clemens-alexandrinus.paedagogus 3.7
Τρυφὴ δὲ εἰς ἡδονὰς ἀλωμένη χαλεπὸν ἀνθρώποις ναυάγιον γίνεται · ἀλλότριον γὰρ τῆς ἀληθοῦς φιλοκαλίας καὶ τῶν ἀστείων ἡδονῶν ὁ ἡδὺς οὗτος καὶ ἀκλεὴς τῶν πολλῶν βίος . φύσει γὰρ ὁ ἄνθρωπος ὑψηλόν ἐστι ζῷον καὶ γαῦρον καὶ τοῦ καλοῦ ζητητικόν , ἄτε τοῦ μόνου καλοῦ δημιούργημα , ὁ δὲ ἐπὶ γαστέρα αὐτῷ βίος ἄσεμνός τε καὶ ἐπονείδιστος καὶ εἰδεχθὴς καὶ καταγέλαστος . ἀλλοτριώτατον δὲ τῆς θείας φύσεως ἡ φιληδονία , ὁμοίως μὲν σιτεῖσθαι τοῖς στρουθοῖς , ὁμοίως δὲ τοῖς ὑσὶν καὶ τοῖς τράγοις ὀχεύειν · τὸ γὰρ τὴν ἡδονὴν νομίζειν ἀγαθὸν ἀπειροκαλίας ἐστὶ τελείας , φιλοπλουτία δὲ ἐξίστησι τῆς ὀρθῆς διαίτης τὸν ἄνθρωπον ἀπερυθριᾶν πρὸς τὰ αἰσχρὰ ἀναπείθουσα , » ἐὰν μόνον ἔχῃ δύναμιν καθάπερ θηρίον τοῦ φαγεῖν παντοδαπὰ καὶ πιεῖν ὡσαύτως καὶ ἀφροδισίων πᾶσαν πάντως παρέχειν πλησμονήν « . διὰ τοῦτο σπανιαίτατα τὴν βασιλείαν τοῦ θεοῦ κληρονομεῖ . ποῦ τοίνυν τὰ τοσαῦτα παρασκευάζονται ὄψα ἢ ἵνα μίαν πλήρωσωσι γαστέρα ; τὸ ἀκάθαρτον τῆς γαστριμαργίας οἱ κοπρῶνες ἐλέγχουσιν , εἰς οὓς ἀποπτύουσιν ἡμῶν αἱ γαστέρες τῆς δαιτὸς τὰ λείψανα . ποῦ δὲ τοὺς οἰνοχόους τοὺς τοσούτους συναγείρουσι μιᾷ κύλικι πλησθῆναι δυνάμενοι ; ποῦ δὲ τῶν ἐσθήτων τὰς κιβωτούς ; τὰ χρυσία δὲ ποῦ ; καὶ τὰ κόσμια ποῦ ; λωπολδύταις δὲ αὐτὰ καὶ κακούργοις παρασκευάζονται καὶ τοῖς λίχνοις ὀφθαλμοῖς . » ἐλεημοσύναι δὲ καὶ πίστεις μὴ ἐκλειπέτωσάν σε « , φησὶν ἡ γραφή . ἰδοὺ γοῦν καὶ τὸν Θεσβίτην Ἠλίαν καλὸν ὑπόδειγμα τῆς εὐτελείας ἔχομεν , ὅτε » ἐκάθισεν ὑπὸ τὴν ῥάμνον « καὶ ὁ ἄγγελος αὐτῷ κομίζει τροφάς · » ἐγκρυφίας κρίθινος ἦν καὶ καψάκης ὕδατος . « τοιοῦτον ἄριστον αὐτῷ κύριος ἔπεμψεν . ἡμῖν ἄρα ἀνάγκη πρὸς ἀλήθειαν ὁδοιποροῦσιν εὐζώνοις γενέσθαι · » μὴ βαστάζετε γάρ « , εἶπεν ὁ κύριος , » βαλλάντιον , μὴ πήραν μηδὲ ὑπόδημα « , τουτέστι , μὴ πλοῦτον κτήσησθε τὸν ἐν βαλλαντίῳ μονον θησαυριζόμενον , μὴ τὰς ἀποθήκας πληρώσητε τὰς ἰδίας ὡς ἐν πήρᾳ παρατιθέμενοι τὸν σπόρον , ἀλλὰ καὶ τοῖς δεομένοις κοινωνήσατε , μὴ ὑποζύγια καὶ οἰκέτας πολυπραγμονεῖτε , οἵτινες ὑποδήματα τῆς πορείας τῶν πλουσίων ἀχθοφοροῦντες ἀλληγορικῶς εἴρηνται . ἀπορριπτέον οὖν τῶν σκευῶν τὸ πλῆθος καὶ τὰ ἀργυρᾶ καὶ τὰ χρυσᾶ ἐκπώματα καὶ τὸν ὄχλον τῶν οἰκετῶν , καλὰς καὶ σεμνὰς παρὰ τοῦ παιδαγωγοῦ συνοπαδοὺς αὐτουργίαν καὶ εὐτέλειαν παραλαβόντας · καὶ δὴ βαδιστέον εὐαρμόστως τῷ λόγῳ , κἂν γυνή τῳ παρῇ καὶ τέκνα · οὐκ ἄχθος ἐστὶν ὁ οἶκος συνεπισπέσθαι μαθὼν ὁδοιπόρῳ σώφρονι . σταλτέον δὲ καὶ τὴν φίλανδρον γυναῖκα τἀνδρὶ παραπλησίως , ὁδοιπορικῶς καλὸν ἐφόδιον τῆς εἰς οὐρανοὺς πορείας εὐτέλειαν ἐπιφερομένους μιᾷ σεμνότητι σώφρονι · μέτρον δὲ καθάπερ ὁ ποὺς τοῦ ὑποδήματος , οὕτως καὶ τῆς κτήσεως ἑκάστου τὸ σῶμα · τὸ δὲ περιττόν , ἃ δή φασι κόσμια , καὶ τὰ ἔπιπλα τῶν πλουσίων ἄχθος ἐστίν , οὐ κόσμος τοῦ σώματος . χρὴ δὲ τὸν ἀναβαίνειν βιαζόμενον εἰς τοὺς οὐρανοὺς καλὴν βακτηρίαν τὴν εὐεργεσίαν περιφέρειν καὶ τοῖς θλιβομένοις μεταδεδωκότα τῆς ἀληθοῦς ἀναπαύσεως μεταλαμβάνειν · ὁμολογεῖ γὰρ ἡ γραφή , ὡς ἄρα » λύτρον ἐστὶν ἀνδρὸς ψυχῆς ὁ ἴδιος πλοῦτος « , τουτέστιν , ἐὰν πλουτῇ , μεταδόσει σωθήσεται . καθάπερ γὰρ τῶν φρεάτων ὅσα πέφυκεν βρύειν ἀπαντλούμενα εἰς τὸ ἀρχαῖον ἀναπιδύει μέτρον , οὕτως ἡ μετάδοσις ἀγαθὴ φιλανθρωπίας ὑπάρχουσα πηγή , κοινωνοῦσα τοῖς διψῶσι τοῦ ποτοῦ αὔξεται πάλιν καὶ πίμπλαται , ὃν τρόπον ἐπὶ τοὺς θηλαζομένους ἢ καὶ βδαλλομένους μαστοὺς ἐπιρρεῖν εἴωθε τὸ γάλα . ἀνενδεὴς γὰρ ὁ τὸν παντοκράτορα θεὸν λόγον ἔχων καὶ οὐδενὸς ὧν χρῄζει ἀπορεῖ ποτε · κτῆσις γὰρ ὁ λόγος ἀνενδεὴς καὶ εὐπορίας ἁπάσης αἴτιος . εἰ δέ τις φαίη ἑωρακέναι πολλάκις ἄρτου πενόμενον δίκαιον , σπάνιον μὲν τοῦτο , καὶ ἔνθα οὐκ ἄλλος δίκαιος , ἀναγνώτω δὲ ὅμως κἀκεῖνο · » οὐ γὰρ ἐπ᾿ ἄρτῳ μόνῳ ζήσεται ὁ δίκαιος , ἀλλ᾿ ἐν τῷ ῥήματι κυρίου « , ὅς ἐστιν ἄρτος ἀληθινός , ἄρτος οὐρανῶν . οὐκ ἄρα ποτὲ ὁ ἀγαθὸς ἀνὴρ ἄπορος , ἕως ἂν ἔχῃ σῴαν τὴν πρὸς θεὸν ὁμολογίαν · πάρεστι μὲν γὰρ αὐτῷ αἰτεῖσθαι καὶ λαμβάνειν ὧν ἂν δέηται παρὰ τοῦ πατρὸς τῶν ὅλων καὶ τῶν ἰδίων ἀπολαύειν , εἰ φυλάττοι τὸν υἱόν · πάρεστι᾿ δὲ καὶ τοῦτο , μηδεμιᾶς ἐνδείας αἰσθάνεσθαι . ὁ παιδαγωγικὸς ἡμῶν οὗτος λόγος τὸν πλοῦτον ἡμῖν δίδωσι , καὶ πλουτεῖν οὐ φθόνος τὸ ἀνενδεὲς κτωμένοις δι᾿ αὐτοῦ · ὁ τοῦτον ἔχων τὸν πλοῦτον βασιλείαν κληρονομήσει θεοῦ .
Lemmas: τρυφή δέ εἰς ἡδονή ἀλάομαι χαλεπός ἄνθρωπος ναυάγιον γίγνομαι · ἀλλότριος γάρ ὁ ἀληθής φιλοκαλία καί ὁ ἀστεῖος ἡδονή ὁ ἡδύς οὗτος καί ἀκλεής ὁ πολύς βίος . φύσις γάρ ὁ ἄνθρωπος ὑψηλός εἰμί ζῷον καί γαῦρος καί ὁ καλός ζητητικός , ἆτος ὁ μόνος καλός δημιούργημα , ὁ δέ ἐπί γαστήρ αὐτός βίος ἄσεμνος τε καί ἐπονείδιστος καί εἰδεχθής καί καταγέλαστος . ἀλλότριος δέ ὁ θεῖος φύσις ὁ φιληδονία , ὅμοιος μέν σιτέω ὁ στρουθός , ὅμοιος δέ ὁ ὗς καί ὁ τράγος ὀχεύω · ὁ γάρ ὁ ἡδονή νομίζω ἀγαθός ἀπειροκαλία εἰμί τέλειος , φιλοπλουτία δέ ἐξίστημι ὁ ὀρθός δίαιτα ὁ ἄνθρωπος ἀπερυθριάω πρός ὁ αἰσχρός ἀναπείθω , » ἐάν μόνος ἔχω δύναμις καθά θηρίον ὁ ἐσθίω παντοδαπός καί πίνω ὡσαύτως καί ἀφροδίσιος πᾶς πάντως παρέχω πλησμονή « . διά οὗτος σφάνιαις ὁ βασιλεία ὁ θεός κληρονομέω . ποῦ τοίνυν ὁ τοσοῦτος παρασκευάζω ὄψον ἤ ἵνα εἷς πληρόω γαστήρ ; ὁ ἀκάθαρτος ὁ γαστριμαργία ὁ κοπρών ἐλέγχω , εἰς ὅς ἀποπτύω ἐγώ ὁ γαστήρ ὁ δαίς ὁ λείψανον . ποῦ δέ ὁ οἰνόχοος ὁ τοσοῦτος συναγείρω εἷς κύλιξ πίμπλημι δύναμαι ; ποῦ δέ ὁ ἐσθής ὁ κιβωτός ; ὁ χρυσίον δέ ποῦ ; καί ὁ κόσμιος ποῦ ; λωπολδυος δέ αὐτός καί κακοῦργος παρασκευάζω καί ὁ λίχνος ὀφθαλμός . » ἐλεημοσύνη δέ καί πίστις μή ἐκλείπω σύ « , φημί ὁ γραφή . ἰδού γοῦν καί ὁ Θεσβίτης Ἠλίας καλός ὑπόδειγμα ὁ εὐτέλεια ἔχω , ὅτε » καθίζω ὑπό ὁ ῥάμνος « καί ὁ ἄγγελος αὐτός κομίζω τροφή · » ἐγκρυφίας κρίθινος εἰμί καί καψάκης ὕδωρ . « τοιοῦτος ἄριστον αὐτός κύριος πέμπω . ἐγώ ἄρα ἀνάγκη πρός ἀλήθεια ὁδοιπορέω εὔζωνος γίγνομαι · » μή βαστάζω γάρ « , λέγω ὁ κύριος , » βαλλάντιον , μή πήρα μηδέ ὑπόδημα « , τουτέστι , μή πλοῦτος κτάομαι ὁ ἐν βαλλάντιον μόνος θησαυρίζω , μή ὁ ἀποθήκη πληρόω ὁ ἴδιος ὡς ἐν πήρα παρατίθημι ὁ σπόρος , ἀλλά καί ὁ δέω κοινωνέω , μή ὑποζύγιον καί οἰκέτης πολυπραγμονέω , ὅστις ὑπόδημα ὁ πορεία ὁ πλούσιος ἀχθοφορέω ἀλληγορικός λέγω . ἀπορριπτέον οὖν ὁ σκεῦος ὁ πλῆθος καί ὁ ἀργύρεος καί ὁ χρύσεος ἔκπωμα καί ὁ ὄχλος ὁ οἰκέτης , καλός καί σεμνός παρά ὁ παιδαγωγός συνοπαδός αὐτουργία καί εὐτέλεια παραλαμβάνω · καί δή βαδίζω εὐάρμοστος ὁ λόγος , ἐάν γυνή τις παρέρχομαι καί τέκνον · οὐ ἄχθος εἰμί ὁ οἶκος συνεφέπομαι μανθάνω ὁδοιπόρος σώφρων . σταλτέον δέ καί ὁ φίλανδρος γυνή ἀνήρ παραπλήσιος , ὁδοιπορικός καλός ἐφόδιον ὁ εἰς οὐρανός πορεία εὐτέλεια ἐπιφέρω εἷς σεμνότης σώφρων · μέτρον δέ καθά ὁ πούς ὁ ὑπόδημα , οὕτως καί ὁ κτῆσις ἕκαστος ὁ σῶμα · ὁ δέ περισσός , ὅς δή φημί κόσμιος , καί ὁ ἔπιπλα ὁ πλούσιος ἄχθος εἰμί , οὐ κόσμος ὁ σῶμα . χρή δέ ὁ ἀναβαίνω βιάζω εἰς ὁ οὐρανός καλός βακτηρία ὁ εὐεργεσία περιφέρω καί ὁ θλίβω μεταδίδωμι ὁ ἀληθής ἀνάπαυσις μεταλαμβάνω · ὁμολογέω γάρ ὁ γραφή , ὡς ἄρα » λύτρον εἰμί ἀνήρ ψυχή ὁ ἴδιος πλοῦτος « , τουτέστι , ἐάν πλουτέω , μετάδοσις σῴζω . καθά γάρ ὁ φρέαρ ὅσος φύω βρύω ἀπαντλέω εἰς ὁ ἀρχαῖος ἀναπιδύω μέτρον , οὕτως ὁ μετάδοσις ἀγαθός φιλανθρωπία ὑπάρχω πηγή , κοινωνέω ὁ διψάω ὁ ποτόν αὐξάνω πάλιν καί πίμπλημι , ὅς τρόπος ἐπί ὁ θηλάζω ἤ καί βδάλλω μαστός ἐπιρρέω εἴωθα ὁ γάλα . ἀνενδεής γάρ ὁ ὁ παντοκράτωρ θεός λόγος ἔχω καί οὐδείς ὅς χρῄζω ἀπορέω ποτέ · κτῆσις γάρ ὁ λόγος ἀνενδεής καί εὐπορία ἅπας αἴτιος . εἰ δέ τις φημί ὁράω πολλάκις ἄρτος πένομαι δίκαιος , σπάνιος μέν οὗτος , καί ἔνθα οὐ ἄλλος δίκαιος , ἀναγιγνώσκω δέ ὅμως ἐκεῖνος · » οὐ γάρ ἐπί ἄρτος μόνος ζάω ὁ δίκαιος , ἀλλά ἐν ὁ ῥῆμα κύριος « , ὅς εἰμί ἄρτος ἀληθινός , ἄρτος οὐρανός . οὐ ἄρα ποτέ ὁ ἀγαθός ἀνήρ ἄπορος , ἕως ἄν ἔχω σῶς ὁ πρός θεός ὁμολογία · πάρειμι μέν γάρ αὐτός αἰτέω καί λαμβάνω ὅς ἄν δέω παρά ὁ πατήρ ὁ ὅλος καί ὁ ἴδιος ἀπολαύω , εἰ φυλάσσω ὁ υἱός · πάρεστμαι δέ καί οὗτος , μηδείς ἔνδεια αἰσθάνομαι . ὁ παιδαγωγικός ἐγώ οὗτος λόγος ὁ πλοῦτος ἐγώ δίδωμι , καί πλουτέω οὐ φθόνος ὁ ἀνενδεής κτάομαι διά αὐτός · ὁ οὗτος ἔχω ὁ πλοῦτος βασιλεία κληρονομέω θεός .