chrysippus-philosophy.fragmenta-logica-et-physica 1013
Sextus adv . math . IX 78 . τῶν τε σωμάτων τὰ μέν ἐστιν ἡνωμένα , τὰ δὲ ἐκ συναπτομένων , τὰ δὲ ἐκ διεστώτων . ἡνωμένα μὲν οὖν ἐστὶ τὰ ὑπὸ μιᾶς ἕξεως κρατούμενα , καθάπερ φυτὰ καὶ ζῷα , ἐκ συναπτομένων δὲ τὰ ἔκ τε παρακειμένων καὶ πρὸς ἕν τι κεφάλαιον νευόντων συνεστῶτα ὡς ἀλύσεις καὶ πυργίσκοι καὶ νῆες , ἐκ διεστώτων δὲ τὰ ἐκ διεζευγμένων καὶ [ ἐκ ] κεχωρισμένων καὶ καθ’ αὑτὰ ὑποκειμένων συγκείμενα , ὡς στρατιαὶ καὶ ποῖμναι καὶ χοροί . ἐπεὶ οὖν καὶ ὁ κόσμος σῶμά ἐστιν , ἤτοι ἡνωμένον ἐστὶ σῶμα ἢ ἐκ συναπτομένων ἢ ἐκ διεστώτων . οὔτε δὲ ἐκ συναπτομένων οὔτε ἐκ διεστώτων , ὡς δείκνυμεν ἐκ τῶν περὶ αὐτὸν συμπαθειῶν . κατὰ γὰρ τὰς τῆς σελήνης αὐξήσεις καὶ φθίσεις πολλὰ τῶν τε ἐπιγείων ζῴων καὶ θαλασσίων φθίνει τε καὶ αὔξεται , ἀμπώτεις τε καὶ πλημμυρίδες περί τινα μέρη τῆς θαλάσσης γίνονται . ὡσαύτως δὲ καὶ κατά τινας τῶν ἀστέρων ἐπιτολὰς καὶ δύσεις μεταβολαὶ τοῦ περιέχοντος καὶ παμποίκιλοι περὶ τὸν ἀέρα τροπαὶ συμβαίνουσιν , ὁτὲ μὲν ἐπὶ τὸ κρεῖττον , ὁτὲ δὲ λοιμικῶς . ἐξ ὧν συμφανὲς ὅτι ἡνωμένον τι σῶμα καθέστηκεν ὁ κόσμος . ἐπὶ μὲν γὰρ τῶν ἐκ συναπτομένων ἢ διεστώτων οὐ συμπάσχει τὰ μέρη ἀλλήλοις , εἴ γε ἐν στρατιᾷ πάντων , εἰ τύχοι , διαφθαρέντων τῶν στρατιωτῶν οὐδὲν κατὰ διάδοσιν πάσχειν φαίνεται ὁ περισωθείς · ἐπὶ δὲ τῶν ἡνωμένων συμπάθειά τίς ἐστιν , εἴ γε δακτύλου τεμνομένου τὸ ὅλον συνδιατίθεται σῶμα . ἡνωμένον τοίνυν ἐστὶ σῶμα καὶ ὁ κόσμος . ἀλλ’ ἐπεὶ τῶν ἡνωμένων σωμάτων τὰ μὲν ὑπὸ ψιλῆς ἕξεως συνέχεται , τὰ δὲ ὑπὸ φύσεως , τὰ δὲ ὑπὸ ψυχῆς , καὶ ἕξεως μὲν ὡς λίθοι καὶ ξύλα , φύσεως δὲ καθάπερ τὰ φυτά , ψυχῆς δὲ τὰ ζῷα , πάντως δὴ καὶ ὁ κόσμος ὑπό τινος τούτων διακρατεῖται . καὶ ὑπὸ μὲν ψιλῆς ἕξεως οὐκ ἂν συνέχοιτο . τὰ γὰρ ὑπὸ ἕξεως κρατούμενα οὐδεμίαν ἀξιόλογον μεταβολήν τε καὶ τροπὴν ἀναδέχεται , καθάπερ ξύλα καὶ λίθοι , ἀλλὰ μόνον ἐξ αὑτῶν πάσχει τὴν κατὰ ἄνεσιν καὶ τὴν κατὰ συμπιεσμὸν διάθεσιν · ὁ δὲ κόσμος ἀξιολόγους ἀναδέχεται μεταβολάς , ὁτὲ μὲν κρυμαλέου τοῦ περιέχοντος γιγνομένου ὁτὲ δὲ ἀλεεινοῦ , καὶ ὁτὲ μὲν αὐχμώδους ὁτὲ δὲ νοτεροῦ , ὁτὲ δὲ ἄλλως πως κατὰ τὰς τῶν οὐρανίων κινήσεις ἑτεροιουμένου · οὐ τοίνυν ὑπὸ ψιλῆς ἕξεως ὁ κόσμος συνέχεται . εἰ δὲ μὴ ὑπὸ ταύτης , πάντως ὑπὸ φύσεως · καὶ γὰρ τὰ ὑπὸ ψυχῆς διακρατούμενα πολὺ πρότερον ὑπὸ φύσεως συνείχετο . ἀνάγκη ἄρα ὑπὸ τῆς ἀρίστης αὐτὸν φύσεως συνέχεσθαι , ἐπεὶ καὶ περιέχει τὰς πάντων φύσεις . ἡ δέ γε τὰς πάντων περιέχουσα φύσεις καὶ τὰς λογικὰς περιέσχηκεν . ἀλλὰ καὶ ἡ τὰς λογικὰς περιέχουσα φύσις πάντως ἐστὶ λογική . οὐ γὰρ οἷόν τε τὸ ὅλον τοῦ μέρους χεῖρον εἶναι , ἀλλ’ εἰ ἀρίστη ἐστὶ φύσις ἡ τὸν κόσμον διοικοῦσα , νοερά τε ἔσται καὶ σπουδαία καὶ ἀθάνατος . τοιαύτη δὲ τυγχάνουσα θεός ἐστιν , εἰσὶν ἄρα θεοί .
Lemmas: Sextus adv . math . IX 78 . ὁ τε σῶμα ὁ μέν εἰμί ἑνόω , ὁ δέ ἐκ συνάπτω , ὁ δέ ἐκ διίστημι . ἑνόω μέν οὖν εἰμί ὁ ὑπό εἷς ἕξις κρατέω , καθάπερ φυτόν καί ζῷον , ἐκ συνάπτω δέ ὁ ἐκ τε παράκειμαι καί πρός εἷς τίς κεφάλαιος νεύω συνίστημι ὡς ἄλυσις καί πυργίσκος καί ναῦς , ἐκ διίστημι δέ ὁ ἐκ διαζεύγνυμαι καί [ ἐκ ] χωρίζω καί κατά ἑαυτοῦ ὑπόκειμαι σύγκειμαι , ὡς στρατιά καί ποίμνη καί χορός . ἐπεί οὖν καί ὁ κόσμος σῶμα εἰμί , ἤτοι ἑνόω εἰμί σῶμα ἢ ἐκ συνάπτω ἢ ἐκ διίστημι . οὔτε δέ ἐκ συνάπτω οὔτε ἐκ διίστημι , ὡς δείκνυμι ἐκ ὁ περί αὐτός συμπάθεια . κατά γάρ ὁ ὁ σελήνη αὐξάνω καί φθίσις πολύς ὁ τε ἐπίγειος ζῷον καί θαλάσσιος φθίω τε καί αὐξάνω , ἄμπωτις τε καί πλημμυρίς περί τις μέρος ὁ θάλασσα γίγνομαι . ὡσαύτως δέ καί κατά τις ὁ ἀστήρ ἐπιτολή καί δύσις μεταβολή ὁ περιέχω καί παμποίκιλος περί ὁ ἀήρ τροπή συμβαίνω , ὁτὲ μέν ἐπί ὁ ἀγαθός , ὁτὲ δέ λοιμικός . ἐκ ὅς συμφανής ὅτι ἑνόω τίς σῶμα καθίστημι ὁ κόσμος . ἐπί μέν γάρ ὁ ἐκ συνάπτω ἢ διίστημι οὖον συμπάσχω ὁ μέρος ἀλλήλων , εἰμί γε ἐν στρατιά πᾶς , εἰμί τυγχάνω , διαφθείρω ὁ στρατιώτης οὐδείς κατά διάδοσις πάσχω φαίνω ὁ περισῴζω · ἐπί δέ ὁ ἑνόω συμπάθεια τίς εἰμί , εἰμί γε δάκτυλος τέμνω ὁ ὅλος συνδιατίθημι σῶμα . ἑνόω τοίνυν εἰμί σῶμα καί ὁ κόσμος . ἀλλά ἐπεί ὁ ἑνόω σῶμα ὁ μέν ὑπό ψιλός ἕξις συνέχω , ὁ δέ ὑπό φύσις , ὁ δέ ὑπό Ψυχή , καί ἕξις μέν ὡς λίθος καί ξύλον , φύσις δέ καθάπερ ὁ φυτός , Ψυχή δέ ὁ ζῷον , πάντως δή καί ὁ κόσμος ὑπό τις οὗτος διακρατέω . καί ὑπό μέν ψιλός ἕξις οὐ εἄν συνέχω . ὁ γάρ ὑπό ἕξις κρατέω οὐδείς ἀξιόλογος μεταβολή τε καί τροπή ἀναδέχομαι , καθάπερ ξύλον καί λίθος , ἀλλά μόνος ἐκ ἑαυτοῦ πάσχω ὁ κατά ἄνεσις καί ὁ κατά συμπιεσμός διάθεσις · ὁ δέ κόσμος ἀξιόλογος ἀναδέχομαι μεταβολή , ὁτὲ μέν κρυμαλέος ὁ περιέχω γίγνομαι ὁτὲ δέ ἀλεείνω , καί ὁτὲ μέν αὐχμώδης ὁτὲ δέ νοτερός , ὁτὲ δέ ἄλλως πως κατά ὁ ὁ οὐράνιος κινέω ἑτεροιόω · οὖον τοίνυν ὑπό ψιλός ἕξις ὁ κόσμος συνέχω . εἰμί δέ μή ὑπό οὗτος , πάντως ὑπό φύσις · καί γάρ ὁ ὑπό Ψυχή διακρατέω πολύς πρότερος ὑπό φύσις συνόχωκα . ἀνάγκη ἄρα ὑπό ὁ ἀγαθός αὐτός φύσις συνέρχομαι , ἐπεί καί περιέχω ὁ πᾶς φύσις . ὁ δέ γε ὁ πᾶς περιέχω φύσις καί ὁ λογικός περιέχω . ἀλλά καί ὁ ὁ λογικός περιέχω φύσις πάντως εἰμί λογικός . οὖον γάρ οἷος τε ὁ ὅλος ὁ μέρος χείρων εἰμί , ἀλλά εἰμί ἀγαθός εἰμί φύσις ὁ ὁ κόσμος διοικέω , νοερός τε εἰμί καί σπουδαῖος καί ἀθάνατος . τοιοῦτος δέ τυγχάνω θεός εἰμί , εἰμί ἄρα θεός .