chrysippus-philosophy.fragmenta-moralia 473
Ὅτι δ’ ὁ Χρύσιππος οὐχ ἅπαξ ἢ δίς , ἀλλὰ πάνυ πολλάκις αὐτὸς ὁμολογεῖ , δύναμίν τινα ἑτέραν εἶναι τῆς λογικῆς ἐν ταῖς ψυχαῖς τῶν ἀνθρώπων αἰτίαν τῶν παθῶν , ἔνεστιν ἡμῖν ἐκ τῶν τοιούτων καταμαθεῖν , ἐν οἷς αἰτιᾶται τῶν πραττομένων οὐκ ὀρθῶς ἀτονίαν τε καὶ ἀσθένειαν τῆς ψυχῆς · οὕτω γὰρ αὐτὰς ὀνομάζει , καθάπερ γε καὶ τἀναντία τὸ μὲν εὐτονίαν τὸ δ’ ἰσχύν . ὅσα γὰρ οὐκ ὀρθῶς πράττουσιν ἄνθρωποι , τὰ μὲν εἰς μοχθηρὰν κρίσιν ἀναφέρει , τὰ δ’ εἰς ἀτονίαν καὶ ἀσθένειαν τῆς ψυχῆς , ὥσπερ γε καὶ ὧν κατορθοῦσιν ἡ ὀρθὴ κρίσις ἐξηγεῖται μετὰ τῆς κατὰ τὴν ψυχὴν εὐτονίας . ἀλλὰ τοιούτων , ὥσπερ ἡ κρίσις ἔργον ἐστὶ τῆς λογικῆς δυνάμεως , οὕτως ἡ εὐτονία ῥώμη τε καὶ ἀρετὴ δυνάμεως ἑτέρας παρὰ τὴν λογικήν , ἣν αὐτὸς ὁ Χρύσιππος ὀνομάζει τόνον , ἀφίστασθαί τέ φησιν ἔστιν ὅτε τῶν ὀρθῶς ἐγνωσμένων ἡμῖν , ἐνδόντος τοῦ τόνου τῆς ψυχῆς καὶ μὴ παραμείναντος ἕως παντὸς μήδ’ ἐξυπηρετήσαντος τοῖς τοῦ λόγου προστάγμασιν , ἐναργῶς ἐν τοῖς τοιούτοις ἐνδεικνύμενος , οἷόν τι τὸ πάθος ἐστίν . ἤδη δὲ καὶ ῥῆσιν αὐτοῦ τινα παραγράψω , περὶ τούτων ἐκδιδάσκουσαν . ἔστι δ’ ἐκ τοῦ περὶ παθῶν ἠθικοῦ . Ἔτι δὲ καὶ κατὰ τοῦτ’ ἴσως οἱ ἐπὶ τοῦ σώματος λέγονται τόνοι ἄτονοι καὶ εὔτονοι εἶναι κατὰ τὸ νευρῶδες , τῷ δύνασθαι ἡμᾶς ἢ ἀδυνατεῖν ἐν τοῖς διὰ τούτων ἐπιτελουμένοις ἔργοις , καὶ ὁ ἐν τῇ ψυχῇ τόνος λέγεται , ὡς εὐτονία καὶ ἀτονία . Καὶ ἐφεξῆς · Ὥσπερ γὰρ ἐν δρόμῳ καὶ ἀνθέξει τινὸς καὶ τοῖς παραπλησίοις ἤδη , ἃ διὰ τῶν νεύρων ἐνεργεῖται , ἔστι τις ἐπιτελεστικὴ κατάστασις καὶ ἐνδοτική , τῶν νεύρων προεκλελυμένων καὶ ἀνειμένων , ἀναλόγως καὶ ἐπὶ ψυχῆς ἐστι τοιοῦτο νευρῶδες , καθ’ ὃ καὶ κατὰ μεταφορὰν ἀνεύρους τινὰς λέγομεν καὶ νεῦρα ἔχειν . εἶθ’ ἑξῆςἐξηγούμενος αὐτὸ τοῦτο τάδε γράφει · Ὁ μὲν δειμῶν ἐπιγινομένων ἀφίσταται , ὁ δὲ κέρδους ἢ ζημίας φερομένης ἐξελύθη καὶ ἐνέδωκεν , ὁ δὲ καθ’ ἕτερα τοιαῦτα οὐκ ὀλίγα . ἕκαστον γὰρ τῶν τοιούτων τρέπεταί τε καὶ δουλοῦται ἡμᾶς , ὡς ἐνδιδόντας αὐτοῖς καὶ φίλους καὶ πόλεις προδιδόναι , καὶ αὑτοὺς εἰς πολλὰς καὶ ἀσχήμονας πράξεις ἐπιδιδόναι , τῆς πρὸς θάτερα φορᾶς ἐκλυθείσης . οἷος εἰσῆκται καὶ τῷ Εὐριπίδῃ ὁ Μενέλαος · σπασάμενος γὰρ τὴν μάχαιραν φέρεται ἐπὶ τὴν Ἑλένην ὡς ἀναιρήσων , ἰδὼν δὲ καὶ καταπλαγεὶς εἰς τὸ κάλλος ἐξέβαλε τὴν μάχαιραν , οὐδὲ ταύτης ἔτι δυνάμενος κρατεῖν , καθὰ καὶ ἡ ἐπίπληξις αὕτη εἴρηκεν αὐτῷ · ( σὺ δ’ ὡς ἐσεῖδες μαστὸν [ ἐκείνης ] ἐκβαλὼν ξίφος φίλημ’ ἐδέξω , προδότιν αἰκάλλων κύνα . ὅθεν καὶ αὐτὸς ὁ Χρύσιππος ἐπιφέρων ἐρεῖ · Διὸ πάντων τῶν φαύλων οὕτω πραττόντων ἀποστατικῶς καὶ ἐνδοτικῶς κατὰ πολλὰς αἰτίας , ἀσθενῶς καὶ κακῶς ἕκαστα πράττειν ἂν λέγοιντο . De verbis κατὰ πολλὰς αἰτίας disputat Galenus : Utinam multas illas Chr . causas protulisset : εἰ γάρ τις προσέχοι τὸν νοῦν , οὐδὲν οὕτως εὑρήσει συνέχον τὴν περὶ τῶν παθῶν πραγματείαν , καὶ μάλιστα τὴν θεραπευτικήν , ἐν ᾗ ταῦτ’ ἔγραψεν , ὡς τὸ πάσας γνῶναι τὰς αἰτίας , ὑφ’ ὧν ἀποχωροῦσι τῶν ἐξ ἀρχῆς κρίσεων οἱ κατὰ πάθος τι πράττοντες . ὁ δέ γε τοσούτου δεῖ συμπάσας ἀκριβῶς ἐκδιδάσκειν , ὥστ’ οὐδ’ αὐτὴν ταύτην ἧς μέμνηται νῦν ἐδήλωσε σαφῶς . Versus quosdam Medeae Euripidis attulisse Chrys . in hoc libro G . testatur p . 382 Mü . : ἡ δέ γε Μήδεια βιασθεῖσα πρὸς τοῦ θυμοῦ , περὶ ἧς καὶ αὐτῆς οὐκ οἶδ’ ὅπως ὁ Χρύσιππος οὐκ αἰσθάνεται καθ’ ἑαυτοῦ τῶν Εὐριπίδου μεμνημένος ἐπῶν · ( ) Καὶ μανθάνω μέν , οἷα δρᾶν μέλλω κακά , Θυμὸς δὲ κρείσσων τῶν ἐμῶν βουλευμάτων . Cuius rei exemplum hos versus attulerit Chr . , ex Galeni loco non patet .
Lemmas: ὅτι2 δέ ὁ Χρύσιππος οὐ ἅπαξ ἢ δίς , ἀλλά πάνυ πολλάκις αὐτός ὁμολογέω , δύναμις τις ἕτερος εἰμί ὁ λογικός ἐν ὁ Ψυχή ὁ ἄνθρωπος αἴτιος ὁ πάθος , ἔνειμι ἐγώ ἐκ ὁ τοιοῦτος καταμανθάνω , ἐν ὅς αἰτιάομαι ὁ πράσσω οὐ ὀρθῶς ἀτονία τε καί ἀσθένεια ὁ Ψυχή · οὗτος γάρ αὐτός ὀνομάζω , καθάπερ γε καί τἀναντία ὁ μέν εὐτονία ὁ δέ ἰσχύς . ὅσος γάρ οὐ ὀρθῶς πράσσω ἄνθρωπος , ὁ μέν εἰς μοχθηρός κρίσις ἀναφέρω , ὁ δέ εἰς ἀτονία καί ἀσθένεια ὁ Ψυχή , ὥσπερ γε καί ὅς κατορθόω ὁ ὀρθός κρίσις ἐξηγέομαι μετά ὁ κατά ὁ ψυχή εὐτονία . ἀλλά τοιοῦτος , ὥσπερ ὁ κρίσις ἔργον εἰμί ὁ λογικός δύναμις , οὕτως ὁ εὐτονία ῥώμη τε καί ἀρετή δύναμις ἕτερος παρά ὁ λογικός , ὅς αὐτός ὁ Χρύσιππος ὀνομάζω τόνος , ἀφεστήξω τε φημί εἰμί ὅτε ὁ ὀρθῶς γιγνώσκω ἐγώ , ἐνδίδωμι ὁ τόνος ὁ Ψυχή καί μή παραμένω ἠώς πᾶς μηδέ ἐξυπηρετέω ὁ ὁ λόγος πρόσταγμα , ἐναργής ἐν ὁ τοιοῦτος ἐνδείκνυμι , οἷος τίς ὁ πάθος εἰμί . ἤδη δέ καί ῥῆσις αὐτός τις παραγράφω , περί οὗτος ἐκδιδάσκω . εἰμί δέ ἐκ ὁ περί πάθος ἠθικός . ἔτι δέ καί κατά οὗτος ἴσως ὁ ἐπί ὁ σῶμα λέγω τόνος ἄτονος καί εὔτονος εἰμί κατά ὁ νευρώδης , ὁ δύναμαι ἐγώ ἢ ἀδυνατέω ἐν ὁ διά οὗτος ἐπιτελέω ἔργον , καί ὁ ἐν ὁ Ψυχή τόνος λέγω , ὡς εὐτονία καί ἀτονία . καί ἐφεξῆς · ὥσπερ γάρ ἐν δρόμος καί ἀντέχω τις καί ὁ παραπλήσιος ἤδη , ὁ διά ὁ νεῦρον ἐνεργέω , εἰμί τις ἐπιτελεστικός κατάστασις καί ενδοτικός , ὁ νεῦρον προεκλύω καί ἀνίημι , ἀνάλογος καί ἐπί Ψυχή εἰμί τοιοῦτος νευρώδης , κατά ὅς καί κατά μεταφορά ἄνευρος τις λέγω καί νεῦρον ἔχω . εἶτα ἐξηγέομαι αὐτός οὗτος ὅδε γράφω · ὁ μέν δειμός ἐπιγίγνομαι ἀφίστημι , ὁ δέ κέρδος ἢ ζημία φέρω ἐκλύω καί ἐνδίδωμι , ὁ δέ κατά ἕτερος τοιοῦτος οὐ ὀλίγος . ἕκαστος γάρ ὁ τοιοῦτος τρέπω τε καί δουλόω ἐγώ , ὡς ἐνδίδωμι αὐτός καί φίλος καί πόλις προδίδωμι , καί ἑαυτοῦ εἰς πολύς καί ἀσχήμων πρᾶξις ἐπιδίδωμι , ὁ πρός ἕτερος φορός ἐκλύω . οἷος εἰσάγω καί ὁ Εὐριπίδης ὁ Μενέλαος · σπάω γάρ ὁ μάχαιρα φέρω ἐπί ὁ Ἑλένη ὡς ἀναιρέω , εἶδον δέ καί καταπλάσσω εἰς ὁ κάλλος ἐκβάλλω ὁ μάχαιρα , οὐδέ οὗτος ἔτι δύναμαι κρατέω , καθά καί ὁ ἐπίπληξις οὗτος εἴρω αὐτός · ( σύ δέ ὡς εἰσοράω μαστός [ ἐκεῖνος ] ἐκβάλλω ξίφος φίλημα δέχομαι , προδότις αἰκάλλω κύω . ὅθεν καί αὐτός ὁ Χρύσιππος ἐπιφέρω εἴρω · Διὸ πᾶς ὁ φαῦλος οὗτος πράσσω ἀποστατικός καί ἐνδοτικός κατά πολύς αἴτιος , ἀσθενής καί κακῶς ἕκαστος πράσσω εἄν λέγω . De verbis κατά πολύς αἴτιος disputat Galenus : Utinam multas illas Chr . causas protulisset : εἰμί γάρ τις προσέχω ὁ νόος , οὐδείς οὕτως εὑρίσκω συνέχω ὁ περί ὁ πάθος πραγματεία , καί μάλιστα ὁ θεραπευτικός , ἐν ὅς αὐτός γράφω , ὡς ὁ πᾶς γιγνώσκω ὁ αἴτιος , ὑπό ὅς ἀποχωρέω ὁ ἐκ ἀρχή κρίσις ὁ κατά πάθος τίς πράσσω . ὁ δέ γε τοσοῦτος δεῖ σύμπας ἀκριβῶς ἐκδιδάσκω , ὥστε οὐδέ αὐτός οὗτος ὅς μιμνήσκω νῦν δηλόω σαφῶς . Versus quosdam Medeae Euripidis attulisse Chrys . in hoc libro G . testatur p . 382 Mü . : ὁ δέ γε Μήδεια βιάζομαι πρός ὁ θυμός , περί ὅς καί αὐτός οὐ οἶδα ὅπως ὁ Χρύσιππος οὐ αἰσθάνομαι κατά ἑαυτοῦ ὁ Εὐριπίδης μιμνήσκω ἔπος · ( ) καί μανθάνω μέν , οἷος δράω μέλλω κακός , Θυμός δέ κρατύς ὁ ἐμέω βούλευμα . Cuius rei exemplum hos versus attulerit Chr . , ex Galeni loco non patet .