chrysippus-philosophy.fragmenta-logica-et-physica 56
Sextus Emp . adv . math . VII 227 . ἀπολειπομένης δ’ ἔτι τῆς στωϊκῆς δόξης παρακειμένως καὶ περὶ ταύτης λέγωμεν . κριτήριον τοίνυν φασὶν ἀληθείας εἶναι οἱ ἄνδρες οὗτοι τὴν καταληπτικὴν φαντασίαν . ταύτην δ’ εἰσόμεθα , πρότερον γνόντες τί ποτέ ἐστι κατ’ αὐτοὺς ἡ φαντασία καὶ τίνες ἐπ’ εἴδους ταύτης διαφοραί . φαντασία οὖν ἐστὶ κατ’ αὐτοὺς τύπωσις ἐν ψυχῇ . περὶ ἧς εὐθὺς καὶ διέστησαν · Κλεάνθης μὲν γὰρ ἤκουσε τὴν τύπωσιν κατὰ εἰσοχήν τε καὶ ἐξοχήν , ὥσπερ καὶ διὰ τῶν δακτυλίων γινομένην τοῦ κηροῦ τύπωσιν . Χρύσιππος δὲ ἄτοπον ἡγεῖτο τὸ τοιοῦτο . πρῶτον μὲν γάρ , φησι , τῆς διανοίας δεήσει ὑφ’ ἕν ποτε τρίγωνόν τι καὶ τετράγωνον φαντασιουμένης τὸ αὐτὸ σῶμα κατὰ τὸν αὐτὸν χρόνον διαφέροντα ἔχειν περὶ αὑτῷ σχήματα ἅμα τε τρίγωνον καὶ τετράγωνον γίνεσθαι ἢ καὶ περιφερές , ὅπερ ἐστὶν ἄτοπον · εἶτα πολλῶν ἅμα φαντασιῶν ὑφισταμένων ἐν ἡμῖν παμπληθεῖς καὶ τοὺς σχηματισμοὺς ἕξειν τὴν ψυχήν , ὃ τοῦ προτέρου χεῖρόν ἐστιν . αὐτὸς οὖν τὴν τύπωσιν εἰρῆσθαι ὑπὸ τοῦ Ζήνωνος ὑπενόει ἀντὶ τῆς ἑτεροιώσεως , ὥστ’ εἶναι τοιοῦτον τὸν λόγον φαντασία ἐστὶν ἑτεροίωσις ψυχῆς μηκέτι ἀτόπου ὄντος ⟨ τοῦ ⟩ τὸ αὐτὸ σῶμα ὑφ’ ἔνα καὶ τὸν αὐτὸν χρόνον , πολλῶν περὶ ἡμᾶς συνισταμένων φαντασιῶν , παμπληθεῖς ἀναδέχεσθαι ἑτεροιώσεις · ὥσπερ γὰρ ὁ ἀὴρ , ὅταν ἄμα πολλοὶ φωνῶσιν , ἀμυθήτους ὑπὸ ἓν καὶ διαφερούσας ἀναδεχόμενος πληγὰς εὐθὺς πολλὰς ἴσχει καὶ τὰς ἑτεροιώσεις , οὕτω καὶ τὸ ἡγεμονικὸν ποικίλως φαντασιούμενον ἀνάλογόν τι τούτῳ πείσεται . ibid . 372 . εἰ γὰρ τύπωσίς ἐστιν ἐν ψυχῇ ἡ φαντασία , ἤτοι κατ’ ἐξοχὴν καὶ εἰσοχὴν τύπωσίς ἐστιν , ὡς οἱ περὶ τὸν Κλεάνθην νομίζουσιν , ἢ κατὰ ψιλὴν ἑτεροίωσιν γίνεται , καθάπερ οἱ περὶ τὸν Χρύσιππον ἐδόξασαν . καὶ εἰ μὲν κατ’ ἐξοχὴν καὶ εἰσοχὴν ὑφίσταται ταῦτα ἀκολουθήσει τὰ ἄτοπα ἅπερ φασὶν οἱ περὶ τὸν Χρύσιππον . εἰ γὰρ κηροῦ τρόπον τυποῦται ἡ ψυχὴ φανταστικῶς πάσχουσα , ἀεὶ τὸ ἔσχατον κίνημα ἐπισκοτήσει τῇ προτέρᾳ φαντασίᾳ , ὥσπερ καὶ ὁ τῆς δευτέρας σφραγῖδος τύπος ἐξαλειπτικός ἐστι τοῦ προτέρου . ἀλλ’ εἰ τοῦτο , ἀναιρεῖται μὲν μνήμη θησαυρισμὸς οὖσα φαντασιῶν , ἀναιρεῖται δὲ πᾶσα τέχνη · σύστημα γὰρ ἦν καὶ ἄθροισμα καταλήψεων , πλείονας δὲ φαντασίας καὶ διαφόρους οὐ δυνατὸν ὑποστῆναι περὶ τὸ ἡγεμονικόν , ἄλλοτε ἄλλων νοουμένων τῶν περὶ αὐτὸ τύπων . οὐ τοίνυν ἡ κυρίως νοουμένη τύπωσίς ἐστι φαντασία . ἄλλως τε εἰ ὄψις ἐστὶ τῶν ἀδήλων τὰ φαινόμενα , θεωροῦμεν δὲ τὰ πολὺ παχυμερέστερα τοῦ πνεύματος τῶν φαινομένων σώματα μηδ’ ὁντινοῦν περὶ αὑτοῖς τύπον δυνάμενα τηρεῖν , εὔλογόν ἐστι μηδὲ τὸ πνεῦμα ἕνα μόνον τινὰ ἀπὸ φαντασίας τύπον φυλάττειν . Cf . ibid . VIII . 400 . et h . op . I n . 58 ( Zeno ) n . 484 ( Cleanthes ) .
Lemmas: Sextus Emp . adv . math . VII 227 . ἀπολείπω δέ ἔτι ὁ στωϊκός δόξα παρακειμένως καί περί οὗτος λέγω . κριτήριον τοίνυν φημί ἀλήθεια εἰμί ὁ ἀνήρ οὗτος ὁ καταληπτικός φαντασία . οὗτος δέ εἶμι , πρότερος γιγνώσκω τίς ποτός εἰμί κατά αὐτός ὁ φαντασία καί τίς ἐπί εἶδος οὗτος διαφορά . φαντασία οὖν εἰμί κατά αὐτός τύπωσις ἐν Ψυχή . περί ὅς εὐθύς καί διΐστημι · Κλεάνθης μέν γάρ ἀκούω ὁ τύπτω κατά εἰσοχή τε καί ἐξοχή , ὥσπερ καί διά ὁ δακτύλιος γίγνομαι ὁ κῆρ τύπτω . Χρύσιππος δέ ἄτοπος ἡγέομαι ὁ τοιοῦτος . πρῶτος μέν γάρ , φημί , ὁ διάνοια δήω ὑπό εἷς ποτός τρίγωνος τίς καί τετράγωνος φαντασιόω ὁ αὐτός σῶμα κατά ὁ αὐτός χρόνος διαφέρω ἔχω περί ἑαυτοῦ σχῆμα ἅμα τε τρίγωνος καί τετράγωνος γίγνομαι ἢ καί περιφερής , ὅσπερ εἰμί ἄτοπος · εἶτα πολύς ἅμα φαντασία ὑφίστημι ἐν ἐγώ παμπληθής καί ὁ σχηματισμός ἔχω ὁ Ψυχή , ὅς ὁ πρότερος κακός εἰμί . αὐτός οὖν ὁ τύπτω εἴρω ὑπό ὁ Ζήνων ὑπονοέω ἀντί ὁ ἑτεροίωσις , ὥστε εἰμί τοιοῦτος ὁ λόγος φαντασία εἰμί ἑτεροίωσις Ψυχή μηκέτι ἄτοπος εἰμί ⟨ ὁ ⟩ ὁ αὐτός σῶμα ὑπό νάω καί ὁ αὐτός χρόνος , πολύς περί ἐγώ συνίστημι φαντασία , παμπληθής ἀναδέχομαι ἑτεροίωσις · ὥσπερ γάρ ὁ ἀήρ , ὅταν ἄμη πολύς φωνέω , ἀμύθητος ὑπό εἷς καί διαφέρω ἀναδέχομαι πληγάς εὐθύς πολύς ἴσχω καί ὁ ἑτεροίωσις , οὗτος καί ὁ ἡγεμονικός ποικίλως φαντασιόω ἀνάλογος τίς οὗτος πείθω . ibid . 372 . εἰμί γάρ τύπωσις εἰμί ἐν Ψυχή ὁ φαντασία , ἤτοι κατά ἐξοχή καί εἰσοχή τύπωσις εἰμί , ὡς ὁ περί ὁ Κλεάνθης νομίζω , ἢ κατά ψιλός ἑτεροίωσις γίγνομαι , καθάπερ ὁ περί ὁ Χρύσιππος δοξάζω . καί εἰμί μέν κατά ἐξοχή καί εἰσοχή ὑφίστημι οὗτος ἀκολουθέω ὁ ἄτοπος ὅσπερ φημί ὁ περί ὁ Χρύσιππος . εἰμί γάρ κῆρ τρόπος τυπόω ὁ ψυχή φανταστικός πάσχω , ἀεί ὁ ἔσχατος κίνημα ἐπισκότησις ὁ πρότερος φαντασία , ὥσπερ καί ὁ ὁ δύο σφραγίς τύπος ἐξαλειπτικός εἰμί ὁ πρότερος . ἀλλά εἰμί οὗτος , ἀναιρέω μέν μνήμη θησαυρισμός εἰμί φαντασία , ἀναιρέω δέ πᾶς τέχνη · σύστημα γάρ εἰμί καί ἄθροισμα κατάληψις , πλείων δέ φαντασία καί διάφορος οὖον δυνατός ὑφίστημι περί ὁ ἡγεμονικός , ἄλλοτε ἄλλος νοέω ὁ περί αὐτός τύπος . οὖον τοίνυν ὁ κύριος νοέω τύπωσις εἰμί φαντασία . ἄλλως τε εἰμί ὄψις εἰμί ὁ ἄδηλος ὁ φαίνω , θεωρέω δέ ὁ πολύς παχυμερής ὁ πνεῦμα ὁ φαίνω σῶμα μηδέ ὅστις περί ἑαυτοῦ τύπος δύναμαι τηρέω , εὔλογος εἰμί μηδέ ὁ πνεῦμα εἷς μόνος τις ἀπό φαντασία τύπος φυλάσσω . Cf . ibid . VIII . 400 . et h . op . I n . 58 ( Zeno ) n . 484 ( Cleanthes ) .