chrysippus-philosophy.fragmenta-moralia 462
καὶ γὰρ οὐ κατὰ ταῦτα μόνον αὐτὸς ἑαυτῷ διαφέρεται φανερῶς , ἀλλὰ κἀπειδὰν ὑπὲρ τῶν κατὰ τὸ πάθος ὁρισμῶν γράφων ἄλογόν τε καὶ παρὰ φύσιν κίνησιν ψυχῆς αὐτὸ φάσκῃ καὶ πλεονάζουσαν ὁρμήν , εἶτα τὸ μὲν ἄλογον ἐξηγούμενος τὸ χωρὶς λόγου τε καὶ κρίσεως εἰρῆσθαι φάσκῃ , τῆς δὲ πλεοναζούσης ὁρμῆς παράδειγμα τοὺς τρέχοντας σφοδρῶς παραλαμβάνῃ · ταυτὶ γὰρ ἀμφότερα μάχεται τῷ κρίσεις εἶναι τὰ πάθη · εἰσόμεθα δ’ ἐναργέστερον αὐτὰς τὰς ῥήσεις αὐτοῦ παραγράψαντες · ἔχει δ’ ἡ μὲν ἑτέρα τόνδε τὸν τρόπον . Δεῖ δὲ πρῶτον ἐντεθυμῆσθαι , ὅτι τὸ λογικὸν ζῷον ἀκολουθητικὸν φύσει ἐστὶ τῷ λόγῳ , καὶ κατὰ τὸν λόγον ὡς ἂν ἡγεμόνα πρακτικόν . πολλάκις μέντοι καὶ ἄλλως φέρεται ἐπί τινα καὶ ἀπό τινων , ἀπειθῶς τῷ λόγῳ ὠθούμενον ἐπὶ πλεῖον , καθ’ ἣν φορὰν ἀμφότεροι ἔχουσιν οἱ ὅροι , τῆς παρὰ φύσιν κινήσεως ἀλόγως οὕτως γινομένης καὶ τοῦ ἐν ταῖς ὁρμαῖς πλεονασμοῦ . τὸ γὰρ ἄλογον τουτὶ ληπτέον ἀπειθὲς λόγῳ καὶ ἀπεστραμμένον τὸν λόγον , καθ’ ἣν φορὰν καὶ ἐν τῷ ἔθει τινά φαμεν ὠθεῖσθαι καὶ ἀλόγως φέρεσθαι ἄνευ λόγου κρίσεως , οὐχὶ εἰ διημαρτημένως φέρεται καὶ παριδών τι κατὰ τὸν λόγον ταῦτ’ ἐπισημαινόμεθα , ἀλλὰ μάλιστα καθ’ ἣν ὑπογράφει φοράν , οὐ πεφυκότος τοῦ λογικοῦ ζῴου κινεῖσθαι οὕτως κατὰ τὴν ψυχήν , ἀλλὰ κατὰ τὸν λόγον . Ἡ μὲν οὖν ἑτέρα τῶν τοῦ Χρυσίππου ῥήσεων ἐξηγουμένη τὸν πρότερον τῶν ὅρων τοῦ πάθους ἐνταυθοῖ τελευτᾷ · τὴν δ’ ὑπόλοιπον , ἐν ᾗ τὸν ἕτερον ὅρον ἐξηγεῖται , γεγραμμένην ἐφεξῆς τῇδε κατὰ τὸ πρῶτον σύγγραμμα περὶ παθῶν ἤδη σοι παραθήσομαι . Κατὰ τοῦτο δὲ καὶ ὁ πλεονασμὸς τῆς ὁρμῆς εἴρηται , διὰ τὸ τὴν καθ’ αὑτοὺς καὶ φυσικὴν τῶν ὁρμῶν συμμετρίαν ὑπερβαίνειν . γένοιτο δ’ ἂν τὸ λεγόμενον διὰ τούτων γνωριμώτερον . οἷον ἐπὶ τοῦ πορεύεσθαι καθ’ ὁρμὴν οὐ πλεονάζει ἡ τῶν σκελῶν κίνησις , ἀλλὰ συναπαρτίζει τι τῇ ὁρμῇ ὥστε καὶ στῆναι , ὅταν ἐθέλῃ , καὶ μεταβάλλειν . ἐπὶ δὲ τῶν τρεχόντων καθ’ ὁρμὴν οὐκέτι τοιοῦτον γίνεται , ἀλλὰ πλεονάζει παρὰ τὴν ὁρμὴν ἡ τῶν σκελῶν κίνησις , ὥστε ἐκφέρεσθαι καὶ μὴ μεταβάλλειν εὐπειθῶς οὕτως εὐθὺς ἐναρξαμένων . οἷς οἶμαί τι παραπλήσιον καὶ ἐπὶ τῶν ὁρμῶν γίνεσθαι διὰ τὸ τὴν κατὰ λόγον ὑπερβαίνειν συμμετρίαν , ὥσθ’ ὅταν ὁρμᾷ μὴ εὐπειθῶς ἔχειν πρὸς αὐτόν , ἐπὶ μὲν τοῦ δρόμου τοῦ πλεονασμοῦ λεγομένου παρὰ τὴν ὁρμήν , ἐπὶ δὲ τῆς ὁρμῆς παρὰ τὸν λόγον . συμμετρία γάρ ἐστι φυσικῆς ὁρμῆς ἡ κατὰ τὸν λόγον , καὶ ἕως τοσούτου [ καὶ ] · ἕως αὐτὸς ἀξιοῖ . διὸ δὴ καὶ τῆς ὑπερβάσεως κατὰ τοῦτο καὶ οὕτως γινομένης πλεονάζουσά τε ὁρμὴ λέγεται εἶναι καὶ παρὰ φύσιν καὶ ἄλογος κίνησις ψυχῆς . Αἱ μὲν τοῦ Χρυσίππου ῥήσεις αὗται . Similia ἐν τῷ περὶ παθῶν ἠθικῷ exstitisse testatur Has affectus definitiones Galenus probare studet cum Platonis decretis congruere . Ad intellegenda Chr . verba utilia haecce : ἐπειδὴ γὰρ ἠπίστατο δύο σημαινόμενα πρὸς τῆς ἄλογος φωνῆς , ὧν τὸ ἕτερον βούλεται μόνον δηλοῦσθαι κατὰ τὸν ὅρον , τὸ χωρὶς κρίσεως , ὀρθῶς ἐποίησε μηδεμίαν ὑπολιπόμενος ἀμφιβολίαν , ἀλλ’ αὐτὸς δηλώσας , ὅτι τὴν κατὰ τὸ πάθος ὁρμὴν ἄλογον εἶναί φησι , καθ’ ὅσον ἀπέστραπται τὸν λόγον καὶ ἀπειθεῖ τῷ λόγῳ καὶ χωρὶς κρίσεως γίνεται . διὰ μὲν οὖν τοῦ ἀπεστράφθαι φάναι τὸν λόγον ἐχώρισε τὴν κατὰ τὸ πάθος ἄλογον κίνησιν τῶν ἀψύχων τε καὶ τῶν ἀλόγων ζῴων . － － ἐκ μὲν δὴ τῶν τοιούτων δείκνυται τὸ μήτ’ ἀψύχῳ τινὶ μήτ’ ἀλόγῳ ζώῳ πάθος ἐγγίνεσθαι ψυχικόν . ἐπειδὰν δὲ γράφῃ , χωρὶς λόγου καὶ κρίσεως γίγνεσθαι τὴν κατὰ τὸ πάθος κίνησιν , εἶτα συνάπτων ἐφεξῆς λέγῃ , οὐχὶ εἰ διημαρτημένως φέρεται καὶ παριδών τι κατὰ τὸν λόγον , καὶ ἀπεστραμμένως τε καὶ ἀπειθῶς αὐτῷ , διορίζει τῶν ἁμαρτημάτων τὰ πάθη καὶ πάνυ δεόντως . τὰ μὲν γὰρ ἁμαρτήματα μοχθηραὶ κρίσεις εἰσί , καὶ [ ὁ ] λόγος ἐψευσμένος τῆς ἀληθείας καὶ διημαρτημένος . τὸ δὲ πάθος － ἀπειθής ἐστι τῷ λόγῳ κίνησις ψυχῆς . Exempla afferuntur Agamemno filiam caedens ( nomen deest ) et Medea pueros trucidans . ὅτι μήτε ἐπερχείρησεν ὅλως τὰ πρὸς τῶν παλαιῶν εἰρημένα διαλύσασθαι καὶ πρὸς αὑτὸν διαφέρεται , νυνὶ μὲν γίνεσθαι νομίζων τὰ πάθη ἄνευ λόγου καὶ κρίσεως , νυνὶ δ’ οὐ μόνον κρίσεσιν ἕπεσθαι φάσκων , ἀλλ’ αὐτὸ δὴ τοῦτο κρίσεις εἶναι . τὸ γὰρ μηδ’ ὅλως ἐφάπτεσθαι κρίσεως ἐναντιώτατον δήπου τῷ κρίσιν εἶναι τὸ πάθος , εἰ μή , νὴ Δία , βοηθῶν τις αὐτῷ φαίη , πλείω σημαίνειν τὸ τῆς κρίσεως ὄνομα , καὶ κατὰ μὲν τὴν ἐξήγησιν τοῦ ὅρου τὴν οἷον περίσκεψιν εἰρῆσθαι κρίσιν , ὡς εἶναι τὸ ἄνευ κρίσεως ἴσον τῷ ἄνευ περισκέψεως , ἔνθα δὲ κρίσεις εἶναί φησι τὰ πάθη , τὰς ὁρμάς τε καὶ τὰς συγκαταθέσεις ὀνομάζεσθαι κρίσεις . ἀλλ’ εἴπερ τοῦτό τις δέξαιτο , πλεονάζουσα συγκατάθεσις ἔσται τὸ πάθος , καὶ πάλιν ὁ Ποσειδώνιος ἐρήσεται τὴν αἰτίαν , ὑφ’ ἧς πλεονάζεται , πρὸς τῷ καὶ μέγιστον ἁμάρτημα κατὰ τὴν διδασκαλίαν ἡμαρτῆσθαι τῷ Χρυσίππῳ . εἰ γὰρ ἐν αὐτῷ δὴ τούτῳ τὸ κῦρος τοῦ δόγματός ἐστιν , ἐν τῷ διαστείλασθαι τὴν ὁμωνυμίαν καὶ δεῖξαι , κατὰ τί μὲν σημαινόμενον ἄνευ κρίσεως γίνεται τὰ πάθη , κατὰ τί δὲ κρίσεις εἰσίν , ὁ δ’ οὐδὲ καθ’ ἓν τῶν τεττάρων βιβλίων , ἃ περὶ τῶν παθῶν ἔγραψεν , ἐποίησεν αὐτό , πῶς οὐκ ἄν τις αὐτὸν δικαίως μέμψαιτο . dicit absurdum esse : ἐπειδὰν ἀπειθῶς τε καὶ ἀπεστραμμένως τοῦ λόγου ( sc . λέγῃ τὰ πάθη γίνεσθαι ) τὸ μηδεμίαν ἐπιζητεῖν ἑτέραν ἐν τῇ ψυχῇ δύναμιν , ἧς κινουμένης ἀπειθῶς τῷ λόγῳ γίγνεσθαι τὰ πάθη · μηδὲ γὰρ εἶναί τινα τοιαύτην , ὡς ἔνιοι τῶν φιλοσόφων ὑπολαμβάνουσιν , ἐπιθυμητικήν τε καὶ θυμοειδῆ προσαγορεύοντες , τὸ ὅλον γὰρ εἶναι τὸ τῶν ἀνθρώπων ἡγεμονικὸν λογικόν .
Lemmas: καί γάρ οὖον κατά οὗτος μόνος αὐτός ἑαυτοῦ διαφέρω φανερῶς , ἀλλά ἐπειδάν ὑπέρ ὁ κατά ὁ πάθος ὁρισμός γράφω ἄλογος τε καί παρά φύσις κίνησις Ψυχή αὐτός φάσκω καί πλεονάζω ὁρμή , εἶτα ὁ μέν ἄλογος ἐξηγέομαι ὁ Χωρὶς λόγος τε καί κρίσις εἴρω φάσκω , ὁ δέ πλεονάζω ὁρμή παράδειγμα ὁ τρέχω σφοδρός παραλαμβάνω · οὗτος γάρ ἀμφότερος μάχομαι ὁ κρίσις εἰμί ὁ πάθος · εἶμι δέ ἐναργής αὐτός ὁ ῥῆσις αὐτός παραγράφω · ἔχω δέ ὁ μέν ἕτερος ὅδε ὁ τρόπος . Δεύς δέ πρῶτος ἐνθυμέομαι , ὅτι ὁ λογικός ζῷον ἀκολουθητικός φύσις εἰμί ὁ λόγος , καί κατά ὁ λόγος ὡς εἄν ἡγεμών πρακτικός . πολλάκις μέντοι καί ἄλλως φέρω ἐπί τις καί ἀπό τίνω , ἀπειθῶς ὁ λόγος ὠθέω ἐπί πλείων , κατά ὅς φορά ἀμφότερος ἔχω ὁ ὅρος , ὁ παρά φύσις κίνησις ἄλογος οὕτως γίγνομαι καί ὁ ἐν ὁ ὁρμή πλεονασμός . ὁ γάρ ἄλογος οὗτος ληπτέος ἀπειθής λόγος καί ἀποστρέφω ὁ λόγος , κατά ὅς φορά καί ἐν ὁ ἔθος τις φημί ὠθέω καί ἄλογος φέρω ἄνευ λόγος κρίσις , οὐ εἰμί διημαρτημένως φέρω καί παροράω τίς κατά ὁ λόγος αὐτός ἐπισημαίνω , ἀλλά μάλιστα κατά ὅς ὑπογράφω φορός , οὖον φύζω ὁ λογικός ζῷον κινέω οὕτως κατά ὁ Ψυχή , ἀλλά κατά ὁ λόγος . ὁ μέν οὖν ἕτερος ὁ ὁ Χρύσιππος ῥῆσις ἐξηγέομαι ὁ πρότερος ὁ ὁράω ὁ πάθος ἐνταυθοῖ τελευτάω · ὁ δέ ὑπόλοιπος , ἐν ὅς ὁ ἕτερος ὅρος ἐξηγέομαι , γράφω ἐφεξῆς ὅδε κατά ὁ πρῶτος σύγγραμμα περί πάθος ἤδη σύ παρατίθημι . κατά οὗτος δέ καί ὁ πλεονασμός ὁ ὁρμή εἴρω , διά ὁ ὁ κατά ἑαυτοῦ καί φυσικός ὁ ὁρμή συμμετρία ὑπερβαίνω . γίγνομαι δέ εἄν ὁ λέγω διά οὗτος γνώριμος . οἷος ἐπί ὁ πορεύω κατά ὁρμή οὖον πλεονάζω ὁ ὁ σκέλος κίνησις , ἀλλά συναπαρτίζω τίς ὁ ὁρμή ὥστε καί ἵστημι , ὅταν ἐθέλω , καί μεταβάλλω . ἐπί δέ ὁ τρέχω κατά ὁρμή οὐκέτι τοιοῦτος γίγνομαι , ἀλλά πλεονάζω παρά ὁ ὁρμή ὁ ὁ σκέλος κίνησις , ὥστε ἐκφέρω καί μή μεταβάλλω εὐπειθῶς οὕτως εὐθύς ἐνάρχομαι . ὅς οἴομαι τίς παραπλήσιος καί ἐπί ὁ ὁρμή γίγνομαι διά ὁ ὁ κατά λόγος ὑπερβαίνω συμμετρία , ὥστε ὅταν ὁρμάω μή εὐπειθῶς ἔχω πρός αὐτός , ἐπί μέν ὁ δρόμος ὁ πλεονασμός λέγω παρά ὁ ὁρμή , ἐπί δέ ὁ ὁρμή παρά ὁ λόγος . συμμετρία γάρ εἰμί φυσικός ὁρμή ὁ κατά ὁ λόγος , καί ἠώς τοσοῦτος [ καί ] · ἠώς αὐτός ἀξιόω . διό δή καί ὁ ὑπέρβασις κατά οὗτος καί οὕτως γίγνομαι πλεονάζω τε ὁρμή λέγω εἰμί καί παρά φύσις καί ἄλογος κίνησις Ψυχή . ὁ μέν ὁ Χρύσιππος ῥῆσις οὗτος . Similia ἐν ὁ περί πάθος ἠθικός exstitisse testatur Has affectus definitiones Galenus probare studet cum Platonis decretis congruere . Ad intellegenda Chr . verba utilia haecce : ἐπεί γάρ ἐπίσταμαι δύο σημαίνω πρός ὁ ἄλογος φωνή , ὅς ὁ ἕτερος βούλομαι μόνος δηλόω κατά ὁ ὅρος , ὁ Χωρὶς κρίσις , ὀρθῶς ποιέω μηδείς ὑπολείπω ἀμφιβολία , ἀλλά αὐτός δηλόω , ὅτι ὁ κατά ὁ πάθος ὁρμή ἄλογος εἰμί φημί , κατά ὅσος ἀποστρέφω ὁ λόγος καί ἀπειθέω ὁ λόγος καί Χωρὶς κρίσις γίγνομαι . διά μέν οὖν ὁ ἀποστρέφω φαίνω ὁ λόγος χωρίζω ὁ κατά ὁ πάθος ἄλογος κίνησις ὁ ἄψυχος τε καί ὁ ἄλογος ζῷον . － － ἐκ μέν δή ὁ τοιοῦτος δείκνυμι ὁ μήτε ἄψυχος τις μήτε ἄλογος ζῷον πάθος ἐγγίγνομαι ψυχικός . ἐπειδάν δέ γράφω , Χωρὶς λόγος καί κρίσις γίγνομαι ὁ κατά ὁ πάθος κίνησις , εἶτα συνάπτω ἐφεξῆς λέγω , οὐ εἰμί διημαρτημένως φέρω καί παροράω τίς κατά ὁ λόγος , καί ἀποστρέφω τε καί ἀπειθῶς αὐτός , διορίζω ὁ ἁμάρτημα ὁ πάθος καί πάνυ δήω . ὁ μέν γάρ ἁμάρτημα μοχθηρός κρίσις εἰμί , καί [ ὁ ] λόγος ψεύδω ὁ ἀλήθεια καί διαμαρτάνω . ὁ δέ πάθος － ἀπειθής εἰμί ὁ λόγος κίνησις Ψυχή . Exempla afferuntur Agamemno filiam caedens ( nomen deest ) et Medea pueros trucidans . ὅτι μήτε ἐπιχειρέω ὅλως ὁ πρός ὁ παλαιός εἴρω διαλύω καί πρός ἑαυτοῦ διαφέρω , νυνί μέν γίγνομαι νομίζω ὁ πάθος ἄνευ λόγος καί κρίσις , νυνί δέ οὖον μόνος κρίσις ἕπω φάσκω , ἀλλά αὐτός δή οὗτος κρίσις εἰμί . ὁ γάρ μηδέ ὅλως ἐφάπτω κρίσις ἐναντίος δήπου ὁ κρίσις εἰμί ὁ πάθος , εἰμί μή , νή Ζεύς , βοηθός τις αὐτός φημί , πλείων σημαίνω ὁ ὁ κρίσις ὄνομα , καί κατά μέν ὁ ἐξήγησις ὁ ὁράω ὁ οἷος περίσκεψις εἴρω κρίσις , ὡς εἰμί ὁ ἄνευ κρίσις ἴσος ὁ ἄνευ περίσκεψις , ἔνθα δέ κρίσις εἰμί φημί ὁ πάθος , ὁ ὁρμή τε καί ὁ συγκατάθεσις ὀνομάζω κρίσις . ἀλλά εἴπερ οὗτος τις δέχομαι , πλεονάζω συγκατάθεσις εἰμί ὁ πάθος , καί πάλιν ὁ Ποσειδώνιος ἔρομαι ὁ αἴτιος , ὑπό ὅς πλεονάζω , πρός ὁ καί μέγας ἁμάρτημα κατά ὁ διδασκαλία ἁμαρτάνω ὁ Χρύσιππος . εἰμί γάρ ἐν αὐτός δή οὗτος ὁ κῦρος ὁ δόγμα εἰμί , ἐν ὁ διαστέλλω ὁ ὁμωνυμία καί δείκνυμι , κατά τίς μέν σημαίνω ἄνευ κρίσις γίγνομαι ὁ πάθος , κατά τίς δέ κρίσις εἰμί , ὁ δέ οὐδέ κατά εἷς ὁ τέσσαρες βιβλίον , ὁ περί ὁ πάθος γράφω , ποιέω αὐτός , πῶς οὐ ἄν τις αὐτός δικαίως μέμφομαι . dicit absurdum esse : ἐπειδάν ἀπειθῶς τε καί ἀποστρέφω ὁ λόγος ( sc . λέγω ὁ πάθος γίγνομαι ) ὁ μηδείς ἐπιζητέω ἕτερος ἐν ὁ Ψυχή δύναμις , ὅς κινέω ἀπειθῶς ὁ λόγος γίγνομαι ὁ πάθος · μηδέ γάρ εἰμί τις τοιοῦτος , ὡς ἔνιοι ὁ φιλόσοφος ὑπολαμβάνω , ἐπιθυμητικός τε καί θυμοειδής προσαγορεύω , ὁ ὅλος γάρ εἰμί ὁ ὁ ἄνθρωπος ἡγεμονικός λογικός .