clemens-alexandrinus.paedagogus 3.10
Μειρακίοις δὲ γυμνάσιον ἀπόχρη , κἂν βαλανεῖον παρῇ · καὶ γὰρ καὶ ταῦτα τοῖς ἀνδράσι παντὸς μᾶλλον πρὸ τῶν λουτρῶν ἐγκρῖναι οὐ φαῦλον ἴσως , ἔχοντά τι χρήσιμον τοῖς νέοις πρὸς ὑγίειαν , σπουδήν τε καὶ φιλοτιμίαν ἐντιθέντα οὐχὶ εὐεξίας μόνον , ἀλλὰ καὶ εὐψυχίας ἐπιμελεῖσθαι · ὃ δὴ γινόμενον ἄνευ τοῦ τῶν κρειττόνων ἔργων ἀποσπᾶσθαι χαρίεν καὶ οὐκ ἀλυσιτελές . οὐδὲ ἐνταῦθα ὑπεξαιρετέον τῆς κατὰ τὸ σῶμα διαπονήσεως τὰς γυναῖκας , ἀλλ᾿ οὐκ ἐπὶ πάλην καὶ δρόμους παρακλητέον αὐτάς , ταλασιουργίᾳ δὲ γυμναστέον καὶ ἱστουργίᾳ καὶ τῷ παραστῆναι τῇ πεττούσῃ , εἰ δέοι . ἔτι δὲ αὐτουργικῶς προκομίζειν χρὴ ἐκ τοῦ ταμιείου τὰς γυναῖκας ὧν δεοίμεθα , καὶ τῷ μύλῳ προσελθεῖν οὐκ αἰσχρὸν αὐταῖς · οὐδὲ μὴν περὶ τοὔψον ἀσχολεῖσθαι , ὅπως θυμῆρες ᾖ τἀνδρί , ὄνειδος οἰκουρῷ γαμετῇ καὶ βοηθῷ . εἰ δὲ καὶ στρωμνὴν ἀνατινάξαι δι᾿ αὑτῆς καὶ ποτὸν ὀρέξαι διψῶντι τῷ γεγαμηκότι καὶ ὄψον παραθείη , εὐσχημονέστατα μεντἂν καὶ εἰς σώφρονα ὑγίειαν γυμνασθείη · τὴν τοιαύτην γυναῖκα ὁ παιδαγωγὸς ἀποδέχεται , ἣ » τοὺς πήχεις ἐκτενεῖ εἰς τὰ χρήσιμα , τὰς χεῖρας δὲ αὐτῆς ἐρείδεται εἰς ἄτρακτον · χεῖρας δὲ αὐτῆς διήνοιξεν πένητι , καρπὸν δὲ ἐξέτεινεν πτωχῷ « , τὴν καλλίστην διακονίαν οὐκ ἐπῃσχύνθη ζηλώσασα Σάρραν , ὑπουργῆσαι τοῖς ὁδοιπόροις . εἶπεν γὰρ αὐτῇ Ἀβραάμ · » σπεῦσον καὶ φύρασον τρία μέτρα σεμιδάλεως καὶ ποίησον ἐγκρυφίας . « » Ῥαχὴλ δὲ ἡ θυγάτηρ Λάβαν ἤρχετο « , φησί , » μετὰ τῶν προβάτων τοῦ πατρὸς αὐτῆς . « καὶ οὐκ ἤρκει ταῦτα , ἀλλὰ τὴν ἀτυφίαν ἐκδιδάσκων προσεπήγαγεν · » αὕτη γὰρ ἔβοσκεν τὰ πρόβατα τοῦ πατρὸς αὐτῆς . « καὶ μυρία ὅσα αἱ γραφαὶ ὀρέγουσιν εὐτελείας ἅμα καὶ αὐτουργίας , πρὸς δὲ καὶ γυμνασίων ὑποδείγματα . ἀνδρῶν δὲ οἳ μὲν γυμνοὶ καὶ πάλης μετεχόντων , οἳ δὲ καὶ σφαίρῃ τῇ μικρᾷ παιζόντων τὴν φαινίνδα παιδιὰν ἐν ἡλίῳ μάλιστα · ἄλλοις ὁ περίπατος αὐτάρκης ἀγρόνδε βαδίζουσιν ἢ εἰς ἄστυ κατιοῦσιν . εἰ δὲ καὶ σκαπάνης ἅψαιντο , οὐκ ἀγεννὲς τοῦτο παρεμπόρευμα οἰκονομικὸν γυμνασίου γεωργικοῦ . ἀλλὰ γὰρ μικροῦ δεῖν ἔλαθέν με [ εἰπεῖν ] ὁ Πιττακὸς ἐκεῖνος , ὅτι ἤληθεν ὁ Μιτυληναίων βασιλεὺς ἐνεργῷ γυμνασίῳ χρώμενος . καλὸν δὲ καὶ ὕδωρ ἀνιμῆσαι δι᾿ αὑτοῦ καὶ ξύλα διατεμεῖν , οἷς αὐτὸς χρήσεται . » Ἰακὼβ δὲ ἐποίμαινεν τὰ πρόβατα Λάβαν τὰ ὑπολειφθέντα « , σημεῖον ἔχων βασιλικὸν » ῥάβδον στυρακίνην « , ἐναλλάττειν μελετῶν διὰ τοῦ ξύλου ἐπὶ τὸ βέλτιον τὴν φύσιν . πολλοῖς δὲ ἔσθ᾿ ὅτε καὶ τὸ γεγωνὸς τῆς ἀναγνώσεως γυμνάσιόν ἐστιν . καὶ δὴ τά γε [ καὶ ] κατὰ πάλην , ἣν ἐνεκρίναμεν , μὴ φιλονεικίας ἀχρήστου παραλαμβανέσθω χάριν , εἰς δὲ ἱδρώτων ἀνδρωδῶν ἐκκρίσεις · καὶ οὔτι γε τὸ ἔντεχνον διαπονητέον , τὸ ἐπιδεικτικὸν αὐτῆς , τὰ δὲ ἀπὸ ὀρθῆς πάλης , ἀπ᾿ αὐχένων καὶ χειρῶν καὶ πλευρῶν ἐξειλήσεως · κοσμιωδεστέρα γὰρ καὶ ἀνδρωδεστέρα μετ᾿ εὐσχήμονος ῥώμης ἡ τοιαύτη διαπόνησις ὑγείας ἕνεκεν εὐχρήστου καὶ ὀνησιφόρου παραλαμβανομένη , οἱ δὲ ἄλλοι πόνοι γυμναστικῆς οὐκ ἐλευθέρων στάσεων μελέτην καταγγέλλοντες . πανταχοῦ δὲ τοῦ μέτρου στοχαστέον . ὡς γὰρ πόνους σιτίων ἡγεῖσθαι ἄριστον , οὕτως τὸ ὑπὲρ τὸ μέτρον πονεῖν καὶ κάκιστον καὶ κοπῶδες καὶ νοσοποιόν . οὔτ᾿ οὖν παντάπασιν ἀργὸν εἶναι χρὴ οὐδὲ μὴν παντελῶς ἐπίπονον . καθάπερ γὰρ ἐπὶ τῆς τροφῆς διεξεληλύθαμεν , παραπλησίως ἐν πᾶσι καὶ πανταχοῦ οὐ πρὸς ἡδυπάθειαν τετράφθαι καὶ ἀκόλαστον χρὴ δίαιταν οὐδ᾿ αὖ πρὸς τὴν ἐναντίαν τὴν ἄκρατον , ἀλλὰ τὴν μεταξὺ τούτων τὴν ἐμμελῆ τε καὶ σώφρονα καὶ καθαρὰν ἑκατέρας κακίας , τρυφῆς τε καὶ φειδωλίας . ἤδη δέ , ὡς καὶ πρόσθεν εἰρήκαμεν , ἄτυφον ἡ αὐτουργία γυμνάσιον καὶ τὸ ὑποδήσασθαί τινα αὐτὸν αὑτῷ καὶ τὸ ἀπονίψασθαι τὼ πόδε , πρὸς δὲ καὶ τὸ ἀληλιμμένον λίπα ἀνατρῖψαι αὑτόν · τὸ δὲ καὶ τὴν ἀμοιβὴν τὴν ἴσην ἀνταποδοῦναι τῷ τρίψαντι ἐναλλὰξ καὶ τοῦτο δικαιοσύνης ἐστὶ κοινωνικῆς τὸ γυμνάσιον καὶ παραδαρθεῖν φίλῳ νοσοῦντι καὶ ὑπουργῆσαι μὴ δυναμένῳ καὶ παραθεῖναι δεομένῳ . » καὶ παρέθηκεν αὐτοῖς « , φησίν , » Ἀβραὰμ τοῖς τρισὶν ἄριστον ὑπὸ τὸ δένδρον καὶ παρέστη ἐσθίουσιν αὐτοῖς . « καὶ ἡ ἁλεία , ὡς τῷ Πέτρῳ , εἰ σχολὴν ἀπὸ τῶν ἀναγκαίων τῶν ἐν λόγῳ μαθημάτων ἄγοιμεν . αὕτη δὲ βελτίων ἡ ἄγρα , ἣν ἐχαρίσατο ὁ κύριος τῷ μαθητῇ , καθάπερ ἰχθῦς δι᾿ ὕδατος ἀνθρώπους ἁλιεύειν διδάξας .
Lemmas: μειράκιον δέ γυμνάσιον ἀποχράω , ἐάν βαλανεῖον παρέρχομαι · καί γάρ καί οὗτος ὁ ἀνήρ πᾶς μάλα πρό ὁ λουτρόν ἐγκρίνω οὐ φαῦλος ἴσως , ἔχω τις χρήσιμος ὁ νέος πρός ὑγίεια , σπουδή τε καί φιλοτιμία ἐντίθημι οὐ εὐεξία μόνος , ἀλλά καί εὐψυχία ἐπιμελέομαι · ὅς δή γίγνομαι ἄνευ ὁ ὁ κρατύς ἔργον ἀποσπάω χαρίεις καί οὐ ἀλυσιτελής . οὐδέ ἐνταῦθα ὑπεξαιρετέος ὁ κατά ὁ σῶμα διαπόνησις ὁ γυνή , ἀλλά οὐ ἐπί πάλη καί δρόμος παρακλητέος αὐτός , ταλασιουργία δέ γυμνάζω καί ἱστουργία καί ὁ παρίστημι ὁ πέσσω , εἰ δέω . ἔτι δέ αὐτουργικός προκομίζω χρή ἐκ ὁ ταμιεῖον ὁ γυνή ὅς δέω , καί ὁ μύλος προσέρχομαι οὐ αἰσχρός αὐτός · οὐδέ μήν περί ὄψον ἀσχολέω , ὅπως θυμαρής εἰμί ἀνήρ , ὄνειδος οἰκουρός γαμετή καί βοηθός . εἰ δέ καί στρωμνή ἀνατινάσσω διά ἑαυτοῦ καί ποτόν ὀρέγω διψάω ὁ γαμέω καί ὄψον παρατίθημι , εὐσχήμων ἄν καί εἰς σώφρων ὑγίεια γυμνάζω · ὁ τοιοῦτος γυνή ὁ παιδαγωγός ἀποδέχομαι , ὅς » ὁ πῆχυς ἐκτείνω εἰς ὁ χρήσιμος , ὁ χείρ δέ αὐτός ἐρείδω εἰς ἄτρακτος · χείρ δέ αὐτός διανοίγνυμι πένης , καρπός δέ ἐκτείνω πτωχός « , ὁ καλός διακονία οὐ ἐπαισχύνομαι ζηλόω Σάρρα , ὑπουργέω ὁ ὁδοίπορος . λέγω γάρ αὐτός Ἀβραάμ · » σπεύδω καί φυράω τρεῖς μέτρον σεμίδαλις καί ποιέω ἐγκρυφίας . « » Ῥαχήλ δέ ὁ θυγάτηρ Λάβαν ἄρχω « , φημί , » μετά ὁ πρόβατον ὁ πατήρ αὐτός . « καί οὐ ἀρκέω οὗτος , ἀλλά ὁ ἀτυφία ἐκδιδάσκω προσεπάγω · » οὗτος γάρ βόσκω ὁ πρόβατον ὁ πατήρ αὐτός . « καί μυρίος ὅσος ὁ γραφή ὀρέγω εὐτέλεια ἅμα καί αὐτουργία , πρός δέ καί γυμνάσιον ὑπόδειγμα . ἀνήρ δέ ὁ μέν γυμνός καί πάλα μετέχω , ὁ δέ καί σφαῖρα ὁ μικρός παίζω ὁ φαινίνδα παιδιά ἐν ἥλιος μάλα · ἄλλος ὁ περίπατος αὐτάρκης ἀγρόνδε βαδίζω ἤ εἰς ἄστυ κατέρχομαι . εἰ δέ καί σκαπάνη ἅπτω , οὐ ἀγεννής οὗτος παρεμπόρευμα οἰκονομικός γυμνάσιον γεωργικός . ἀλλά γάρ μικρός δέω λανθάνω ἐγώ [ λέγω ] ὁ Πιττακός ἐκεῖνος , ὅτι ἀλήθω ὁ Μιτυληναῖος βασιλεύς ἐνεργός γυμνάσιον χράω . καλός δέ καί ὕδωρ ἀνιμάω διά ἑαυτοῦ καί ξύλον διατέμνω , ὅς αὐτός χράω . » Ἰακώβ δέ ποιμαίνω ὁ πρόβατον Λάβαν ὁ ὑπολείπω « , σημεῖον ἔχω βασιλικός » ῥάβδος στυράκινος « , ἐναλλάσσω μελετάω διά ὁ ξύλον ἐπί ὁ ἀγαθός ὁ φύσις . πολύς δέ εἰμί ὅτε καί ὁ γέγωνα ὁ ἀνάγνωσις γυμνάσιον εἰμί . καί δή ὁ γε [ καί ] κατά πάλη , ὅς ἐγκρίνω , μή φιλονικία ἄχρηστος παραλαμβάνω χάριν , εἰς δέ ἱδρώς ἀνδρώδης ἔκκρισις · καί οὔτι γε ὁ ἔντεχνος διαπονέω , ὁ ἐπιδεικτικός αὐτός , ὁ δέ ἀπό ὀρθός πάλα , ἀπό αὐχήν καί χείρ καί πλευρά ἐξείλησις · κοσμιωδής γάρ καί ἀνδρώδης μετά εὐσχήμων ῥώμη ὁ τοιοῦτος διαπόνησις ὑγεία ἕνεκα εὔχρηστος καί ὀνησιφόρος παραλαμβάνω , ὁ δέ ἄλλος πόνος γυμναστικός οὐ ἐλεύθερος στάσις μελέτη καταγγέλλω . πανταχοῦ δέ ὁ μέτρον στοχάζομαι . ὡς γάρ πόνος σιτίον ἡγέομαι ἀγαθός , οὕτως ὁ ὑπέρ ὁ μέτρον πονέω καί κακός καί κοπώδης καί νοσοποιός . οὔτε οὖν παντάπασι ἀργός εἰμί χρή οὐδέ μήν παντελής ἐπίπονος . καθά γάρ ἐπί ὁ τροφή διεξέρχομαι , παραπλήσιος ἐν πᾶς καί πανταχοῦ οὐ πρός ἡδυπάθεια τρέπω καί ἀκόλαστος χρή δίαιτα οὐδέ αὖ πρός ὁ ἐναντίος ὁ ἄκρατος , ἀλλά ὁ μεταξύ οὗτος ὁ ἐμμελής τε καί σώφρων καί καθαρός ἑκάτερος κακία , τρυφή τε καί φειδωλία . ἤδη δέ , ὡς καί πρόσθεν λέγω , ἄτυφος ὁ αὐτουργία γυμνάσιον καί ὁ ὑποδέω τις αὐτός ἑαυτοῦ καί ὁ ἀπονίζω ὁ πούς , πρός δέ καί ὁ ἀλείφω λίπος ἀνατρίβω ἑαυτοῦ · ὁ δέ καί ὁ ἀμοιβή ὁ ἴσος ἀνταποδίδωμι ὁ τρίβω ἐναλλάξ καί οὗτος δικαιοσύνη εἰμί κοινωνικός ὁ γυμνάσιον καί παραδαρθάνω φίλος νοσέω καί ὑπουργέω μή δύναμαι καί παρατίθημι δέω . » καί παρατίθημι αὐτός « , φημί , » Ἀβραάμ ὁ τρεῖς ἄριστον ὑπό ὁ δένδρον καί παρίστημι ἐσθίω αὐτός . « καί ὁ ἁλεία , ὡς ὁ Πέτρος , εἰ σχολή ἀπό ὁ ἀναγκαῖος ὁ ἐν λόγος μάθημα ἄγω . οὗτος δέ ἀγαθός ὁ ἄγρα , ὅς χαρίζω ὁ κύριος ὁ μαθητής , καθά ἰχθῦς διά ὕδωρ ἄνθρωπος ἁλιεύω διδάσκω .