clemens-alexandrinus.paedagogus 3.6
Πλούτου τοίνυν μεταληπτέον ἀξιολόγως καὶ μεταδοτέον φιλανθρώπως , οὐ βαναύσως οὐδὲ ἀλαζονικῶς , οὐδὲ ἐκτρεπτέον τὸ φιλόκαλον εἰς φιλαυτίαν καὶ ἀπειροκαλίαν , μή πῃ ἄρα καὶ πρὸς ἡμᾶς φήσῃ τις · ὁ ἵππος αὐτοῦ πεντεκαίδεκα ταλάντων ἐστὶν ἄξιος ἢ τὸ χωρίον ἢ ὁ οἰκέτης ἢ τὸ χρυσίον , αὐτὸς δὲ χαλκῶν ἐστι τίμιος τριῶν . αὐτίκα γοῦν περίελε τὸν κόσμον τῶν γυναικῶν καὶ τοὺς οἰκέτας τῶν δεσποτῶν , οὐδὲν διαφέροντας τῶν ἀργυρωνήτων εὑρήσεις . τοὺς δεσπότας , οὐκ ἐν βαδίσματι , οὐκ ἐν βλέμματι , οὐκ ἐν φθέγματι · οὕτως τοίνυν τοῖς ἀνδραπόδοις ἐοίκασιν . ἀλλὰ καὶ τῷ ἀσθενέστεροι εἶναι τῶν οἰκετῶν διακρίνονται καὶ τῷ νοσηλότερον ἀνατεθράφθαι . ἄριστον γοῦν δογμάτων τοῦτο ᾄδειν παρ᾿ ἕκαστα χρή , ὡς ὁ μὲν ἀγαθὸς ἀνὴρ σώφρων ὢν καὶ δίκαιος ἐν οὐρανῷ θησαυρίζει τὰ χρήματα · οὗτος [ ὁ ] τὰ ἐπίγεια καταπωλήσας καὶ πτωχοῖς ἐπιδοὺς τὸν ἀνώλεθρον ἐξευρίσκει θησαυρόν , ἔνθα οὐ σής , οὐ λῃστής · μακάριος οὗτος ὄντως , ἐάν τε σμικρὸς καὶ ἀσθενὴς καὶ ἄδοξος ᾖ , καὶ πλοῦτον ὄντως πλουτεῖ τὸν μέγιστον · ἐὰν δὲ ἄρα πλουτῇ μὲν Κινύρα τε καὶ Μίδα μᾶλλον , ᾖ δὲ ἄδικος καὶ ὑφερήφανος , καθάπερ ὁ ἐν τῇ πορφύρᾳ καὶ βύσσῳ τρυφῶν καὶ τὸν Λάζαρον ὑπερηφανῶν , ἄθλιός τέ ἐστι καὶ ἀνιαρῶς ζῇ καὶ οὐ ζήσεται . ἐοικέναι γοῦν μοι δοκεῖ ὁ πλοῦτος ἑρπετῷ , οὗ εἰ μή τις ἐπίσταιτο λαβέσθαι ἀβλαβῶς , πόρρωθεν ἀκινδύνως ἄκρας οὐρᾶς ἀνακρημνὰς τὸ θηρίον , περιπλέξεται τῇ χειρὶ καὶ δήξεται · δεινὸς δὲ καὶ ὁ πλοῦτος ἰλυσπώμενος παρὰ τὴν ἔμπειρον ἢ ἄπειρον αὐτοῦ λαβὴν προσφῦναι καὶ δάκνειν , εἰ μή τις αὐτῷ καταμεγαλοφρονῶν ἐπιστημόνως χρῷτο , ἵνα σὺν τῇ ἐπῳδῇ τοῦ λόγου καταξέσηται μὲν τὸ θηρίον , αὐτὸς δὲ ἀπαθὴς μείνῃ . ἀλλ᾿ , ὡς ἔοικεν , τὰ πλείονος ἄξια κεκτημένος πλούσιος ὢν μόνος ἐλελήθει · πολλοῦ δὲ ἄξια οὐ λίθος , οὐκ ἄργυρος , οὐκ ἐσθής , οὐ κάλλος σώματος , ἀλλ᾿ ἡ ἀρετή , ὅς ἐστι λόγος διὰ τοῦ παιδαγωγοῦ παραδιδόμενος εἰς ἄσκησιν · λόγος οὗτος ὁ τὴν τρυφὴν ἐξομνύμενος , τὴν δὲ αὐτουργίαν διάκονον παρακαλῶν καὶ τὴν εὐτέλειαν ἐξυμνῶν τῆς σωφροσύνης τὴν ἔγγονον , » λάβετε παιδείαν « , φησί , » καὶ μὴ ἀργύριον , καὶ γνῶσιν ὑπὲρ χρυσίον δεδοκιμασμένον · κρείσσων γὰρ σοφία λίθων πολυτελῶν , πᾶν δὲ τίμιον οὐκ ἄξιον αὐτῆς ἐστι . « καὶ πάλιν · » ἐμὲ καρπίζεσθαι ὑπὲρ χρυσίον καὶ λίθον τίμιον καὶ ἄργυρον · τὰ γὰρ ἐμὰ γενήματα κρείττω ἀργυρίου ἐκλεκτοῦ . « εἰ δὲ καὶ διελεῖν χρή , πλούσιος μὲν ὁ πολυκτήμων ἔστω , χρυσίῳ σεσαγμένος καθάπερ φασκώλιον ἐρρυπωμένον , εὐσχήμων δὲ ὁ δίκαιος , ἐπεὶ εὐσχημοσύνη τάξις ἐστὶν ἐν τῷ δέοντι σχηματισμῷ περὶ τὰς διοικήσεις καὶ τὰς ἐπιδόσεις μεμετρημένη · » εἰσὶ γὰρ οἱ σπείροντες καὶ πλείονα συνάγοντες « , περὶ ὧν γέγραπται · » ἐσκόρπισεν , ἔδωκεν τοῖς πένησιν , ἡ δικαιοσύνη αὐτοῦ μένει εἰς τὸν αἰῶνα . « ὥστε οὐχ ὁ ἔχων καὶ φυλάττων , ἀλλ᾿ ὁ μεταδιδοὺς πλούσιος , καὶ ἡ μετάδοσις τὸν μακάριον , οὐχ ἡ κτῆσις δείκνυσι · καρπὸς δὲ ψυχῆς τὸ εὐμετάδοτον · ἐν ψυχῇ ἄρα τὸ πλούσιον . καὶ μὴν τὰ μὲν ἀγαθὰ ἔστω μόνοις κτητὰ τοῖς ἀγαθοῖς , ἀγαθοὶ δὲ οἱ Χριστιανοί · ἄφρων δὲ ἢ ἀκόλαστος ἄνθρωπος οὔτ᾿ ἂν αἴσθησιν ἀγαθοῦ σχοίη οὔτ᾿ ἄν κτήσεως τύχοι · μόνοις ἄρα τοῖς Χριστιανοῖς κτητὰ τὰ ἀγαθά . τούτων δὲ τῶν ἀγαθῶν πλουσιώτερον οὐθέν · πλούσιοι ἄρα οὗτοι μόνοι . πλοῦτος γὰρ ἀληθινὸς ἡ δικαιοσύνη καὶ ὁ παντὸς θησαυροῦ πολυτιμότερος λόγος οὐκ ἀπὸ θρεμμάτων καὶ χωρίων αὐξανόμενος , ἀλλ᾿ ὑπὸ τοῦ θεοῦ δωρούμενος , πλοῦτος ἀναφαίρετος ( ἡ ψυχὴ μόνη θησαυρὸς αὐτοῦ ) , κτῆμα τῷ κεκτημένῳ ἄριστον , μακάριον τῇ ἀληθείᾳ παρεχόμενον τὸν ἄνθρωπον . ᾧ γὰρ ἂν ὑπάρχῃ μηδενὸς μὲν ὀρέγεσθαι τῶν οὐκ ἐφ᾿ ἡμῖν , ὧν δὲ ὀρέγεται , τούτων τυγχάνειν , ἀλλὰ καὶ ὧν ὁσίως ἐφίεται , ταῦτα αἰτούμενον λαμβάνειν παρὰ θεοῦ , πῶς οὗτος οὐ πολυκτήμων καὶ παγκτήμων , θησαυρὸν ἔχων αἰώνιον τὸν θεόν ; » τῷ αἰτοῦντι « , φησί , » δοθήσεται καὶ τῷ κρούοντι ἀνοιγήσεται . « εἰ μηδὲν ἀρνεῖται ὁ θεός , τὰ πάντα τοῦ θεοσεβοῦς γίνεται .
Lemmas: πλοῦτος τοίνυν μεταληπτέος ἀξιόλογος καί μεταδοτέον φιλάνθρωπος , οὐ βάναυσος οὐδέ ἀλαζονικός , οὐδέ ἐκτρέπω ὁ φιλόκαλος εἰς φιλαυτία καί ἀπειροκαλία , μή πη ἄρα καί πρός ἐγώ φημί τις · ὁ ἵππος αὐτός πεντεκαίδεκα τάλαντον εἰμί ἄξιος ἤ ὁ χωρίον ἤ ὁ οἰκέτης ἤ ὁ χρυσίον , αὐτός δέ χάλκεος εἰμί τίμιος τρεῖς . αὐτίκα γοῦν περιαιρέω ὁ κόσμος ὁ γυνή καί ὁ οἰκέτης ὁ δεσπότης , οὐδείς διαφέρω ὁ ἀργυρώνητος εὑρίσκω . ὁ δεσπότης , οὐ ἐν βάδισμα , οὐ ἐν βλέμμα , οὐ ἐν φθέγμα · οὕτως τοίνυν ὁ ἀνδράποδον ἔοικα . ἀλλά καί ὁ ἀσθενής εἰμί ὁ οἰκέτης διακρίνω καί ὁ νοσηλός ἀνατρέφω . ἀγαθός γοῦν δόγμα οὗτος ἀείδω παρά ἕκαστος χρή , ὡς ὁ μέν ἀγαθός ἀνήρ σώφρων εἰμί καί δίκαιος ἐν οὐρανός θησαυρίζω ὁ χρῆμα · οὗτος [ ὁ ] ὁ ἐπίγειος καταπωλέω καί πτωχός ἐπιδίδωμι ὁ ἀνώλεθρος ἐξευρίσκω θησαυρός , ἔνθα οὐ σής , οὐ λῃστής · μακάριος οὗτος ὄντως , ἐάν τε μικρός καί ἀσθενής καί ἄδοξος εἰμί , καί πλοῦτος ὄντως πλουτέω ὁ μέγας · ἐάν δέ ἄρα πλουτέω μέν Κινύρης τε καί Μίδας μάλα , εἰμί δέ ἄδικος καί ὑφερήφανος , καθά ὁ ἐν ὁ πορφύρα καί βύσσος τρυφάω καί ὁ Λάζαρος ὑπερηφανέω , ἄθλιος τε εἰμί καί ἀνιαρός ζάω καί οὐ ζάω . ἔοικα γοῦν ἐγώ δοκέω ὁ πλοῦτος ἑρπετόν , ὅς εἰ μή τις ἐπίσταμαι λαμβάνω ἀβλαβής , πρόσωθεν ἀκίνδυνος ἄκρος οὐρά ἀνακρήμνημι ὁ θηρίον , περιπλέκω ὁ χείρ καί δάκνω · δεινός δέ καί ὁ πλοῦτος εἰλυσπάομαι παρά ὁ ἔμπειρος ἤ ἄπειρος αὐτός λαβή προσφύω καί δάκνω , εἰ μή τις αὐτός καταμεγαλοφρονέω ἐπιστήμων χράω , ἵνα σύν ὁ ἐπῳδή ὁ λόγος καταξέω μέν ὁ θηρίον , αὐτός δέ ἀπαθής μένω . ἀλλά , ὡς ἔοικα , ὁ πολύς ἄξιος κτάομαι πλούσιος εἰμί μόνος λανθάνω · πολύς δέ ἄξιος οὐ λίθος , οὐ ἄργυρος , οὐ ἐσθής , οὐ κάλλος σῶμα , ἀλλά ὁ ἀρετή , ὅς εἰμί λόγος διά ὁ παιδαγωγός παραδίδωμι εἰς ἄσκησις · λόγος οὗτος ὁ ὁ τρυφή ἐξόμνυμι , ὁ δέ αὐτουργία διάκονος παρακαλέω καί ὁ εὐτέλεια ἐξυμνέω ὁ σωφροσύνη ὁ ἔγγονος , » λαμβάνω παιδεία « , φημί , » καί μή ἀργύριον , καί γνῶσις ὑπέρ χρυσίον δοκιμάζω · κρατύς γάρ σοφία λίθος πολυτελής , πᾶς δέ τίμιος οὐ ἄξιος αὐτός εἰμί . « καί πάλιν · » ἐγώ καρπίζω ὑπέρ χρυσίον καί λίθος τίμιος καί ἄργυρος · ὁ γάρ ἐμός γένημα κρατύς ἀργύριον ἐκλεκτός . « εἰ δέ καί διαιρέω χρή , πλούσιος μέν ὁ πολυκτήμων εἰμί , χρυσίον σάσσω καθά φασκώλιον ῥυπόω , εὐσχήμων δέ ὁ δίκαιος , ἐπεί εὐσχημοσύνη τάξις εἰμί ἐν ὁ δέω σχηματισμός περί ὁ διοίκησις καί ὁ ἐπίδοσις μετρέω · » εἰμί γάρ ὁ σπείρω καί πολύς συνάγω « , περί ὅς γράφω · » σκορπίζω , δίδωμι ὁ πένης , ὁ δικαιοσύνη αὐτός μένω εἰς ὁ αἰών . « ὥστε οὐ ὁ ἔχω καί φυλάσσω , ἀλλά ὁ μεταδίδωμι πλούσιος , καί ὁ μετάδοσις ὁ μακάριος , οὐ ὁ κτῆσις δείκνυμι · καρπός δέ ψυχή ὁ εὐμετάδοτος · ἐν ψυχή ἄρα ὁ πλούσιος . καί μήν ὁ μέν ἀγαθός εἰμί μόνος κτητός ὁ ἀγαθός , ἀγαθός δέ ὁ Χριστιανός · ἄφρων δέ ἤ ἀκόλαστος ἄνθρωπος οὔτε ἄν αἴσθησις ἀγαθός ἔχω οὔτε ἄν κτῆσις τυγχάνω · μόνος ἄρα ὁ Χριστιανός κτητός ὁ ἀγαθός . οὗτος δέ ὁ ἀγαθός πλούσιος οὐδείς · πλούσιος ἄρα οὗτος μόνος . πλοῦτος γάρ ἀληθινός ὁ δικαιοσύνη καί ὁ πᾶς θησαυρός πολύτιμος λόγος οὐ ἀπό θρέμμα καί χωρίον αὐξάνω , ἀλλά ὑπό ὁ θεός δωρέω , πλοῦτος ἀναφαίρετος ( ὁ ψυχή μόνος θησαυρός αὐτός ) , κτῆμα ὁ κτάομαι ἀγαθός , μακάριος ὁ ἀλήθεια παρέχω ὁ ἄνθρωπος . ὅς γάρ ἄν ὑπάρχω μηδείς μέν ὀρέγω ὁ οὐ ἐπί ἐγώ , ὅς δέ ὀρέγω , οὗτος τυγχάνω , ἀλλά καί ὅς ὅσιος ἐφίημι , οὗτος αἰτέω λαμβάνω παρά θεός , πῶς οὗτος οὐ πολυκτήμων καί παγκτήμων , θησαυρός ἔχω αἰώνιος ὁ θεός ; » ὁ αἰτέω « , φημί , » δίδωμι καί ὁ κρούω ἀνοίγνυμι . « εἰ μηδείς ἀρνέομαι ὁ θεός , ὁ πᾶς ὁ θεοσεβής γίγνομαι .