catenae-novum-testamentum.catena-in-epistulam-ad-romanos-typus-monacensis-e-cod-monac-gr 8.29.10
Γρηορίου Νύσσησ . Ο γάρ τοι μέγας Παῦλος εἰδὼς ὅτι παντὸς ἀγαθοῦ ἀρχηγός τε καὶ αἴτιος ὁμογενὴς ἔστι Θεὸς , ὁ ἐν πᾶσι πρωτεύων , προσμαρτυρεῖ αὐτῷ , τὸ μὴ μόνον τὴν τῶν ὄντων κτίσιν δι’ ἐκείνου γενέσθαι , ἀλλ’ ὅτι τῆς ἀρχαίας τῶν ἀνθρώπων κτίσεως παλαιωθείσης καὶ ἀφανισθείσης , καθὼς αὐτὸς ὀνομάζει , ἄλλης δὲ καινῆς κτίσεως ἐν Χριστῷ γενομένης , οὐδὲ ταύτης ἄλλος τις καθηγήσατο · ἀλλὰ πάσης τῆς διὰ τοῦ εὐαγγελίου τῶν ἀνθρώ - πων γενομένης κτίσεως , αὐτός ἐστιν ὁ πρωτότοκος . ὡς ἃν σαφέ - στερον γένοιτο τὸ περὶ τούτου νόημα , οὑτωσὶ τὸν λόγον διαληψό - διαληψόμεθα . τετράκις τῆς φωνῆς ταύτης μέμνηται ὁ θεῖος Ἀπόστολος . ἅπαξ μὲν , οὕτως εἰπών · “ ὅτι πρωτότοκος πάσης κτίσεως · ” πάλιν δέ · “ ὅτι πρωτότοκος ἐν πολλοῖς ἀδελφοῖς . ” ἐκ τρίτου δέ · “ ὅτι “ πρωτότοκος ἐκ τῶν νεκρῶν . ” μετὰ ταῦτα δὲ ἀπόλυτόν τε καὶ ἀσυζυγῆ τὴν φωνὴν παρ·ατίθεται , εἰπών · “ ὅταν δὲ πάλιν εἰσαγάγῃ “ τὸν πρωτότοκον εἰς τὴν οἰκουμένην . ” οὐκοῦν ἥνπερ ἃν διάνοιαν ἐπὶ τῶν ἄλλων συζυγιῶν τοῦ ὀνόματος τούτου κατανοήσωμεν , ἀκο - λούθως τὴν αὐτὴν καὶ τῷ πρωτοτόκῳ τῆς κτίσεως ἐφαρμόσομεν . μιᾶς γὰρ καὶ τῆς αὐτῆς οὔσης φωνῆς , ἀνάγκη μίαν ε7ναι καὶ τὴν σημαινομένην διάνοιαν . πῶς τοίνυν γίνεται πρωτότοκος ἐν πολλοῖς ἀδελφοῖς ; πῶς δὲ ἐκ νεκρῶν πρωτότοκος ; ἢ τοῦτο πάντως ἐστὶ δῆλον , ὅτι διὰ τὸ γενέσθαι ἡμᾶς καὶ σάρκα , καθὼς φησὶν ἡ γραφὴ , ὁ δι’ ἡμᾶς γενόμενος καθ’ ἡμᾶς , καὶ σαρκὸς καὶ αἵματος κοινωνήσας , μέλλων ἡμᾶς ἐκ τοῦ φθαρτοῦ μεταποιεῖν πρὸς τὸ ἄφθαρτον , διὰ τῆς ἄνωθεν γεννήσεως τῆς δι’ ὕδατος καὶ πνεύματος , αὐτὸς τοῦ τοιούτου τόκου καθηγήσατο διὰ τοῦ ἰδίου βαπτίσματος · τὸ Ἅγιον Πνεῦμα ἐπὶ τὸ ὕδωρ ἐπισπασάμενος . ὥστε πάντων τῶν πνευματικῶς ἀναγεννωμένων πρωτότοκον αὐτὸν γενέσθαι · καὶ ἀδελ - φοὺς ὀνομάσαι τοὺς τῆς , ὁμοίας αὐτῶ διὰ τοῦ ὕδατος καὶ τοῦ Πνεύματος μετεσχηκότας γεννήσεως . Ἐπειδὴ δὲ καὶ τῆς ἐκ νεκρῶν ἀναστάσεως ἔδει αὐτὸν ἐναπο - θέσθαι τῇ φύσει τὴν δύναμιν , πάλιν γίνεται “ ἀπαρχὴ τῶν κεκοι - “ μημένων · καὶ πρωτότοκος ἐκ τῶν νεκρῶν . ” ὁ πρῶτος δι’ ἑαυτοῦ λύσας τὰς ὠδῖνας τοῦ θανάτου . ὥστε καὶ ἡμῖν ὁδοποιηθῆναι τὴν ἐκ τοῦ θανάτου παλιγγενεσίαν , διὰ τῆς τοῦ Κυρίου ἀναστάσεως , τῆς ὠδῖνος τοῦ θανάτου λυθείσης , ᾧτ’ κατειχόμεθα . ὥσπερ οὖν μετασχὼν τῆς διὰ λουτροῦ ἀναγεννήσεως , ἀδελφῶν πρωτότοκος γίνεται . καὶ πάλιν ἀπαρχὴν τῆς ἀναστάσεως ἑαυτὸν ποιήσας , πρωτότοκος ἐκ τῶν νεκρῶν ὀνομάζεται · οὕτως ἐν πᾶσι πρωτεύων μετὰ τὸ παρελθεῖν τὰ ἀρχαῖα πάντα , καθὼς φησὶ ὁ Ἀπόστολος , τῆς ἐν Χριστῷ καινῆς κτίσεως τῶν ἀνθρώπων πρωτότοκος γίνεται . διὰ τῆς διπλῆς παλιγγενεσίας · τῆς τε κατὰ τὸ ἅγιον βάπτισμα , καὶ τῆς ἐκ νεκρῶν ἀναστάσεως · ἀρχηγὸς τῆς ζωῆς καθ’ ἑκάτερον ἡμῖν γενόμενος , καὶ ἀπαρχὴ καὶ πρωτότοκος . ἐν οἷς δέ φησιν , “ ὅταν δὲ πάλιν εἰσαγάγῃ τὸν πρωτότοκον εἰς τὴν οἰκουμένην , ” ἡ τοῦ “ πάλιν ” προσθήκη τὴν ἐπὶ τέλει γενησομένην τοῦ δεσπότου τῶν ὅλων ἐμφάνειαν προαγορεύει . ὡς γὰρ “ ἐν τῷ ὀνόματι Ἰησοῦ “ πᾶν γόνυ κάμπτει ἐπουρανίων καὶ ἐπιγείων καὶ καταχθονίων . ” καί τοι ὁ Υἱὸς τὸ ἀνθρώπινον ὄνομα οὐκ ἔχει τῷ ὑπὲρ πᾶν εἰναι ὄνομα , οὕτως παρὰ πάσης τῆς ὑπερκοσμίου κτίσεως προσκυνεῖσθαι τὸν πρωτότοκον λέγει , τὸν δι’ ἡμᾶς οὕτως ὠνομασμένον · πάλιν εἰς τὴν οἰκουμένην εἰσιόντα · ὅταν κρίνῃ τὴν οἰκουμένην ἐν δικαιοσύνῃ . οὕτως διακρίνεται παρὰ τοῦ λόγου τῆς εὐσεβείας , τό τε τοῦ πρωτοτόκου καὶ τὸ τοῦ μονογενοῦς σημαινόμενον . ἑκατέρῳ τῶν ὀνομάτων τῆς καταλλήλου σημασίας φυλασσομένης . ὁ δὲ εἰς τὴν προαιώνιον ὕπαρξιν ἀνάγων τοῦ πρωτοτόκου τὸ ὄνομα , πῶς διασώσει τὴν τοῦ μονογενοῦς ἔννοιαν ; οὐ γὰρ συμβαίνει ταῦτα προσάλληλα · μήτε τοῦ πρωτοτόκου , χωρὶς ἀδελφῶν νοουμένου · μήτε τοῦ μονογενοῦς , μετὰ ἀδελφῶν . ὅταν μὲν γὰρ εἴπῃ “ ἐν ἀρχῇ ἦν ὁ διὰ τούτου τὸν μονογενῆ παρεδεξάμεθα . ὅταν δὲ ἐπαγάγῃ ὅτι “ ὁ “ Λόγος σὰρξ ἐγένετο , ” διὰ τούτου τὸν πρωτότοκον ἐνοήσαμεν .
Lemmas: γρηοριον Νύσσα . ὁ γάρ ὅς μέγας Παῦλος εἰδοί ὅτι πᾶς ἀγαθός ἀρχηγός τε καί αἴτιος ὁμογενής εἰμί θεός , ὁ ἐν πᾶς πρωτεύω , προσμαρτυρέω αὐτός , ὁ μή μόνος ὁ ὁ εἰμί κτίσις διά ἐκεῖνος γίγνομαι , ἀλλά ὅτι ὁ ἀρχαῖος ὁ ἄνθρωπος κτίσις παλαιόω καί ἀφανίζω , καθώς αὐτός ὀνομάζω , ἄλλος δέ καινός κτίσις ἐν Χριστός γίγνομαι , οὐδέ οὗτος ἄλλος τις καθηγέομαι · ἀλλά πᾶς ὁ διά ὁ εὐαγγέλιον ὁ ἀνθρώ - πάω γίγνομαι κτίσις , αὐτός εἰμί ὁ πρωτότοκος . ὡς ἄν Σαφός - στερέω γίγνομαι ὁ περί οὗτος νόημα , οὑτωσί ὁ λόγος διαλαμβάνω - διαλαμβάνω . τετράκις ὁ φωνή οὗτος μιμνήσκω ὁ θεῖος ἀπόστολος . ἅπαξ μέν , οὕτως εἶπον · “ ὅτι πρωτότοκος πᾶς κτίσις · ” πάλιν δέ · “ ὅτι πρωτότοκος ἐν πολύς ἀδελφός . ” ἐκ τρίτος δέ · “ ὅτι “ πρωτότοκος ἐκ ὁ νεκρός . ” μετά οὗτος δέ ἀπόλυτος τε καί ἀσυζυγῆ ὁ φωνή παρατίθημι , εἶπον · “ ὅταν δέ πάλιν εἰσάγω “ ὁ πρωτότοκος εἰς ὁ οἰκέω . ” οὐκοῦν ὅσπερ ἄν διάνοια ἐπί ὁ ἄλλος συζυγία ὁ ὄνομα οὗτος κατανοέω , ΑΚΟ - λούθως ὁ αὐτός καί ὁ πρωτοτόκος ὁ κτίσις ἐφαρμόζω . εἷς γάρ καί ὁ αὐτός εἰμί φωνή , ἀνάγκη εἷς εὔνη καί ὁ σημαίνω διάνοια . πῶς τοίνυν γίγνομαι πρωτότοκος ἐν πολύς ἀδελφός ; πῶς δέ ἐκ νεκρός πρωτότοκος ; ἢ οὗτος πάντως εἰμί δῆλος , ὅτι διά ὁ γίγνομαι ἐγώ καί σάρξ , καθώς φημί ὁ γραφή , ὁ διά ἐγώ γίγνομαι κατά ἐγώ , καί σάρξ καί αἷμα κοινωνέω , μέλλω ἐγώ ἐκ ὁ φθαρτός μεταποιέω πρός ὁ ἄφθαρτος , διά ὁ ἄνωθεν γέννησις ὁ διά ὕδωρ καί πνεῦμα , αὐτός ὁ τοιοῦτος τόκος καθηγέομαι διά ὁ ἴδιος βάπτισμα · ὁ Ἅγιον πνεῦμα ἐπί ὁ ὕδωρ ἐπισπάω . ὥστε πᾶς ὁ πνευματικός ἀναγεννάω πρωτότοκος αὐτός γίγνομαι · καί ἀδελ - Φους ὀνομάζω ὁ ὁ , ὅμοιος αὐτός διά ὁ ὕδωρ καί ὁ πνεῦμα μετέχω γέννησις . ἐπεί δέ καί ὁ ἐκ νεκρός ἀνάστασις ἐσθίω αὐτός ἐναπο - τίθημι ὁ φύσις ὁ δύναμις , πάλιν γίγνομαι “ ἀπαρχή ὁ κέω - “ μαίνομαι · καί πρωτότοκος ἐκ ὁ νεκρός . ” ὁ πρῶτος διά ἑαυτοῦ λύω ὁ ὠδίς ὁ θάνατος . ὥστε καί ἐγώ ὁδοποιέω ὁ ἐκ ὁ θάνατος παλιγγενεσία , διά ὁ ὁ κύριος ἀνάστασις , ὁ ὠδίς ὁ θάνατος λύω , οὖς κατέχω . ὥσπερ οὖν μετέχω ὁ διά λουτρόν ἀναγέννησις , ἀδελφός πρωτότοκος γίγνομαι . καί πάλιν ἀπαρχή ὁ ἀνάστασις ἑαυτοῦ ποιέω , πρωτότοκος ἐκ ὁ νεκρός ὀνομάζω · οὕτως ἐν πᾶς πρωτεύω μετά ὁ παρέρχομαι ὁ ἀρχαῖος πᾶς , καθώς φημί ὁ ἀπόστολος , ὁ ἐν Χριστός καινός κτίσις ὁ ἄνθρωπος πρωτότοκος γίγνομαι . διά ὁ διπλόος παλιγγενεσία · ὁ τε κατά ὁ ἅγιος βάπτισμα , καί ὁ ἐκ νεκρός ἀνάστασις · ἀρχηγός ὁ ζωή κατά ἑκάτερος ἐγώ γίγνομαι , καί ἀπαρχή καί πρωτότοκος . ἐν ὅς δέ φημί , “ ὅταν δέ πάλιν εἰσάγω ὁ πρωτότοκος εἰς ὁ οἰκέω , ” ὁ ὁ “ πάλιν ” προσθήκη ὁ ἐπί τέλος γίγνομαι ὁ δεσπότης ὁ ὅλος ἐμφάνεια προαγορεύω . ὡς γάρ “ ἐν ὁ ὄνομα Ἰησοῦς “ πᾶς γόνυ κάμπτω ἐπουράνιος καί ἐπίγειος καί καταχθόνιος . ” καί ὅς ὁ υἱός ὁ ἀνθρώπινος ὄνομα οὐ ἔχω ὁ ὑπέρ πᾶς εἰναι ὄνομα , οὕτως παρά πᾶς ὁ ὑπερκόσμιος κτίσις προσκυνέω ὁ πρωτότοκος λέγω , ὁ διά ἐγώ οὕτως ὀνομάζω · πάλιν εἰς ὁ οἰκέω εἴσειμι · ὅταν κρίνω ὁ οἰκέω ἐν δικαιοσύνη . οὕτως διακρίνω παρά ὁ λόγος ὁ εὐσέβεια , ὁ τε ὁ πρωτοτόκος καί ὁ ὁ μονογενής σημαίνω . ἑκάτερος ὁ ὄνομα ὁ κατάλληλος σημασία φυλάσσω . ὁ δέ εἰς ὁ προαιώνιος ὕπαρξις ἀνάγω ὁ πρωτοτόκος ὁ ὄνομα , πῶς διασῴζω ὁ ὁ μονογενής ἔννοια ; οὖον γάρ συμβαίνω οὗτος προσάλληλος · μήτε ὁ πρωτοτόκος , Χωρὶς ἀδελφός νοέω · μήτε ὁ μονογενής , μετά ἀδελφός . ὅταν μέν γάρ εἶπον “ ἐν ἀρχή εἰμί ὁ διά οὗτος ὁ μονογενής παραδέχομαι . ὅταν δέ ἐπάγω ὅτι “ ὁ “ Λόγος σάρξ γίγνομαι , ” διά οὗτος ὁ πρωτότοκος νοέω .