clemens-alexandrinus.paedagogus 3.1
Ην ἄρα , ὡς ἔοικεν , πάντων μέγιστον μαθημάτων τὸ γνῶναι αὑτόν · ἑαυτὸν γάρ τις ἐὰν γνῷ , θεὸν εἴσεται , θεὸν δὲ εἰδὼς ἐξομοιωθήσεται θεῷ , οὐ χρυσοφορῶν οὐδὲ ποδηροφορῶν , ἀλλὰ ἀγαθοεργῶν καὶ ὅτι μάλιστα ὀλιγίστων δεόμενος · ἀνενδεὴς δὲ μόνος ὁ θεὸς καὶ χαίρει μάλιστα μὲν καθαρεύοντας ἡμᾶς ὁρῶν τῷ τῆς διανοίας κόσμῳ , ἔπειτα δὲ καὶ τῷ τοῦ σώματος , ἁγνὴν στολήν , σωφροσύνην , περιβεβλημένους . τριγενοῦς οὖν ὑπαρχούσης τῆς ψυχῆς τὸ νοερόν , ὅ δὴ λογιστικὸν καλεῖται , ὁ ἄνθρωπός ἐστιν ὁ ἔνδον , ὁ τοῦ φαινομένου τοῦδε ἄρχων ἀνθρώπου , αὐτὸν δὲ ἐκεῖνον ἄλλος ἄγει , θεός · τὸ δὲ θυμικόν , θηριῶδες ὄν , πλησίον μανίας οἰκεῖ · πολύμορφον δὲ τὸ ἐπιθυμητικὸν καὶ τρίτον , ὑπὲρ τὸν Πρωτέα τὸν θαλάττιον δαίμονα ποικίλον , ἄλλοτε ἄλλως μετασχηματιζόμενον , εἰς μοιχείας καὶ λαγνείας καὶ εἰς φθορὰς ἐξαρεσκευόμενον · ἤτοι μὲν πρώτιστα λέων γένετ᾿ ἠυγένειος , ἔτι φέρων τὸν καλλωπισμόν · ἄνδρα δείκνυσιν ἡ τοῦ γενείου κόμη · αὐτὰρ ἔπειτα δράκων ἢ πάρδαλις ἠδὲ μέγας σῦς · κατώλισθεν εἰς τὴν ἀσέλγειαν ἡ φιλοκοσμία . οὐκέτι καρτερῷ θηρίῳ † ἄνθρωπος φαίνεται , γίνετο δ᾿ ὑγρὸν ὕδωρ καὶ δένδρεον ὑψιπέτηλον . ἐκχεῖται τὰ πάθη , ἐκβλύζονται αἱ ἡδοναί , μαραίνεται τὸ κάλλος , καὶ θᾶττον ἀποπίπτει τοῦ πετάλου χαμαί , ὅταν αὐτοῦ καταπνεύσωσιν αἱ ἐρωτικαὶ τῆς ὕβρεως λαίλαπες , καὶ πρὶν ἢ τὸ μετόπωρον ἐλθεῖν μαραίνεται τῇ φθορᾷ · πάντα γὰρ ἡ ἐπιθυμία γίνεταί τε καὶ πλάττεται καὶ φενακίζειν βούλεται , ἵνα κατακρύψῃ τὸν ἄνθρωπον . ὁ δὲ ἄνθρωπος ἐκεῖνος , ᾧ σύνοικος ὁ λόγος , οὐ ποικίλλεται , οὐ πλάττεται , μορφὴν ἔχει τὴν τοῦ λόγου , ἐξομοιοῦται τῷ θεῷ , καλός ἐστιν , οὐ καλλωπίζεται · κάλλος ἐστὶ τὸ ἀληθινόν , καὶ γὰρ ὁ θεός ἐστιν · θεὸς δὲ ἐκεῖνος ὁ ἄνθρωπος γίνεται , ὅτι βούλεται ὃ θεός . ὀρθῶς ἄρα εἶπεν Ἡράκλειτος · » ἄνθρωποι θεοί , θεοὶ ἄνθρωποι . λόγος γὰρ ωὐτός · « μυστήριον ἐμφανές · θεὸς ἐν ἀνθρώπῳ , καὶ ὁ ἄνθρωπος θεός , καὶ τὸ θέλημα τοῦ πατρὸς ὁ μεσίτης ἐκτελεῖ · μεσίτης γὰρ ὁ λόγος ὁ κοινὸς ἀμφοῖν , θεοῦ μὲν υἱός , σωτὴρ δὲ ἀνθρώπων , καὶ τοῦ μὲν διάκονος , ἡμῶν δὲ παιδαγωγός . δούλης δὲ οὔσης τῆς σαρκός , καθὼς καὶ ὁ Παῦλος μαρτυρεῖ , πῶς ἄν τις εἰκότως τὴν θεράπαιναν κοσμοίη προαγωγοῦ δίκην ; ὅτι γὰρ δούλου μορφὴ τὸ σαρκικόν , ἐπὶ τοῦ κυρίου φησὶν ὁ ἀπόστολος · » ὅτι ἐκένωσεν ἑαυτὸν μορφὴν δούλου λαβών « , τὸν ἐκτὸς ἄνθρωπον δοῦλον προσειπὼν πρὶν ἢ δουλεῦσαι καὶ σαρκοφορῆσαι τὸν κύριον . ὁ δὲ συμπαθὴς θεὸς αὐτὸς ἠλευθέρωσεν τὴν σάρκα τῆς φθορᾶς καὶ δουλείας τῆς θανατηφόρου καὶ πικρᾶς ἀπαλλάξας τὴν ἀφθαρσίαν περιέθηκεν αὐτῇ , ἅγιον τοῦτο τῇ σαρκὶ [ καὶ ] ἀιδιότητος καλλώπισμα περιθείς , τὴν ἀθανασίαν . ἔστι δὲ καὶ ἄλλο κάλλος ἀνθρώπων ἀγάπη · » ἀγάπη δέ « , κατὰ τὸν ἀπόστολον , » μακροθυμεῖ , χρηστεύεται , οὐ ζηλοῖ , οὐ περπερεύεται , οὐ φυσιοῦται . « περπερεία γὰρ ὁ καλλωπισμὸς περιττότητος καὶ ἀχρειότητος ἔχων ἔμφασιν . διὸ καὶ ἐπιφέρει · » οὐκ ἀσχημονεῖ . « ἄσχημον γὰρ τὸ ἀλλότριον καὶ μὴ κατὰ φύσιν σχῆμα · τὸ δ᾿ ἐπίπλαστον ἀλλότριον , ὅπερ ἐξηγεῖται σαφῶς , » οὐ ζητεῖ « φήσας » τὸ μὴ ἑαυτῆς « · τὸ γὰρ ἴδιον ἡ ἀλήθεια τὸ οἰκεῖον καλεῖ , τὸ δ᾿ ἀλλότριον ἡ φιλοκοσμία ζητεῖ , ἐκτὸς οὖσα καὶ τοῦ θεοῦ καὶ τοῦ λόγου καὶ τῆς ἀγάπης . τὸν δὲ κύριον αὐτὸν τὴν ὄψιν αἰσχρὸν γεγονέναι διὰ Ἡσαΐου τὸ πνεῦμα μαρτυρεῖ · » καὶ εἴδομεν αὐτόν , καὶ οὐκ εἶχεν εἶδος οὐδὲ κάλλος , ἀλλὰ τὸ εἶδος αὐτοῦ ἄτιμον , ἐκλεῖπον παρὰ τοὺς ἀνθρώπους . « καὶ τίς ἀμείνων κυρίου ; ἀλλ᾿ οὐ τὸ κάλλος τῆς σαρκὸς τὸ φαντασιαστικόν , τὸ δὲ ἀληθινὸν καὶ τῆς ψυχῆς καὶ τοῦ σώματος ἐνεδείξατο κάλλος , τῆς μὲν τὸ εὐεργετικόν , τὸ δὲ ἀθάνατον τῆς σαρκός .
Lemmas: εἰμί ἄρα , ὡς ἔοικα , πᾶς μέγας μάθημα ὁ γιγνώσκω ἑαυτοῦ · ἑαυτοῦ γάρ τις ἐάν γιγνώσκω , θεός οἶδα , θεός δέ οἶδα ἐξομοιόω θεός , οὐ χρυσοφορέω οὐδέ ποδηροφοράω , ἀλλά ἀγαθοεργέω καί ὅτι μάλα ὀλίγιστος δέω · ἀνενδεής δέ μόνος ὁ θεός καί χαίρω μάλα μέν καθαρεύω ἐγώ ὁράω ὁ ὁ διάνοια κόσμος , ἔπειτα δέ καί ὁ ὁ σῶμα , ἁγνός στολή , σωφροσύνη , περιβάλλω . τριγενής οὖν ὑπάρχω ὁ ψυχή ὁ νοερός , ὅς δή λογιστικός καλέω , ὁ ἄνθρωπος εἰμί ὁ ἔνδον , ὁ ὁ φαίνω ὅδε ἄρχω ἄνθρωπος , αὐτός δέ ἐκεῖνος ἄλλος ἄγω , θεός · ὁ δέ θυμικός , θηριώδης εἰμί , πλησίον μανία οἰκέω · πολύμορφος δέ ὁ ἐπιθυμητικός καί τρίτος , ὑπέρ ὁ Πρωτεύς ὁ θαλάσσιος δαίμων ποικίλος , ἄλλοτε ἄλλος μετασχηματίζω , εἰς μοιχεία καί λαγνεία καί εἰς φθορά ἐξαρεσκεύομαι · ἤτοι μέν πρῶτος λέων γίγνομαι εὐγένειος , ἔτι φέρω ὁ καλλωπισμός · ἀνήρ δείκνυμι ὁ ὁ γένειον κόμη · ἀτάρ ἔπειτα δράκων ἤ πάρδαλις ἠδέ μέγας ὗς · κατολισθάνω εἰς ὁ ἀσέλγεια ὁ φιλοκοσμία . οὐκέτι καρτερός θηρίον † ἄνθρωπος φαίνω , γίγνομαι δέ ὑγρός ὕδωρ καί δένδρον ὑψιπέτηλος . ἐκχέω ὁ πάθος , ἐκβλύζω ὁ ἡδονή , μαραίνω ὁ κάλλος , καί ταχύς ἀποπίπτω ὁ πέταλον χαμαί , ὅταν αὐτός καταπονέω ὁ ἐρωτικός ὁ ὕβρις λαῖλαψ , καί πρίν ἤ ὁ μετόπωρον ἔρχομαι μαραίνω ὁ φθορά · πᾶς γάρ ὁ ἐπιθυμία γίγνομαι τε καί πλήσσω καί φενακίζω βούλομαι , ἵνα κατακρύπτω ὁ ἄνθρωπος . ὁ δέ ἄνθρωπος ἐκεῖνος , ὅς σύνοικος ὁ λόγος , οὐ ποικίλλω , οὐ πλήσσω , μορφή ἔχω ὁ ὁ λόγος , ἐξομοιόω ὁ θεός , καλός εἰμί , οὐ καλλωπίζω · κάλλος εἰμί ὁ ἀληθινός , καί γάρ ὁ θεός εἰμί · θεός δέ ἐκεῖνος ὁ ἄνθρωπος γίγνομαι , ὅτι βούλομαι ὅς θεός . ὀρθός ἄρα λέγω Ἡράκλειτος · » ἄνθρωπος θεός , θεός ἄνθρωπος . λόγος γάρ αὐτός · « μυστήριον ἐμφανής · θεός ἐν ἄνθρωπος , καί ὁ ἄνθρωπος θεός , καί ὁ θέλημα ὁ πατήρ ὁ μεσίτης ἐκτελέω · μεσίτης γάρ ὁ λόγος ὁ κοινός ἄμφω , θεός μέν υἱός , σωτήρ δέ ἄνθρωπος , καί ὁ μέν διάκονος , ἐγώ δέ παιδαγωγός . δούλη δέ εἰμί ὁ σάρξ , καθώς καί ὁ Παῦλος μαρτυρέω , πῶς ἄν τις ἔοικα ὁ θεράπαινα κοσμέω προαγωγός δίκη ; ὅτι γάρ δοῦλος μορφή ὁ σαρκικός , ἐπί ὁ κύριος φημί ὁ ἀπόστολος · » ὅτι κενόω ἑαυτοῦ μορφή δοῦλος λαμβάνω « , ὁ ἐκτός ἄνθρωπος δοῦλος προσλέγω πρίν ἤ δουλεύω καί σαρκοφοίμπρημι ὁ κύριος . ὁ δέ συμπαθής θεός αὐτός ἐλευθερόω ὁ σάρξ ὁ φθορά καί δουλεία ὁ θανατηφόρος καί πικρός ἀπαλλάσσω ὁ ἀφθαρσία περιτίθημι αὐτός , ἅγιος οὗτος ὁ σάρξ [ καί ] ἀιδιότης καλλώπισμα περιτίθημι , ὁ ἀθανασία . εἰμί δέ καί ἄλλος κάλλος ἄνθρωπος ἀγάπη · » ἀγάπη δέ « , κατά ὁ ἀπόστολος , » μακροθυμέω , χρηστεύομαι , οὐ ζηλόω , οὐ περπερεύομαι , οὐ φυσιόω . « περπερεῖος γάρ ὁ καλλωπισμός περισσότης καί ἀχρειότης ἔχω ἔμφασις . διό καί ἐπιφέρω · » οὐ ἀσχημονέω . « ἄσχημος γάρ ὁ ἀλλότριος καί μή κατά φύσις σχῆμα · ὁ δέ ἐπίπλαστος ἀλλότριος , ὅς ἐξηγέομαι σαφής , » οὐ ζητέω « φημί » ὁ μή ἑαυτοῦ « · ὁ γάρ ἴδιος ὁ ἀλήθεια ὁ οἰκεῖος καλέω , ὁ δέ ἀλλότριος ὁ φιλοκοσμία ζητέω , ἐκτός εἰμί καί ὁ θεός καί ὁ λόγος καί ὁ ἀγάπη . ὁ δέ κύριος αὐτός ὁ ὄψις αἰσχρός γίγνομαι διά Ἠσαΐας ὁ πνεῦμα μαρτυρέω · » καί ὁράω αὐτός , καί οὐ ἔχω εἶδος οὐδέ κάλλος , ἀλλά ὁ εἶδος αὐτός ἄτιμος , ἐκλείπω παρά ὁ ἄνθρωπος . « καί τίς ἀγαθός κύριος ; ἀλλά οὐ ὁ κάλλος ὁ σάρξ ὁ φαντασιαστικός , ὁ δέ ἀληθινός καί ὁ ψυχή καί ὁ σῶμα ἐνδείκνυμι κάλλος , ὁ μέν ὁ εὐεργετικός , ὁ δέ ἀθάνατος ὁ σάρξ .