chrysippus-philosophy.fragmenta-moralia 416
Τῆς δὲ λύπης εἴδη τέσσαρα · ἄχος , ἄχθος , φθόνος , ἔλεος . ἔστι δὲ ἄχος λύπη ἀφωνίαν ἐμποιοῦσα · ἄχθος δὲ λύπη βαρύνουσα · φθόνος δὲ λύπη ἐπ’ ἀλλοτρίοις ἀγαθοῖς · ἔλεος δὲ λύπη ἐπ’ ἀλλοτρίοις κακοῖς · πᾶσα δὲ λύπη κακὸν τῇ ἑαυτῆς φύσει · εἰ γὰρ καὶ ὁ σπουδαῖος λυπηθήσεται ποτὲ χρηστῶν ἀνδρῶν διαφθειρομένων ἢ τέκνων ἢ πόλεως πορθουμένης , ἀλλ’ οὐ προηγουμένως · οὐδὲ κατὰ πρόθεσιν , ἀλλὰ κατὰ περίστασιν . καὶ ἐν τούτοις δὲ ὁ μὲν θεωρητικὸς ἀπαθὴς ἔσται παντάπασιν ἀλλοτριώσας ἑαυτὸν τῶν τῇδε καὶ συνάψας θεῷ · ὁ δὲ σπουδαῖος μετριοπαθὴς ἐν αὐταῖς καὶ οὐχ ὑπερβάλλων οὐδὲ αἰχμαλωτιζόμενος ὑπ’ αὐτῶν ἀλλὰ μᾶλλον κρατῶν αὐτῶν etc . Διαιρεῖται δὲ καὶ φόβος εἰς ἕξ , εἰς ὄκνον , εἰς αἰδώ , εἰς αἰσχύνην , εἰς κατάπληξιν , εἰς ἀγωνίαν , εἰς ἔκπληξιν · ἔστι δὲ ὄκνος μὲν φόβος μελλούσης ἐνεργείας · κατάπληξις δὲ φόβος ἐκ μεγάλης φαντασίας · ἔκπληξις δὲ φόβος ἐξ ἀσυνήθους φαντασίας · ἀγωνία δὲ φόβος διαπτώσεως , τουτέστιν ἀποτυχίας · φοβούμενοι γὰρ ἀποτυχεῖν τῆς πράξεως ἀγωνιῶμεν · αἰδὼς δέ φόβος ἐπὶ προσδοκίᾳ ψόγου · κάλλιστον δὲ τοῦτο τὸ πάθος · αἰσχύνη δὲ φόβος ἐπ’ αἰσχρῷ πεπραγμένῳ · οὐδὲ τοῦτο δὲ ἀνέλπιστον εἰς σωτηρίαν · ταύτῃ δὲ διαφέρει αἰδὼς αἰσχύνης , ὅτι ὁ μὲν αἰσχυνόμενος ἐφ’ οἷς ἔπραξε καταδύεται · ὁ δὲ αἰδούμενος φοβεῖται περιπεσεῖν ἀδοξίᾳ τινί · κακαλοῦσι δὲ οἱ παλαιοὶ πολλάκις καὶ τὴν αἰδὼ αἰσχύνην , καταχρώμενοι τοῖς ὀνόμασι · γίνεται δὲ ὁ φόβος κατὰ περίψυξιν τοῦ θερμοῦ παντὸς συντρέχοντος εἰς τὴν καρδίαν ἐπὶ τὸ ἀρχικόν , καθάπερ καὶ ὁ δῆμος ὅταν φοβῆται καταφεύγει πρὸς τοὺς ἄρχοντας · τῆς δὲ λύπης ὄργανον τὸ στόμα τῆς κοιλίας · τοῦτο γάρ ἐστι τὸ τῆς δήξεως αἰσθανόμενον ἐν ταῖς λύπαις . ὡς ὁ Γαληνὸς ἐν τῷ τρίτῳ τῆς ἀποδεικτικῆς etc . Θυμὸς δέ ἐστι ζέσις τοῦ περὶ καρδίαν αἵματος ἐξ ἀναθυμιάσεως τῆς χολῆς ἢ ἀναθολώσεως γινομένη · διὸ καὶ χολὴ λέγεται καὶ χόλος . ἔστι δ’ ὅτε καὶ ὁ θυμός ἐστιν ὄρεξις ἀντιτιμωρήσεως · ἀδικούμενοι γὰρ ἢ νομίζοντες ἀδικεῖσθαι θυμούμεθα · καὶ γίνεται τότε μικτὸν τὸ πάθος ἐξ ἐπιθυμίας καὶ θυμοῦ . εἴδη δὲ τοῦ θυμοῦ τρία · ὀργή , ἣ καὶ χολὴ καὶ χόλος καλεῖται · μῆνις καὶ κότος . Θυμὸς μὲν γὰρ ἀρχὴν καὶ κίνησιν ἔχων ὀργὴ καὶ χολὴ καὶ χόλος λέγεται . μῆνις δὲ χολὴ εἰς παλαίωσιν ἀγομένη · εἴρηται γὰρ παρὰ τὸ μένειν καὶ τῇ μνήμῃ παραδεδόσθαι . κότος δὲ ὀργὴ παρατηροῦσα καιρὸν εἰς τιμωρίαν · εἴρηται δὲ καὶ οὗτος παρὰ τὸ κεῖσθαι . ἔστι δὲ ὁ θυμὸς τὸ δορυφορικὸν τοῦ λογισμοῦ . ὅταν γὰρ οὗτος ἄξιον κρίνῃ τὸ γινόμενον ἀγανακτήσεως , τότε ὁ θυμὸς ὑπεξέρχεται , ἐὰν κατὰ φύσιν τὴν οἰκείαν τάξιν φυλάττωσιν .
Lemmas: ὁ δέ λύπη εἶδος τέσσαρες · ἄχος , ἄχθος , φθόνος , ἔλεος . εἰμί δέ ἄχος λύπη ἀφωνία ἐμποιέω · ἄχθος δέ λύπη βαρύνω · φθόνος δέ λύπη ἐπί ἀλλότριος ἀγαθός · ἔλεος δέ λύπη ἐπί ἀλλότριος κακός · πᾶς δέ λύπη κακός ὁ ἑαυτοῦ φύσις · εἰμί γάρ καί ὁ σπουδαῖος λυπέω ποτέ χρηστός ἀνήρ διαφθείρω ἢ τέκνον ἢ πόλις πορθέω , ἀλλά οὖον προηγουμένως · οὐδέ κατά πρόθεσις , ἀλλά κατά περίστασις . καί ἐν οὗτος δέ ὁ μέν θεωρητικός ἀπαθής εἰμί παντάπασι ἀλλοτριόω ἑαυτοῦ ὁ ὅδε καί συνάπτω θεός · ὁ δέ σπουδαῖος μετριοπαθής ἐν αὐτός καί οὐ ὑπερβάλλω οὐδέ αἰχμαλωτίζω ὑπό αὐτός ἀλλά μᾶλλον κράτος αὐτός etc . διαιρέω δέ καί φόβος εἰς ἕξ , εἰς ὄκνος , εἰς αἰδώ , εἰς αἰσχύνη , εἰς κατάπληξις , εἰς ἀγωνία , εἰς ἔκπληξις · εἰμί δέ ὄκνος μέν φόβος μέλλω ἐνέργεια · κατάπληξις δέ φόβος ἐκ μέγας φαντασία · ἔκπληξις δέ φόβος ἐκ ἀσυνήθης φαντασία · ἀγωνία δέ φόβος διάπτωσις , τουτέστιν ἀποτυχία · φοβέω γάρ ἀποτυγχάνω ὁ πρᾶξις ἀγωνιάω · αἰδώς δέ φόβος ἐπί προσδοκία ψόγος · καλῶς δέ οὗτος ὁ πάθος · αἰσχύνη δέ φόβος ἐπί αἰσχρός πράσσω · οὐδέ οὗτος δέ ἀνέλπιστον εἰς σωτηρία · οὗτος δέ διαφέρω αἰδώς αἰσχύνη , ὅτι ὁ μέν αἰσχύνω ἐπί ὅς πράσσω καταδύω · ὁ δέ αἰδέομαι φοβέω περιπίπτω ἀδοξία τις · καλέω δέ ὁ παλαιός πολλάκις καί ὁ αἰδώς αἰσχύνη , καταχράομαι ὁ ὄνομα · γίγνομαι δέ ὁ φόβος κατά περίψυξις ὁ θερμός πᾶς συντρέχω εἰς ὁ Καρδία ἐπί ὁ ἀρχικός , καθάπερ καί ὁ δῆμος ὅταν φοβέω καταφεύγω πρός ὁ ἄρχω · ὁ δέ λύπη ὄργανον ὁ στόμα ὁ κοιλία · οὗτος γάρ εἰμί ὁ ὁ δῆξις αἰσθάνομαι ἐν ὁ λύπη . ὡς ὁ Γαληνός ἐν ὁ τρίτος ὁ ἀποδεικτικός etc . Θυμός δέ εἰμί ζέσις ὁ περί Καρδία αἷμα ἐκ ἀναθυμίασις ὁ χολή ἢ ἀναθόλωσις γίγνομαι · διό καί χολή λέγω καί χόλος . εἰμί δέ ὅτε καί ὁ θυμός εἰμί ὄρεξις ἀντιτιμώρησις · ἀδικέω γάρ ἢ νομίζω ἀδικέω θυμόω · καί γίγνομαι τότε μικτός ὁ πάθος ἐκ ἐπιθυμία καί θυμός . εἶδος δέ ὁ θυμός τρεῖς · ὀργή , ὅς καί χολή καί χόλος καλέω · μῆνις καί κότος . Θυμός μέν γάρ ἀρχή καί κίνησις ἔχω ὀργή καί χολή καί χόλος λέγω . μῆνις δέ χολή εἰς παλαίωσις ἄγω · εἴρω γάρ παρά ὁ μένω καί ὁ μνήμη παραδίδωμι . κότος δέ ὀργή παρατηρέω καιρός εἰς τιμωρία · εἴρω δέ καί οὗτος παρά ὁ κεῖμαι . εἰμί δέ ὁ θυμός ὁ δορυφορικός ὁ λογισμός . ὅταν γάρ οὗτος ἄξιος κρίνω ὁ γίγνομαι ἀγανάκτησις , τότε ὁ θυμός ὑπεξέρχομαι , ἐάν κατά φύσις ὁ οἰκεῖος τάξις φυλάσσω .