clemens-alexandrinus.paedagogus 3.8
Εἰ δέ τις ὑμῶν φεύξεται διὰ τέλους τρυφὴν εὐτελείᾳ τιθηνούμενος , μελετήσει ῥᾷον τοὺς ἀκουσίους ὑπομένειν πόνους , τὰς ἑκουσίους θλίψεις γυμνάσματα συνεχῶς ποιούμενος διωγμῶν , ὁπόταν εἰς ἀναγκαίους ἔλθῃ πόνους καὶ φόβους καὶ λύπας , οὐκ ἀμελέτητος ὢν καρτερεῖν . διὰ τοῦτό τοι πατρίδα ἐπὶ γῆς οὐκ ἔχομεν , ὡς ἂν καταφρονοῖμεν τῶν ἐπιγείων κτημάτων . πλουσιωτάτη δὲ ἡ εὐτέλεια ἕξις οὖσα ἀνελλιπὴς ἐν δαπάναις ταῖς εἰς ἃ χρὴ καὶ ἐφ᾿ ὅσον χρὴ τελεῖσθαι προσηκούσαις · τέλη γὰρ τὰ δαπανήματα . ὅπως μὲν οὖν συμβιωτέον ἀνδρὶ τὴν γυναῖκα καὶ περὶ αὐτουργίας καὶ οἰκουρίας καὶ οἰκετῶν χρήσεως , πρὸς δὲ καὶ τῆς ὥρας τοῦ γάμου καὶ τῶν ὅσα γυναιξὶν ἁρμόζει , ἐν τῷ γαμικῷ διέξιμεν λόγῳ · ἃ δὲ ἁρμόδια πρὸς παιδαγωγίαν , ταῦτα ἡμῖν νῦν παραθετέα μόνα ἐν ὑπογραφῆς μέρει παρασημειουμένοις Χριστιανῶν τὸν βίον . καὶ δὴ τὰ μὲν πλεῖστα ἤδη λέλεκται καὶ πεπαιδαγώγηται , ὅ δὲ ἔτι λοιπόν , ὑποθησόμεθα · οὐ γὰρ μικρὰ ῥοπὴ εἰς σωτηρίαν τὰ ὑποδείγματα . ὅρα · φησὶν ἡ τραγῳδία , Ὀδυσσέως ἄλοχον οὐ κατέκτανε Τηλέμαχος · οὐ γὰρ ἐπεγάμει πόσει πόσιν , μένει δὲ ἐν οἴκοις ὑγιὲς εὐναστήριον . ὀνειδίζων τις μοιχείαν ἀσελγῆ καλὴν εἰκόνα σωφροσύνης ἐδείκνυεν φιλανδρίαν · τοὺς δὲ Εἵλωτας [ οἰκέτας ] ( οἰκετῶν ὄνομά εἰσιν οἱ Εἵλωτες ) οἱ Λακεδαιμόνιοι μεθύειν ἀναγκάζοντες ἐδείκνυον σφίσιν αὐτοῖς τῆς μέθης τὰ ἔργα σωφρονοῦσιν ἐν θεραπείας καὶ διορθώσεως μέρει . παραφυλάττοντες δ᾿ οὖν τὴν ἐκείνων ἀσχημοσύνην , ὡς μὴ περιπέσοιεν αὐτοὶ ταῖς ὁμοίαις καταγνώσεσιν , ἐπαιδεύοντο τῷ ἐπονειδίστῳ τῶν μεθυόντων εἰς τὸ ἑαυτῶν ἀναμάρτητον ὠφελούμενοι . τῶν γὰρ ἀνθρώπων οἳ μὲν διδαχθέντες ἐσώθησαν , οἳ δὲ αὐτοδιδάκτως · ἢ ἐζήλωσαν ἢ ἐζήτησαν ἀρετήν . κεῖνος μὲν πανάριστος , ὃς αὑτῷ πάντα νοήσῃ · οὗτός ἐστιν Ἀβραὰμ ὁ ζητήσας τὸν θεόν · ἐσθλὸς δ᾿ αὖ κἀκεῖνος , ὃς εὖ εἰπόντι πίθηται · οὗτοί εἰσιν οἱ μαθηταὶ οἱ πεισθέντες τῷ λόγῳ · διὰ τοῦτο ὃ μὲν ἤκουσεν φίλος , οἳ δὲ ἀπόστολοι , ἕνα καὶ τὸν αὐτὸν θεὸν ὃ μὲν πολυπραγμονῶν , οἳ δὲ κηρύσσοντες , ἐσθλοὶ δὲ ἄμφω · ἀμφοῖν δὲ τούτοιν οἱ ἀκροαταί , ὃ μὲν ὠφελούμενος διὰ τὴν ζήτησιν , ὃ δὲ σῳζόμενος διὰ τὴν εὕρεσιν . ὃς δέ κε μήτ᾿ αὐτὸς νοέῃ μήτ᾿ ἄλλου ἀκούων ἐν θυμῷ βάλληται , ὃ δ᾿ αὖτ᾿ ἀχρήιος ἀνήρ . [ λαὸς ἄλλος ἐστὶν ἐθνικός , ἀχρεῖος · ] οὗτος ὁ λαὸς ὁ μὴ Χριστῷ ἑπόμενος · πολυτρόπως δὲ ὅμως ὠφελῶν ὁ παιδαγωγὸς ὁ φιλάνθρωπος τὰ μὲν παρῄνεσεν , τὰ δὲ καὶ ὠνείδισεν , τὸ δὲ καὶ ἄλλων ἁμαρτανόντων τὸ αἶσχος αὐτῶν ὑπέδειξεν ἡμῖν καὶ τὴν ἐπὶ τούτῳ τιμωρίαν ψυχαγωγῶν τε ἅμα καὶ νουθετῶν ἐφανέρωσε , φιλάνθρωπον ἀποτροπὴν τῆς κακίας μηχανώμενος διὰ τῆς τῶν προπεπονθότων ἐνδείξεως · δι᾿ ὧν εἰκόνων σαφέστατα τοὺς μὲν ἔπαυσεν κακῶς διατεθέντας , τοὺς δὲ τὰ ἴσα τολμῶντας ἐκώλυσεν , ἄλλους εἰς ὑπομονὴν ἐθεμελίωσεν , ἑτέρους ἔπαυσε κακίας , τοὺς δὲ καὶ ἰάσατο τῇ τοῦ ὁμοίου θεωρίᾳ μεταθεμένους ἐπὶ τὸ βέλτιον . τίς γὰρ οὐκ ἄν [ τι ] παραφυλάξαιτο , ἑπόμενός τῳ καθ᾿ ὁδόν , εἶτα μέντοι τοῦ προτέρου εἰς βόθρον ἐμπεσόντος , μὴ οὐχὶ ἀποκλῖναι τὸν ἴσον κίνδυνον , τὴν ἀκολουθίαν τῆς ἁμαρτίας φυλαξάμενος ; τίς δὲ αὖθις ἀσκητὴς ὤν , καταμαθὼν τῆς φιλοδοξίας τὴν ὁδὸν καὶ τὸ ἔπαθλον ἰδὼν τὸν πρὸ αὑτοῦ ἀγωνιστὴν εἰληφότα , οὐκ ἐπὶ τὸν στέφανον ἵεται καὶ αὐτός , μιμούμενος τὸν πρεσβύτερον ; πολλαὶ τοιαῦται τῆς θεϊκῆς σοφίας αἱ εἰκόνες · ἑνὸς δὲ ὑποδείγματος μνησθήσομαι καὶ διὰ βραχέων παραθήσομαι · τὸ Σοδομιτῶν πάθος κρίσις μὲν ἀδικήσασι , παιδαγωγία δὲ ἀκούσασιν . οἱ Σοδομῖται ὑπὸ πολλῆς τρυφῆς ἐξοκείλαντες εἰς ἀσέλγειαν , μοιχεύοντες μὲν ἀδεῶς , περὶ τὰ παιδικὰ ἐκμανῶς ἐπτοημένοι , ἐπεῖδεν αὐτοὺς ὁ παντεπόπτης λόγος , ὃν οὐκ ἔστι λαθεῖν ἀνόσια δρῶντας , οὐδὲ ἐπηρέμησεν τῇ ἀσελγείᾳ αὐτῶν ὁ ἄγρυπνος τῆς ἀνθρωπότητος φύλαξ · ἀποτρέπων δὲ ἡμᾶς τῆς μιμήσεως τῆς ἐκείνων , πρὸς σωφροσύνην τὴν αὑτοῦ παιδαγωγῶν , τίσιν τοῖς ἁμαρτωλοῖς ἐπιβαλών , ὡς μὴ τὸ ἀτιμώρητον τῆς ἀκολασίας ἀδείας ἐπιρροὴν προσλάβῃ , καταφλεχθῆναι προσέταξε τὰ Σόδομα , ὀλίγον τι τοῦ φρονίμου πυρὸς ἐκείνου ἐπὶ τὴν ἀκολασίαν ἐκχέων , ὡς μὴ ἀκόλαστον αὐτῶν τὸ λάγνον γενόμενον πλατείας ἀναπετάσῃ κλισιάδας τοῖς εἰς ἡδυπάθειαν φερομένοις . γέγονεν τοίνυν ἡ Σοδομιτῶν δικαία τιμωρία τῆς εὐλογίστου τοῖς ἀνθρώποις σωτηρίας εἰκών · οἱ γὰρ μὴ τὰ ὅμοια τοῖς κεκολασμένοις ἁμαρτήσαντες οὐ τὴν ὁμοίαν ποτὲ τοῖς ἁμαρτωλοῖς ὑπόσχοιεν ἂν δίκην τῷ μὴ ἁμαρτεῖν τὸ μὴ παθεῖν πεφυλαγμένοι . » εἰδέναι γὰρ ὑμᾶς « , φησὶν ὁ Ἰούδας , » βούλομαι , ὅτι ὁ θεὸς ἅπαξ ἐκ γῆς Αἰγύπτου λαὸν σώσας τὸ δεύτερον τοὺς μὴ πιστεύσαντας ἀπώλεσεν , ἀγγέλους τε τοὺς μὴ τηρήσαντας τὴν ἑαυτῶν ἀρχήν , ἀλλὰ ἀπολιπόντας τὸ ἴδιον οἰκητήριον εἰς κρίσιν μεγάλης ἡμέρας δεσμοῖς ἀιδίοις ὑπὸ ζόφον ἀγρίων ἀγγέλων τετήρηκεν . « καὶ κατὰ μικρὸν διδασκαλικώτατα ἐκτίθεται τὰς εἰκόνας τῶν κρινομένων · » οὐαὶ αὐτοῖς , ὅτι τῇ ὁδῷ τοῦ Κάιν ἐπορεύθησαν καὶ τῇ πλάνῃ τοῦ Βαλαὰμ ἐξεχύθησαν καὶ τῇ ἀντιλογίᾳ τοῦ Κορὲ ἀπώλοντο . « τοὺς γὰρ μὴ δυναμένους ἐξουσίαν υἱοθεσίας φέρειν ὁ φόβος μὴ ἐξυβρίζειν διατηρεῖ . διὰ τοῦτο γὰρ αἱ κολάσεις καὶ αἱ ἀπειλαί , ἵνα δείσαντες τὰς δίκας τοῦ ἁμαρτάνειν ἀποσχώμεθα . ἔχω σοι φιλοκοσμίας κολάσεις διηγήσασθαι καὶ φιλοδοξίας τιμωρίας , οὐκ ἀκρασίας μόνον , πρὸς δὲ καὶ τὰς ἐπὶ πλούτῳ κακόφρονας παραθέσθαι βλασφημίας , ἐν αἷς διὰ τοῦ φοβεῖν ὁ λόγος ἀνείργει τῶν ἀδικημάτων . ἀλλὰ γὰρ φειδόμενος τοῦ μήκους τοῦ συντάγματος τὰς ἑξῆς τοῦ παιδαγωγοῦ προσάγω σοι ἐντολάς , ἵνα δὴ φυλάξῃ τὰς ἀπειλάς .
Lemmas: εἰ δέ τις σύ φεύγω διά τέλος τρυφή εὐτέλεια τιθηνέω , μελετάω ῥᾴδιος ὁ ἀκούσιος ὑπομένω πόνος , ὁ ἑκούσιος θλῖψις γύμνασμα συνεχής ποιέω διωγμός , ὁπόταν εἰς ἀναγκαῖος ἔρχομαι πόνος καί φόβος καί λύπη , οὐ ἀμελέτητος εἰμί καρτερέω . διά οὗτος τοι πατρίς ἐπί γῆ οὐ ἔχω , ὡς ἄν καταφρονέω ὁ ἐπίγειος κτῆμα . πλούσιος δέ ὁ εὐτέλεια ἕξις εἰμί ἀνελλιπής ἐν δαπάνη ὁ εἰς ὅς χρή καί ἐπί ὅσος χρή τελέω προσήκω · τέλος γάρ ὁ δαπάνημα . ὅπως μέν οὖν συμβιωτέον ἀνήρ ὁ γυνή καί περί αὐτουργία καί οἰκουρία καί οἰκέτης χρῆσις , πρός δέ καί ὁ ὥρα ὁ γάμος καί ὁ ὅσος γυνή ἁρμόζω , ἐν ὁ γαμικός διεξέρχομαι λόγος · ὅς δέ ἁρμόδιος πρός παιδαγωγία , οὗτος ἐγώ νῦν παραθετέον μόνος ἐν ὑπογραφή μέρος παρασημειόομαι Χριστιανός ὁ βίος . καί δή ὁ μέν πολύς ἤδη λέγω καί παιδαγωγέω , ὅς δέ ἔτι λοιπός , ὑποθέω · οὐ γάρ μικρός ῥοπή εἰς σωτηρία ὁ ὑπόδειγμα . ὁράω · φημί ὁ τραγῳδία , Ὀδυσσεύς ἄλοχος οὐ κατακτείνω Τηλέμαχος · οὐ γάρ ἐπιγαμέω πόσις πόσις , μένω δέ ἐν οἶκος ὑγιής εὐναστήριον . ὀνειδίζω τις μοιχεία ἀσελγής καλός εἰκών σωφροσύνη δείκνυμι φιλανδρία · ὁ δέ Εἵλως [ οἰκέτης ] ( οἰκέτης ὄνομα εἰμί ὁ Εἵλως ) ὁ Λακεδαιμόνιος μεθύω ἀναγκάζω δείκνυμι σφεῖς αὐτός ὁ μέθη ὁ ἔργον σωφρονέω ἐν θεραπεία καί διόρθωσις μέρος . παραφυλάσσω δέ οὖν ὁ ἐκεῖνος ἀσχημοσύνη , ὡς μή περιπίπτω αὐτός ὁ ὅμοιος κατάγνωσις , παιδεύω ὁ ἐπονείδιστος ὁ μεθύω εἰς ὁ ἑαυτοῦ ἀναμάρτητος ὠφελέω . ὁ γάρ ἄνθρωπος ὁ μέν διδάσκω σῴζω , ὁ δέ αὐτοδίδακτος · ἤ ζηλόω ἤ ζητέω ἀρετή . ἐκεῖνος μέν πανάριστος , ὅς ἑαυτοῦ πᾶς νοέω · οὗτος εἰμί Ἀβραάμ ὁ ζητέω ὁ θεός · ἐσθλός δέ αὖ ἐκεῖνος , ὅς εὖ λέγω πείθω · οὗτος εἰμί ὁ μαθητής ὁ πείθω ὁ λόγος · διά οὗτος ὁ μέν ἀκούω φίλος , ὁ δέ ἀπόστολος , εἷς καί ὁ αὐτός θεός ὁ μέν πολυπραγμονέω , ὁ δέ κηρύσσω , ἐσθλός δέ ἄμφω · ἄμφω δέ οὗτος ὁ ἀκροατής , ὁ μέν ὠφελέω διά ὁ ζήτησις , ὁ δέ σῴζω διά ὁ εὕρεσις . ὅς δέ ἄν μήτε αὐτός νοέω μήτε ἄλλος ἀκούω ἐν θυμός βάλλω , ὁ δέ αὖτε ἀχρεῖος ἀνήρ . [ λαός ἄλλος εἰμί ἐθνικός , ἀχρεῖος · ] οὗτος ὁ λαός ὁ μή Χριστός ἕπομαι · πολύτροπος δέ ὅμως ὠφελέω ὁ παιδαγωγός ὁ φιλάνθρωπος ὁ μέν παραινέω , ὁ δέ καί ὀνειδίζω , ὁ δέ καί ἄλλος ἁμαρτάνω ὁ αἶσχος αὐτός ὑποδείκνυμι ἐγώ καί ὁ ἐπί οὗτος τιμωρία ψυχαγωγέω τε ἅμα καί νουθετέω φανερόω , φιλάνθρωπος ἀποτροπή ὁ κακία μηχανάομαι διά ὁ ὁ προπάσχω ἔνδειξις · διά ὅς εἰκών σαφής ὁ μέν παύω κακός διατίθημι , ὁ δέ ὁ ἴσος τολμάω κωλύω , ἄλλος εἰς ὑπομονή θεμελιόω , ἕτερος παύω κακία , ὁ δέ καί ἰάομαι ὁ ὁ ὅμοιος θεωρία μετατίθημι ἐπί ὁ ἀγαθός . τίς γάρ οὐ ἄν [ τίς ] παραφυλάσσω , ἕπομαι τις κατά ὁδός , εἶτα μέντοι ὁ πρότερος εἰς βόθρος ἐμπίπτω , μή οὐ ἀποκλίνω ὁ ἴσος κίνδυνος , ὁ ἀκολουθία ὁ ἁμαρτία φυλάσσω ; τίς δέ αὖθις ἀσκητής εἰμί , καταμανθάνω ὁ φιλοδοξία ὁ ὁδός καί ὁ ἔπαθλον ὁράω ὁ πρό ἑαυτοῦ ἀγωνιστής λαμβάνω , οὐ ἐπί ὁ στέφανος ἵημι καί αὐτός , μιμέομαι ὁ πρέσβυς ; πολύς τοιοῦτος ὁ θεικός σοφία ὁ εἰκών · εἷς δέ ὑπόδειγμα μιμνῄσκω καί διά βραχύς παρατίθημι · ὁ Σοδομίτης πάθος κρίσις μέν ἀδικέω , παιδαγωγία δέ ἀκούω . ὁ Σοδομίτης ὑπό πολύς τρυφή ἐξοκέλλω εἰς ἀσέλγεια , μοιχεύω μέν ἀδεής , περί ὁ παιδικός ἐκμανής πτοέω , ἐφοράω αὐτός ὁ παντεπόπτης λόγος , ὅς οὐ εἰμί λανθάνω ἀνόσιος δράω , οὐδέ ἐπηρεμέω ὁ ἀσέλγεια αὐτός ὁ ἄγρυπνος ὁ ἀνθρωπότης φύλαξ · ἀποτρέπω δέ ἐγώ ὁ μίμησις ὁ ἐκεῖνος , πρός σωφροσύνη ὁ ἑαυτοῦ παιδαγωγέω , τίς ὁ ἁμαρτωλός ἐπιβάλλω , ὡς μή ὁ ἀτιμώρητος ὁ ἀκολασία ἄδεια ἐπιρροή προσλαμβάνω , καταφλέγω προστάσσω ὁ Σόδομα , ὀλίγος τις ὁ φρόνιμος πῦρ ἐκεῖνος ἐπί ὁ ἀκολασία ἐκχέω , ὡς μή ἀκόλαστος αὐτός ὁ λάγνος γίγνομαι πλατύς ἀναπετάννυμι κλισιάδες ὁ εἰς ἡδυπάθεια φέρω . γίγνομαι τοίνυν ὁ Σοδομίτης δίκαιος τιμωρία ὁ εὐλόγιστος ὁ ἄνθρωπος σωτηρία εἰκών · ὁ γάρ μή ὁ ὅμοιος ὁ κολάζω ἁμαρτάνω οὐ ὁ ὅμοιος ποτέ ὁ ἁμαρτωλός ὑπέχω ἄν δίκη ὁ μή ἁμαρτάνω ὁ μή πάσχω φυλάσσω . » οἶδα γάρ σύ « , φημί ὁ Ἰούδας , » βούλομαι , ὅτι ὁ θεός ἅπαξ ἐκ γῆ Αἴγυπτος λαός σῴζω ὁ δεύτερος ὁ μή πιστεύω ἀπόλλυμι , ἄγγελος τε ὁ μή τηρέω ὁ ἑαυτοῦ ἀρχή , ἀλλά ἀπολείπω ὁ ἴδιος οἰκητήριον εἰς κρίσις μέγας ἡμέρα δεσμός ἀίδιος ὑπό ζόφος ἄγριος ἄγγελος τηρέω . « καί κατά μικρός διδασκαλικός ἐκτίθημι ὁ εἰκών ὁ κρίνω · » οὐαί αὐτός , ὅτι ὁ ὁδός ὁ Κάϊς πορεύω καί ὁ πλάνη ὁ Βαλαάμ ἐκχέω καί ὁ ἀντιλογία ὁ Κορός ἀπόλλυμι . « ὁ γάρ μή δύναμαι ἐξουσία υἱοθεσία φέρω ὁ φόβος μή ἐξυβρίζω διατηρέω . διά οὗτος γάρ ὁ κόλασις καί ὁ ἀπειλή , ἵνα δείδω ὁ δίκη ὁ ἁμαρτάνω ἀπέχω . ἔχω σύ φιλοκοσμία κόλασις διηγέομαι καί φιλοδοξία τιμωρία , οὐ ἀκρασία μόνος , πρός δέ καί ὁ ἐπί πλοῦτος κακόφρων παρατίθημι βλασφημία , ἐν ὅς διά ὁ φοβέω ὁ λόγος ἀνείργω ὁ ἀδίκημα . ἀλλά γάρ φείδομαι ὁ μῆκος ὁ σύνταγμα ὁ ἑξῆς ὁ παιδαγωγός προσάγω σύ ἐντολή , ἵνα δή φυλάσσω ὁ ἀπειλή .