claudius-aelianus.varia-historia 12.1
Ἀσπασία ἡ Ἑρμοτίμου θυγάτηρ ἡ Φωκαῒς ἐτράφη ἐν ὀρφανίᾳ , τῆς μητρὸς αὐτῆς ἀποθανούσης ἐν ὠδῖσιν . ἐκ δὴ τούτων ἐν πενίᾳ μὲν ἐτράφη ἡ Ἀσπασία , σωφρόνως μέντοι καὶ καρτερῶς . ὄνειρος δὲ αὐτῇ συνεχῶς ἐπεφοίτα καὶ ἐμαντεύετο αὐτῇ χρηστά , τὴν μέλλουσαν αὐτῆς τύχην ὑπαινιττόμενος , ὅτι καλῷ καὶ ἀγαθῷ συνέσται ἀνδρί . παῖς δʼ ἔτι οὖσα , γίνεται αὐτῇ κατὰ τοῦ προσώπου φῦμα ὑπʼ αὐτὸ τὸ γένειον , καὶ ἦν ἰδεῖν μοχθηρὸν καὶ ἐλύπει τόν τε πατέρα καὶ τὴν παῖδα . δείκνυσιν οὖν αὐτὴν ὁ πατὴρ ἰατρῷ · ὃ δὲ ὑπέσχετο ἰάσασθαι , εἰ λάβοι τρεῖς στατῆρας . ὃ δὲ ἔφατο μὴ ἔχειν , ὁ δὲ ἰατρὸς μηδὲ αὐτὸς εὐπορεῖν φαρμάκου φησί . καὶ ἠνιᾶτο ὥσπερ εἰκὸς ἐπὶ τούτοις ἡ Ἀσπασία καὶ ἀπελθοῦσα ἔξω ἔκλαεν · ἔχουσα δʼ ἐν τοῖς γόνασι κάτοπτρον καὶ ὁρῶσα ἑαυτὴν ἐν αὐτῷ σφόδρα ἤλγει . ἀδείπνῳ δὲ οὔσῃ ὑπὸ τῆς ἀνίας ἀφίκετό οἱ εὖ μάλα εὔκαιρος ὕπνος , καὶ ἅμα τῷ ὕπνῳ περιστερὰ παραγίνεται , καὶ γενομένη γυνὴ ʽθάρρεἰ εἶπε ʽκαὶ μακρὰν χαίρειν εἰποῦσα ἰατροῖς τε αὐτοῖς καὶ φαρμάκοις , σὺ δὲ τῶν τῆς Ἀφροδίτης στεφάνων τῶν ῥοδίνων ὅσοι ἂν ὦσιν ἤδη αὖοι τρίβουσα ἐπίπαττε τῷ φύματι.ʼ ταῦτα ἀκούσασα ἡ παῖς καὶ δράσασα , τὸ φῦμα ἠφανίσθη · καὶ ἡ Ἀσπασία καλλίστη τῶν συμπαρθένων ἦν αὖθις , παρὰ τῆς καλλίστης τῶν θεῶν τὴν ὥραν ἀπολαβοῦσα . καὶ χαρίτων μὲν ἀφθονίαν εἶχεν , ὡς οὐκ ἄλλη παρθένος τῶν τότε · ἦν δὲ καὶ τὴν κόμην ξανθὴ καὶ οὔλη τὰς τρίχας ἠρέμα , ὀφθαλμοὺς δὲ εἶχε μεγίστους , ὀλίγον δὲ ἦν καὶ ἐπίγρυπος , τὰ δὲ ὦτα εἶχε βραχύτατα . ἦν δὲ αὐτῇ καὶ δέρμα ἁπαλόν . ἐῴκει δὲ ἡ χρόα ἡ κατὰ τοῦ προσώπου ῥόδοις . διὰ ταῦτά τοι οἱ Φωκαεῖς ἔτι παιδίον οὖσαν ἐκάλουν Μιλτώ . ὑπέφαινε δὲ καὶ τὰ χείλη ἐρυθρά , καὶ οἱ ὀδόντες λευκότεροι χιόνος ἦσαν . ἦν δὲ καὶ τὰ σφυρὰ ἀγαθὴ καὶ οἵας Ὅμηρος λέγει τὰς ὡραιοτάτας γυναῖκας κατὰ τὴν ἑαυτοῦ φωνήν , καλλισφύρους ὀνομάζων . φώνημα δὲ εἶχεν ἡδὺ καὶ ἁπαλόν · εἶπεν ἄν τις λαλούσης αὐτῆς ἀκούειν Σειρῆνος . πολυπραγμοσύνης δὲ ἁπάσης γυναικείας καὶ περιεργίας ἀπήλλακτο . ὁ μὲν γὰρ πλοῦτος φιλεῖ χορηγεῖν καὶ τὰ τοιαῦτα , πενομένη δὲ ἐκείνη καὶ τρεφομένη ὑπὸ πατρὶ καὶ αὐτῷ πένητι περίεργον μὲν οὐδὲν οὐδὲ περιττὸν ἐς τὸ εἶδος ἠράνιζεν . ἀφίκετο δέ ποτε παρὰ Κῦρον τὸν Δαρείου καὶ Παρυσάτιδος ἡ Ἀσπασία τὸν ἀδελφὸν Ἀρταξέρξου , οὐχ ἑκοῦσα οὐδὲ ἑκόντος αὐτὴν τοῦ πατρὸς ἀποπέμψαντος , ἀλλὰ γὰρ πρὸς βίαν , οἷα πολλάκις ἀπήντησεν ἢ πόλεων ἁλουσῶν ἢ τυράννων βιασαμένων ἢ σατραπῶν . εἷς οὖν τῶν Κύρου σατραπῶν μετὰ καὶ ἄλλων παρθένων ἀνήγαγεν αὐτὴν πρὸς Κῦρον , καὶ τάχιστα τῶν ἄλλων παλλακίδων προετιμήθη διά τε ἤθους ἀφέλειαν καὶ τοῦ τρόπου τὸ αἰδῆμον καὶ ὅτι ἀπεριέργως καλὴ ἦν . συνεμάχετο δὲ πρὸς τὸ ὑπερφιλεῖσθαι καὶ ὅτι σύνεσιν εἶχε . πολλάκις γοῦν καὶ ὑπὲρ τῶν ἐπειγόντων ἐχρήσατο αὐτῇ συμβούλῳ Κῦρος , καὶ πεισθεὶς οὐ μετέγνω . ὡς δὲ ἦλθε τὸ πρῶτον πρὸς Κῦρον ἡ Ἀσπασία , ἔτυχε μὲν ἀπὸ δείπνου ὢν καὶ πίνειν ἔμελλε κατὰ τὸν τρόπον τὸν Περσικόν · μετὰ γὰρ τὸ ἐμπλησθῆναι τροφῆς οἱ Πέρσαι τῷ τε οἴνῳ καὶ ταῖς προπόσεσιν εὖ μάλα ἀποσχολάζουσιν , ὡς πρὸς ἀντίπαλον τὸν πότον ἀποδυόμενοι . μεσοῦντος οὖν τοῦ πότου τέτταρες παρθένοι παράγονται τῷ Κύρῳ Ἑλληνικαί , ἐν δὲ ταῖς καὶ ἡ Φωκαῒς Ἀσπασία ἦν . ἦσαν ﻿ δὲ κάλλιστα διεσκευασμέναι · αἱ μὲν γὰρ τρεῖς ὑπὸ τῶν οἰκείων γυναικῶν , αἳ ἔτυχον αὐταῖς συνανελθοῦσαι , διαπεπλεγμέναι τε ἦσαν τὰς κόμας καὶ διαπεποικιλμέναι τὰ πρόσωπα ἐντρίψεσι καὶ φαρμάκοις . ἦσαν δὲ καὶ ὑπὸ τῶν τροφέων δεδιδαγμέναι ὅπως τε ὑποδραμεῖν χρὴ τὸν Κῦρον καὶ τίνα τρόπον θωπεῦσαι , καὶ προσιόντα μὴ ἀποστραφῆναι καὶ ἁπτομένου μὴ δυσχερᾶναι καὶ φιλοῦντος ὑπομεῖναι , ἑταιρικὰ εὖ μάλα μαθήματα καὶ διδάγματα καὶ γυναικῶν καπηλικῶς τῷ κάλλει χρωμένων ἔργα . ἔσπευδον οὖν ἄλλη ἄλλην ὑπερβαλέσθαι τῷ κάλλει . ἡ δὲ Ἀσπασία οὔτε ἐνδῦναι πολυτελῆ χιτῶνα ἐβούλετο , οὔτε περίβλημα περιβαλέσθαι ποικίλον ἠξίου , οὔτε λούσασθαι ὑπέμενεν , ἀνευφημήσασα δὲ θεοὺς πάντας ἐκάλει Ἑλληνίους καὶ Ἐλευθερίους τοὺς αὐτούς , καὶ τὸ τοῦ πατρὸς ὄνομα ἐβόα , καὶ κατηρᾶτο ἑαυτῇ καὶ τῷ πατρί , δουλείαν σαφῆ καὶ ὡμολογημένην ὑπομένειν πιστεύουσα τὴν ἔξω τῆς συνηθείας περὶ τὸ σῶμα στολήν τε ἅμα καὶ περίεργον κατασκευήν . ῥαπισθεῖσα δὲ πρὸς ἀνάγκην ἐνέδυ , καὶ εἶκε τοῖς ἐπιτάγμασιν , ἀλγοῦσα ὅμως ὅτι οὐ παρθενικὰ ἀλλʼ ἑταιρικὰ πράττειν ἐβιάζετο . αἱ μὲν οὖν ἄλλαι παρελθοῦσαι ἀντέβλεπον τῷ Κύρῳ καὶ ὑπεμειδίων καὶ φαιδρότητα προσεποιοῦντο · ἥ γε μὴν Ἀσπασία ἑώρα κάτω , καὶ ἐρυθημάτων εὖ μάλα φλογωδῶν ἐνεπίμπλατο αὐτῆς τὸ πρόσωπον , καὶ ἐπεπλήρωντο οἱ ὀφθαλμοὶ δακρύων , καὶ ἐκ παντὸς τοῦ τρόπου δήλη ἦν αἰδουμένη . ἐπεὶ δὲ ἐκέλευσε πλησίον αὑτοῦ τὰς ἀνθρώπους καθίσαι , αἳ μὲν ἐπείσθησαν καὶ πάνυ εὐκόλως , ἡ δὲ Φωκαῒς τῷ προστάγματι οὐδὲν προσεῖχεν , ἕως αὐτὴν ὁ ἀγαγὼν σατράπης πρὸς βίαν ἐκάθισεν . ἁπτομένου δὲ τοῦ Κύρου καὶ διασκοποῦντος τοὺς ὀφθαλμοὺς αὐτῶν καὶ τὰς παρειὰς καὶ τοὺς δακτύλους , αἳ μὲν ἠνείχοντο , ἣ δὲ οὐχ ὑπέμενεν · ἄκρᾳ γὰρ τῇ χειρὶ μόνον τοῦ Κύρου προσαψαμένου ἐξεβόησέ τε καὶ ἔφατο αὐτὸν οἰμώξεσθαι τοιαῦτα δρῶντα . ὑπερήσθη τούτοις ὁ Κῦρος . ἐπανισταμένης τε αὐτῆς καὶ πειρωμένης φεύγειν , ἐπεὶ καὶ τῶν μαζῶν προσήψατο , ἀλλὰ ἐνταῦθα μὲν ὑπερηγάσθη τὴν εὐγένειαν οὐ Περσικῶς ὁ τοῦ Δαρείου , ἀλλὰ καὶ ἀποβλέψας πρὸς τὸν ἀγοραστὴν ʽταύτην μόνηνʼ ἔφη ʽἐλευθέραν καὶ ἀδιάφθορον ἤγαγες · αἱ δὲ λοιπαὶ καπηλικῶς ἔχουσι καὶ τοῦ εἴδους καὶ ἔτι μᾶλλον τοῦ τρόπου.ʼ ἐκ δὴ τούτων ὁ Κῦρος πλέον ταύτην ἠγάπησεν ἢ αἷς ὡμίλησέ ποτε ἀνθρώποις . χρόνῳ δὲ ὕστερον ὑπερηράσθη μὲν ταύτης ὁ Κῦρος , ἀντηρᾶτο δὲ καὶ ὑπʼ ἐκείνης , καὶ ἐς τοσοῦτον ἀμφοῖν ἡ φιλία προῆλθεν , ὡς ἐγγὺς ἰσοτιμίας εἶναι καὶ μὴ ἀπᾴδειν Ἑλληνικοῦ γάμου ὁμονοίας τε καὶ σωφροσύνης . ἀφίκετο οὖν τοῦ ἐς Ἀσπασίαν ἔρωτος καὶ ἐς Ἰωνίαν τὸ κλέος καὶ ἐς τὴν Ἑλλάδα πᾶσαν . ἐπεπλήρωτο δὲ καὶ ἡ Πελοπόννησος τῶν ὑπὲρ Κύρου τε καὶ ἐκείνης λόγων , ἀλλὰ καὶ ἐς βασιλέα τὸν μέγαν ἧκεν ἡ δόξα · ἐπεπίστευτο γὰρ δὴ ὅτι γυναικὸς ἄλλης μετʼ αὐτὴν οὐκ ἠξίου πειραθῆναι Κῦρος . ἐκ δὴ τούτων ἐσῄει τὴν Ἀσπασίαν μνήμη τῶν ἀρχαίων φασμάτων , περιστερᾶς τε ἐκείνης καὶ τῶν ἐξ αὐτῆς λόγων καὶ ὅσα προεῖπεν ἡ θεός · καὶ ἐπίστευεν αὐτὴν ἐξ ἀρχῆς μελεδωνὸν αὐτῆς γεγονέναι , καὶ ἔθυε τῇ Ἀφροδίτῃ τελεστήρια καὶ χαριστήρια . πρῶτον μὲν οὖν εἴδωλον χρυσοῦν ἀρκούντως μεγέθους ἔχον αὐτῇ κατεσκεύασεν . ἐνενοεῖτο δὲ τὸ ἄγαλμα τοῦτο Ἀφροδίτης εἷναι , καὶ πελειάδα αὐτῇ παρέστησε λιθοκόλλητον · καὶ ἀνὰ πᾶσαν ἡμέραν θυσίαις τε ἱλεοῦτο καὶ εὐφημίαις . ἀπέπεμψε δὲ καὶ Ἑρμοτίμῳ τῷ πατρὶ δῶρα πολλὰ καὶ καλά , καὶ πλούσιον αὐτὸν ἀπέφηνε . σωφροσύνῃ τε διέζη , ὡς αἱ Ἑλληνίδες γυναῖκες λέγουσι καὶ αἱ Περσίδες . ὅρμος ἐκομίσθη ποτὲ Κύρῳ ἐκ Θετταλίας , πεμψαντος τὸν ὅρμον Σκόπα τοῦ νεωτέρου · τῷ δὲ Σκόπᾳ ἐκεκόμιστο ἐκ Σικελίας τὸ δῶρον , ἐδόκει δὲ ὁ ὅρμος θαυμαστῇ τινι τέχνῃ καὶ ποικιλίᾳ ἐξειργάσθαι . πάντων οὖν , οἷς ἔδειξεν αὐτὸν ὁ Κῦρος , θαυμαζόντων , ὑπερησθεὶς τῷ κειμηλίῳ , παραχρῆμα ἐς Ἀσπασίας ἀφίκετο , μεσούσης ἡμέρας , καὶ καταλαβὼν αὐτὴν καθεύδουσαν , ὑποδὺς ὑπὸ θοιμάτιον καὶ παρακλιθεὶς ἠρέμα , ἀψοφητὶ ἔμενεν αὐτὸς μὲν ἀτρεμῶν · ἐκείνη δὲ ἐκάθευδεν . ἐπεὶ δὲ διυπνίσθη καὶ ἐθεάσατο τὸν Κῦρον , περιπλακεῖσα αὐτῷ κατὰ τὸν συνήθη τρόπον ἐφιλοφρονεῖτο αὐτόν . ὃ δὲ ἐξελὼν ἐκ τοῦ κιβωτίου τὸν ὅρμον ἔδειξεν , ἐπειπὼν ὅτι ἄξιός ἐστιν οὗτος ἢ θυγατρὸς βασιλέως ἢ μητρός . τῆς δὲ ὁμολογούσης ʽἰδοὺ τοίνυνʼ φησὶν ʽδίδωμί σοι αὐτὸν ἔχειν κτῆμα · καί μοι ὡς ἔχεις περιθεμένη δεῖξον τὸν τράχηλον.ʼ ἡ δὲ οὐχ ἡττήθη τοῦ δώρου , ἀλλʼ εὖ μάλα σοφῶς καὶ πεπαιδευμένως ἀπεκρίνατο ʽκαὶ πῶσʼ ἔφη ʽτολμήσω Παρυσάτιδος δῶρον ἄξιον τῆς τεκούσης σε περιθέσθαι αὐτή ; ἀλλὰ τοῦτον μὲν ἀπόπεμψον ἐκείνῃ , Κῦρε · ἐγὼ δέ σοι καὶ ἄνευ τούτου παρέξω καλὸν τὸν τράχηλον.ʼ Ἀσπασία μὲν οὖν μεγαλοφρόνως καὶ ὑπὲρ τὰς γυναῖκας βασιλικῶς τὰ ἐναντία ἔδρασεν ἤπερ εἰώθασι γυναῖκες δρᾶν · φιλόκοσμοι γάρ εἰσι δεινῶς · ὁ δὲ Κῦρος ἡσθεὶς τῇ ἀποκρίσει τὴν μὲν Ἀσπασίαν κατεφίλησεν , αὐτὰ δὲ ἕκαστα καὶ τῶν πραχθέντων καὶ τῶν λεχθέντων ἐς ἐπιστολὴν ἐγγράψας ἀπέπεμψε πρὸς τὴν μητέρα σὺν τῷ ὅρμῳ . καὶ ἡ Παρύσατις λαβοῦσα τὸ δῶρον οὐδὲν ἔλαττον ἥσθη τοῖς ἐπεσταλμένοις ἢ τῷ χρυσῷ · καὶ ὑπὲρ τούτων ἠμείψατο τὴν Ἀπασίαν μεγάλοις δώροις καὶ βασιλικοῖς · ηὔφρανε γὰρ αὐτὴν μάλιστα ἐκεῖνο , ὅτι καίτοι πάνυ σφόδρα εὐδοκιμοῦσα παρὰ τῷ παιδὶ αὐτῆς ἡ Ἀσπασία , ὅμως ἐν τῷ φιλεῖσθαι ὑπὸ Κύρου ἐβούλετο τῆς Κῦρον τεκούσης ἡττᾶσθαι . ἐπῄνεσε μὲν οὖν Ἀσπασία τὰ δῶρα , οὐ μὴν ἔφατο αὐτῶν δεῖσθαι , ἐπεὶ καὶ χρήματα ἧκεν αὐτῇ μετὰ τῶν δώρων πάμπολλα · ἀπέστειλε δὲ Κύρῳ , ἐπειποῦσα ʽπολλοὺς ἀνθρώπων τρέφοντί σοι γένοιτο ἂν ταῦτα λυσιτελῆ · ἐμοὶ δὲ σὺ ἀρκεῖς φιλούμενος , καὶ κόσμος μοι εἶ σύ.ʼ καὶ ἐκ τούτων οὖν ὥσπερ εἰκὸς τὸν Κῦρον ἐξέπληξε , καὶ ἀναμφιλόγως ἐθαυμάζετο ἥδε ἡ γυνὴ καὶ διὰ τὸ κάλλος τὸ τοῦ σώματος καὶ ἔτι μᾶλλον διὰ τὴν εὐγένειαν τῆς ψυχῆς . ὅτε δὲ ἀνῃρέθη Κῦρος ἐν τῇ πρὸς τὸν ἀδελφόν μάχῃ , καὶ ἑάλω τὸ στρατόπεδον τοῦ Κύρου , μετὰ καὶ τῶν ἄλλων λαφύρων καὶ αὐτὴ ἑάλω , οὐκ εἰκῇ καὶ ὡς ἔτυχεν ἐμπεσοῦσα ἐς τοὺς πολεμίους , ἀλλʼ ἀνεζήτησεν αὐτὴν σὺν πολλῇ τῇ φροντίδι ὁ βασιλεὺς Ἀρταξέρξης · ᾔδει γὰρ αὐτῆς τὸ κλέος καὶ τὴν ἀρετήν . ἐπεὶ δὲ αὐτὴν ἤγαγον δεδεμένην , ἠγανάκτει καὶ τοὺς μὲν τοῦτο δράσαντας ἐς δεσμωτήριον ἐνέβαλε , προσέταξε δὲ αὐτῇ δοθῆναι κόσμον πολυτελῆ . ἣ δὲ ἄκουσα καὶ ποτνιωμένη καὶ δακρύουσα ἐπὶ πολλοῖς ἐβιάσθη τὴν ἐκ βασιλέως στολὴν ἐνδῦναι · ἐθρήνει γὰρ ἰσχυρῶς τὸν Κῦρον · ἐνδῦσα δὲ ἐφάνη καλλίστη γυναικῶν , καὶ παραχρῆμα ὁ Ἀρταξέρξης ἐφλέγετο καὶ κατετήκετο , καὶ πρώτην γε τῶν γυναικῶν ἦγε , καὶ ἐς ὑπερβολὴν ἐτίμα διʼ ὧν ἔσπευδεν αὐτῇ χαρίζεσθαι , θαρρῶν ὅτι Κύρου μὲν ἀναπείσει ἐπιλαθέσθαι αὐτήν , διδάξει δʼ αὐτὸν φιλεῖν οὐδὲν ἐκείνου ἧττον . καὶ ἔτυχε μὲν τῆς ἐλπίδος , ὀψὲ δὲ καὶ βραδέως · δεινὴ γὰρ ἡ ἐς Κῦρον εὔνοια ἐντακεῖσα τῇ Ἀσπασίᾳ δυσέκνιπτον ὡς ὅτι μάλιστα τὸ φίλτρον ἐνείργαστο αὐτῇ . χρόνῳ δὲ ὕστερον Τιριδάτης ὁ εὐνοῦχος ἀποθνήσκει , κάλλιστος τῶν ἐν τῇ Ἀσίᾳ καὶ ὡραιότατος γενόμενος · κατέστρεψε δὲ ἄρα οὗτος τὸν βίον μειρακιούμενος καὶ ἐκ τῆς παιδικῆς ἡλικίας ἀνατρέχων , ἐλέγετο δὲ αὐτοῦ ἐρᾶν ὁ βασιλεὺς ἀνδρειότατα . ἐκ δὴ τούτων ἐπένθει βαρύτατα καὶ δριμύτατα ἤλγει , καὶ δημοσίᾳ κατὰ πᾶσαν τὴν Ἀσίαν πένθος ἦν , χαριζομένων ἁπάντων βασιλεῖ τοῦτο . ἐτόλμα τε οὐδεὶς αὐτῷ προσελθεῖν οὐδὲ παραμυθήσασθαι · καὶ γὰρ ἐπίστευον ἀνιάτως αὐτὸν ἔχειν ἐπὶ τῷ συμβεβηκότι πάθει . τριῶν δὲ ἡμερῶν διελθουσῶν στολὴν ἀναλαβοῦσα ἡ Ἀσπασία πενθικήν , ἀπιόντος τοῦ βασιλέως ἐπὶ λουτρόν , ἔστη δακρύουσα καὶ ὁρῶσα ἐς γῆν · ὃ δὲ ἰδὼν αὐτὴν ἐξεπλάγη καὶ ἤρετο τὴν αἰτίαν τῆς ἀφίξεως . καὶ ἐκείνη φησὶ ʽλυπούμενόν σε , βασιλεῦ , καὶ ἀλγοῦντα ἀφῖγμαι παραμυθήσασθαι , εἴ σοι βουλομένῳ ἐστίν · εἰ δὲ χαλεπαίνεις , ἀπαλλάττομαι ὀπίσω.ʼ ὑπερήσθη τῇ κηδεμονίᾳ ὁ Πέρσης , καὶ προσέταξεν ἐς τὸν θάλαμον ἀνελθοῦσαν ἀναμεῖναι αὐτόν · ἣ δὲ ἔδρασε ταῦτα . ἐπεὶ δὲ ἐπανῆλθε , τὴν τοῦ εὐνούχου στολὴν ἐπὶ τῇ μελαίνῃ περιῆψε τῇ Ἀσπασίᾳ · καί πως ἔπρεψεν αὐτῇ καὶ τὰ τοῦ μειρακίου , καὶ ἔτι μᾶλλον τὰ τῆς ὥρας αὐτῇ πρὸς τὸν ἐραστὴν ἐξέλαμψεν . ἐπεὶ δὲ ἅπαξ ἐχειρώθη τούτοις ἐκεῖνος , ἠξίωσεν αὐτήν , ἔστʼ ἂν ἀπομαρανθῇ τοῦ πένθους αὐτῷ ἡ ἀκμή , οὕτως ἐσταλμένην ὡς αὐτὸν παριέναι αὐτήν . καὶ ἐκείνη χαριζομένη ἐπείσθη αὐτῷ · καὶ μόνη τῶν κατὰ τὴν Ἀσίαν οὐ γυναικῶν μόνον φασὶν ἀλλὰ καὶ τῶν τοῦ βασιλέως υἱῶν καὶ τῶν συγγενῶν παρεμυθήσατο Ἀρταξέρξην , καὶ τὸ ἐκ τῆς λύπης ἰάσατο πάθος , εἴξαντος τοῦ βασιλέως τῇ κηδεμονίᾳ καὶ τῇ παραμυθίᾳ πεισθέντος συνετῶς . ﻿
Lemmas: Ἀσπασία ὁ Ἑρμότιμος θυγάτηρ ὁ Φώκαια τρέφω ἐν ὀρφανία , ὁ μήτηρ αὐτός ἀποθνῄσκω ἐν ὠδίς . ἐκ δή οὗτος ἐν πενία μέν τρέφω ὁ Ἀσπασία , σώφρων μέντοι καί καρτερός . ὄνειρος δέ αὐτός συνεχής ἐπιφοιτάω καί μαντεύομαι αὐτός χρηστός , ὁ μέλλω αὐτός τύχη ὑπαινίσσομαι , ὅτι καλός καί ἀγαθός σύνειμι ἀνήρ . παῖς δέ ἔτι εἰμί , γίγνομαι αὐτός κατά ὁ πρόσωπον φῦμα ὑπό αὐτός ὁ γένειον , καί εἰμί ὁράω μοχθηρός καί λυπέω ὁ τε πατήρ καί ὁ παῖς . δείκνυμι οὖν αὐτός ὁ πατήρ ἰατρός · ὁ δέ ὑπισχνέομαι ἰάομαι , εἰ λαμβάνω τρεῖς στατήρ . ὁ δέ φημί μή ἔχω , ὁ δέ ἰατρός μηδέ αὐτός εὐπορέω φάρμακον φημί . καί ἀνιάω ὥσπερ ἔοικα ἐπί οὗτος ὁ Ἀσπασία καί ἀπέρχομαι ἔξω κλαίω · ἔχω δέ ἐν ὁ γόνυ κάτοπτρον καί ὁράω ἑαυτοῦ ἐν αὐτός σφόδρα ἀλγέω . ἄδειπνος δέ εἰμί ὑπό ὁ ἀνία ἀφικνέομαι ἕ εὖ μάλα εὔκαιρος ὕπνος , καί ἅμα ὁ ὕπνος περιστερά παραγίγνομαι , καί γίγνομαι γυνή ʽθάρρεἰ λέγω ὅς μακρός χαίρω λέγω ἰατρός τε αὐτός καί φάρμακον , σύ δέ ὁ ὁ Ἀφροδίτη στέφανος ὁ ῥόδινος ὅσος ἄν εἰμί ἤδη αὖος τρίβω ἐπιπάσσω ὁ ὁρμάω οὗτος ἀκούω ὁ παῖς καί δράω , ὁ φῦμα ἀφανίζω · καί ὁ Ἀσπασία καλός ὁ συμπάρθενος εἰμί αὖθις , παρά ὁ καλός ὁ θεός ὁ ὥρα ἀπολαμβάνω . καί χάρις μέν ἀφθονία ἔχω , ὡς οὐ ἄλλος παρθένος ὁ τότε · εἰμί δέ καί ὁ κόμη ξανθός καί ὅλος ὁ θρίξ ἠρέμα , ὀφθαλμός δέ ἔχω μέγας , ὀλίγος δέ εἰμί καί ἐπίγρυπος , ὁ δέ οὖς ἔχω βραχύς . εἰμί δέ αὐτός καί δέρμα ἁπαλός . ἔοικα δέ ὁ χρώς ὁ κατά ὁ πρόσωπον ῥόδον . διά οὗτος τοι ὁ Φωκαιεύς ἔτι παιδίον εἰμί καλέω Μιλτώ . ὑποφαίνω δέ καί ὁ χεῖλος ἐρυθρός , καί ὁ ὀδούς λευκός χιών εἰμί . εἰμί δέ καί ὁ σφυρόν ἀγαθός καί οἷος Ὅμηρος λέγω ὁ ὡραῖος γυνή κατά ὁ ἑαυτοῦ φωνή , καλλίσφυρος ὀνομάζω . φώνημα δέ ἔχω ἡδύς καί ἁπαλός · λέγω ἄν τις λαλέω αὐτός ἀκούω Σειρήν . πολυπραγμοσύνη δέ ἅπας γυναικεῖος καί περιεργία ἀπαλλάσσω . ὁ μέν γάρ πλοῦτος φιλέω χορηγέω καί ὁ τοιοῦτος , πένομαι δέ ἐκεῖνος καί τρέφω ὑπό πατήρ καί αὐτός πένης περίεργος μέν οὐδείς οὐδέ περισσός εἰς ὁ εἶδος ἐρανίζω . ἀφικνέομαι δέ ποτέ παρά Κῦρος ὁ Δαρεῖος καί Παρύσατις ὁ Ἀσπασία ὁ ἀδελφός Ἀρταξέρξης , οὐ ἑκών οὐδέ ἑκών αὐτός ὁ πατήρ ἀποπέμπω , ἀλλά γάρ πρός βία , οἷος πολλάκις ἀπαντάω ἤ πόλις ἁλίσκομαι ἤ τύραννος βιάζω ἤ σατράπης . εἷς οὖν ὁ Κῦρος σατράπης μετά καί ἄλλος παρθένος ἀνάγω αὐτός πρός Κῦρος , καί ταχύς ὁ ἄλλος παλλακίς προτιμάω διά τε ἦθος ἀφέλεια καί ὁ τρόπος ὁ αἰδήμων καί ὅτι ἀπερίεργος καλός εἰμί . συμμάχομαι δέ πρός ὁ ὑπερφιλέω καί ὅτι σύνεσις ἔχω . πολλάκις γοῦν καί ὑπέρ ὁ ἐπείγω χράω αὐτός σύμβουλος Κῦρος , καί πείθω οὐ μεταγιγνώσκω . ὡς δέ ἔρχομαι ὁ πρῶτος πρός Κῦρος ὁ Ἀσπασία , τυγχάνω μέν ἀπό δεῖπνον εἰμί καί πίνω μέλλω κατά ὁ τρόπος ὁ Περσικός · μετά γάρ ὁ ἐμπίμπλημι τροφή ὁ Πέρσης ὁ τε οἶνος καί ὁ πρόποσις εὖ μάλα ἀποσχολάζω , ὡς πρός ἀντίπαλος ὁ πότος ἀποδύω . μεσόω οὖν ὁ πότος τέσσαρες παρθένος παράγω ὁ Κῦρος Ἑλληνικός , ἐν δέ ὁ καί ὁ Φώκαια Ἀσπασία εἰμί . εἰμί ﻿ δέ καλός διασκευάζω · ὁ μέν γάρ τρεῖς ὑπό ὁ οἰκεῖος γυνή , ὅς τυγχάνω αὐτός συνανέρχομαι , διαπλέκω τε εἰμί ὁ κόμη καί διαποικίλλω ὁ πρόσωπον ἔντριψις καί φάρμακον . εἰμί δέ καί ὑπό ὁ τροφεύς διδάσκω ὅπως τε ὑποτρέχω χρή ὁ Κῦρος καί τίς τρόπος θωπεύω , καί προσέρχομαι μή ἀποστρέφω καί ἅπτω μή δυσχεραίνω καί φιλέω ὑπομένω , ἑταιρικός εὖ μάλα μάθημα καί δίδαγμα καί γυνή καπηλικός ὁ κάλλος χράω ἔργον . σπεύδω οὖν ἄλλος ἄλλος ὑπερβάλλω ὁ κάλλος . ὁ δέ Ἀσπασία οὔτε ἐνδύω πολυτελής χιτών βούλομαι , οὔτε περίβλημα περιβάλλω ποικίλος ἀξιόω , οὔτε λούω ὑπομένω , ἀνευφημέω δέ θεός πᾶς καλέω Ἑλλήνιος καί Ἐλευθέριος ὁ αὐτός , καί ὁ ὁ πατήρ ὄνομα βοάω , καί καταράομαι ἑαυτοῦ καί ὁ πατήρ , δουλεία σαφής καί ὁμολογέω ὑπομένω πιστεύω ὁ ἔξω ὁ συνήθεια περί ὁ σῶμα στολή τε ἅμα καί περίεργος κατασκευή . ῥαπίζω δέ πρός ἀνάγκη ἐνδύω , καί εἴκω ὁ ἐπίταγμα , ἀλγέω ὅμως ὅτι οὐ παρθενικός ἀλλά ἑταιρικός πράσσω βιάζω . ὁ μέν οὖν ἄλλος παρέρχομαι ἀντιβλέπω ὁ Κῦρος καί ὑπομειδιάω καί φαιδρότης προσποιέω · ὁ γε μήν Ἀσπασία ὁράω κάτω , καί ἐρύθημα εὖ μάλα φλογώδης ἐμπίμπλημι αὐτός ὁ πρόσωπον , καί ἐπιπληρόω ὁ ὀφθαλμός δάκρυον , καί ἐκ πᾶς ὁ τρόπος δῆλος εἰμί αἰδέομαι . ἐπεί δέ κελεύω πλησίον ἑαυτοῦ ὁ ἄνθρωπος καθίζω , ὁ μέν πείθω καί πάνυ εὔκολος , ὁ δέ Φώκαια ὁ πρόσταγμα οὐδείς προσέχω , ἕως αὐτός ὁ ἄγω σατράπης πρός βία καθίζω . ἅπτω δέ ὁ Κῦρος καί διασκοπέω ὁ ὀφθαλμός αὐτός καί ὁ παρειά καί ὁ δάκτυλος , ὁ μέν ἀνέχω , ὁ δέ οὐ ὑπομένω · ἄκρος γάρ ὁ χείρ μόνος ὁ Κῦρος προσάπτω ἐκβοάω τε καί φημί αὐτός οἰμώζω τοιοῦτος δράω . ὑπερήδομαι οὗτος ὁ Κῦρος . ἐπανίστημι τε αὐτός καί πειράω φεύγω , ἐπεί καί ὁ μαστός προσάπτω , ἀλλά ἐνταῦθα μέν ὑπεράγαμαι ὁ εὐγένεια οὐ Περσικός ὁ ὁ Δαρεῖος , ἀλλά καί ἀποβλέπω πρός ὁ ἀγοραστής ἵστημι μόνη φημί ʽἐλευθέραν καί ἀδιάφθορος ἄγω · ὁ δέ λοιπός καπηλικός ἔχω καί ὁ εἶδος καί ἔτι μάλα ὁ τρόπος ἐκ δή οὗτος ὁ Κῦρος πολύς οὗτος ἀγαπάω ἤ ὅς ὁμιλέω ποτέ ἄνθρωπος . χρόνος δέ ὕστερον ὑπερέραμαι μέν οὗτος ὁ Κῦρος , ἀντεράω δέ καί ὑπό ἐκεῖνος , καί εἰς τοσοῦτος ἄμφω ὁ φιλία προέρχομαι , ὡς ἐγγύς ἰσοτιμία εἰμί καί μή ἀπᾴδω Ἑλληνικός γάμος ὁμόνοια τε καί σωφροσύνη . ἀφικνέομαι οὖν ὁ εἰς Ἀσπασία ἔρως καί εἰς Ἰωνία ὁ κλέος καί εἰς ὁ Ἑλλάς πᾶς . ἐπιπληρόω δέ καί ὁ Πελοπόννησος ὁ ὑπέρ Κῦρος τε καί ἐκεῖνος λόγος , ἀλλά καί εἰς βασιλεύς ὁ μέγας ἥκω ὁ δόξα · πιστεύω γάρ δή ὅτι γυνή ἄλλος μετά αὐτός οὐ ἀξιόω πειράω Κῦρος . ἐκ δή οὗτος εἰσέρχομαι ὁ Ἀσπασία μνήμη ὁ ἀρχαῖος φάσμα , περιστερά τε ἐκεῖνος καί ὁ ἐκ αὐτός λόγος καί ὅσος προλέγω ὁ θεός · καί πιστεύω αὐτός ἐκ ἀρχή μελεδωνός αὐτός γίγνομαι , καί θύω ὁ Ἀφροδίτη τελεστήριον καί χαριστήριος . πρῶτος μέν οὖν εἴδωλον χρύσεος ἀρκεόντως μέγεθος ἔχω αὐτός κατασκευάζω . ἐννοέω δέ ὁ ἄγαλμα οὗτος Ἀφροδίτη εἰμί , καί πελειάς αὐτός παρίστημι λιθοκόλλητος · καί ἀνά πᾶς ἡμέρα θυσία τε ἱλάομαι καί εὐφημία . ἀποπέμπω δέ καί Ἑρμότιμος ὁ πατήρ δῶρον πολύς καί καλός , καί πλούσιος αὐτός ἀποφαίνω . σωφροσύνη τε διαζάω , ὡς ὁ Ἑλληνίς γυνή λέγω καί ὁ Περσίς . ὅρμος κομίζω ποτέ Κῦρος ἐκ Θεσσαλία , πέμπω ὁ ὅρμος Σκόπας ὁ νεώτερος · ὁ δέ Σκόπας κομίζω ἐκ Σικελία ὁ δῶρον , δοκέω δέ ὁ ὅρμος θαυμαστός τις τέχνη καί ποικιλία ἐξεργάζομαι . πᾶς οὖν , ὅς δείκνυμι αὐτός ὁ Κῦρος , θαυμάζω , ὑπερήδομαι ὁ κειμήλιον , παραχρῆμα εἰς Ἀσπασία ἀφικνέομαι , μεσόω ἡμέρα , καί καταλαμβάνω αὐτός καθεύδω , ὑποδύω ὑπό ἱμάτιον καί παρακλίνω ἠρέμα , ἀψοφητί μένω αὐτός μέν ἀτρεμέω · ἐκεῖνος δέ καθεύδω . ἐπεί δέ διυπνίζω καί θεάομαι ὁ Κῦρος , περιπλέκω αὐτός κατά ὁ συνήθης τρόπος φιλοφρονέομαι αὐτός . ὁ δέ ἐξαιρέω ἐκ ὁ κιβώτιον ὁ ὅρμος δείκνυμι , ἐπιλέγω ὅτι ἄξιος εἰμί οὗτος ἤ θυγάτηρ βασιλεύς ἤ μήτηρ . ὁ δέ ὁμολογέω ἰδέω ὅτινος φημί ὁράω σύ αὐτός ἔχω κτῆμα · καί ἐγώ ὡς ἔχω περιτίθημι δείκνυμι ὁ τράχηλος ὁ δέ οὐ ἡσσάομαι ὁ δῶρον , ἀλλά εὖ μάλα σοφός καί πεπαιδευμένως ἀποκρίνω ὅς πάω φημί τολμάω Παρύσατις δῶρον ἄξιος ὁ τίκτω σύ περιτίθημι αὐτός ; ἀλλά οὗτος μέν ἀποπέμπω ἐκεῖνος , Κῦρος · ἐγώ δέ σύ καί ἄνευ οὗτος παρέχω καλός ὁ τράχηλος Ἀσπασία μέν οὖν μεγαλόφρων καί ὑπέρ ὁ γυνή βασιλικός ὁ ἐναντίος δράω ἤ εἴωθα γυνή δράω · φιλόκοσμος γάρ εἰμί δεινός · ὁ δέ Κῦρος ἥδομαι ὁ ἀπόκρισις ὁ μέν Ἀσπασία καταφιλέω , αὐτός δέ ἕκαστος καί ὁ πράσσω καί ὁ λέγω εἰς ἐπιστολή ἐγγράφω ἀποπέμπω πρός ὁ μήτηρ σύν ὁ ὅρμος . καί ὁ Παρύσατις λαμβάνω ὁ δῶρον οὐδείς ἐλαχύς ἥδομαι ὁ ἐπιστέλλω ἤ ὁ χρυσός · καί ὑπέρ οὗτος ἀμείβω ὁ Ἀπασία μέγας δῶρον καί βασιλικός · εὐφραίνω γάρ αὐτός μάλα ἐκεῖνος , ὅτι καίτοι πάνυ σφόδρα εὐδοκιμέω παρά ὁ παῖς αὐτός ὁ Ἀσπασία , ὅμως ἐν ὁ φιλέω ὑπό Κῦρος βούλομαι ὁ Κῦρος τίκτω ἡσσάομαι . ἐπαινέω μέν οὖν Ἀσπασία ὁ δῶρον , οὐ μήν φημί αὐτός δέω , ἐπεί καί χρῆμα ἥκω αὐτός μετά ὁ δῶρον πάμπολυς · ἀποστέλλω δέ Κῦρος , ἐπιλέγω ʽπολλοὺς ἄνθρωπος τρέφω σύ γίγνομαι ἄν οὗτος λυσιτελής · ἐγώ δέ σύ ἀρκέω φιλέω , καί κόσμος ἐγώ εἰμί ὅς καί ἐκ οὗτος οὖν ὥσπερ ἔοικα ὁ Κῦρος ἐκπλήγνυμι , καί ἀναμφίλογος θαυμάζω ὅδε ὁ γυνή καί διά ὁ κάλλος ὁ ὁ σῶμα καί ἔτι μάλα διά ὁ εὐγένεια ὁ ψυχή . ὅτε δέ ἀναιρέω Κῦρος ἐν ὁ πρός ὁ ἀδελφός μάχη , καί ἁλίσκομαι ὁ στρατόπεδον ὁ Κῦρος , μετά καί ὁ ἄλλος λάφυρα καί αὐτός ἁλίσκομαι , οὐ εἰκῇ καί ὡς τυγχάνω ἐμπίπτω εἰς ὁ πολέμιος , ἀλλά ἀναζητέω αὐτός σύν πολύς ὁ φροντίς ὁ βασιλεύς Ἀρταξέρξης · οἶδα γάρ αὐτός ὁ κλέος καί ὁ ἀρετή . ἐπεί δέ αὐτός ἄγω δέω , ἀγανακτέω καί ὁ μέν οὗτος δράω εἰς δεσμωτήριον ἐμβάλλω , προστάσσω δέ αὐτός δίδωμι κόσμος πολυτελής . ὁ δέ ἄκων καί ποτνιάομαι καί δακρύω ἐπί πολύς βιάζω ὁ ἐκ βασιλεύς στολή ἐνδύω · θρηνέω γάρ ἰσχυρός ὁ Κῦρος · ἐνδύω δέ φαίνω καλός γυνή , καί παραχρῆμα ὁ Ἀρταξέρξης φλέγω καί κατατήκω , καί πρῶτος γε ὁ γυνή ἄγω , καί εἰς ὑπερβολή τιμάω διά ὅς σπεύδω αὐτός χαρίζω , θαρσέω ὅτι Κῦρος μέν ἀναπείθω ἐπιλανθάνω αὐτός , διδάσκω δέ αὐτός φιλέω οὐδείς ἐκεῖνος ἥσσων . καί τυγχάνω μέν ὁ ἐλπίς , ὀψέ δέ καί βραδύς · δεινός γάρ ὁ εἰς Κῦρος εὔνοια ἐντήκω ὁ Ἀσπασία δυσέκνιπτος ὡς ὅτι μάλα ὁ φίλτρον ἐνεργάζομαι αὐτός . χρόνος δέ ὕστερον Τιριδάτης ὁ εὐνοῦχος ἀποθνῄσκω , καλός ὁ ἐν ὁ Ἀσία καί ὡραῖος γίγνομαι · καταστρέφω δέ ἄρα οὗτος ὁ βίος μειρακιόομαι καί ἐκ ὁ παιδικός ἡλικία ἀνατρέχω , λέγω δέ αὐτός ἐράω ὁ βασιλεύς ἀνδρεῖος . ἐκ δή οὗτος πενθέω βαρύς καί δριμύς ἀλγέω , καί δημοσίᾳ κατά πᾶς ὁ Ἀσία πένθος εἰμί , χαρίζω ἅπας βασιλεύς οὗτος . τολμάω τε οὐδείς αὐτός προσέρχομαι οὐδέ παραμυθέομαι · καί γάρ πιστεύω ἀνίατος αὐτός ἔχω ἐπί ὁ συμβαίνω πάθος . τρεῖς δέ ἡμέρα διέρχομαι στολή ἀναλαμβάνω ὁ Ἀσπασία πενθικός , ἀπέρχομαι ὁ βασιλεύς ἐπί λουτρόν , ἵστημι δακρύω καί ὁράω εἰς γῆ · ὁ δέ ὁράω αὐτός ἐκπλήσσω καί ἔρομαι ὁ αἰτία ὁ ἄφιξις . καί ἐκεῖνος φημί λυπέω σύ , βασιλεύς , καί ἀλγέω ἀφικνέομαι παραμυθέομαι , εἰ σύ βούλομαι εἰμί · εἰ δέ χαλεπαίνω , ἀπαλλάσσω ὀπίσω ὑπερήδομαι ὁ κηδεμονία ὁ Πέρσης , καί προστάσσω εἰς ὁ θάλαμος ἀνέρχομαι ἀναμένω αὐτός · ὁ δέ δράω οὗτος . ἐπεί δέ ἐπανέρχομαι , ὁ ὁ εὐνοῦχος στολή ἐπί ὁ μέλας περιάπτω ὁ Ἀσπασία · καί πως πρέπω αὐτός καί ὁ ὁ μειράκιον , καί ἔτι μάλα ὁ ὁ ὥρα αὐτός πρός ὁ ἐραστής ἐκλάμπω . ἐπεί δέ ἅπαξ χειρόω οὗτος ἐκεῖνος , ἀξιόω αὐτός , ἔστε ἄν ἀπομαραίνομαι ὁ πένθος αὐτός ὁ ἀκμή , οὕτως στέλλω ὡς αὐτός παρέρχομαι αὐτός . καί ἐκεῖνος χαρίζω πείθω αὐτός · καί μόνος ὁ κατά ὁ Ἀσία οὐ γυνή μόνος φημί ἀλλά καί ὁ ὁ βασιλεύς υἱός καί ὁ συγγενής παραμυθέομαι Ἀρταξέρξης , καί ὁ ἐκ ὁ λύπη ἰάομαι πάθος , εἴκω ὁ βασιλεύς ὁ κηδεμονία καί ὁ παραμυθία πείθω συνετῶς . ﻿