callistratus-soph.statuarum-descriptiones 2
β . οὐ ποιητῶν καὶ λογοποιῶν μόνον ἐπιπνέονται τέχναι ἐπὶ τὰς γλώττας ἐκ θεῶν θειασμοῦ πεσόντος , ἀλλὰ καὶ τῶν δημιουργῶν αἱ χεῖρες θειοτέρων πνευμάτων ἐράνοις ληφθεῖσαι κάτοχα καὶ μεστὰ μανίας προφητεύουσι τὰ ποιήματα . ὁ γὰρ δὴ Σκόπας , ὥσπερ ἔκ τινος ἐπιπνοίας κινηθεὶς εἰς τὴν τοῦ ἀγάλματος δημιουργίαν τὴν θεοφορίαν ἐφῆκε . τί δὲ ὑμῖν οὐκ ἄνωθεν τὸν ἐνθουσιασμὸν τῆς τέχνης διηγοῦμαι ; ἦν βάκχης ἄγαλμα ἐκ λίθου Παρίου πεποιημένον ἀλλαττόμενον πρὸς τὴν ὄντως βάκχην . ἐν γὰρ τῇ οἰκείᾳ τάξει μένων ὁ λίθος τὸν ἐν λίθοις νόμον ἐκβαίνειν ἐδόκει , τὸ μὲν γὰρ φαινόμενον ὄντως ἦν εἴδωλον , ἡ τέχνη δʼ εἰς τὸ ὄντως ὄν ἀπήγαγε τὴν μίμησιν . εἶδες ἄν , ὅτι καὶ στερεὸς ὢν εἰς τὴν τοῦ θήλεος εἰκασίαν ἐμαλάττετο , γοργότητος διορθουμένης τὸ θῆλυ , καὶ εἰς ἐξουσίαν ἀμοιρῶν κινήσεως ᾔδει βακχεύεσθαι , καὶ τῷ θεῷ εἰσιόντι τὰ ἔνδον ὑπήχει . πρόσωπόν γε μὴν ἰδόντες ὑπὸ ἀφασίας ἔστημεν , οὕτω δὴ καὶ αἰσθήσεως συνείπετο δήλωμα μὴ παρούσης αἰσθήσεως , καὶ βάκχης ἐκβακχεύων θειασμὸς ἐμηνύετο θειασμοῦ μὴ πλήττοντος , καὶ ὅσα φέρει μανίᾳ οἰστρῶσα ψυχή , τοσαῦτα πάθους διέλαμπε τὰ τεκμήρια ὑπὸ τῆς τέχνης ἀρρήτῳ λόγῳ κραθέντα . ἀνεῖτο δὲ ἡ κόμη ζεφύρῳ σοβεῖν καὶ εἰς τριχὸς ἄνθην ὑπεσχίζετο , ὃ δὴ καὶ μάλιστα τὸν λογισμὸν ὑπεξίστη , ὅτι καὶ τριχὸς λεπτότητι λίθος ὢν ἐπείθετο καὶ πλοκάμων ὑπήκουε τοῖς μιμήμασι καὶ τῆς ζωτικῆς ἕξεως γεγυμνωμένος τὸ ζωτικὸν εἶχεν . ἔφης ἄν , ὅτι καὶ αὐξήσεως ἀφορμὰς ἡ τέχνη συνεισήγαγεν , οὕτω καὶ τὸ ὁρώμενον ἄπιστον καὶ τὸ μὴ πιστὸν ὁρώμενον · οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ χεῖρας ἐνεργοὺς ἐπεδείκνυτο , οὐ γὰρ τὸν βακχικὸν ἐτίνασσε θύρσον , ἀλλά τι σφάγιον ἔφερεν ὥσπερ εὐάζουσα , πικροτέρας μανίας σύμβολον — τὸ δὲ ἦν χιμαίρας τι πλάσμα πελιδνὸν τὴν χρόαν , καὶ γὰρ ( καὶ ) τὸ τεθνηκὸς ὁ λίθος ὑπεδύετο — καὶ μίαν οὖσαν τὴν ὕλην εἰς θανάτου καὶ ζωῆς διῄρει τὴν μίμησιν , τὴν μὲν ἔμπνουν στήσασα καὶ οἷον ὀρεγομένην Κιθαιρῶνος , τὴν δὲ ἐκ τοῦ βακχικοῦ θανατωθεῖσαν οἴστρου καὶ τῶν αἰσθήσεων ἀπομαραίνουσαν τὴν ἀκμήν . ὁ μὲν οὖν Σκόπας καὶ τὰς ἀψύχους εἰδωλοποιῶν γενέσεις δημιουργὸς ἀληθείας ἦν , καὶ ( ἐν ) τοῖς σώμασι τῆς ψυχῆς ἀνετυποῦτο τὰ θαύματα , ὁ δὲ τὰ ἐν λόγοις διαπλάττων Δημοσθένης ἀγάλματα μικροῦ καὶ λόγων ἔδειξεν εἶδος αἰσθητὸν τοῖς νοῦ καὶ φρονήσεως γεννήμασι συγκεραννὺς τὰ τῆς τέχνης φάρμακα . καὶ γνώσεσθε δὲ αὐτίκα , ὡς οὐδὲ τῆς οἴκοθεν κινήσεως ἐστέρηται τὸ εἰς θεωρίαν προκείμενον ἄγαλμα , ἀλλὰ καὶ ὁμοῦ δεσπόζει καὶ ἐν τῷ χαρακτῆρι σώζει τὸν οἰκεῖον γεννήτορα .
Lemmas: β . οὐ ποιητής καί λογοποιός μόνος ἐπιπνέω τέχνη ἐπί ὁ γλῶττα ἐκ θεός θειασμός πίπτω , ἀλλά καί ὁ δημιουργός ὁ χείρ θεῖος πνεῦμα ἔρανος λαμβάνω κάτοχος καί μεστός μανία προφητεύω ὁ ποίημα . ὁ γάρ δή Σκόπας , ὥσπερ ἐκ τις ἐπίπνοια κινέω εἰς ὁ ὁ ἄγαλμα δημιουργία ὁ θεοφορία ἐφίημι . τίς δέ σύ οὐ ἄνωθεν ὁ ἐνθουσιασμός ὁ τέχνη διηγέομαι ; εἰμί βάκχη ἄγαλμα ἐκ λίθος Πάρος ποιέω ἀλλάσσω πρός ὁ ὄντως βακχάω . ἐν γάρ ὁ οἰκεῖος τάξις μένω ὁ λίθος ὁ ἐν λίθος νόμος ἐκβαίνω Ἐδόκης , ὁ μέν γάρ φαίνω ὄντως εἰμί εἴδωλον , ὁ τέχνη δέ εἰς ὁ ὄντως εἰμί ἀπάγω ὁ μίμησις . ὁράω ἄν , ὅτι καί στερεός εἰμί εἰς ὁ ὁ θῆλυς εἰκασία μαλάσσω , γοργότης διορθόω ὁ θῆλυς , καί εἰς ἐξουσία ἀμοιρέω κίνησις οἶδα βακχεύω , καί ὁ θεός εἰσέρχομαι ὁ ἔνδον ὑπηχέω . πρόσωπον γε μήν ὁράω ὑπό ἀφασία ἵστημι , οὕτως δή καί αἴσθησις συνέπομαι δήλωμα μή παρών αἴσθησις , καί βάκχη ἐκβακχεύω θειασμός μηνύω θειασμός μή πλήσσω , καί ὅσος φέρω μανία οἰστράω Ψυχή , τοσοῦτος πάθος διαλάμπω ὁ τεκμήριον ὑπό ὁ τέχνη ἄρρητος λόγος κεράννυμι . ἀνέω δέ ὁ κόμη ζέφυρος σοβέω καί εἰς θρίξ ἄνθη ὑποσχίζω , ὁ δή καί μάλιστα ὁ λογισμός ὑπεξίσταμαι , ὅτι καί θρίξ λεπτότης λίθος εἰμί πείθω καί πλόκαμος ὑπακούω ὁ μίμημα καί ὁ ζωτικός ἕξις γυμνόω ὁ ζωτικός ἔχω . φημί ἄν , ὅτι καί αὔξησις ἀφορμή ὁ τέχνη συνεισάγω , οὕτως καί ὁ ὁράω ἄπιστος καί ὁ μή πιστός ὁράω · οὐ μήν ἀλλά καί χείρ ἐνεργός ἐπιδείκνυμι , οὐ γάρ ὁ βακχικός τινάσσω θύρσος , ἀλλά τίς σφάγιον φέρω ὥσπερ εὐάζω , πικρός μανία σύμβολον — ὁ δέ εἰμί χίμαιρα τίς πλάσμα πελιδνός ὁ χροιά , καί γάρ ( καί ) ὁ θνῄσκω ὁ λίθος ὑποδύω — καί εἷς εἰμί ὁ ὕλη εἰς θάνατος καί ζωή διαιρέω ὁ μίμησις , ὁ μέν ἔμπνους ἵστημι καί οἷος ὀρέγω Κιθαιρών , ὁ δέ ἐκ ὁ βακχικός θανατόω οἶστρος καί ὁ αἴσθησις ἀπομαραίνομαι ὁ ἀκμή . ὁ μέν οὖν Σκόπας καί ὁ ἄψυχος εἰδωλοποιός γένεσις δημιουργός ἀλήθεια εἰμί , καί ( ἐν ) ὁ σῶμα ὁ ψυχή ἀνατυπόω ὁ θαῦμα , ὁ δέ ὁ ἐν λόγος διαπλήσσω Δημοσθένης ἄγαλμα μικρός καί λόγος δείκνυμι εἶδος αἰσθητός ὁ νόος καί φρόνησις γέννημα συγκεράννυμι ὁ ὁ τέχνη φάρμακον . καί γιγνώσκω δέ αὐτίκα , ὡς οὐδέ ὁ οἴκοθεν κίνησις στερέω ὁ εἰς θεωρία πρόκειμαι ἄγαλμα , ἀλλά καί ὁμοῦ δεσπόζω καί ἐν ὁ χαρακτήρ σῴζω ὁ οἰκεῖος γεννήτωρ .