clemens-alexandrinus.paedagogus 1.2
Ἔοικεν δὲ ὁ παιδαγωγὸς ἡμῶν , ὦ παῖδες ὑμεῖς , · τῷ πατρὶ τῷ αὑτοῦ τῷ θεῷ , οὗπέρ ἐστιν υἱός , ἀναμάρτητος , ἀνεπίληπτος καὶ ἀπαθὴς τὴν ψυχήν , θεὸς ἐν ἀνθρώπου σχήματι ἄχραντος , πατρικῷ θελήματι διάκονος , λόγος θεός , ὁ ἐν τῷ πατρί , ὁ ἐκ δεξιῶν τοῦ πατρός , σὺν καὶ τῷ σχήματι θεός · οὗτος ἡμῖν εἰκὼν ἡ ἀκηλίδωτος , τούτῳ παντὶ σθένει πειρατέον ἐξομοιοῦν τὴν ψυχήν · ἀλλ᾿ ὃ μὲν ἀπόλυτος εἰς τὸ παντελὲς ἀνθρωπίνων παθῶν , διὰ τοῦτο γὰρ καὶ μόνος κριτής , ὅτι ἀναμάρτητος μόνος · ἡμεῖς δέ , ὅση δύναμις , ὡς ὅτι ἐλάχιστα ἁμαρτάνειν πειρώμεθα . κατεπείγει γὰρ οὐδὲν τοσοῦτον ὡς ἡ τῶν παθῶν καὶ νοσημάτων ἀπαλλαγὴ πρῶτον , ἔπειτα δὲ καὶ ἡ κώλυσις τῆς εἰς τὴν συνήθειαν τῶν ἁμαρτημάτων εὐεμπτωσίας . ἄριστον μὲν οὖν τὸ μηδ᾿ ὅλως ἐξαμαρτάνειν κατὰ μηδένα τρόπον , ὃ δή φαμεν εἶναι θεοῦ · δεύτερον δὲ τὸ μηδενὸς τῶν κατὰ γνώμην ἐφάψασθαί ποτε ἀδικημάτων , ὅπερ οἰκεῖον σοφοῦ · τρίτον δὲ τὸ μὴ πάνυ πολλοῖς τῶν ἀκουσίων περιπεσεῖν , ὅπερ ἴδιον παιδαγωγουμένων εὐγενῶς · τὸ δὲ μὴ ἐπὶ μήκιστον διατρῖψαι τοῖς ἁμαρτήμασι τελευταῖον τετάχθω · ἀλλὰ καὶ τοῦτο [ δὲ ] τοῖς εἰς μετάνοιαν ἀνακαλουμένοις ἀναμαχέσασθαι σωτήριον . καί μοι δοκεῖ παγκάλως διὰ Μωσέως φάσκειν ὁ παιδαγωγός » ἐάν τις ἀποθάνῃ ἐπ᾿ αὐτῷ αἰφνίδιον , παραχρῆμα μιανθήσεται ἡ κεφαλὴ εὐχῆς αὐτοῦ καὶ ξυρήσεται « , τὴν ἀκούσιον ἁμαρτίαν αἰφνίδιον θάνατον προσειπών · μιαίνειν δὲ αὐτὸν λέγει κηλιδοῦντα τὴν ψυχήν · διὸ καὶ τὴν θεραπείαν ᾗ τάχος ὑποτίθεται ξυρᾶσθαι παραχρῆμα τὴν κεφαλὴν συμβουλεύων , τὰς ἑπισκιαζούσας τῷ λογισμῷ τῆς ἀγνοίας κόμας ἀποψήξασθαι παραινῶν , ὡς γυμνὸν δασείας καταλειφθέντα ὕλης ( τῆς κακίας ) τὸν λογισμὸν ( ἐνθρονίζεται δὲ οὗτος ἐν ἐγκεφάλῳ ) ἐπὶ τὴν μετάνοιαν παλινδρομῆσαι . ἔπειτα ὀλίγα προσειπὼν ἐπιφέρει » αἱ δὲ ἡμέραι αἱ πρότεραι ἄλογοι « , δι᾿ ὧν δῆλον ὅτι αἱ ἁμαρτίαι μηνύονται αἱ μὴ γεγονυῖαι κατὰ λόγον . καὶ τὸ μὲν ἀκούσιον αἰφνίδιον προσεῖπεν , τὸ δὲ ἁμαρτάνειν ἄλογον . οὗ δὴ χάριν ὁ λόγος ὁ παιδαγωγὸς τὴν ἐπιστασίαν εἴληχεν εἰς τὴν ἀλόγου κώλυσιν ἁμαρτίας . σκόπει δὲ ἐνθένδε ἀπὸ τῆς γραφῆς » διὰ τοῦτο τάδε λέγει κύριος « · τὸ ἁμάρτημα ἐλεγκτικῶς τὸ προυπάρξαν διὰ τῆς ἑπομένης δείκνυται ῥήσεως , καθὸ ἡ δικαία κρίσις ἕπεται , καὶ τοῦτο ἐμφανῶς διὰ τῶν προφητῶν καταφαίνεται , ὡς , εἰ μὴ ἥμαρτες , λεγόντων , οὐκ ἂν τάδε ἠπείλησεν , καὶ » διὰ τοῦτο οὕτως λέγει κύριος « καὶ » ἀνθ᾿ ὧν οὐκ ἠκούσατε τῶν λόγων τούτων , διὰ τοῦτο τάδε λέγει κύριος « καὶ » διὰ τοῦτο ἰδοὺ λέγει κύριος « . διὰ τοῦτο γὰρ ἡ προφητεία , δι᾿ ὑπακοὴν καὶ παρακοήν , δι᾿ ἣν μὲν ἵνα σωθῶμεν , δι᾿ ἣν δὲ ἵνα παιδευθῶμεν . Ἔστιν οὖν ὁ παιδαγωγὸς ἡμῶν λόγος διὰ παραινέσεων θεραπευτικὸς τῶν παρὰ φύσιν τῆς ψυχῆς παθῶν . κυρίως μὲν γὰρ ἡ τῶν τοῦ σώματος νοσημάτων βοήθεια ἰατρικὴ καλεῖται , τέχνη ἀνθρωπίνῃ σοφίᾳ διδακτή . λόγος δὲ ὁ πατρικὸς μόνος ἐστὶν ἀνθρωπίνων ἰατρὸς ἀρρωστημάτων παιώνιος καὶ ἐπῳδὸς ἅγιος νοσούσης ψυχῆς . » σῶσον τὸν δοῦλόν σου , « φησίν , » ὁ θεός μου , τὸν ἐλπίζοντα ἐπὶ σοί · ἐλέησόν με , κύριε , ὅτι πρὸς σὲ κεκράξομαι ὅλην τὴν ἡμέραν . « » ἰατρικὴ μὲν γὰρ « κατὰ Δημόκριτον » σώματος νόσους ἀκέεται , σοφίη δὲ ψυχὴν παθῶν ἀφαιρεῖται « · ὁ δὲ ἀγαθὸς παιδαγωγός , ἡ σοφία , ὁ λόγος τοῦ πατρός , ὁ δημιουργήσας τὸν ἄνθρωπον , ὅλου κήδεται τοῦ πλάσματος , καὶ σῶμα καὶ ψυχὴν ἀκεῖται αὐτοῦ ὁ πανακὴς τῆς ἀνθρωπότητος ἰατρός . ὁ σωτὴρ » ἀνάστα , « φησὶ τῷ παρειμένῳ , » τὸν σκίμποδα ἐφ᾿ ὃν κατάκεισαι λαβὼν ἄπιθι οἴκαδε « . παραχρῆμα δὲ ὁ ἄρρωστος ἐρρώσθη . καὶ τῷ τεθνεῶτι » Λάζαρε , « εἶπεν , » ἔξιθι « · ὃ δὲ ἐξῆλθεν τῆς σοροῦ , ὁ νεκρός , οἷος ἦν πρὶν ἢ παθεῖν , μελετήσας τὴν ἀνάστασιν . ναὶ μὴν καὶ καθ᾿ αὑτὴν ἰᾶται τὴν ψυχὴν ἐντολαῖς καὶ χαρίσμασιν , ἀλλὰ ταῖς μὲν ὑποθήκαις τάχα δὴ μέλλει · χαρίσμασι δὲ πλούσιος » ἀφέωνται σοι αἱ ἁμαρτίαι « τοῖς ἁμαρτωλοῖς ἡμῖν λέγει . ἡμεῖς δὲ ἅμα νοήματι νήπιοι γεγόναμεν , τὴν ἀρίστην καὶ βεβαιοτάτην τάξιν παρὰ τῆς αὐτοῦ εὐταξίας μεταλαμβάνοντες , ἣ πρῶτον μὲν ἀμφὶ τὸν κόσμον καὶ τὸν οὐρανὸν τάς τε ἡλιακὰς περιδινήσεις κύκλους τε καὶ τῶν λοιπῶν ἄστρων τὰς φορὰς ἀσχολεῖται διὰ τὸν ἄνθρωπον , ἔπειτα δὲ περὶ τὸν ἄνθρωπον αὐτόν , περὶ ὃν ἡ πᾶσα σπουδὴ καταγίνεται · καὶ τοῦτον ἔργον ἡγουμένη μέγιστον , ψυχὴν μὲν αὐτοῦ φρονήσει καὶ σωφροσύνῃ κατηύθυνεν , τὸ δὲ σῶμα κάλλει καὶ εὐρυθμίᾳ συνεκεράσατο , περὶ δὲ τὰς πράξεις τῆς ἀνθρωπότητος τό τε ἐν αὐταῖς κατορθοῦν καὶ τὸ εὔτακτον ἐνέπνευσεν τὸ αὐτῆς .
Lemmas: ἔοικα δέ ὁ παιδαγωγός ἐγώ , ὦ παῖς σύ , · ὁ πατήρ ὁ ἑαυτοῦ ὁ θεός , ὅς εἰμί υἱός , ἀναμάρτητος , ἀνεπίληπτος καί ἀπαθής ὁ ψυχή , θεός ἐν ἄνθρωπος σχῆμα ἄχραντος , πατρικός θέλημα διάκονος , λόγος θεός , ὁ ἐν ὁ πατήρ , ὁ ἐκ δεξιός ὁ πατήρ , σύν καί ὁ σχῆμα θεός · οὗτος ἐγώ εἰκών ὁ ἀκηλίδωτος , οὗτος πᾶς σθένος πειράω ἐξομοιόω ὁ ψυχή · ἀλλά ὁ μέν ἀπόλυτος εἰς ὁ παντελής ἀνθρώπινος πάθος , διά οὗτος γάρ καί μόνος κριτής , ὅτι ἀναμάρτητος μόνος · ἐγώ δέ , ὅσος δύναμις , ὡς ὅτι ἐλαχύς ἁμαρτάνω πειράω . κατεπείγω γάρ οὐδείς τοσοῦτος ὡς ὁ ὁ πάθος καί νόσημα ἀπαλλαγή πρῶτος , ἔπειτα δέ καί ὁ κώλυσις ὁ εἰς ὁ συνήθεια ὁ ἁμάρτημα εὐεμπτωσία . ἀγαθός μέν οὖν ὁ μηδέ ὅλος ἐξαμαρτάνω κατά μηδείς τρόπος , ὅς δή φημί εἰμί θεός · δεύτερος δέ ὁ μηδείς ὁ κατά γνώμη ἐφάπτω ποτέ ἀδίκημα , ὅς οἰκεῖος σοφός · τρίτος δέ ὁ μή πάνυ πολύς ὁ ἀκούσιος περιπίπτω , ὅς ἴδιος παιδαγωγέω εὐγενής · ὁ δέ μή ἐπί μήκιστος διατρίβω ὁ ἁμάρτημα τελευταῖος τάσσω · ἀλλά καί οὗτος [ δέ ] ὁ εἰς μετάνοια ἀνακαλέω ἀναμάχομαι σωτήριος . καί ἐγώ δοκέω πάγκαλος διά Μωϋσῆς φάσκω ὁ παιδαγωγός » ἐάν τις ἀποθνῄσκω ἐπί αὐτός αἰφνίδιος , παραχρῆμα μιαίνω ὁ κεφαλή εὐχή αὐτός καί ξυρέω « , ὁ ἀκούσιος ἁμαρτία αἰφνίδιος θάνατος προσλέγω · μιαίνω δέ αὐτός λέγω κηλιδόω ὁ ψυχή · διό καί ὁ θεραπεία ὅς τάχος ὑποτίθημι ξυράω παραχρῆμα ὁ κεφαλή συμβουλεύω , ὁ ἐπισκιάζω ὁ λογισμός ὁ ἄγνοια κόμη ἀποψήχω παραινέω , ὡς γυμνός δασύς καταλείπω ὕλη ( ὁ κακία ) ὁ λογισμός ( ἐνθρονίζω δέ οὗτος ἐν ἐγκέφαλος ) ἐπί ὁ μετάνοια παλινδρομέω . ἔπειτα ὀλίγος προσλέγω ἐπιφέρω » ὁ δέ ἡμέρα ὁ πρότερος ἄλογος « , διά ὅς δῆλος ὅτι ὁ ἁμαρτία μηνύω ὁ μή γίγνομαι κατά λόγος . καί ὁ μέν ἀκούσιος αἰφνίδιος προσλέγω , ὁ δέ ἁμαρτάνω ἄλογος . ὅς δή χάριν ὁ λόγος ὁ παιδαγωγός ὁ ἐπιστασία λαγχάνω εἰς ὁ ἄλογος κώλῡσις ἁμαρτία . σκοπέω δέ ἐνθένδε ἀπό ὁ γραφή » διά οὗτος ὅδε λέγω κύριος « · ὁ ἁμάρτημα ἐλεγκτικός ὁ προυπάρχω διά ὁ ἕπομαι δείκνυμι ῥῆσις , καθό ὁ δίκαιος κρίσις ἕπομαι , καί οὗτος ἐμφανής διά ὁ προφήτης καταφαίνω , ὡς , εἰ μή ἁμαρτάνω , λέγω , οὐ ἄν ὅδε ἀπειλέω , καί » διά οὗτος οὕτως λέγω κύριος « καί » ἀντί ὅς οὐ ἀκούω ὁ λόγος οὗτος , διά οὗτος ὅδε λέγω κύριος « καί » διά οὗτος ἰδού λέγω κύριος « . διά οὗτος γάρ ὁ προφητεία , διά ὑπακοή καί παρακοή , διά ὅς μέν ἵνα σῴζω , διά ὅς δέ ἵνα παιδεύω . εἰμί οὖν ὁ παιδαγωγός ἐγώ λόγος διά παραίνεσις θεραπευτικός ὁ παρά φύσις ὁ ψυχή πάθος . κύριος μέν γάρ ὁ ὁ ὁ σῶμα νόσημα βοήθεια ἰατρικός καλέω , τέχνη ἀνθρώπινος σοφία διδακτός . λόγος δέ ὁ πατρικός μόνος εἰμί ἀνθρώπινος ἰατρός ἀρρώστημα παιώνιος καί ἐπῳδός ἅγιος νοσέω ψυχή . » σῴζω ὁ δοῦλος σύ , « φημί , » ὁ θεός ἐγώ , ὁ ἐλπίζω ἐπί σύ · ἐλεέω ἐγώ , κύριος , ὅτι πρός σύ κράζω ὅλος ὁ ἡμέρα . « » ἰατρικός μέν γάρ « κατά Δημόκριτος » σῶμα νόσος ἀκέω , σοφία δέ ψυχή πάθος ἀφαιρέω « · ὁ δέ ἀγαθός παιδαγωγός , ὁ σοφία , ὁ λόγος ὁ πατήρ , ὁ δημιουργέω ὁ ἄνθρωπος , ὅλος κήδω ὁ πλάσμα , καί σῶμα καί ψυχή ἀκέομαι αὐτός ὁ πανακής ὁ ἀνθρωπότης ἰατρός . ὁ σωτήρ » ἀνίστημι , « φημί ὁ παρέζομαι , » ὁ σκίμπους ἐπί ὅς κατάκειμαι λαμβάνω ἀπέρχομαι οἴκαδε « . παραχρῆμα δέ ὁ ἄρρωστος ῥώννυμι . καί ὁ θνῄσκω » Λάζαρος , « λέγω , » ἐξέρχομαι « · ὁ δέ ἐξέρχομαι ὁ σορός , ὁ νεκρός , οἷος εἰμί πρίν ἤ πάσχω , μελετάω ὁ ἀνάστασις . ναί μήν καί κατά ἑαυτοῦ ἰάομαι ὁ ψυχή ἐντολή καί χάρισμα , ἀλλά ὁ μέν ὑποθήκη τάχα δή μέλλω · χάρισμα δέ πλούσιος » ἀφίημι σύ ὁ ἁμαρτία « ὁ ἁμαρτωλός ἐγώ λέγω . ἐγώ δέ ἅμα νόημα νήπιος γίγνομαι , ὁ ἀγαθός καί βέβαιος τάξις παρά ὁ αὐτός εὐταξία μεταλαμβάνω , ὅς πρῶτος μέν ἀμφί ὁ κόσμος καί ὁ οὐρανός ὁ τε ἡλιακός περιδίνησις κύκλος τε καί ὁ λοιπός ἄστρον ὁ φορά ἀσχολέω διά ὁ ἄνθρωπος , ἔπειτα δέ περί ὁ ἄνθρωπος αὐτός , περί ὅς ὁ πᾶς σπουδή καταγίγνομαι · καί οὗτος ἔργον ἡγέομαι μέγας , ψυχή μέν αὐτός φρόνησις καί σωφροσύνη κατευθύνω , ὁ δέ σῶμα κάλλος καί εὐρυθμία συγκεράννυμι , περί δέ ὁ πρᾶξις ὁ ἀνθρωπότης ὁ τε ἐν αὐτός κατορθόω καί ὁ εὔτακτος ἐμπνέω ὁ αὐτός .