clemens-alexandrinus.paedagogus 1.12
Τούτων ἤδη προδιηνυσμένων ἑπόμενον ἂν εἴη τὸν παιδαγωγὸν ἡμῶν Ἰησοῦν τὸν βίον ἡμῖν τὸν ἀληθινὸν ὑποτυπώσασθαι καὶ τὸν ἐν Χριστῷ παιδαγωγῆσαι ἄνθρωπον . ἔστι δὲ ὁ χαρακτηρισμὸς οὐ φοβερὸς ἄγαν αὐτοῦ οὐδὲ ἔκλυτος κομιδῇ ὑπὸ χρηστότητος . ἐντέλλεται δὲ ἅμα καὶ χαρακτηρίζει τὰς ἐντολὰς ὡς ἡμᾶς αὐτὰς ἐκτελεῖν δύνασθαι . καί μοι δοκεῖ αὐτὸς οὗτος πλάσαι μὲν τὸν ἄνθρωπον ἐκ χοός , ἀναγεννῆσαι δὲ ὕδατι , αὐξῆσαι δὲ πνεύματι , παιδαγωγῆσαι δὲ ῥήματι , εἰς υἱοθεσίαν καὶ σωτηρίαν ἁγίαις ἐντολαῖς κατευθύνων , ἵνα δὴ τὸν γηγενῆ εἰς ἅγιον καὶ ἐπουράνιον μεταπλάσας ἐκ προσβάσεως ἄνθρωπον , ἐκείνην τὴν θεϊκὴν μάλιστα πληρώσῃ φωνήν · » ποιήσωμεν ἄνθρωπον κατ᾿ εἰκόνα καὶ καθ᾿ ὁμοίωσιν ἡμῶν . « καὶ δὴ γέγονεν ὁ Χριστὸς τοῦτο πλῆρες , ὅπερ εἴρηκεν ὁ θεός , ὁ δὲ ἄλλος ἄνθρωπος κατὰ μόνην νοεῖται τὴν εἰκόνα . ἡμεῖς δέ , ὦ παῖδες ἀγαθοῦ πατρός , ἀγαθοῦ παιδαγωγοῦ θρέμματα , πληρώσωμεν τὸ θέλημα τοῦ πατρός , ἀκούωμεν τοῦ λόγου καὶ τὸν σωτήριον ὄντως ἀναμαξώμεθα τοῦ σωτῆρος ἡμῶν βίον · ἐνθένδε ἤδη τὴν ἐπουράνιον μελετῶντες πολιτείαν , καθ᾿ ἣν ἐκθεούμεθα , τὸ ἀειθαλὲς εὐφροσύνης καὶ ἀκήρατον εὐωδίας ἐπαλειφώμεθα χρῖσμα , ἐναργὲς ὑπόδειγμα ἀφθαρσίας τὴν πολιτείαν ἔχοντες τοῦ κυρίου καὶ τὰ ἴχνη τοῦ θεοῦ διώκοντες · ᾧ μόνῳ προσήκει σκοπεῖν καὶ δὴ μέλει πῶς καὶ τίνα τρόπον ὑγιεινότερος ἂν ὁ τῶν ἀνθρώπων βίος γένοιτο . ἀλλὰ καὶ πρὸς αὐτάρκειαν τοῦ βίου καὶ ἀπεριττότητα ἔτι τε εὔζωνόν τε καὶ εὔλυτον ὁδοιπορικὴν ἑτοιμότητα εἰς ἀιδιότητα εὐζωΐας παρασκευάζει , αὐτὸν αὑτοῦ ἕκαστον ἡμῶν ταμιεῖον εἶναι διδάσκων . » μὴ γὰρ μεριμνᾶτε « , φησί , » περὶ τῆς αὔριον « , χρῆναι λέγων τὸν ἀπογεγραμμένον Χριστῷ αὐτάρκη καὶ αὐτοδιάκονον καὶ προσέτι ἐφήμερον ἐπαναιρεῖσθαι βίον . οὐ γὰρ ἐν πολέμῳ , ἀλλ᾿ ἐν εἰρήνῃ παιδαγωγούμεθα . πολέμῳ μὲν οὖν πολλῆς δεῖ τῆς παρασκευῆς δαψιλείας τε χρῄζει ἡ τρυφή · εἰρήνη δὲ καὶ ἀγάπη , ἀφελεῖς καὶ ἀπράγμονες ἀδελφαί , οὐχ ὅπλων δέονται , οὐ παρασκευῆς ἀσώτου · λόγος ἐστὶν αὐταῖς ἡ τροφή , ὁ τὴν ἐνδεικτικὴν καὶ παιδευτικὴν ἡγεμονίαν κεκληρωμένος λόγος , παρ᾿ οὗ τὸ εὐτελές τε καὶ ἄτυφον καὶ τὸ ὅλον φιλελεύθερον καὶ φιλάνθρωπον φιλόκαλόν τε ἐκμανθάνομεν , ἑνὶ λόγῳ μετ᾿ οἰκειότητος ἀρετῆς ἐξομοιούμενοι τῷ θεῷ . ἀλλ᾿ ἐκπόνει καὶ μὴ ἀπόκαμνε · ἔσῃ γὰρ οἷος οὐκ ἐλπίζεις οὐδ᾿ εἰκάσαι δύναιο ἄν . ὡς δὲ ἔστι τις ἄλλη μὲν φιλοσόφων ἀγωγή , ἄλλη δὲ ῥητόρων , παλαιστῶν δὲ ἄλλη , οὕτως ἐστὶν γενναία διάθεσις φιλοκάλῳ προαιρέσει κατάλληλος ἐκ τῆς Χριστοῦ παιδαγωγίας περιγινομένη , καὶ τὰ τῆς ἐνεργείας πεπαιδευμέναι σεμναὶ διαπρέπουσιν πορεία καὶ κατάκλισις καὶ τροφὴ καὶ ὕπνος καὶ κοίτη καὶ δίαιτα καὶ ἡ λοιπὴ παιδεία · οὐ γὰρ ὑπέρτονος ἡ τοιάδε ἀγωγὴ τοῦ λόγου , ἀλλ᾿ εὔτονος . ταύτῃ οὖν καὶ σωτὴρ ὁ λόγος κέκληται , ὁ τὰ λογικὰ ταῦτα ἐξευρὼν ἀνθρώποις εἰς εὐαισθησίαν καὶ σωτηρίαν φάρμακα , ἐπιτηρῶν μὲν τὴν εὐκαιρίαν , ἐλέγχων δὲ τὴν βλάβην καὶ τὰς αἰτίας τῶν παθῶν διηγούμενος καὶ τὰς ῥίζας τῶν ἀλόγων ἐκκόπτων ἐπιθυμιῶν , παραγγέλλων μὲν ὧν ἀπέχεσθαι δεῖ , τὰς ἀντιδότους δὲ ἁπάσας τῆς σωτηρίας τοῖς νοσοῦσι προσφέρων · τοῦτο γὰρ τὸ μέγιστον καὶ βασιλικώτατον ἔργον τοῦ θεοῦ , σῴζειν τὴν ἀνθρωπότητα . τῷ μὲν οὖν ἰατρῷ οὐδὲν πρὸς ὑγείαν συμβουλεύοντι ἄχθονται οἱ κάμνοντες , τῷ δὲ παιδαγωγῷ τῷ θείῳ πῶς οὐκ ἂν ὁμολογήσαιμεν τὴν μεγίστην χάριν μὴ σιωπῶντι μηδὲ παρενθυμουμένῳ τὰς εἰς ἀπώλειαν φερούσας ἀπειθείας , ἀλλὰ καὶ ταύτας διελέγχοντι καὶ τὰς ὁρμὰς τὰς εἰς αὐτὰς διατεινούσας ἀνακόπτοντι καὶ τὰς καθηκούσας πρὸς τὴν ὀρθὴν πολιτείαν ὑποθημοσύνας ἐκδιδάσκοντι ; πλείστην ἄρα ὁμολογητέον χάριν αὐτῷ . τὸ γάρ τοι ζῷον τὸ λογικόν , τὸν ἄνθρωπον λέγω , ἄλλο τι φαμὲν ἢ θεάσασθαι τὸ θεῖον δεῖν ; θεάσασθαι δὲ καὶ τὴν ἀνθρωπίνην φύσιν φημὶ χρῆναι ζῆν τε ὡς ὑφηγεῖται ἡ ἀλήθεια , ἀγαμένους ὑπερφυῶς τόν τε παιδαγωγὸν αὐτὸν καὶ τὰς ἐντολὰς αὐτοῦ , ὡς πρέποντα ἀλλήλοις ἐστὶ καὶ ἁρμόττοντα · καθ᾿ ἣν εἰκόνα καὶ ἡμᾶς ἁρμοσαμένους χρὴ σφᾶς αὐτοὺς πρὸς τὸν παιδαγωγόν , σύμφωνον τὸν λόγον ποιησαμένους τοῖς ἔργοις , τῷ ὄντι ζῆν .
Lemmas: οὗτος ἤδη προδιανύω ἕπομαι ἄν εἰμί ὁ παιδαγωγός ἐγώ Ἰησοῦς ὁ βίος ἐγώ ὁ ἀληθινός ὑποτυπόω καί ὁ ἐν Χριστός παιδαγωγέω ἄνθρωπος . εἰμί δέ ὁ χαρακτηρισμός οὐ φοβερός ἄγαν αὐτός οὐδέ ἔκλυτος κομιδῇ ὑπό χρηστότης . ἐντέλλω δέ ἅμα καί χαρακτηρίζω ὁ ἐντολή ὡς ἐγώ αὐτός ἐκτελέω δύναμαι . καί ἐγώ δοκέω αὐτός οὗτος πλάσσω μέν ὁ ἄνθρωπος ἐκ χοῦς , ἀναγεννάω δέ ὕδωρ , αὐξάνω δέ πνεῦμα , παιδαγωγέω δέ ῥῆμα , εἰς υἱοθεσία καί σωτηρία ἅγιος ἐντολή κατευθύνω , ἵνα δή ὁ γηγενής εἰς ἅγιος καί ἐπουράνιος μεταπλάσσω ἐκ πρόσβασις ἄνθρωπος , ἐκεῖνος ὁ θεικός μάλα πληρόω φωνή · » ποιέω ἄνθρωπος κατά εἰκών καί κατά ὁμοίωσις ἐγώ . « καί δή γίγνομαι ὁ Χριστός οὗτος πλήρης , ὅς λέγω ὁ θεός , ὁ δέ ἄλλος ἄνθρωπος κατά μόνος νοέω ὁ εἰκών . ἐγώ δέ , ὦ παῖς ἀγαθός πατήρ , ἀγαθός παιδαγωγός θρέμμα , πληρόω ὁ θέλημα ὁ πατήρ , ἀκούω ὁ λόγος καί ὁ σωτήριος ὄντως ἀναμάσσω ὁ σωτήρ ἐγώ βίος · ἐνθένδε ἤδη ὁ ἐπουράνιος μελετάω πολιτεία , κατά ὅς ἐκθεόω , ὁ ἀειθαλής εὐφροσύνη καί ἀκήρατος εὐωδία ἐπαλείφω χρῖσμα , ἐναργής ὑπόδειγμα ἀφθαρσία ὁ πολιτεία ἔχω ὁ κύριος καί ὁ ἴχνος ὁ θεός διώκω · ὅς μόνος προσήκω σκοπέω καί δή μέλω πῶς καί τίς τρόπος ὑγιεινός ἄν ὁ ὁ ἄνθρωπος βίος γίγνομαι . ἀλλά καί πρός αὐτάρκεια ὁ βίος καί ἀπεριττότης ἔτι τε εὔζωνος τε καί εὔλυτος ὁδοιπορικός ἑτοιμότης εἰς ἀιδιότης εὐζωΐα παρασκευάζω , αὐτός ἑαυτοῦ ἕκαστος ἐγώ ταμιεῖον εἰμί διδάσκω . » μή γάρ μεριμνάω « , φημί , » περί ὁ αὔριον « , χρή λέγω ὁ ἀπογράφω Χριστός αὐτάρκης καί αὐτοδιάκονος καί προσέτι ἐφήμερος ἐπαναιρέω βίος . οὐ γάρ ἐν πόλεμος , ἀλλά ἐν εἰρήνη παιδαγωγέω . πόλεμος μέν οὖν πολύς δέω ὁ παρασκευή δαψίλεια τε χρῄζω ὁ τρυφή · εἰρήνη δέ καί ἀγάπη , ἀφελής καί ἀπράγμων ἀδελφή , οὐ ὅπλον δέω , οὐ παρασκευή ἄσωτος · λόγος εἰμί αὐτός ὁ τροφή , ὁ ὁ ἐνδεικτικός καί παιδευτικός ἡγεμονία κληρόω λόγος , παρά ὅς ὁ εὐτελής τε καί ἄτυφος καί ὁ ὅλος φιλελεύθερος καί φιλάνθρωπος φιλόκαλος τε ἐκμανθάνω , εἷς λόγος μετά οἰκειότης ἀρετή ἐξομοιόω ὁ θεός . ἀλλά ἐκπονέω καί μή ἀποκάμνω · εἰμί γάρ οἷος οὐ ἐλπίζω οὐδέ εἰκάζω δύναμαι ἄν . ὡς δέ εἰμί τις ἄλλος μέν φιλόσοφος ἀγωγή , ἄλλος δέ ῥήτωρ , παλαιστής δέ ἄλλος , οὕτως εἰμί γενναῖος διάθεσις φιλόκαλος προαίρεσις κατάλληλος ἐκ ὁ Χριστός παιδαγωγία περιγίγνομαι , καί ὁ ὁ ἐνέργεια παιδεύω σεμνός διαπρέπω πορεία καί κατάκλισις καί τροφή καί ὕπνος καί κοίτη καί δίαιτα καί ὁ λοιπός παιδεία · οὐ γάρ ὑπέρτονος ὁ τοιόσδε ἀγωγή ὁ λόγος , ἀλλά εὔτονος . ταύτῃ οὖν καί σωτήρ ὁ λόγος καλέω , ὁ ὁ λογικός οὗτος ἐξευρίσκω ἄνθρωπος εἰς εὐαισθησία καί σωτηρία φάρμακον , ἐπιτηρέω μέν ὁ εὐκαιρία , ἐλέγχω δέ ὁ βλάβη καί ὁ αἰτία ὁ πάθος διηγέομαι καί ὁ ῥίζα ὁ ἄλογος ἐκκόπτω ἐπιθυμία , παραγγέλλω μέν ὅς ἀπέχω δέω , ὁ ἀντίδοτος δέ ἅπας ὁ σωτηρία ὁ νοσέω προσφέρω · οὗτος γάρ ὁ μέγας καί βασιλικός ἔργον ὁ θεός , σῴζω ὁ ἀνθρωπότης . ὁ μέν οὖν ἰατρός οὐδείς πρός ὑγεία συμβουλεύω ἄχθομαι ὁ κάμνω , ὁ δέ παιδαγωγός ὁ θεῖος πῶς οὐ ἄν ὁμολογέω ὁ μέγας χάρις μή σιωπάω μηδέ παρενθυμέομαι ὁ εἰς ἀπώλεια φέρω ἀπείθεια , ἀλλά καί οὗτος διελέγχω καί ὁ ὁρμή ὁ εἰς αὐτός διατείνω ἀνακόπτω καί ὁ καθήκω πρός ὁ ὀρθός πολιτεία ὑποθημοσύνη ἐκδιδάσκω ; πολύς ἄρα ὁμολογητέον χάρις αὐτός . ὁ γάρ τοι ζῷον ὁ λογικός , ὁ ἄνθρωπος λέγω , ἄλλος τις φημί ἤ θεάομαι ὁ θεῖος δέω ; θεάομαι δέ καί ὁ ἀνθρώπινος φύσις φημί χρή ζάω τε ὡς ὑφηγέομαι ὁ ἀλήθεια , ἀγάω ὑπερφυής ὁ τε παιδαγωγός αὐτός καί ὁ ἐντολή αὐτός , ὡς πρέπω ἀλλήλων εἰμί καί ἁρμόζω · κατά ὅς εἰκών καί ἐγώ ἁρμόζω χρή σφεῖς αὐτός πρός ὁ παιδαγωγός , σύμφωνος ὁ λόγος ποιέω ὁ ἔργον , ὁ εἰμί ζάω .