basilius-theology.homiliae-in-hexaemeron pg029_0482.2
10 . Κάκεινο δὲ σοι ἐναργὲς ἔστω τοῦ μεγέθους σημεῖον . Ἀπείρων δυναν τῷ πλήθει τῶν κατ’ οὐρανὸν ἀστέρων , τὸ παρ’ αὐτῶν συνεργανίζομεν φῶς οὐκ ἐξαρκεῖ τῆς νυκτὸς τὴν κατῆρειαν διαλῦσαι . Μόνος δὲ οὗτος , ὑπερῶνεις τοῦ ὁρίζοντος , μᾶλλον δὲ ἐπὶ καὶ προσδοκώμενος , πρὶν καὶ ὑπερχεῖν ( 62 ) ὅλως τῆς γῆς , ἡφάνισε μὲν τὸ σκότος , ὑπερήνησε δὲ τοὺς ἀστέρας , καὶ πεπηγότα τέως καὶ συμπεπηλμένον τὴν περὶ γῆν ἀέρα κατέτηξε καὶ διέεγεν . Ὦθεν καὶ ἀνέμοι εὐαῖνοι καὶ ὁρῶσι ἐν αἰθέρᾳ τὴν γῆν περιήρευσαν . Τοσαύτην δὲ οἷσαν τὴν γῆν πῶς ἐν ἡδυνήθη ἐν μιᾷ καιροῦ ῥοπῇ τὴν πᾶσαν καταφωτίσειν , εἰ μὴ ἀπὸ μεγάλου τοῦ κύκλου ( 63 ) τὴν αὐγὴν ἐπέφει ; Ἐνταῦθά μοι τὴν σοφίαν τοῦ τεχνίτου κατάμαθε , πῶς τῷ διαστήματι τούτῳ σύμμετρον ἔδωκεν αὐτῷ τὴν θερμότητα . Τοσοῦτον γὰρ ἐστὶν αὐτοῦ τὸ πυρώδες , ὡς μήτε δι’ ὑπερβολὴν καταφλέξει τὴν γῆν , μήτε διὰ τὴν ἑλλειψιν κατεψυχμένην αὐτὴν καὶ ἄγονον ἀπολιπεῖν . Ἀδελφὰ δὲ τοῖς εἰρημένοις καὶ τὰ περὶ τῆς σελήνης νοεῖσθω . Μέγα γὰρ καὶ τὸ ταύτης σῶμα , καὶ φανώτατον γε μετὰ τὸν ἥλιον . Οὐχ ἀλλ’ μέντοι ὁρατὸν αὐτῆς διαμένει τὸ μέγεθος · ἀλλὰ νῦν μὲν ἀπρητισμένη τῷ κύκλῳ , νῦν δὲ ἐλλείπουσα ( 64 ) καὶ μειουμένη φαίνεται , καθ’ ἕτερον ἑαυτῆς μέρος προδεικνῦσα τὸ λείπον . Ἄλλω μὲν γὰρ μέρει σκιάζεται αὐξομένη , ἄλλο δὲ μέρος αὐτῆς ἐν τῷ καιρῷ τῆς λήξεως ἀπογρύπτει . Λόγος δὲ τις ἀβρήτος τοῦ σοφοῦ δημιουργοῦ τῆς ποικιλίας ταύτης ἐναλλαγῆς τῶν σχημάτων . Ἡ γὰρ ὥστε ἡμῖν ὑπόδειγμα ἐναργὲς παρέχειν ( 65 ) τῆς ἡμετέρας φύσεως · ὅτι οὐδὲν μόνιμον τῶν ἀνθρωπίνων , ἀλλὰ τὰ μὲν ἐκ τοῦ μὴ ὄντος πρόδειν εἰς τὸ τελεῖον , τὰ δὲ πρὸς τὴν οἰκείαν ἀρχὴν φθάσαντα καὶ τὸ ἀκρότατον μέτρον ἑαυτῶν αὐξήθέντα , πάλιν ταῖς κατὰ μικρὸν ὑφαιρέσει φθίνει τε καὶ διόλυνται , καὶ μειούμενα καθαιρεῖται . Ὦστε ἐν τοῦ κατὰ τὴν σελήνην θεάματος παιδευέσθαι ἡμᾶς τὰ ἡμέτερα , καὶ τῆς ταχείας τῶν ἀνθρωπίνων περιτροπῆς λαμβάνοντας ἔνοιαν , μὴ μέγα φρονεῖν ταῖς εὐημερίαις τοῦ βίου , μὴ ἐπαγγάλλεσθαι δυναστείαις , μὴ ἐπαίρεσθαι πλοῦτου ἀδηλότητι , περιφρονεῖν τῆς σαρκὸς τερὶ ἣν ἡ ἀλλοίωσις , ἐπιμελεῖσθαι δὲ τῆς ψυχῆς ἥς τὸ ἀγαθὸν ἐστιν ἀκίνητον . Εἰ δὲ λυπεῖ σε ἡ σελὴν τὰς κατὰ μικρὸν ὑφαιρέσεις τοῦ φέγγους ἐξαναιλοῦσα · λυπεῖτω σε πλέον ψυχὴ ἀρετὴν λησαμένη ( 66 ) , καὶ δι’ ἀπροσεξίας τὸ καλὸν ἀφανίζουσα , καὶ μηδέποτε ἐπὶ τῆς αὐτῆς διαθέσεως μένουσα , ἀλλὰ πυκνὰ τρεπομένη καὶ μεταβαλλομένη
Lemmas: 10 . ἐκεῖνος δέ σύ ἐναργής ἵστημι ὁ μέγεθος σημεῖον . Ἤπειρος δύο ὁ πλῆθος ὁ κατά οὐρανός ἀστήρ , ὁ παρά αὐτός συνεργανίζομεν φάος οὐ ἐξαρκέω ὁ νύξ ὁ καταίρω διαλύω . Μόνος δέ οὗτος , ὑπερῶνεις ὁ ὁρίζων , μᾶλλον δέ ἐπί καί προσδοκάω , πρίν καί ὑπερχέω ( 62 ) ὅλως ὁ γῆ , ἀφανίζω μέν ὁ σκότος , ὑπεραινέω δέ ὁ ἀστήρ , καί πήγνυμι τέως καί συμπλέω ὁ περί γῆ ἀήρ κατατήκω καί διαγίγνομαι . ὤθω καί ἄνεμος εὐάνιος καί ὁράω ἐν αἰθήρ ὁ γῆ περιλέγω . τοσοῦτος δέ οἴομαι ὁ γῆ πῶς ἐν δύναμαι ἐν εἷς καιρός ῥοπή ὁ πᾶς καταφωτίζω , εἰμί μή ἀπό μέγας ὁ κύκλος ( 63 ) ὁ αὐγή ἐπιφέρω ; ἐνταῦθα ἐγώ ὁ σοφία ὁ τεχνίτης καταμανθάνω , πῶς ὁ διάστημα οὗτος σύμμετρος δίδωμι αὐτός ὁ θερμότης . τοσοῦτος γάρ εἰμί αὐτός ὁ πυρώδης , ὡς μήτε διά ὑπερβολή κατάφλεξις ὁ γῆ , μήτε διά ὁ ἔλλειψις καταψύχω αὐτός καί ἄγονος ἀπολείπω . ἀδελφή δέ ὁ εἴρω καί ὁ περί ὁ σελήνη νοέω . Μέγης γάρ καί ὁ οὗτος σῶμα , καί φανός γε μετά ὁ ἥλιος . οὐχ ἀλλά μέντοι ὁρατός αὐτός διαμένω ὁ μέγεθος · ἀλλά νῦν μέν ἀπαρτίζω ὁ κύκλος , νῦν δέ ἐλλείπω ( 64 ) καί μειόω φαίνω , κατά ἕτερος ἑαυτοῦ μέρος προδείκνυμι ὁ λείπω . ἄλλος μέν γάρ μέρος σκιάζω αὐξάνω , ἄλλος δέ μέρος αὐτός ἐν ὁ καιρός ὁ λῆξις απογρυπτω . Λόγος δέ τις ἀβρήτος ὁ σοφός δημιουργός ὁ ποικιλίας οὗτος ἐναλλαγή ὁ σχῆμα . ὁ γάρ ὥστε ἐγώ ὑπόδειγμα ἐναργής παρέχω ( 65 ) ὁ ἡμέτερος φύσις · ὅτι οὐδείς μόνιμος ὁ ἀνθρώπινος , ἀλλά ὁ μέν ἐκ ὁ μή εἰμί προδέω εἰς ὁ τελέω , ὁ δέ πρός ὁ οἰκεῖος ἀρχή φθάνω καί ὁ ἄκρος μέτρον ἑαυτοῦ αὐξάνω , πάλιν ὁ κατά μικρός ὑφαίρεσις φθίω τε καί διόλλυμι , καί μειόω καθαιρέω . ὥστε ἐν ὁ κατά ὁ σελήνη θέαμα παιδεύω ἐγώ ὁ ἡμέτερος , καί ὁ ταχύς ὁ ἀνθρώπινος περιτροπή λαμβάνω νοια , μή μέγας φρονέω ὁ εὐημερία ὁ βίος , μή ἐπαγγέλλω δυναστεία , μή ἐπαίρω πλοῦτος ἀδηλότης , περιφρονέω ὁ σάρξ Τέρι ὅς ὁ ἀλλοίωσις , ἐπιμελέομαι δέ ὁ Ψυχή ἥς ὁ ἀγαθός εἰμί ἀκίνητος . εἰμί δέ λυπέω σύ ὁ σελής ὁ κατά μικρός ὑφαίρεσις ὁ φέγγος ἐξαναιρέω · λυπέω σύ πλέω ψυχή ἀρετή ληΐζομαι ( 66 ) , καί διά ἀπροσεξία ὁ καλός ἀφανίζω , καί μηδέποτε ἐπί ὁ αὐτός διάθεσις μένω , ἀλλά πυκνός τρέπω καί μεταβάλλω