claudius-aelianus.de-natura-animalium 2.11
περὶ μὲν τῆς τῶν ἐλεφάντων σοφίας εἶπον ἀλλαχόθι , καὶ μέντοι καὶ περὶ τῆς θήρας αὐτῶν καὶ ταύτης εἶπον ὀλίγα ἐκ πολλῶν ὧν ἔφασαν ἄλλοι . τὸ δὲ νῦν ἔχον ἔοικα ἐρεῖν περί τε εὐμουσίας αὐτῶν καὶ εὐπειθείας καὶ τῆς ἐς τὰ μαθήματα εὐκολίας , χαλεπὰ ὅμως ὄντα καὶ ἀνθρώπῳ τυχεῖν , μή τι γοῦν τοσούτῳ θηρίῳ καὶ οὕτω τέως ἀγριωτάτῳ συγγενέσθαι . χορείαν γὰρ καὶ ὀρχηστικὴν καὶ βαίνειν πρὸς ῥυθμὸν καὶ αὐλοῦ ἀσμένως ἀκούειν καὶ συνιέναι ἤχων διαφοράς , ἢ βραδύνειν ἐνδιδόντων ἢ ταχύνειν παρορμώντων , μαθὼν οἶδεν ἐλέφας , καὶ ἀκριβοῖ καὶ οὐ σφάλλεται . οὕτως ἄρα ἡ φύσις μεγέθει μὲν αὐτὸν μέγιστον εἰργάσατο , μάθησις δὲ πραότατον ἀπέφηνε καὶ εὐάγωγον . εἰ μὲν οὖν ἔμελλον τὴν ἐν Ἰνδοῖς αὐτῶν εὐπείθειαν καὶ εὐμάθειαν ἢ τὴν ἐν Αἰθιοπίᾳ ἢ τὴν ἐν Λιβύῃ γράφειν , ἴσως ἄν τῳ καὶ μῦθον ἐδόκουν τινὰ συμπλάσας κομπάζειν , εἶτα ἐπὶ φήμῃ τοῦ θηρίου τῆς φύσεως καταψεύδεσθαι · ὅπερ ἐχρῆν δρᾶν φιλοσοφοῦντα ἄνδρα ἥκιστα καὶ ἀληθείας ἐραστὴν διάπυρον . ἃ δὲ αὐτὸς εἶδον καὶ ἅτινα πρότερον ἐν τῇ Ῥώμῃ πραχθέντα ἀνέγραψαν ἄλλοι προειλόμην εἰπεῖν , ἐπιδραμὼν ὀλίγα ἐκ πολλῶν , οὐχ ἥκιστα καὶ ἐντεῦθεν ἀποδεικνὺς τὴν τοῦ ζῴου ἰδιότητα . ἡμερωθεὶς ἐλέφας πραότατόν ἐστι , καὶ ἄγεται ῥᾷστα ἐς ὅ τί τις θέλει . καὶ τά γε πρεσβύτατα τιμῶν τὸν χρόνον ἐρῶ πρῶτον . θέας ἐπετέλει Ῥωμαίοις ὁ Γερμανικὸς ὁ Καῖσαρ · εἴη δʼ ἂν ἀδελφιδοῦς Τιβερίου οὗτος . οὐκοῦν ἐγένοντο καὶ ἄρρενες ἐν τῇ Ῥώμῃ τέλειοι πλείους καὶ θήλειαι , εἶτα ἐξ αὐτῶν ἐτέχθησαν αὐθιγενεῖς . καὶ ὅτε τὰ κῶλα ὑπήρξαντο πήγνυσθαι , σοφὸς ἀνὴρ ὁμιλεῖν τοιούτοις θηρίοις ἐπώλευσεν αὐτούς , δαιμονίᾳ τινὶ καὶ ἐκπληκτικῇ διδασκαλίᾳ μεταχειρισάμενος . προσῆγε δὲ αὐτοὺς ἄρα ἡσυχῆ τήν γε πρώτην καὶ πράως τοῖς διδάγμασι δελέατα ἄττα ἐπάγων καὶ τροφὰς ἡδίστας καὶ πεποικιλμένας ἐς τὸ ἐπαγωγόν τε καὶ ἐφολκόν , ὡς εἴ τι μὲν ἦν ἀγριότητος , τοῦτο ἐκβαλεῖν , ἀπαυτομολῆσαι δὲ πρὸς τὸ ἥμερον καὶ ἁμωσγέπως ἀνθρώπειον . καὶ ἦν γε τὰ μαθήματα αὐλῶν ἀκούοντας μὴ ἐκμαίνεσθαι , καὶ τυμπάνων ἀράβου κροτοῦντος μὴ ταράττεσθαι , καὶ κηλεῖσθαι σύριγγι , φέρειν δὲ καὶ ἤχους ἐκμελεῖς καὶ ποδῶν ἐμβαινόντων ψόφον καὶ ᾠδὴν συμμιγῆ · ἐξεπονήθησαν δὲ καὶ ἀνθρώπων πλῆθος μὴ δεδιέναι . ἦν δὲ καὶ ἐκεῖνα διδάγματα ἀνδρικά , πρὸς τὴν τῆς πληγῆς καταφορὰν μὴ θυμοῦσθαι , μηδὲ μὴν ἀναγκαζομένους λυγίζειν τι τῶν μελῶν καὶ κάμπτειν ὀρχηστικῶς τε καὶ χορικῶς εἶτα ἐς θυμὸν ἐξάπτεσθαι , καὶ ταῦτα ῥώμης τε καὶ ἀλκῆς εὖ ἥκοντας . φύσει μὲν οὖν τοῦτο πλεονέκτημα ἤδη καὶ μάλα γεννικόν , μὴ ἔχειν ἀτάκτως μηδὲ ἀπειθῶς πρὸς παιδεύματα ἀνθρωπικά · ἐπεὶ δὲ ἀπέφηνεν αὐτοὺς ὁ ὀρχηστοδιδάσκαλος καὶ μάλα γε σοφούς , καὶ ἠκρίβουν τὰ ἐκ τῆς παιδεύσεως , οὐκ ἐψεύσαντο τῆς διδασκαλίας τὸν πόνον , φασίν , ἔνθα ἐπιδείξασθαι τὰ παιδεύματα αὐτοὺς ἡ χρεία σὺν τῷ καιρῷ παρεκάλει . δώδεκα μὲν γὰρ τὸν ἀριθμὸν ὅδε ὁ χορὸς ἦσαν · παρῆλθόν γε μὴν ἐντεῦθεν τοῦ θεάτρου καὶ ἐκεῖθεν νεμηθέντες , καὶ εἰσῄεσαν ἁβρὰ μὲν βαίνοντες , θρυπτικῶς δὲ τὸ σῶμα πᾶν διαχέοντες , καὶ ἠμπείχοντο χορευτικὰς στολὰς καὶ ἀνθινάς . καὶ τοῦ γε χορολέκτου τῇ φωνῇ μόνον ὑποσημήναντος οἳ δὲ ἐπὶ στοῖχον ᾔεσαν , φασίν , εἰ τοῦτο ἐκέλευσεν ὁ διδάξας · εἶτα αὖ πάλιν περιήρχοντο ἐς κύκλον , ὑποσημήναντος ἰέναι ταύτῃ · καὶ εἰ ἐξελίττειν ἔδει , ἔπραττον αὐτό , καὶ ἄνθη μέντοι ῥιπτοῦντες ἐκόσμουν τὸ δάπεδον οἵδε , μέτρῳ καὶ φειδοῖ δρῶντες , καί τι καὶ ἐπεκτύπουν τοῖς ποσί , χόρειόν τε καὶ συμμελὲς ὁμορροθοῦντες οἱ αὐτοί . Δάμωνα μὲν οὖν καὶ Σπίνθαρον καὶ Ἀριστόξενον καὶ Φιλόξενον καὶ ἄλλους ἐπαΐειν μουσικῆς κάλλιστα καὶ ἐν ὀλίγοις ἐξετάζεσθαι τήνδε τὴν σοφίαν θαυμαστὸν μέν , ἄπιστον δὲ καὶ παράλογον οὐδαμῶς . τὸ δὲ αἴτιον , ἄνθρωπος ζῷόν ἐστι λογικὸν καὶ νοῦ καὶ λογισμοῦ χωρητικόν · ζῷον δὲ ἄναρθρον συνιέναι καὶ ῥυθμοῦ καὶ μέλους καὶ φυλάττειν σχῆμα καὶ ἐμμέλειαν μὴ παρατρέπειν καὶ ἀποπληροῦν τῶν διδαχθέντων τὴν ἀπαίτησιν , φύσεως δῶρα ταῦτα ἅμα καὶ ἰδιότης καθʼ ἕκαστον ἐκπληκτική . τὰ δὲ ἐπὶ τούτοις καὶ ἐκμῆναι τὸν θεατὴν ἱκανά · χαμαιζήλων κλινῶν στιβάδες ἐν τῇ ψάμμῳ τοῦ θεάτρου τεθεῖσαι , εἶτα ἐδέξαντο τυλεῖα καὶ ἐπὶ τούτοις στρωμνὴν ποικίλην , οἰκίας μέγα εὐδαίμονος καὶ παλαιοπλούτου σαφῆ μαρτύρια · καὶ κυλίκια ἦν πολυτελῆ παρακείμενα καὶ κρατῆρες χρυσοῖ καὶ ἀργυροῖ , καὶ ἐν αὐτοῖς ὕδωρ πάμπολυ , τράπεζαί τε παρέκειντο θύου τε καὶ ἐλέφαντος εὖ μάλα σοβαραί , καὶ ἦν ἐπʼ αὐτῶν κρέα καὶ ἄρτοι , παμβορωτάτων ἐμπλῆσαι ζῴων γαστέρας ἱκανὰ ταῦτα . ἐπεὶ δὲ τὰ τῆς παρασκευῆς ἔκπλεά τε καὶ ἀμφιλαφῆ ἦν , παρῆλθον οἱ δαιτυμόνες , ἓξ μὲν ἄρρενες , ἰσάριθμοι δὲ αἱ θήλειαι αὐτοῖς · καὶ οἳ μὲν ἀρρενωπὸν στολὴν εἶχον , αἳ δὲ θῆλυν , καὶ κατεκλίνησαν σὺν κόσμῳ συνδυασθέντες ἄρρεν τε καὶ θῆλυ . καὶ ὑποσημήναντος τὰς προβοσκίδας ὡς χεῖρας κεκολασμένως προύτεινον , καὶ ἐσιτοῦντο εὖ μάλα σωφρόνως · καὶ οὔτε τις αὐτῶν ἔδοξεν ἀδηφάγος οὔτε μὴν προτένθης τις ἢ τῆς μοίρας τῆς μείζονος ἁρπακτικός , ὡς ὁ Πέρσης ὁ παρὰ τῷ Ξενοφῶντι τῷ χρυσῷ . ἐπεὶ δὲ πίνειν ἔδει , ἑκάστῳ κρατὴρ παρετέθη , καὶ ἀρυτόμενοι ταῖς προβοσκίσι τὸ ποτὸν ἔπινον κεκοσμημένως , εἶτα ἀπέρραινον σὺν παιδιᾷ καὶ οὐχ ὕβρει . πολλὰ δὲ καὶ ἄλλα ἀνέγραψαν τοιαῦτα τῆς ἰδιότητος τῶνδε τῶν ζῴων σοφὰ καὶ ἐκπληκτικά . ἐγὼ δὲ εἶδον καὶ γράμματα γράφοντα ἐπὶ πίνακος Ῥωμαῖα ἀστραβῶς τῇ προβοσκίδι καὶ ἀτρέπτως · πλὴν ἐπέκειτο ἡ χεὶρ τοῦ διδάξαντος ἐς τὴν τῶν γραμμάτων παιδαγωγοῦσα περιγραφήν , ἔστε ἀπογράψαι τὸ ζῷον · τὸ δὲ ἀτενὲς ἑώρα κάτω . πεπαιδευμένους εἶναι τοὺς ὀφθαλμοὺς τῷ ζῴῳ καὶ γραμματικοὺς εἶπες ἄν .
Lemmas: περί μέν ὁ ὁ ἐλέφας σοφία λέγω ἀλλαχόθι , καί μέντοι καί περί ὁ θήρα αὐτός καί οὗτος λέγω ὀλίγος ἐκ πολύς ὅς φημί ἄλλος . ὁ δέ νῦν ἔχω ἔοικα λέγω περί τε εὐμουσία αὐτός καί εὐπείθεια καί ὁ εἰς ὁ μάθημα εὐκολία , χαλεπός ὅμως εἰμί καί ἄνθρωπος τυγχάνω , μή τις γοῦν τοσοῦτος θηρίον καί οὕτως τέως ἄγριος συγγίγνομαι . χορεία γάρ καί ὀρχηστικός καί βαίνω πρός ῥυθμός καί αὐλός ἄσμενος ἀκούω καί συνίημι ἦχος διαφορά , ἤ βραδύνω ἐνδίδωμι ἤ ταχύνω παρορμάω , μανθάνω οἶδα ἐλέφας , καί ἀκριβόω καί οὐ σφάλλω . οὕτως ἄρα ὁ φύσις μέγεθος μέν αὐτός μέγας ἐργάζομαι , μάθησις δέ πρᾶος ἀποφαίνω καί εὐάγωγος . εἰ μέν οὖν μέλλω ὁ ἐν Ἰνδός αὐτός εὐπείθεια καί εὐμάθεια ἤ ὁ ἐν Αἰθιοπία ἤ ὁ ἐν Λιβύη γράφω , ἴσως ἄν τις καί μῦθος δοκέω τις συμπλάσσω κομπάζω , εἶτα ἐπί φήμη ὁ θηρίον ὁ φύσις καταψεύδομαι · ὅς χρή δράω φιλοσοφέω ἀνήρ ἦκα καί ἀλήθεια ἐραστής διάπυρος . ὅς δέ αὐτός ὁράω καί ὅστις πρότερος ἐν ὁ Ῥώμη πράσσω ἀναγράφω ἄλλος προαιρέω λέγω , ἐπιτρέχω ὀλίγος ἐκ πολύς , οὐ ἦκα καί ἐντεῦθεν ἀποδείκνυμι ὁ ὁ ζῷον ἰδιότης . ἡμερόω ἐλέφας πρᾶος εἰμί , καί ἄγω ῥᾴδιος εἰς ὅς τις τις ἐθέλω . καί ὁ γε πρέσβυς τιμάω ὁ χρόνος λέγω πρῶτος . θέα ἐπιτελέω Ῥωμαῖος ὁ Γερμανικός ὁ Καῖσαρ · εἰμί δέ ἄν ἀδελφιδέος Τιβέριος οὗτος . οὐκοῦν γίγνομαι καί ἄρσην ἐν ὁ Ῥώμη τέλειος πολύς καί θῆλυς , εἶτα ἐκ αὐτός τέγω αὐθιγενής . καί ὅτε ὁ κῶλον ὑπάρχω πήγνυμι , σοφός ἀνήρ ὁμιλέω τοιοῦτος θηρίον πωλεύω αὐτός , δαιμόνιος τις καί ἐκπληκτικός διδασκαλία μεταχειρίζω . προσάγω δέ αὐτός ἄρα ἡσυχῆ ὁ γε πρῶτος καί πρᾶος ὁ δίδαγμα δέλεαρ τις ἐπάγω καί τροφή ἡδύς καί πίγποικιλμαι εἰς ὁ ἐπαγωγός τε καί ἐφολκός , ὡς εἰ τις μέν εἰμί ἀγριότης , οὗτος ἐκβάλλω , ἀπαυτομολέω δέ πρός ὁ ἥμερος καί ἀμῶς ἀνθρώπειος . καί εἰμί γε ὁ μάθημα αὐλός ἀκούω μή ἐκμαίνω , καί τύμπανος ἄραβος κροτέω μή ταράσσω , καί κηλέω σῦριγξ , φέρω δέ καί ἦχος ἐκμελής καί πούς ἐμβαίνω ψόφος καί ἀοιδή συμμιγής · ἐκπονέω δέ καί ἄνθρωπος πλῆθος μή δείδω . εἰμί δέ καί ἐκεῖνος δίδαγμα ἀνδρικός , πρός ὁ ὁ πληγή καταφορά μή θυμόω , μηδέ μήν ἀναγκάζω λυγίζω τις ὁ μέλος καί κάμπτω ὀρχηστικός τε καί χορικός εἶτα εἰς θυμός ἐξάπτω , καί οὗτος ῥώμη τε καί ἀλκή εὖ ἥκω . φύσις μέν οὖν οὗτος πλεονέκτημα ἤδη καί μάλα γεννικός , μή ἔχω ἄτακτος μηδέ ἀπειθής πρός παίδευμα ἀνθρωπικός · ἐπεί δέ ἀποφαίνω αὐτός ὁ ὀρχηστοδιδάσκαλος καί μάλα γε σοφός , καί ἀκριβέω ὁ ἐκ ὁ παίδευσις , οὐ ψεύδω ὁ διδασκαλία ὁ πόνος , φημί , ἔνθα ἐπιδείκνυμι ὁ παίδευμα αὐτός ὁ χρεία σύν ὁ καιρός παρακαλέω . δώδεκα μέν γάρ ὁ ἀριθμός ὅδε ὁ χορός εἰμί · παρέρχομαι γε μήν ἐντεῦθεν ὁ θέατρον καί ἐκεῖθεν νέμω , καί εἰσέρχομαι ἁβρός μέν βαίνω , θρυπτικός δέ ὁ σῶμα πᾶς διαχέω , καί ἀμπέχω χορευτικός στολή καί ἀνθινός . καί ὁ γε χορολέκτης ὁ φωνή μόνος ὑποσημαίνω ὁ δέ ἐπί στοῖχος ἔρχομαι , φημί , εἰ οὗτος κελεύω ὁ διδάσκω · εἶτα αὖ πάλιν περιέρχομαι εἰς κύκλος , ὑποσημαίνω ἔρχομαι ταύτῃ · καί εἰ ἐξελίσσω δέω , πράσσω αὐτός , καί ἄνθος μέντοι ῥίπτω κοσμέω ὁ δάπεδον ὅδε , μέτρον καί φειδώ δράω , καί τις καί ἐπικτυπέω ὁ πούς , χορεῖος τε καί συμμελής ὁμορροθέω ὁ αὐτός . Δάμων μέν οὖν καί Σπίνθαρος καί Ἀριστόξενος καί Φιλόξενος καί ἄλλος ἐπαΐω μουσική καλός καί ἐν ὀλίγος ἐξετάζω ὅδε ὁ σοφία θαυμαστός μέν , ἄπιστος δέ καί παράλογος οὐδαμῶς . ὁ δέ αἴτιος , ἄνθρωπος ζῷον εἰμί λογικός καί νόος καί λογισμός χωρητικός · ζῷον δέ ἄναρθρος συνίημι καί ῥυθμός καί μέλος καί φυλάσσω σχῆμα καί ἐμμέλεια μή παρατρέπω καί ἀποπληρόω ὁ διδάγω ὁ ἀπαίτησις , φύσις δῶρον οὗτος ἅμα καί ἰδιότης κατά ἕκαστος ἐκπληκτικός . ὁ δέ ἐπί οὗτος καί ἐκμαίνομαι ὁ θεατής ἱκανός · χαμαίζηλος κλίνη στιβάς ἐν ὁ ψάμμος ὁ θέατρον τίθημι , εἶτα δέχομαι τυλεῖον καί ἐπί οὗτος στρωμνή ποικίλος , οἰκία μέγας εὐδαίμων καί παλαιόπλουτος σαφής μαρτύριον · καί κυλίκιον εἰμί πολυτελής παράκειμαι καί κρατήρ χρύσεος καί ἀργύρεος , καί ἐν αὐτός ὕδωρ πάμπολυς , τράπεζα τε παράκειμαι θύον τε καί ἐλέφας εὖ μάλα σοβαρός , καί εἰμί ἐπί αὐτός κρέας καί ἄρτος , πάμβορος ἐμπίμπλημι ζῷον γαστήρ ἱκανός οὗτος . ἐπεί δέ ὁ ὁ παρασκευή ἔκπλεος τε καί ἀμφιλαφής εἰμί , παρέρχομαι ὁ δαιτυμών , ἕξ μέν ἄρσην , ἰσάριθμος δέ ὁ θῆλυς αὐτός · καί ὁ μέν ἀρρενωπός στολή ἔχω , ὁ δέ θῆλυς , καί κατακλίντω σύν κόσμος συνδυάζω ἄρσην τε καί θῆλυς . καί ὑποσημαίνω ὁ προβοσκίς ὡς χείρ κεκολασμένως προτείνω , καί σιτέω εὖ μάλα σώφρων · καί οὔτε τις αὐτός δοκέω ἀδηφάγος οὔτε μήν προτένθης τις ἤ ὁ μοῖρα ὁ μέγας ἁρπακτικός , ὡς ὁ Πέρσης ὁ παρά ὁ Ξενοφῶν ὁ χρυσός . ἐπεί δέ πίνω δέω , ἕκαστος κρατήρ παρατίθημι , καί ἀρύτω ὁ προβοσκίς ὁ ποτός πίνω κεκοσμημένως , εἶτα ἀπορραίνω σύν παιδιά καί οὐ ὕβρις . πολύς δέ καί ἄλλος ἀναγράφω τοιοῦτος ὁ ἰδιότης ὅδε ὁ ζῷον σοφός καί ἐκπληκτικός . ἐγώ δέ ὁράω καί γράμμα γράφω ἐπί πίναξ Ῥωμαῖος ἀστραβής ὁ προβοσκίς καί ἄτρεπτος · πλήν ἐπίκειμαι ὁ χείρ ὁ διδάσκω εἰς ὁ ὁ γράμμα παιδαγωγέω περιγραφή , ἔστε ἀπογράφω ὁ ζῷον · ὁ δέ ἀτενής ὁράω κάτω . παιδεύω εἰμί ὁ ὀφθαλμός ὁ ζῷον καί γραμματικός λέγω ἄν .