον , διά ὅς πρός ὁ ἔμβρυον ὁ αἷμα φέρω , μύσις μέν γίγνομαι ὁ πόρος , ὁ δέ ὁρμή ἐπί ὁ μαστός ὁ αἷμα λαμβάνω καί πολύς ὁ ἐπιφορά γίγνομαι διατείνω καί μεταβάλλω ὁ αἷμα εἰς γάλα , ἀνάλογος ὁ ἐπί ὁ ἕλκωσις εἰς πυός ὁ αἷμα μεταβολή · εἴτε αὖ ἀπό ὁ ἐν μαστός παράκειμαι φλέψ ἀναστομόω κατά ὁ διάτασις ὁ κύησις ὁ αἷμα μεταχέω εἰς ὁ φυσικός ὁ μαστός σῆραγξ , οὗτος δέ ἀνακίρναμαι ὁ ἀπό ὁ γειτνιάω καταπέμπω ἀρτηρία πνεῦμα , μένω ἔτι ὁ ὑπόκειμαι ἀκέραιος ὁ αἷμα οὐσία , ἐκκυμαίνω λευκαίνω καί ὁ τοιοῦτος ἀνακοπή κατά ἐξαφρισμός μεταβάλλω , παραπλήσιος τις πάσχω ὁ θάλασσα , ὅς δή κατά ὁ ἐμβολή ὁ πνεῦμα ὁ ποιητής φημί » ἀποπτύω ἅλς ἄχνη « · πλήν ἀλλά αἷμα ἔχω ὁ οὐσία . οὗτος ὁ τρόπος καί ὁ ποταμός ῥόθος φέρω ὁ ἐμπερίληψις ὁ περιχέω ἀήρ ξαίνω ἀφρός μορμύρω , καί ὁ ἐνστόμιος ἐγώ ὑγρός ὁ πνεῦμα ἐκλευκαίνω . τίς οὖν ὁ ἀποκλήρωσις μή οὐ καί ὁ αἷμα ἐπί ὁ φωτεινός καί λευκός ὑπό ὁ πνεῦμα τρέπω ὁμολογέω ; πάσχω δέ ὁ μεταβολή κατά ποιότης , οὐ κατά οὐσία . ἀμέλει γοῦν οὐ τρόφιμος ἄλλος τις οὐδέ μήν γλυκύς ἀλλά οὐδέ λευκός εὑρίσκω ἄν γάλα . πάντῃ δέ ἔοικα οὗτος ὁ πνευματικός τροφή , γλυκύς μέν διά ὁ χάρις ὑπάρχω , τρόφιμος δέ ὡς ζωή , λευκός δέ ὡς ἡμέρα Χριστός , καί ὁ αἷμα ὁ λόγος φανερόω ὡς γάλα . οὗτος τοίνυν περί ὁ ἀποκύησις οἰκονομέω ὁ βρέφος ὁ γάλα χορηγέω , καί ὁ μαστός , ὁ τέως ὁ ἀνήρ περιβλέπω ὀρθός , ἤδη κατανεύω πρός ὁ παιδίον , ὁ ὑπό ὁ φύσις πονέω εὔληπτος παρέχω διδάσκω τροφή εἰς ἀνατροφή σωτηρία · οὐ γάρ ὡς ὁ πηγή πλήρης εἰμί ὁ μαστός ἐπεισρέω ἑτοῖμος γάλα , ἀλλά μεταβάλλω ὁ τροφή ἐν ἑαυτοῦ ἐργάζομαι γάλα καί διαπνέω . ὁ τροφή δέ ὁ κατάλληλος οὗτος καί πρόσφορος νεοπαγής καί νεοφυής παιδίον πρός ὁ θεός ὁ τροφεύς καί πατήρ ὁ γεννάω καί ἀναγεννάω πονέω , οἷος ὁ μάννα οὐρανόθεν ἐπιλέγω ὁ παλαιός Ἑβραῖος , ὁ ὁ ἄγγελος ἐπουράνιος τροφή . ἀμέλει καί νῦν ὁ τίτθη ὁ πρωτόχυτος ὁ γάλα πόμα ὁμώνυμος ἐκεῖνος ὁ τροφή μάννα καλέω . ἀλλά ὁ μέν γυνή ὁ κυέω μήτηρ γίγνομαι πηγάζω γάλα · ὁ δέ κύριος ὁ Χριστός ὁ παρθένος καρπός οὐ μακαρίζω ὁ γυναικεῖος μαστός οὐδέ κρίνω αὐτός τροφεύς , ἀλλά ὁ φιλόστοργος καί φιλάνθρωπος πατήρ ἐπομβρέω ὁ λόγος αὐτός ἤδη τροφή γίγνομαι πνευματικός ὁ σώφρων . ὦ θαῦμα μυστικός · εἷς μέν ὁ ὁ ὅλος πατήρ , εἷς δέ καί ὁ ὁ ὅλος λόγος , καί ὁ πνεῦμα ὁ ἅγιος εἷς καί ὁ αὐτός πανταχοῦ , εἷς δέ μόνος γίγνομαι μήτηρ παρθένος · ἐκκλησία ἐγώ φίλος αὐτός καλέω . γάλα οὐ ἔχω ὁ μήτηρ οὗτος μόνος , ὅτι μόνος μή γίγνομαι γυνή , παρθένος δέ ἅμα καί μήτηρ εἰμί , ἀκήρατος μέν ὡς παρθένος , ἀγαπητικός δέ ὡς μήτηρ , καί ὁ ἑαυτοῦ παιδίον προσκαλέω ἅγιος τιθηνέω γάλα , ὁ βρεφώδης λόγος . διό οὐ ἔχω γάλα , ὅτι γάλα εἰμί * * ὁ παιδίον οὗτος καλός καί οἰκεῖος , ὁ σῶμα ὁ Χριστός , ὁ νεολαία ὑποτροφή εἰμί ὁ λόγος , ὅς αὐτός κυέω ὁ κύριος ὠδίς σαρκικός , ὅς αὐτός σπαργανόω ὁ κύριος αἷμα τίμιος . ὦ ὁ ἅγιος λόχευμα , ὦ ὁ ἅγιος σπάργανον · ὁ λόγος ὁ πᾶς ὁ νήπιος , καί πατήρ καί μήτηρ καί παιδαγωγός καί τροφεύς . » ἐσθίω ἐγώ « , φημί , » ὁ σάρξ καί πίνω ἐγώ ὁ αἷμα . « οὗτος ἐγώ οἰκεῖος τροφή ὁ κύριος χορηγέω καί σάρξ ὀρέγω καί αἷμα ἐκχέω · καί οὐδείς εἰς αὔξησις ὁ παιδίον ἐνδέω . ὦ ὁ παράδοξος μυστήριον · ἀποδύω ἐγώ ὁ παλαιός καί σαρκικός ἐγκελεύω φθορά , ὥσπερ καί ὁ παλαιός τροφή , καινός δέ ἄλλος ὁ Χριστός δίαιτα μεταλαμβάνω , ἐκεῖνος , εἰ δυνατός , ἀναλαμβάνω ἐν ἑαυτοῦ ἀποτίθημι καί ὁ σωτήρ ἐνστερνίζω , ἵνα καταργέω ὁ σάρξ ἐγώ ὁ πάθος . ἀλλά οὐ ταύτῃ νοέω ἐθέλω , κοινός δέ ἴσως . ἀκούω καί ταύτῃ · σάρξ ἐγώ ὁ πνεῦμα ὁ ἅγιος ἀλληγορέω , καί γάρ ὑπό αὐτός δημιουργέω ὁ σάρξ · αἷμα ἐγώ ὁ λόγος αἰνίσσομαι , καί γάρ ὡς αἷμα πλούσιος ὁ λόγος ἐπιχέω ὁ βίος · ὁ κρᾶσις δέ ὁ ἄμφω ὁ κύριος , ὁ τροφή ὁ νήπιος · ὁ κύριος πνεῦμα καί λόγος . ὁ τροφή , τουτέστι ὁ κύριος Ἰησοῦς , τουτέστι ὁ λόγος ὁ θεός , πνεῦμα σαρκόω , ἁγιάζω σάρξ οὐράνιος . ὁ τροφή ὁ γάλα ὁ πατήρ , ὅς μόνος τιτθεύω ὁ νήπιος . αὐτός γοῦν ὁ » ἀγαπάω « καί τροφεύς ἐγώ λόγος ὁ ἑαυτοῦ ὑπέρ ἐγώ ἐκχέω αἷμα , σῴζω ὁ ἀνθρωπότης · διά ὅς πιστεύω εἰς ὁ θεός ἐπί ὁ » λαθικηδής μαστός « ὁ πατήρ , ὁ λόγος , καταφεύγω , ὁ δέ , ὡς ἔοικα , μόνος ἐγώ ὁ νήπιος ὁ γάλα ὁ ἀγάπη χορηγέω , καί οὗτος ὡς ἀληθής μακάριος μόνος , ὅσος οὗτος θηλάζω ὁ μαστός . διά οὗτος φημί καί ὁ Πέτρος · » ἀποτίθημι οὖν πᾶς κακία καί πᾶς δόλος καί ὁ ὑπόκρισις καί φθόνος καί καταλαλιά , ὡς ἀρτιγέννητος βρέφος ὁ λογικός γάλα ἐπιποθέω , ἵνα ἐν αὐτός αὐξάνω εἰς σωτηρία , εἰ γεύω ὅτι χρηστός ὁ κύριος . « εἰ δέ καί συνενδίδωμι τις αὐτός ἄλλος τις εἰμί ὁ βρῶμα παρά ὁ γάλα , εἶτα πῶς οὐ περιπαρίημι σφεῖς αὐτός , οὐ κατανοέω ὁ φύσις ; ὁ γάρ τοι τροφή χειμών μέν πυκνόω ὁ περιέχω καί πάροδος οὐ δίδωμι ἐντός κατακλείω ὁ θερμός , ἕψω καί πέσσω , εἰς ὁ φλέψ ἐξαιματόω ἐκχωρέω · ὁ δέ διαπνοή οὐ τυγχάνω πληρόω μάλα συντείνω καί σφύζω · διό καί ὁ τίτθη περιπληθής τότε μάλα γίγνομαι ὁ γάλα . ἀποδείκνυμι δέ ἐγώ μικρός πρόσθεν ὁ αἷμα εἰς γάλα ὁ κυέω κατά μεταβολή , οὐ κατά οὐσία χωρέω , ὥσπερ ἀμέλει καί ὁ θρίξ ὁ ξανθός ὁ γηράσκω εἰς πολιά μεταβάλλω . θέρος δέ ἔμπαλιν ἀραῖος εἰμί ὁ σῶμα ὁ τροφή εὐδιαφόρητος παρέχω , καί ἦκα πλεονάζω ὁ γάλα , ἐπεί μηδέ ὁ αἷμα · οὐδέ γάρ πᾶς κατέχω ὁ τροφή . εἰ τοίνυν ὁ μέν κατεργασία ὁ τροφή ἐξαιματόω , ὁ δέ αἷμα ἐκγαλακτόω , παρασκευή γίγνομαι ὁ αἷμα ὁ γάλα ὡς σπέρμα ἄνθρωπος καί γίγαρτον ἄμπελος . ὁ οὖν γάλα , ὁ κυριακός τροφή , εὐθύς μέν ἀποκυέω τιθηνέω , εὐθύς δέ ἀναγεννάω τιμάω ὁ ἀνάπαυσις ὁ ἐλπίς , ὁ ἄνω Ἱεροσόλυμα , εὐαγγελίζομαι , ἐν ὅς μέλι καί γάλα ὀμβρέω ἀναγράφω , διά ὁ ἔνυλος καί ὁ ἅγιος μνηστεύω τροφή . ὁ μέν γάρ βρῶμα καταργέω , ᾗ φημί ὁ ἀπόστολος αὐτός , ὁ δέ διά γάλα τροφή εἰς οὐρανός καθηγέομαι , πολίτης οὐρανός καί συγχορευτής ἄγγελος ἀνατρέφω . ἐπειδή δέ εἰμί ὁ λόγος πηγή ζωή βρύω καί ποταμός λέγω ἔλαιον , ἔοικα ἀλληγορέω ὁ Παῦλος καί γάλα αὐτός ὀνομάζω » ποτίζω « ἐπιφέρω · πίνω γάρ ὁ λόγος , ὁ τροφή ὁ ἀλήθεια . ἀμέλει καί ὁ ποτόν ὑγρός καλέω τροφή . δυνατός δέ ὁ αὐτός καί βρῶμα εἰμί πως ἔχω καί ποτός , πρός ἄλλος καί ἄλλος νοέω , καθά καί ὁ τυρός γάλα εἰμί πῆξις ἤ γάλα πήγνυμι . οὐ γάρ ἐγώ ὁ λεξιθηρία μέλω ὁ νῦν , πλήν ὅτι ὁ τροφή ἄμφω εἷς διακονέω οὐσία . ἀλλά καί ὁ ὑποτίτθιος παιδίον ἀρκέω μόνος ὁ γάλα καί ποτός εἰμί καί τροφή . » ἐγώ « , φημί ὁ κύριος , » βρῶσις ἔχω ἐσθίω , ὅς σύ οὐ οἶδα · ἐμός βρῶμα εἰμί , ἵνα ποιέω ὁ θέλημα ὁ πέμπω ἐγώ . « ὁράω ἄλλος βρῶμα , ἀλληγορέω παραπλήσιος γάλα , ὁ θέλημα ὁ θεός . ἀλλά καί ὁ συμπλήρωσις ὁ ἴδιος πάθος » ποτήριον « καλέω καταχρηστικός , ὅτι ἐκπίνω καί ἐκτελέω μόνος χρή αὐτός . οὕτως Χριστός μέν ὁ τροφή ὁ πατρικός βουλή ὁ τελείωσις εἰμί , ἐγώ δέ αὐτός ὁ Χριστός ὁ τροφή ὁ νήπιος , ὁ ἀμέλγω ὁ λόγος ὁ οὐρανός · ἐντεῦθεν ὁ ζητέω μαστεύω καλέω , ὅτι ὁ ζητέω νήπιος ὁ λόγος ὁ πατρικός ὁ φιλανθρωπία θηλή χορηγέω ὁ γάλα . ἔτι δέ καί ἄρτος ἑαυτοῦ οὐρανός ὁμολογέω ὁ λόγος . » οὐ γάρ Μωσῆς « , φημί , » δίδωμι σύ ὁ ἄρτος ἐκ ὁ οὐρανός , ἀλλά ὁ πατήρ ἐγώ δίδωμι σύ ὁ ἄρτος ἐκ ὁ οὐρανός ὁ ἀληθινός · ὁ γάρ ἄρτος ὁ θεός εἰμί ὁ ἐκ ὁ οὐρανός καταβαίνω καί ζωή δίδωμι ὁ κόσμος . καί ὁ ἄρτος , ὅς ἐγώ δίδωμι , ὁ σάρξ ἐγώ εἰμί ὑπέρ ὁ ὁ κόσμος ζωή . « ἐνταῦθα ὁ μυστικός ὁ ἄρτος παρασημειωτέον , ὅτι σάρξ αὐτός λέγω καί ὡς ἀνίστημι δῆθεν [ διά πῦρ ] , καθά ἐκ φθορά καί σπορά ὁ πῦρ ἀνίστημι , καί μέντοι διά πῦρ συνίστημι εἰς εὐφροσύνη ἐκκλησία ὡς ἄρτος πέσσω . ἀλλά γάρ αὖθις ἐγώ σαφής οὗτος ἐν ὁ Περι ἀνάστασις δηλόω . ἐπεί δέ λέγω » καί ὁ ἄρτος , ὅς ἐγώ δίδωμι , ὁ σάρξ ἐγώ εἰμί « , σάρξ δέ αἷμα ἄρδω , ὁ δέ αἷμα οἶνος ἀλληγορέω , οἶδα οὖν , ὅτι ὡς ἄρτος εἰς κρᾶμα καταθρύπτω ὁ οἶνος ἁρπάζω , ὁ δέ ὑδατώδης ἀπολείπω , οὕτως καί ὁ σάρξ ὁ κύριος , ὁ ἄρτος ὁ οὐρανός , ἀναπίνω ὁ αἷμα , ὁ οὐράνιος ὁ ἄνθρωπος εἰς ἀφθαρσία ἐκτρέφω , ἀπολείπω δέ μόνος ἐκεῖνος εἰς φθορά ὁ σαρκικός ἐπιθυμία . οὕτως πολλαχῶς ἀλληγορέω ὁ λόγος , καί βρῶμα καί σάρξ καί τροφή καί ἄρτος καί αἷμα καί γάλα , ὅς πᾶς ὁ κύριος εἰς ἀπόλαυσις ἐγώ ὁ εἰς αὐτός πιστεύω . μή δή οὖν τις ξενίζω λέγω ἐγώ ἀλληγορέω γάλα ὁ αἷμα ὁ κύριος · ἦ γάρ οὐ καί οἶνος ἀλληγορέω ; » ὁ πλύνω « , φημί , » ἐν οἶνος ὁ στολή αὐτός καί ἐν αἷμα σταφυλή ὁ περιβολή αὐτός · « ἐν ὁ αἷμα ὁ αὐτός κοσμέω λέγω ὁ σῶμα ὁ λόγος , ὥσπερ ἀμέλει ὁ αὐτός πνεῦμα ἐκτρέφω ὁ πεινάω ὁ λόγος . ὅτι δέ ὁ αἷμα ὁ λόγος εἰμί , μαρτυρέω ὁ Ἄβελ ὁ δίκαιος ὁ αἷμα ἐντυγχάνω ὁ θεός · οὐ γάρ ὁ αἷμα ἄν ποτέ προίημι φωνή , μή οὐ ὁ λόγος νοέω ὁ αἷμα · τύπος γάρ ὁ δίκαιος ὁ παλαιός ὁ νέος δίκαιος καί ὁ αἷμα ὁ ἐντυγχάνω ὁ παλαιός ὑπερεντυγχάνω ὁ αἷμα ὁ νέος . φθέγγομαι δέ πρός ὁ θεός ὁ αἷμα , ὁ λόγος , ἐπεί λόγος μηνύω ὁ πάσχω . ἀλλά καί ὁ σάρξ αὐτός καί ὁ ἐν αὐτός αἷμα ὁ γάλα , οἷος ἀντιπελαργέω , ἄρδω τε καί αὐξάνω . καί δή καί ὁ διαμόρφωσις ὁ συλλαμβάνω ὁ ὁ ἐπί μείς κάθαρσις ὑπολείπω καθαρός περίσσωμα κιρνάω ὁ σπέρμα γίγνομαι · ὁ γάρ ἐν οὗτος δύναμις , θρομβέω ὁ αἷμα ὁ φύσις , ὅς τρόπος ὁ πυτία συνίστημι ὁ γάλα , οὐσία ἐργάζομαι μόρφωσις · εὐθαλέω γάρ ὁ κρᾶσις , σφαλερός δέ ὁ ἀκρότης εἰς ἀτεκνία . καί γάρ αὐτός ἤδη ὁ γῆ ὑπό μέν ἐπομβρία κατακλύζω ἀποσύρω ὁ σπέρμα , διά δέ αὐχμός νοτίς ἀποξηραίνω , κολλώδης δέ ὁ χυμός εἰμί συνέχω ὁ σπέρμα καί φύω . τις δέ καί ὁ σπέρμα ὁ ζῷον ἀφρός εἰμί ὁ αἷμα κατά οὐσία ὑποτίθημι , ὅς δή ὁ ἔμφυτος ὁ ἄρσην θέρμη παρά ὁ συμπλοκή ἐκταράσσω ἐκριπίζω ἐξαφρόομαι ἐν ὁ σπέρμα παρατίθημι φλέψ · ἐντεῦθεν γάρ ὁ Ἀπολλωνιάτας Διογένης ὁ ἀφροδίσιος καλέω βούλομαι . συμφανής τοίνυν ἐκ οὗτος ἅπας αἷμα εἰμί ὁ ἀνθρώπινος σῶμα ὁ οὐσία . καί δή καί ὁ κατά γαστήρ ὁ μέν πρῶτος ὑγρός εἰμί σύστασις γαλακτοειδής , ἔπειτα ἐξαιματόω σαρκόω ὁ σύστασις οὗτος , πήγνυμι δέ ἐν ὁ ὑστέρα ὑπό ὁ φυσικός καί θερμός πνεῦμα , ὑπό ὅς διαπλήσσω ὁ ἔμβρυον , ζωογονέω . ἀλλά καί μετά ὁ ἀποκύησις αὖθις ἐκτρέφω ὁ παιδίον αἷμα ὁ αὐτός · αἷμα γάρ φύσις ὁ γάλα ὁ ῥύσις , καί πηγή τροφή ὁ γάλα , ὅς δή καί γυνή δῆλος τίκτω ἀληθής καί μήτηρ , διά ὅς καί φίλτρον εὔνοια προσλαμβάνω . διά οὗτος ἄρα μυστικός ὁ ἐν ὁ ἀπόστολος ἅγιος πνεῦμα ὁ ὁ κύριος ἀποχράω φωνή » γάλα σύ ποτίζω « λέγω . εἰ γάρ ἀναγεννάω εἰς Χριστός , ὁ ἀναγεννάω ἐγώ ἐκτρέφω ὁ ἴδιος γάλα , ὁ λόγος · πᾶς γάρ ὁ γεννάω ἔοικα εὐθύς παρέχω ὁ γεννάω τροφή . καθά δέ ὁ ἀναγέννησις , ἀνάλογος οὕτως καί ὁ τροφή γίγνομαι ὁ ἄνθρωπος πνευματικός . πάντῃ τοίνυν ἐγώ ὁ πᾶς Χριστός προσοικειόω , καί εἰς συγγένεια διά ὁ αἷμα αὐτός , ὅς λυτρόω , καί εἰς συμπάθεια διά ὁ ἀνατροφή ὁ ἐκ ὁ λόγος , καί εἰς ἀφθαρσία διά ὁ ἀγωγή ὁ αὐτός · ὁ τρέφω δέ ἐν βροτός πολλάκις πολύς πορίζω φίλτρον ὁ φύω τέκνον . ὁ αὐτός ἄρα καί αἷμα καί γάλα ὁ κύριος πάθος καί διδασκαλία σύμβολον . ἐφίημι τοιγαροῦν ἐγώ ἕκαστος ὁ νήπιος ἐγκαυχάομαι ὁ κύριος , ἐπιφθέγγομαι πατήρ δέ ἐκ ἀγαθός καί αἷμα εὔχομαι εἰμί . ὡς δέ ἐκ αἷμα γάλα κατά μεταβολή γίγνομαι , ἤδη μέν σαφής , οὐ μήν ἀλλά καί ἐκ ὁ ποίμνιον ἐκ τε ὁ βουκολίων ἔξεστι μανθάνω . ὁ γάρ ζῷον οὗτος ὁ ἔτος κατά ὁ ὥρα , ὅς ἔαρ καλέω , ὑγρός ὁ περιέχω γίγνομαι , ἀλλά καί ὁ πόα καί ὁ νομός εὔχυλος ὁ τηνικάδε εἰμί καί ἔνικμος , αἷμα πίμπλημι πρότερος , ὡς ἐκ ὁ διάτασις ὁ φλέψ , κυρτόω ὁ ἀγγεῖον , δείκνυμι · ἐκ δέ ὁ αἷμα δαψιλής χέω ὁ γάλα · θέρος δέ ἔμπαλιν ὑπό ὁ καῦμα συγκαίω καί ἀναξηραίνω ἵστημι ὁ μεταβολή ὁ αἷμα , καί οὗτος ἐλαχύς ἀμέλγω . ναί μήν καί συγγένεια τις πρός ὁ ὕδωρ φυσικός ἔχω ὁ γάλα , καθά ἀμέλει πρός ὁ πνευματικός τροφή ὁ λουτρόν ὁ πνευματικός · ὁ γοῦν ἐπιρροφέω ὁ προλέγω γάλα ψυχρός ὀλίγος ὕδωρ ὠφελέω παραχρῆμα · οὐ γάρ ἀποξύνω ὁ γάλα ἐάω ὁ πρός ὁ ὕδωρ κοινωνία , οὐ ἀντιπάθεια τις , προσπεπαίνω δέ προσπάθεια . καί ὅς ὁ λόγος ἔχω πρός ὁ βάπτισμα κοινωνία , οὗτος ἔχω ὁ γάλα ὁ συναλλαγή πρός ὁ ὕδωρ . δέχομαι γάρ μόνος ὁ ὑγρός οὗτος καί ὁ πρός ὁ ὕδωρ μίξις ἐπί κάθαρσις παραλαμβάνω καθά ὁ βάπτισμα ἐπί ἄφεσις ἁμαρτία . μείγνυμι δέ καί μέλι προσφυής καί οὗτος ἐπί κάθαρσις πάλιν μετά γλυκύς ὁ τροφή · μείγνυμι γάρ ὁ λόγος φιλανθρωπία ἰάομαι τε ἅμα ὁ πάθος καί ἀνακαθαίρω ὁ ἁμαρτία · καί ὁ » μέλι γλυκύς ῥέω αὐδή « ἐπί ὁ λόγος λέγω ἐγώ δοκέω , ὅς εἰμί μέλι · καί πολλαχοῦ δέ ὁ προφητεία » ὑπέρ μέλι καί κηρίον « ἀνάγω . ναί μήν ἔτι μείγνυμι ὁ γάλα καί οἶνος ὁ γλυκύς , ἐπωφελής δέ ὁ μῖξις , καθά ἀνακίρναμαι ὁ πάθος εἰς ἀφθαρσία · ἐξορρόω γάρ ὑπό ὁ οἶνος ὁ γάλα καί σχίζω , καί ὅστις αὐτός νόθος , οὗτος ἀποχετεύω . κατά ὁ αὐτός δέ ὁ πίστις ὁ κοινωνία ὁ πνευματικός πρός ὁ παθητός ἄνθρωπος , ὁ σαρκικός ἐπιθυμία ἐξορρέω , εἰς ἀιδιότης συστέλλω ὁ ἄνθρωπος , ὁ θεῖος ἀπαθανατίζω . [ ἀλλά ] ὁ πολύς δέ καί ὁ λιπαρός ὁ γάλα ; ὅς δή βούτυρον καλέω , καταχράω εἰς λύχνος , ὁ πολυέλαιος ὁ λόγος διά αἴνιγμα ἀρίδηλος σαφηνίζω , ὡς μόνος ὅδε ἔνδικος καί τρέφω καί αὐξάνω καί φωτίζω ὁ νήπιος . διά οὗτος γάρ καί ὁ γραφή περί ὁ κύριος λέγω » ψωμίζω αὐτός γένημα ἀγρός , θηλάζω μέλι ἐκ πέτρα καί ἔλαιον ἐκ στερεός πέτρα , βούτυρον βοῦς καί γάλα πρόβατον μετά στέαρ ἀρήν « καί ὁ ἐπί οὗτος δίδωμι αὐτός · ἀλλά καί ὁ γέννησις ὁ παιδίον ὁ προφητεύω » βούτυρον « φημί » ἐσθίω καί μέλι « . ἐγώ δέ καί θαυμάζω ἐπέρχομαι ὅπως σφεῖς τέλειος τις τολμάω καλέω καί γνωστικός , ὑπέρ ὁ ἀπόστολος φρονέω , φυσιόω τε καί φρυάσσομαι , αὐτός ὁμολογέω ὁ Παῦλος περί ἑαυτοῦ · » οὐ ὅτι ἤδη λαμβάνω ἤ ἤδη τελειόω , διώκω δέ εἰ καί καταλαμβάνω , ἐπί ὅς καί καταλαμβάνω ὑπό Χριστός . ἀδελφός , ἐγώ ἐμαυτοῦ οὔπω λογίζομαι καταλαμβάνω · εἷς δέ , ὁ μέν ὀπίσω ἐπιλανθάνω , ὁ δέ ἔμπροσθεν ἐπεκτείνω , κατά σκοπός διώκω εἰς ὁ βραβεῖον ὁ ἄνω κλῆσις ἐν Χριστός Ἰησοῦς . « καί τέλειος μέν ἑαυτοῦ ἡγέομαι , ὅτι ἀπαλλάσσω ὁ πρότερος βίος , ἔχω δέ ὁ κρατύς , οὐ ὡς ἐν γνῶσις τέλειος , ἀλλά ὡς ὁ τέλειος ἐφίημι · διό καί ἐπιφέρω » ὅσος οὖν τέλειος , οὗτος φρονέω « , τελείωσις δηλονότι λέγω ὁ ἀποτάσσω ὁ ἁμαρτία καί εἰς πίστις ὁ μόνος τέλειος ἀναγεννάω , ἐκλανθάνω ὁ κατόπισθεν ἁμαρτία .