claudius-aelianus.varia-historia 2.13
ἐπετίθεντο τῷ Σωκράτει καὶ ἐπεβούλευον οἱ ἀμφὶ τὸν Ἄνυτον ὧν χάριν καὶ διʼ ἃς αἰτίας λέλεκται πάλαι . ὑφορώμενοι δὲ τοὺς Ἀθηναίους καὶ δεδιότες ὅπως ποτὲ ἕξουσι πρὸς τὴν κατηγορίαν τοῦ ἀνδρὸς ʽπολὺ γὰρ ἦν τὸ τοῦ Σωκράτους ὄνομα διά τε τὰ ἄλλα καὶ ὅτι τοὺς σοφιστὰς ἤλεγχεν οὐδὲν ὑγιὲς ὄντας οὐδέ τι σπουδαῖον ἢ εἰδότας ἢ λέγοντασʼ , ἐκ τούτων οὖν ἐβουλήθησαν πεῖραν καθεῖναι ὑπὲρ τῆς κατʼ αὐτοῦ διαβολῆς . τὸ μὲν γὰρ ἄντικρυς ἀπενέγκασθαι γραφὴν κατʼ αὐτοῦ παραχρῆμα οὐκ ἐδοκίμαζον διʼ ἃ προεῖπον καὶ διʼ ἐκεῖνα δέ , μή ποτε ἄρα ἀγριάναντες οἱ φίλοι οἱ τοῦ Σωκράτους ἐξάψωσι κατʼ αὐτῶν τοὺς δικαστάς , εἶτά τι πάθωσι κακὸν ἀνήκεστον , ἅτε συκοφαντοῦντες ἄνδρα οὐ μόνον οὐδενὸς αἴτιον κακοῦ τῇ πόλει , ἐκ δὲ τῶν ἐναντίων καὶ κόσμον ταῖς Ἀθήναις ﻿ ὄντα . τί οὖν ἐπινοοῦσιν ; Ἀριστοφάνην τὸν τῆς κωμῳδίας ποιητήν , βωμολόχον ἄνδρα καὶ γελοῖον ὄντα καὶ εἶναι σπεύδοντα , ἀναπείθουσι κωμῳδῆσαι τὸν Σωκράτη , ταῦτα δήπου τὰ περιφερόμενα , ὡς ἦν ἀδολέσχης , λέγων τε αὖ καὶ τὸν ἥττω λόγον ἀπέφαινε κρείττονα , καὶ ἐσῆγε ξένους δαίμονας , καὶ οὐκ ᾐδεῖτο θεοὺς οὐδʼ ἐτίμα , τὰ δὲ αὐτὰ ταῦτα καὶ τοὺς προσιόντας αὐτῷ ἐδίδασκέ τε καὶ εἰδέναι ἀνέπειθεν . ὁ δὲ Ἀριστοφάνης λαβόμενος ὑποθέσεως εὖ μάλα ἀνδρικῆς , ὑποσπείρας γέλωτα καὶ τὸ ἐκ τῶν μέτρων αἱμύλον καὶ τὸν ἄριστον τῶν Ἑλλήνων λαβὼν ὑπόθεσιν ʽοὐ γάρ οἱ κατὰ Κλέωνος ἦν τὸ δρᾶμα , οὐδὲ ἐκωμῴδει Λακεδαιμονίους ἢ Θηβαίους ἢ Περικλέα αὐτόν , ἀλλʼ ἄνδρα τοῖς τε ἄλλοις θεοῖς φίλον καὶ δὴ καὶ μάλιστα τῷ Ἀπόλλωνἰ , ἅτε οὖν ἄηθες πρᾶγμα καὶ ὅραμα παράδοξον ἐν σκηνῇ καὶ κωμῳδίᾳ Σωκράτης , πρῶτον μὲν ἐξέπληξεν ἡ κωμῳδία τῷ ἀδοκήτῳ τοὺς Ἀθηναίους , εἶτα καὶ φύσει φθονεροὺς ὅντας κοὶ τοῖς ἀρίστοις βασκαίνειν προῃρημένους οὐ μόνον τοῖς ἐν τῇ πολιτείᾳ καὶ ταῖς ἀρχαῖς ἀλλʼ ἔτι καὶ πλέον τοῖς εὐδοκιμοῦσιν ἢ ἐν λόγοις ἀγαθοῖς ἢ ἐν βίου σεμνότητι , ἄκουσμα ἔδοξεν ἥδιστον αἵδε αἱ Νεφέλαι , καὶ ἐκρότουν τὸν ποιητὴν ὡς οὔ ποτε ἄλλοτε , καὶ ἐβόων νικᾶν , καὶ προσέταττον τοῖς κριταῖς ἄνωθεν Ἀριστοφάνην ἀλλὰ μὴ ἄλλον γράφειν . καὶ τὰ μὲν τοῦ δράματος τοιαῦτα · ὁ δὲ Σωκράτης σπάνιον μὲν ἐπεφοίτα τοῖς θεάτροις , εἴ ποτε δὲ Εὐριπίδης ὁ τῆς τραγῳδίας ποιητὴς ἠγωνίζετο καινοῖς τραγῳδοῖς , τότε γε ἀφικνεῖτο . καὶ Πειραιοῖ δὲ ἀγωνιζομένου τοῦ Εὐριπίδου καὶ ἐκεῖ κατῄει · ἔχαιρε γὰρ τῷ ἀνδρὶ διά τε τὴν σοφίαν αὐτοῦ καὶ τὴν ἐν τοῖς μέτροις ἀρετήν . ἤδη δέ ποτε αὐτὸν ἐρεσχελῶν Ἀλκιβιάδης ὁ Κλεινίου καὶ Κριτίας ὁ Καλλαίσχρου καὶ κωμῳδῶν ἀκοῦσαι παρελθόντα ἐς τὸ θέατρον ἐξεβιάσαντο . ὃ δὲ αὐτοῖς οὐκ ἠρέσκετο , ἀλλὰ δεινῶς κατεφρόνει ʽἅτε ἀνὴρ σώφρων καὶ δίκαιος καὶ ἀγαθὸς καὶ ἐπὶ τούτοις σοφόσʼ ἀνδρῶν κερτόμων καὶ ὑβριστῶν καὶ ὑγιὲς λεγόντων οὐδέν · ἅπερ ἐλύπει δεινῶς αὐτούς . καὶ ταῦτα οὖν τῆς κωμῳδίας ἦν αὐτῷ τὰ σπέρματα , ἀλλʼ οὐ μόνον ἃ παρὰ τοῦ Ἀνύτου καὶ Μελήτου ὡμολόγηται . εἰκὸς δὲ καὶ χρηματίσασθαι ὑπὲρ τούτων Ἀριστοφάνην . καὶ γὰρ βουλομένων , μᾶλλον δὲ ἐκ παντὸς συκοφαντῆσαι τὸν Σωκράτη σπευδόντων ἐκείνων , καὶ αὐτὸν δὲ πένητα ἅμα καὶ κατάρατον ὄντα , τί παράδοξον ἦν ἀργύριον λαβεῖν ἐπʼ οὐδενὶ ὑγιεῖ ; καὶ ὑπὲρ μὲν τούτων αὐτὸς οἶδεν · εὐδοκίμει δʼ οὖν αὐτῷ τὸ δρᾶμα . καὶ γάρ τοι καὶ τὸ τοῦ Κρατίνου τοῦτο συνέβη εἴ ποτε ἄλλοτε καὶ τότε , τῷ θεάτρῳ νοσῆσαι τὰς φρένας . καὶ ἅτε ὄντων Διονυσίων πάμπολύ τι χρῆμα τῶν Ἑλλήνων σπουδῇ τῆς θέας ἀφίκετο . περιφερομένου τοίνυν ἐν τῇ σκηνῇ τοῦ Σωκράτους καὶ ὀνομαζομένου πολλάκις , οὐκ ἂν δὲ θαυμάσαιμι εἰ καὶ βλεπομένου ἐν τοῖς ὑποκριταῖς ʽδῆλα γὰρ δὴ ὅτι καὶ οἱ σκευοποιοὶ ἔπλασαν αὐτὸν ὡς ὅτι μάλιστα ἐξεικάσαντεσʼ , ἀλλʼ οἵ γε ξένοι ʽτὸν γὰρ κωμῳδούμενον ἠγνόουνʼ θροῦς παρʼ αὐτῶν ἐπανίστατο , καὶ ἐζήτουν ὅστις ποτὲ οὗτος ὁ Σωκράτης ἐστίν . ὅπερ οὖν ἐκεῖνος αἰσθόμενος ʽκαὶ γάρ τοι καὶ παρῆν οὐκ ἄλλως οὐδὲ ἐκ τύχης , εἰδὼς δὲ ὅτε κωμῳδοῦσιν αὐτόν · καὶ δὴ καὶ ἐν καλῷ τοῦ θέατρου ἐκάθητὀ , ἵνα οὖν λύσῃ τὴν τῶν ξένων ἀπορίαν , ἐξαναστὰς παρʼ ὅλον τὸ δρᾶμα ἀγωνιζομένων τῶν ὑποκριτῶν ἑστὼς ἐβλέπετο . τοσοῦτον ἄρα περιῆν τῷ Σωκράτει τοῦ κωμῳδίας καὶ Ἀθηναίων καταφρονεῖν .
Lemmas: ἐπιτίθημι ὁ Σωκράτης καί ἐπιβουλεύω ὁ ἀμφί ὁ Ἄνυτος ὅς χάριν καί διά ὅς αἰτία λέγω πάλαι . ὑφοράω δέ ὁ Ἀθηναῖος καί δείδω ὅπως ποτέ ἔχω πρός ὁ κατηγορία ὁ ἀνήρ ʽπολὺ γάρ εἰμί ὁ ὁ Σωκράτης ὄνομα διά τε ὁ ἄλλος καί ὅτι ὁ σοφιστής ἐλέγχω οὐδείς ὑγιής εἰμί οὐδέ τις σπουδαῖος ἤ οἶδα ἤ λέγω , ἐκ οὗτος οὖν βούλομαι πεῖρα καθίημι ὑπέρ ὁ κατά αὐτός διαβολή . ὁ μέν γάρ ἄντικρυς ἀποφέρω γραφή κατά αὐτός παραχρῆμα οὐ δοκιμάζω διά ὅς προλέγω καί διά ἐκεῖνος δέ , μή ποτέ ἄρα ἀγριαίνω ὁ φίλος ὁ ὁ Σωκράτης ἐξάπτω κατά αὐτός ὁ δικαστής , εἶτα τις πάσχω κακός ἀνήκεστος , ἅτε συκοφαντέω ἀνήρ οὐ μόνος οὐδείς αἴτιος κακός ὁ πόλις , ἐκ δέ ὁ ἐναντίος καί κόσμος ὁ Ἀθῆναι ﻿ εἰμί . τίς οὖν ἐπινοέω ; Ἀριστοφάνης ὁ ὁ κωμῳδία ποιητής , βωμολόχος ἀνήρ καί γέλοιος εἰμί καί εἰμί σπεύδω , ἀναπείθω κωμῳδέω ὁ Σωκράτης , οὗτος δήπου ὁ περιφέρω , ὡς εἰμί ἀδολέσχης , λέγω τε αὖ καί ὁ ἥσσων λόγος ἀποφαίνω κρατύς , καί εἰσάγω ξένος δαίμων , καί οὐ αἰδέομαι θεός οὐδέ τιμάω , ὁ δέ αὐτός οὗτος καί ὁ προσέρχομαι αὐτός διδάσκω τε καί οἶδα ἀναπείθω . ὁ δέ Ἀριστοφάνης λαμβάνω ὑπόθεσις εὖ μάλα ἀνδρικός , ὑποσπείρω γέλως καί ὁ ἐκ ὁ μέτρον αἱμύλος καί ὁ ἀγαθός ὁ Ἕλλην λαμβάνω ὑπόθεσις ὕω γάρ ἕ κατά Κλέων εἰμί ὁ δρᾶμα , οὐδέ κωμῳδέω Λακεδαιμόνιος ἤ Θηβαῖος ἤ Περικλῆς αὐτός , ἀλλά ἀνήρ ὁ τε ἄλλος θεός φίλος καί δή καί μάλα ὁ Ἀπόλλων , ἅτε οὖν ἀήθης πρᾶγμα καί ὅραμα παράδοξος ἐν σκηνή καί κωμῳδία Σωκράτης , πρῶτος μέν ἐκπλήσσω ὁ κωμῳδία ὁ ἀδόκητος ὁ Ἀθηναῖος , εἶτα καί φύσις φθονερός εἰμί κοί ὁ ἀγαθός βασκαίνω προλέγω οὐ μόνος ὁ ἐν ὁ πολιτεία καί ὁ ἀρχή ἀλλά ἔτι καί πολύς ὁ εὐδοκιμέω ἤ ἐν λόγος ἀγαθός ἤ ἐν βίος σεμνότης , ἄκουσμα δοκέω ἡδύς ὅδε ὁ Νεφέλη , καί κροτέω ὁ ποιητής ὡς οὐ ποτέ ἄλλοτε , καί βοάω νικάω , καί προστάσσω ὁ κριτής ἄνωθεν Ἀριστοφάνης ἀλλά μή ἄλλος γράφω . καί ὁ μέν ὁ δρᾶμα τοιοῦτος · ὁ δέ Σωκράτης σπάνιος μέν ἐπιφοιτάω ὁ θέατρον , εἰ ποτέ δέ Εὐριπίδης ὁ ὁ τραγῳδία ποιητής ἀγωνίζομαι καινός τραγῳδός , τότε γε ἀφικνέομαι . καί Πειραιοῖ δέ ἀγωνίζομαι ὁ Εὐριπίδης καί ἐκεῖ κατέρχομαι · χαίρω γάρ ὁ ἀνήρ διά τε ὁ σοφία αὐτός καί ὁ ἐν ὁ μέτρον ἀρετή . ἤδη δέ ποτέ αὐτός ἐρεσχελέω Ἀλκιβιάδης ὁ Κλείνιος καί Κριτίας ὁ Κάλλαισχρος καί κωμῳδέω ἀκούω παρέρχομαι εἰς ὁ θέατρον ἐκβιάζω . ὁ δέ αὐτός οὐ ἀρέσκω , ἀλλά δεινός καταφρονέω ἅπτω ἀνήρ σώφρων καί δίκαιος καί ἀγαθός καί ἐπί οὗτος σοφός ἀνήρ κέρτομος καί ὑβριστής καί ὑγιής λέγω οὐδείς · ὅς λυπέω δεινός αὐτός . καί οὗτος οὖν ὁ κωμῳδία εἰμί αὐτός ὁ σπέρμα , ἀλλά οὐ μόνος ὅς παρά ὁ Ἄνυτος καί Μέλητος ὁμολογέω . ἔοικα δέ καί χρηματίζω ὑπέρ οὗτος Ἀριστοφάνης . καί γάρ βούλομαι , μάλα δέ ἐκ πᾶς συκοφαντέω ὁ Σωκράτης σπεύδω ἐκεῖνος , καί αὐτός δέ πένης ἅμα καί κατάρατος εἰμί , τίς παράδοξος εἰμί ἀργύριον λαμβάνω ἐπί οὐδείς ὑγιής ; καί ὑπέρ μέν οὗτος αὐτός οἶδα · εὐδοκιμέω δέ οὖν αὐτός ὁ δρᾶμα . καί γάρ τοι καί ὁ ὁ Κρατῖνος οὗτος συμβαίνω εἰ ποτέ ἄλλοτε καί τότε , ὁ θέατρον νοσέω ὁ φρήν . καί ἅτε εἰμί Διονύσιον πάμπολυς τις χρῆμα ὁ Ἕλλην σπουδή ὁ θέα ἀφικνέομαι . περιφέρω τοίνυν ἐν ὁ σκηνή ὁ Σωκράτης καί ὀνομάζω πολλάκις , οὐ ἄν δέ θαυμάζω εἰ καί βλέπω ἐν ὁ ὑποκριτής ʽδῆλα γάρ δή ὅτι καί ὁ σκευοποιός πλάσσω αὐτός ὡς ὅτι μάλα ἐξεικάζω , ἀλλά ὁ γε ξένος ὅς γάρ κωμῳδέω ἀγνοέω θρόος παρά αὐτός ἐπανίστημι , καί ζητέω ὅστις ποτέ οὗτος ὁ Σωκράτης εἰμί . ὅς οὖν ἐκεῖνος αἰσθάνομαι ὅς γάρ τοι καί πάρειμι οὐ ἄλλος οὐδέ ἐκ τύχη , οἶδα δέ ὅτε κωμῳδέω αὐτός · καί δή καί ἐν καλός ὁ θέατρον κάθημαι , ἵνα οὖν λύω ὁ ὁ ξένος ἀπορία , ἐξανίστημι παρά ὅλος ὁ δρᾶμα ἀγωνίζομαι ὁ ὑποκριτής ἵστημι βλέπω . τοσοῦτος ἄρα περίειμι ὁ Σωκράτης ὁ κωμῳδία καί Ἀθηναῖος καταφρονέω .