chrysippus-philosophy.fragmenta-logica-et-physica 1009
Aëtius Plac . I 6 Πόθεν ἔννοιαν ἔσχον θεῶν ἄνθρωποι G 34 . Ορίζονται δὲ τὴν τοῦ θεοῦ οὐσίαν οἱ Στωϊκοὶ οὕτως · πνεῦμα νοερὸν καὶ πυρῶδες , οὐκ ἔχον μὲν μορφήν , μεταβάλλον δ’ εἰς ὃ βούλεται καὶ συνεξομοιούμενον πᾶσιν . ἔσχον δὲ ἔννοιαν τούτου πρῶτον μὲν ἀπὸ τοῦ κάλλους τῶν ἐμφαινομένων προσλαμβάνοντες . οὐδὲν γὰρ τῶν καλῶν εἰκῆ καὶ ὡς ἔτυχε γίνεται , ἀλλὰ μετά τινος τέχνης δημιουργούσης . καλὸς δὲ ὁ κόσμος · δῆλον δὲ ἐκ τοῦ σχήματος καὶ τοῦ χρώματος καὶ τοῦ μεγέθους καὶ τῆς περὶ τὸν κόσμον τῶν ἀστέρων ποικιλίας . σφαιροειδὴς γὰρ ὁ κόσμος , ὃ πάντων σχημάτων πρωτεύει . μόνον γὰρ τοῦτο τοῖς ἑαυτοῦ μέρεσιν ὁμοιοῦται · περιφερὴς δὲ ὢν ἔχει τὰ μέρη περιφερῆ · διὰ τοῦτο γὰρ κατὰ τὸν Πλάτωνα ἐν τῇ κεφαλῇ τὸ ἱερώτατον συνέστηκε , νοῦς . Καὶ τὸ χρῶμα δὲ καλόν . κυανώδει γὰρ κέχρωσται , ὃ πορφύρας μέν ἐστι μελάντερον , στίλβουσαν δὲ ἔχει τὴν ποιότητα · καὶ διὰ ταύτην τὴν αἰτίαν τῷ τῆς χροιᾶς συντόνῳ διακόπτων τηλικαύτην ἀέρος ἀπόστασιν ἐκ τοσούτων διαστημάτων θεωρεῖται . Καὶ ἐκ τοῦ μεγέθους καλός . πάντων γὰρ τῶν ὁμογενῶν τὸ περιέχον καλὸν ὡς ζῷον καὶ δένδρον . ἐπιτελεῖ τὸ κάλλος τοῦ κόσμου καὶ ταῦτα τὰ φαινόμενα · ὁ μὲν γὰρ λοξὸς κύκλος ἐν οὐρανῷ διαφόροις εἰδώλοις πεποίκιλται . τῷ δ’ ἔνι καρκίνος ἐστί , λέων δ’ ἐπὶ τῷ , μετὰ δ’ αὐτόν παρθένος ἠδ’ ἐπί οἱ χηλαὶ καὶ σκορπίος αὐτός τοξευτής τε καὶ αἰγόκερως , ἐπὶ δ’ αἰγοκερῆϊ ὑδροχόος · δύο δ’ αὐτὸν ἐπ’ ἰχθύες ἀστερόεντες . τοὺς δὲ μετὰ κριός , ταῦρος δ’ ἐπὶ τῷ δίδυμοί τε . μυρία δ’ ἄλλα καθ’ ὁμοίας τοῦ κόσμου περικλάσεις πεποίηκεν . ὅθεν καὶ Εὐριπίδης φησί · ( Crit . fr . 1 , 33 . 34 p . 598 N ) τό τ’ ἀστερωπὸν οὐρανοῦ σέλας χρόνου καλὸν ποίκιλμα τέκτονος σοφοῦ . ἐλάβομεν δὲ ἐκ τούτου ἔννοιαν θεοῦ · ἀεί τε γὰρ ἥλιος καὶ σελήνη καὶ τὰ λοιπὰ τῶν ἄστρων τὴν ὑπόγειον φορὰν ἐνεχθέντα ὅμοια μὲν ἀνατέλλει τοῖς χρώμασιν , ἴσα δὲ τοῖς μεγέθεσι , καὶ κατὰ τόπους καὶ κατὰ χρόνους τοὺς αὐτούς . διόπερ οἱ τὸν περὶ τῶν θεῶν παραδόντες σεβασμὸν διὰ τριῶν ἐξέθηκαν ἡμῖν εἰδῶν , πρῶτον μὲν τοῦ φυσικοῦ , δεύτερον δὲ τοῦ μυθικοῦ , τρίτον δὲ τοῦ τὴν μαρτυρίαν ἐκ τῶν νόμων εἰληφότος . [ διοικεῖσθαι del . Reiske ] διδάσκεται δὲ τὸ μὲν φυσικὸν ὑπὸ τῶν φιλοσόφων , τὸ δὲ μυθικὸν ὑπὸ τῶν ποιητῶν , τὸ δὲ νομικὸν ὑφ’ ἑκάστης ἀεὶ πόλεως συνίσταται . Διαιρεῖται δὲ ἡ πᾶσα διδαχὴ εἰς εἴδη ἑπτά · καὶ πρῶτον μὲν τὸ ἐκ τῶν φαινομένων καὶ μετεώρων · θεοῦ γὰρ ἔννοιαν ἔσχον ἀπὸ τῶν φαινομένων ἀστέρων ὁρῶντες τούτους μεγάλης συμφωνίας ὄντας αἰτίους , καὶ τεταγμένως ἡμέραν τε καὶ νύκτα χειμῶνά τε καὶ θέρος ἀνατολάς τε καὶ δυσμὰς καὶ τὰ ὑπὸ τῆς γῆς ζῳογονούμενα καὶ καρπογονούμενα . διὸ πατὴρ μὲν ἔδοξεν αὐτοῖς οὐρανὸς ὑπάρχειν , μήτηρ δὲ γῆ · τούτων δὲ ὁ μὲν πατὴρ διὰ τὸ τὰς τῶν ὑδάτων ἐκχύσεις σπερμάτων ἔχειν τάξιν , ἡ δὲ [ γῆ ] μήτηρ διὰ τὸ δέχεσθαι ταῦτα καὶ τίκτειν · βλέποντες δὲ τοὺς ἀστέρας ἀεὶ θέοντας αἰτίους τε τοῦ θεωρεῖν ἡμᾶς ἥλιον καὶ σελήνην θεοὺς προσηγόρευσαν . － εἰς δεύτερον δὲ καὶ τρίτον τόπον τοὺς θεοὺς διεῖλον εἴς τε τὸ βλάπτον καὶ τὸ ὠφελοῦν · καὶ τοὺς μὲν ὠφελοῦντας Δία , Ἥραν , Ἑρμῆν , Δήμητραν , τοὺς δὲ βλάπτοντας Ποινάς , Ἐρινύας , Ἄρην , τούτους ἀφοσιούμενοι χαλεποὺς ὄντας καὶ βιαίους . － τέταρτον καὶ πέμπτον προστεθείκασι τοῖς πράγμασι καὶ τοῖς πάθεσι , παθῶν μὲν Ἔρωτα , Ἀφροδίτην , Πόθον , πραγμάτων δὲ Ἐλπίδα , Δίκην , Εὐνομίαν . － ἕκτον δὲ τόπον προσέλαβον τὸ ὑπὸ τῶν ποιητῶν πεπλασμένον · Ἡσίοδος γὰρ βουλόμενος τοῖς γενητοῖς θεοὺς πατέρας συστῆσαι εἰσήγαγε τοιούτους αὐτοῖς γεννήτορας ( Hes . theog . 134 ) Κοῖόν τε Κρεῖόν θ’ Ὑπερίονά τ’ Ἰαπετόν τε . διὰ τοῦτο καὶ μυθικὸν κέκληται . － ἕβδομον δὲ καὶ ἐπὶ πᾶσι τὸ διὰ τὰς εἰς τὸν κοινὸν βίον εὐεργεσίας ἐκτετιμημένον , ἀνθρώπινον δὲ γεννηθὲν ὡς Ἡρακλέα ὡς Διοσκόρους ὡς Διόνυσον . － ἀνθρωποειδεῖς δ’ αὐτοὺς ἔφασαν εἶναι , διότι τῶν μὲν ἁπάντων τὸ θεῖον κυριώτατον , τῶν δὲ ζώων ἄνθρωπος κάλλιστον , κεκοσμημένον ἀρετῇ διαφόρως κατὰ τὴν τοῦ νοῦ σύστασιν · [ τὸ κράτιστον · ] τοῖς οὖν ἀριστεύουσι τὸ κράτιστον ὁμοίως [ καὶ καλῶς ] ἔχειν διενοήθησαν . Cf . Philo Leg . Alleg . III p . 107 M . Sextus adv . math . IX 26 . 27 .
Lemmas: Aëtius Plac . I 6 πόθεν ἔννοια ἔχω θεός ἄνθρωπος G 34 . ὁρίζω δέ ὁ ὁ θεός οὐσία ὁ στωϊκός οὕτως · πνεῦμα νοερός καί πυρώδης , οὐ ἔχω μέν μορφή , μεταβάλλω δέ εἰς ὅς βούλομαι καί συνεξομοιόω πᾶς . ἔχω δέ ἔννοια οὗτος πρῶτος μέν ἀπό ὁ κάλλος ὁ ἐμφαίνω προσλαμβάνω . οὐδείς γάρ ὁ καλός εἰκῇ καί ὡς τυγχάνω γίγνομαι , ἀλλά μετά τις τέχνη δημιουργέω . καλός δέ ὁ κόσμος · δῆλος δέ ἐκ ὁ σχῆμα καί ὁ χρῶμα καί ὁ μέγεθος καί ὁ περί ὁ κόσμος ὁ ἀστήρ ποικιλίας . σφαιροειδής γάρ ὁ κόσμος , ὅς πᾶς σχῆμα πρωτεύω . μόνος γάρ οὗτος ὁ ἑαυτοῦ μέρος ὁμοιόω · περιφερής δέ εἰμί ἔχω ὁ μέρος περιφερής · διά οὗτος γάρ κατά ὁ Πλάτων ἐν ὁ κεφαλή ὁ ἱερός συνίστημι , νόος . καί ὁ χρῶμα δέ καλός . κυανώδης γάρ χρῴζω , ὅς πορφύρα μέν εἰμί μέλας , στίλβω δέ ἔχω ὁ ποιότης · καί διά οὗτος ὁ αἴτιος ὁ ὁ χροιά σύντονος διακόπτω τηλικόσδε ἀήρ ἀπόστασις ἐκ τοσοῦτος διάστημα θεωρέω . καί ἐκ ὁ μέγεθος καλός . πᾶς γάρ ὁ ὁμογενής ὁ περιέχω καλός ὡς ζῷον καί δένδρον . ἐπιτελέω ὁ κάλλος ὁ κόσμος καί οὗτος ὁ φαίνω · ὁ μέν γάρ λοξός κύκλος ἐν οὐρανός διάφορος εἴδωλον ποικίλλω . ὁ δέ ἐν καρκίνος εἰμί , λέων δέ ἐπί ὁ , μετά δέ αὐτός παρθένος ἤδη ἐπί ὁ χηλή καί σκορπίος αὐτός τοξευτής τε καί αἰγόκερως , ἐπί δέ αἰγοκερεύς ὑδροχόος · δύο δέ αὐτός ἐπί ἰχθύς ἀστερόεις . ὁ δέ μετά κριός , ταῦρος δέ ἐπί ὁ δίδυμος τε . μυρίος δέ ἄλλος κατά ὅμοιος ὁ κόσμος περίκλασις ποιέω . ὅθεν καί Εὐριπίδης φημί · ( Crit . fr . 1 , 33 . 34 p . 598 N ) ὁ τε ἀστερωπός οὐρανός σέλας χρόνος καλός ποίκιλμα τέκτων σοφός . λαμβάνω δέ ἐκ οὗτος ἔννοια θεός · ἀεί τε γάρ ἥλιος καί σελήνη καί ὁ λοιπάς ὁ ἄστρον ὁ ὑπόγειος φορά φέρω ὅμοιος μέν ἀνατέλλω ὁ χρῶμα , ἴσος δέ ὁ μέγεθος , καί κατά τόπος καί κατά χρόνος ὁ αὐτός . διόπερ ὁ ὁ περί ὁ θεός παραδίδωμι σεβασμός διά τρεῖς ἐκτίθημι ἐγώ εἶδος , πρῶτος μέν ὁ φυσικός , δύο δέ ὁ μυθικός , τρίτος δέ ὁ ὁ μαρτυρία ἐκ ὁ νόμος λαμβάνω . [ διοικέω del . Reiske ] διδάσκω δέ ὁ μέν φυσικός ὑπό ὁ φιλόσοφος , ὁ δέ μυθικός ὑπό ὁ ποιητής , ὁ δέ νομικός ὑπό ἕκαστος ἀεί πόλις συνίστημι . διαιρέω δέ ὁ πᾶς διδαχή εἰς εἶδος ἑπτά · καί πρῶτος μέν ὁ ἐκ ὁ φαίνω καί μετέωρος · θεός γάρ ἔννοια ἔχω ἀπό ὁ φαίνω ἀστήρ ὁράω οὗτος μέγας συμφωνία εἰμί αἴτιος , καί τεταγμένως ἡμέρα τε καί νύξ χειμών τε καί θέρος ἀνατολή τε καί δυσμή καί ὁ ὑπό ὁ γῆ ζῳογονέω καί καρπογονέω . διό πατήρ μέν δοκέω αὐτός οὐρανός ὑπάρχω , μήτηρ δέ γῆ · οὗτος δέ ὁ μέν πατήρ διά ὁ ὁ ὁ ὕδωρ ἔκχυσις σπέρμα ἔχω τάξις , ὁ δέ [ γῆ ] μήτηρ διά ὁ δέχομαι οὗτος καί τίκτω · βλέπω δέ ὁ ἀστήρ ἀεί θέω αἴτιος τε ὁ θεωρέω ἐγώ ἥλιος καί σελήνη θεός προσαγορεύω . － εἰς δύο δέ καί τρίτος τόπος ὁ θεός διαιρέω εἰς τε ὁ βλάπτω καί ὁ ὠφελέω · καί ὁ μέν ὠφελέω Ζεύς , Ἥρα , Ἑρμῆς , Δημήτηρ , ὁ δέ βλάπτω Ποινή , Ἐρινύς , Ἄρης , οὗτος ἀφοσιόω χαλεπός εἰμί καί βίαιος . － τέταρτος καί πέμπτος προστίθημι ὁ πρᾶγμα καί ὁ πάθος , πάθος μέν Ἔρως , Ἀφροδίτη , Πόθος , πρᾶγμα δέ Ἐλπίς , Δίκη , Εὐνομίη . － ἕκτος δέ τόπος προσλαμβάνω ὁ ὑπό ὁ ποιητής πλάσσω · Ἡσίοδος γάρ βούλομαι ὁ γενητός θεός πατήρ συνίστημι εἰσάγω τοιοῦτος αὐτός γεννήτωρ ( Hes . theog . 134 ) Κοῖος τε Κρεῖος ὁ Ὑπερίων τε Ἰαπετός τε . διά οὗτος καί μυθικός καλέω . － ἕβδομος δέ καί ἐπί πᾶς ὁ διά ὁ εἰς ὁ κοινός βίος εὐεργεσία ἐκτιμάω , ἀνθρώπινος δέ γεννάω ὡς Ἡρακλῆς ὡς Διόσκορος ὡς Διόνυσος . － ἀνθρωποειδής δέ αὐτός φημί εἰμί , διότι ὁ μέν ἅπας ὁ θέω κύριος , ὁ δέ ζῷον ἄνθρωπος καλῶς , κοσμέω ἀρετή διάφορος κατά ὁ ὁ νόος σύστασις · [ ὁ ἀγαθός · ] ὁ οὖν ἀριστεύω ὁ ἀγαθός ὁμοίως [ καί καλῶς ] ἔχω διανοέομαι . Cf . Philo Leg . Alleg . III p . 107 M . Sextus adv . math . IX 26 . 27 .