chrysippus-philosophy.fragmenta-logica-et-physica 430
idem de primo frigido cp . 9 p . 948d . ἐπεὶ τὸ πῦρ θερμὸν ἅμα καὶ λαμπρόν ἐστι , δεῖ τὴν ἀντικειμένην τῷ πυρὶ φύσιν ψυχράν τε εἷναι καὶ σκοτεινήν · ἀντίκειται γὰρ ὡς τῷ λαμπρῷ τὸ ζοφερόν , οὕτω τῷ θερμῷ τὸ ψυχρόν · ἔστι γὰρ ὡς ὄψεως τὸ σκοτεινόν , οὕτω τὸ ψυχρὸν ἁφῆς συγχυτικόν · ἡ δὲ θερμότης διαχεῖ τὴν αἴσθησιν τοῦ ἁπτομένου , καθάπερ ἡ λαμπρότης τοῦ ὁρῶντος . τὸ ἄρα πρώτως σκοτεινὸν ἐν τῇ φύσει πρώτως καὶ ψυχρόν ἐστιν . － ὅτι δὲ ἀὴρ τὸ πρώτως σκοτεινόν ἐστιν , οὐδὲ τοὺς ποιητὰς λέληθεν · ἀέρα γὰρ τὸ σκότος καλοῦσιν · Ἀὴρ γὰρ παρὰ νηυσὶ βαθὺς ἧν , οὐδὲ σελήνη οὐρανόθεν προὔφαινεν . ( ι 143 ) καὶ πάλιν · Ἠέρα ἑσσάμενοι πᾶσαν φοιτῶσιν ἐπ’ αἶαν ( Hes . Op . et . D . 255 ) καὶ πάλιν Αὐτίκα δ’ ἠέρα μὲν σκέδασεν καὶ ἀπῶσεν ὁμίχλην , ἠέλιος δ’ ἐπέλαμψε · μάχη δ’ ἐπὶ πᾶσι φαάνθη ( P 649 ) καὶ γὰρ κνέφας τὸν ἀφώτιστον ἀέρα καλοῦσιν , κενὸν ὡς ἔοικε φάους ὄντα · καὶ νέφος · ὁ συμπεσὼν καὶ πυκνωθεὶς ἀὴρ ἀποφάσει φωτὸς κέκληται · καλεῖται δὲ καὶ ἀχλὺς καὶ ὁμίχλη , καὶ ὅσα τοῦ φωτὸς οὐ παρέχει τῇ αἰσθήσει δίοψιν , ἀέρος εἰσὶ διαφοραί · καὶ τὸ ἀειδὲς αὐτοῦ καὶ ἄχρωστον Ἁΐδης καὶ Ἀχέρων ἐπίκλησιν ἔσχεν . ὥσπερ οὖν αὐγῆς ἐπιλιπούσης σκοτεινὸς ἀήρ , οὕτω θερμοῦ μεταστάντος τὸ ἀπολειπόμενον ἀὴρ ψυχρός , ἄλλο δὲ οὐδέν ἐστι · διὸ καὶ τάρταρος οὕτως ὑπὸ ψυχρότητος κέκληται · δηλοῖ δὲ καὶ Ἡσίοδος εἰπών · － τάρταρον ἠερόεντα · ( Hesiod . Theog . 119 ) καὶ τὸ ῥιγοῦντα πάλλεσθαι καὶ τρέμειν ταρταρίζειν . ταῦτα μὲν οὖν τοιοῦτον ἔχει λόγον . cp . 10 . Ἐπεῖ δὲ ἡ φθορὰ μεταβολή τίς ἐστι τῶν φθειρομένων εἰς τοὐναντίον ἑκάστῳ , σκοπῶμεν εἰ καλῶς εἴρηται τὸ Πυρὸς θάνατος ἀέρος γένεσις . Θνήσκει γὰρ καὶ πῦρ , ὥσπερ ζῷον , ἢ βίᾳ σβεννύμενον ἢ δι’ αὑτοῦ μαραινόμενον . ἡ μὲν οὖν σβέσις ἐμφανεστέραν ποιεῖ τὴν εἰς ἀέρα μεταβολὴν αὐτοῦ · καὶ γὰρ ὁ καπνὸς ἀέρος ἐστὶν εἶδος , καὶ ἡ κατὰ Πίνδαρον , Ἀέρα κνισᾶντι λακτίζοισα καπνῷ λιγνὺς καὶ ἀναθυμίασις . οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ φθινούσης ἀτροφίᾳ φλογὸς ἰδεῖν ἔστιν , ὥσπερ ἐπὶ τῶν λύχνων , τὸ ἄκρον εἰς ἀέρα καὶ γνοφώδη καὶ ζοφερὸν ἀποχεόμενον . ἱκανῶς δὲ καὶ ὁ τῶν μετὰ λουτρὸν ἢ πυρίαν περιχεαμένων ψυχρὸν ἀνιὼν ἀτμὸς ἐνδείκνυται τὴν εἰς ἀέρα τοῦ θερμοῦ φθειρομένου μεταβολήν , ὡς φύσει πρὸς τὸ πῦρ ἀντικείμενον · ᾧ τὸ πρώτως τὸν ἀέρα σκοτεινὸν εἶναι καὶ ψυχρὸν ἠκολούθει . cp . 11 . Καὶ μὴν ἁπάντων γε τῶν γινομένων ὑπὸ ψυχρότητος ἐν τοῖς σώμασι σφοδρότατον καὶ βιαιότατον ἡ πῆξις οὖσα , πίθος μέν ἐστιν ὕδατος , ἔργον δὲ ἀέρος · αὐτὸ μὲν γὰρ καθ’ ἑαυτὸ τὸ ὕδωρ εὐδιάχυτον καὶ ἀπαγὲς καὶ ἀσύστατόν ἐστιν , ἐντείνεται δὲ καὶ συνάγεται τῷ ἀέρι σφιγγόμενον ὑπὸ ψυχρότητος · διὸ καὶ λέλεκται , Εἰ δὲ νότος βορέην προκαλέσσεται , αὐτίκα νίψει · Τοῦ γὰρ νότου καθάπερ ὕλην τὴν ὑγρότητα παρασκευάσαντος ὁ βόρειος ἀὴρ ὑπολαβὼν ἔπηξε . καὶ δῆλόν ἐστι μάλιστα περὶ τὰς χιόνας , ἀέρα γὰρ μεθεῖσαι καὶ προαναπνεύσασαι λεπτὸν καὶ ψυχρὸν οὕτω ῥέουσιν · Ἀριστοτέλης δὲ καὶ τὰς ἀκόνας τοῦ μολίβδου τήκεσθαί φησι καὶ ῥεῖν ὑπὸ κρύους καὶ χειμῶνος , ὕδατος μόνου πλησιάζοντος αὐταῖς · ὁ δὲ ἀήρ , ὡς ἔοικε , συνελαύνων τὰ σώματα τῇ ψυχρότητι καταθραύει καὶ ῥήγνυσιν . Similes argumentationes cp . 12 continentur .
Lemmas: idem de primo frigido cp . 9 p . 948d . ἐπεί ὁ πῦρ θερμός ἅμα καί λαμπρός εἰμί , δεῖ ὁ ἀντίκειμαι ὁ πῦρ φύσις ψυχρός τε ἵημι καί σκοτεινός · ἀντίκειμαι γάρ ὡς ὁ λαμπρός ὁ ζοφερός , οὗτος ὁ θερμός ὁ ψυχρός · εἰμί γάρ ὡς ὄψις ὁ σκοτεινός , οὗτος ὁ ψυχρός ἁφή συγχυτικός · ὁ δέ θερμότης διαχέω ὁ αἴσθησις ὁ ἅπτω , καθάπερ ὁ λαμπρότης ὁ ὁράω . ὁ ἄρα πρῶτος σκοτεινός ἐν ὁ φύσις πρῶτος καί ψυχρός εἰμί . － ὅτι δέ ἀήρ ὁ πρῶτος σκοτεινός εἰμί , οὐδέ ὁ ποιητής λανθάνω · ἀήρ γάρ ὁ σκότος καλέω · ἀήρ γάρ παρά ναῦς βαθύς ἧμαι , οὐδέ σελήνη οὐρανόθεν προυφαίνω . ( ι 143 ) καί πάλιν · ἀήρ ἕννυμι πᾶς φοιτάω ἐπί Αἶα ( Hes . Op . et . D . 255 ) καί πάλιν αὐτίκα δέ ἀήρ μέν σκεδάννυμι καί ἀπωθέω ὁμίχλη , ἥλιος δέ ἐπιλάμπω · μάχη δέ ἐπί πᾶς φαίνω ( P 649 ) καί γάρ κνέφας ὁ ἀφώτιστος ἀήρ καλέω , κενός ὡς ἔοικα φάος εἰμί · καί νέφος · ὁ συμπίπτω καί πυκνόω ἀήρ ἀπόφασις φάος καλέω · καλέω δέ καί ἀχλύς καί ὀμίχλη , καί ὅσος ὁ φάος οὖον παρέχω ὁ αἴσθησις δίοψις , ἀήρ εἰμί διαφορά · καί ὁ ἀειδής αὐτός καί ἄχρωστος ᾍδης καί Ἀχέρων ἐπίκλησις ἔχω . ὥσπερ οὖν αὐγή ἐπιλείπω σκοτεινός ἀήρ , οὗτος θερμός μεθίστημι ὁ ἀπολείπω ἀήρ ψυχρός , ἄλλος δέ οὐδείς εἰμί · διό καί τάρταρος οὕτως ὑπό ψυχρότης καλέω · δηλόω δέ καί Ἡσίοδος εἶπον · － τάρταρον ἠερόεις · ( Hesiod . Theog . 119 ) καί ὁ ῥιγέω πάλλω καί τρέμω ταρταρίζω . οὗτος μέν οὖν τοιοῦτος ἔχω λόγος . cp . 10 . ἐπεῖ δέ ὁ φθορά μεταβολή τίς εἰμί ὁ φθείρω εἰς ἐναντίος ἕκαστος , σκοπέω εἰμί καλῶς εἴρω ὁ πῦρ θάνατος ἀήρ γένεσις . θνήσκω γάρ καί πῦρ , ὥσπερ ζῷον , ἢ βία σβέννυμι ἢ διά αὐτός μαραίνω . ὁ μέν οὖν σβέσις ἐμφανής ποιέω ὁ εἰς ἀήρ μεταβολή αὐτός · καί γάρ ὁ καπνός ἀήρ εἰμί εἶδος , καί ὁ κατά Πίνδαρος , ἀήρ κνισάω λακτίζω καπνός λιγνύς καί ἀναθυμίασις . οὖον μήv ἀλλά καί φθίω ἀτροφία φλόξ ὁράω εἰμί , ὥσπερ ἐπί ὁ λύχνος , ὁ ἄκρος εἰς ἀήρ καί γνοφώδης καί ζοφερός ἀποχέω . ἱκανῶς δέ καί ὁ ὁ μετά λουτρόν ἢ πυρία περιχέω ψυχρός ἄνειμι ἀτμός ἐνδείκνυμι ὁ εἰς ἀήρ ὁ θερμός φθείρω μεταβολή , ὡς φύσις πρός ὁ πῦρ ἀντίκειμαι · ὅς ὁ πρῶτος ὁ ἀήρ σκοτεινός εἰμί καί ψυχρός ἀκολουθέω . cp . 11 . καί μήv ἅπας γε ὁ γίγνομαι ὑπό ψυχρότης ἐν ὁ σῶμα σφοδρός καί βίαιος ὁ πῆξις εἰμί , πίθος μέν εἰμί ὕδωρ , ἔργον δέ ἀήρ · αὐτός μέν γάρ κατά ἑαυτοῦ ὁ ὕδωρ εὐδιάχυτος καί ἀπαγής καί ἀσύστατος εἰμί , ἐντείνω δέ καί συνάγω ὁ ἀήρ σφίγγω ὑπό ψυχρότης · διό καί λέγω , εἰμί δέ νότος Βορέας προκαλέω , αὐτίκα νίζω · ὁ γάρ νότος καθάπερ ὕλη ὁ ὑγρότης παρασκευάζω ὁ βόρειος ἀήρ ὑπολαμβάνω πήγνυμι . καί δῆλος εἰμί μάλιστα περί ὁ χιών , ἀήρ γάρ μεθίημι καί προαναπνέω λεπτόν καί ψυχρός οὗτος ῥέω · Ἀριστοτέλης δέ καί ὁ ἀκόνη ὁ μόλυβδος τήκω φημί καί ῥέω ὑπό κρύος καί χειμών , ὕδωρ μόνος πλησιάζω αὐτός · ὁ δέ ἀήρ , ὡς ἔοικα , συνελαύνω ὁ σῶμα ὁ ψυχρότης καταθραύω καί ῥήγνυμι . Similes argumentationes cp . 12 continentur .