claudius-aelianus.de-natura-animalium 13.21
Τριτώνων πέρι σαφῆ μὲν λόγον καὶ ἀπόδειξιν ἰσχυρὰν οὐ μάλα τί φασιν εἰπεῖν ἔχειν τοὺς ἁλιέας · λέγει δʼ οὖν φήμη διαρρέουσα ναὶ μὰ Δία πολλὴ γίνεσθαί τινα ἐν τῇ θαλάττῃ κήτη ἀνθρωπόμορφα τὰ ἀπὸ κεφαλῆς ὅσα ἐς ἰξὺν λήγει . λέγει δὲ Δημόστρατος ἐν λόγοις ἁλιευτικοῖς ἐν Τανάγρᾳ θεάσασθαι τάριχον Τρίτωνα . καὶ τὰ μὲν ἄλλα ἦν φησι καὶ τοῖς πλαττομένοις ὅμοιος καὶ τοῖς γραφομένοις , τὴν δέ οἱ κεφαλὴν ὑπὸ χρόνου διεφθαρμένην οὐ πάνυ τι σαφῆ ἔφατο εἶναι οὐδὲ οἵαν συνιδεῖν τε καὶ γνωρίσαι ῥᾷστα · προσαψαμένου δέ μου φολίδες ἀπέπιπτον τραχεῖαι καὶ μέντοι καὶ ἀντίτυποι εὖ μάλα . τῶν δέ τις ἐκ τῆς βουλῆς ἁρμοζόντων κλήρῳ τὴν Ἑλλάδα καὶ πεπιστευμένων τὴν ἀρχὴν ἑνὸς ἔτους , οἷα δὴ βασανιῶν καὶ ἐλέγξων τοῦ βλεπομένου τὴν φύσιν , τοῦ δέρματος παρελὼν ὀλίγον καθήγισεν ἐπὶ πυρός , καὶ ὀσμὴ μὲν βαρεῖα καομένου τοῦ ἐμβληθέντος προσέβαλε τῶν παρόντων τὰς ῥῖνας . οὐ μὴν συμβαλεῖν φησιν εἴτε χερσαῖον τὸ ζῷον εἴτε θαλάττιον εἴη τὴν φύσιν εἴχομεν . ἀλλʼ ἥ γε πεῖρα οὐ χρηστόν οἱ τὸν μισθὸν ἀπέδωκεν . οὐ γὰρ μετὰ μακρὸν τὸν βίον κατέστρεψε , περαιούμενος ὀλίγον καὶ στενὸν πορθμὸν ἑξήρει πορθμείῳ καὶ βραχεῖ . καὶ ἔλεγόν γε , ὡς ἐκεῖνος λέγει , Ταναγραῖοι παθεῖν αὐτὸν ταῦτα ἀνθʼ ὧν ἐς τὸν Τρίτωνα ἠσέβησε , τεκμηριοῦντες ὅτι ἀποψύχων μὲν ἐξῃρέθη τῆς θαλάττης , ἰχῶρα δὲ ἠφίει παραπλήσιον τὴν ὀσμὴν τῇ τοῦ Τρίτωνος δορᾷ , ὅτε αὐτὴν ἐκεῖνος ἔκαε καὶ ἐνεπίμπρα . ὁπόθεν δὲ ἄρα ὁ Τρίτων οὗτος ἐπλανήθη , καὶ ὅπως δεῦρο ἐξεβράσθη , Ταναγραῖοί τε λεγέτωσαν καὶ Δημόστρατος . ἐπὶ τούτοις δὲ αἰδοῦμαι τὸν θεόν , καὶ ἄξιον πείθεσθαι τῷ μάρτυρι τῷ τοσῷδε · εἴη δʼ ἂν ὁ ἐν Διδύμοις Ἀπόλλων τεκμηριῶσαι ἱκανὸς παντί , ὅτῳ νοῦς τε ὑγιαίνει καὶ ἔρρωται ἡ φρήν . Τρίτωνα γοῦν θρέμμα θαλάττιόν φησιν εἶναι , καὶ ἃ λέγει ταῦτά ἐστι θρέμμα Ποσειδάωνος , ὑγρὸν τέρας , ἠπύτα Τρίτων , νηχόμενος γλαφυρῆς ὁρμήμασι σύντυχε νηός . εἰ τοίνυν ὁ πάντα εἰδὼς καὶ Τρίτωνας εἶναί φησιν , ἡμᾶς ὑπὲρ τούτου διαπορεῖν οὐ χρή .
Lemmas: Τρίτων περί σαφής μέν λόγος καί ἀπόδειξις ἰσχυρός οὐ μάλα τις φημί λέγω ἔχω ὁ ἁλιεῖς · λέγω δέ οὖν φήμη διαρρέω ναί μά Ζεύς πολύς γίγνομαι τις ἐν ὁ θάλασσα κῆτος ἀνθρωπόμορφος ὁ ἀπό κεφαλή ὅσος εἰς ἰξύς λήγω . λέγω δέ Δημόστρατος ἐν λόγος ἁλιευτικός ἐν Τάναγρα θεάομαι τάριχος Τρίτων . καί ὁ μέν ἄλλος εἰμί φημί καί ὁ πλάσσω ὅμοιος καί ὁ γράφω , ὁ δέ ἕ κεφαλή ὑπό χρόνος διαφθείρω οὐ πάνυ τις σαφής φημί εἰμί οὐδέ οἷος συνοράω τε καί γνωρίζω ῥᾴδιος · προσάπτω δέ ἐγώ φολίς ἀποπίπτω τραχύς καί μέντοι καί ἀντίτυπος εὖ μάλα . ὁ δέ τις ἐκ ὁ βουλή ἁρμόζω κλῆρος ὁ Ἑλλάς καί πιστεύω ὁ ἀρχή εἷς ἔτος , οἷος δή βασανιόω καί ἐλέγχω ὁ βλέπω ὁ φύσις , ὁ δέρμα παραιρέω ὀλίγος καθαγίζω ἐπί πῦρ , καί ὀσμή μέν βαρύς κάω ὁ ἐμβάλλω προσβάλλω ὁ πάρειμι ὁ ῥίς . οὐ μήν συμβάλλω φημί εἴτε χερσαῖος ὁ ζῷον εἴτε θαλάσσιος εἰμί ὁ φύσις ἔχω . ἀλλά ὁ γε πεῖρα οὐ χρηστός ἕ ὁ μισθός ἀποδίδωμι . οὐ γάρ μετά μακρός ὁ βίος καταστρέφω , περαιόω ὀλίγος καί στενός πορθμός ἑξήρης πορθμεῖον καί βραχύς . καί λέγω γε , ὡς ἐκεῖνος λέγω , Ταναγραῖος πάσχω αὐτός οὗτος ἀντί ὅς εἰς ὁ Τρίτων ἀσεβέω , τεκμηριόω ὅτι ἀποψύχω μέν ἐξαιρέω ὁ θάλασσα , ἰχώρ δέ ἀφίημι παραπλήσιος ὁ ὀσμή ὁ ὁ Τρίτων δορά , ὅτε αὐτός ἐκεῖνος καίω καί ἐνεπιπ́μρομαι . ὁπόθεν δέ ἄρα ὁ Τρίτων οὗτος πλανάω , καί ὅπως δεῦρο ἐκβράω , Ταναγραῖος τε λέγω καί Δημόστρατος . ἐπί οὗτος δέ αἰδέομαι ὁ θεός , καί ἄξιος πείθω ὁ μάρτυς ὁ τοσόσδε · εἰμί δέ ἄν ὁ ἐν Δίδυμος Ἀπόλλων τεκμηριόω ἱκανός πᾶς , ὅστις νόος τε ὑγιαίνω καί ρόρνυμι ὁ φρήν . Τρίτων γοῦν θρέμμα θαλάσσιος φημί εἰμί , καί ὅς λέγω οὗτος εἰμί θρέμμα Ποσειδῶν , ὑγρός τέρας , ἠπύτα Τρίτων , νήχω γλαφυρός ὅρμημα συντύχνυμι ναῦς . εἰ τοίνυν ὁ πᾶς οἶδα καί Τρίτων εἰμί φημί , ἐγώ ὑπέρ οὗτος διαπορέω οὐ χρή .