basilius-theology.homiliae-in-hexaemeron pg029_0481.1
Δ δεῖξιν ἔχει σαφῆ τῆς τοῦ μεγέθους περιουσίας , τῷ μηδὲν αὐτοῖς ἐπισιμαίνειν τὸ πλάτος τῆς γῆς πρὸς τὸ μεῖζον · δοκεῖν γὰρ ἐλάττωσιν εἶναι . Τὰ μὲν γὰρ πόρρωθεν ἀφεστώτα μικρότερα πως ὁρῶμεν · οἱ δ' ἂν μᾶλλον ἐγγίγωμεν , μᾶλλον αὐτῶν τὸ μέγεθος ἐξευρίσκομεν . Τῷ δὲ ἡλίῳ οὐδείς ἐστιν ἐγγύτερος καὶ οὐδείς πορρωτέρω , ἀλλὰ ἀπ' ἴσου τοῦ διαστήματος τοῖς κατὰ πᾶν μέρος τῆς γῆς κατοικισμένοις προσβάλλει . Σημεῖον δέ , ὅτι καὶ Ἰνδοὶ καὶ Βρεττανοὶ τὸν ἴσον ( 52 ) βλέπουσιν . Οὔτε γὰρ τοῖς τὴν ἑαυτοῦ κατοικίαν καταδυμένους τοῦ μεγέθους ὑφίησιν , οὔτε τοῖς πρὸς δυσμὰς κατοικισμένοις ἀνατέλλων ἐλάττων φαίνεται · οὔτε μὴν ἐν τῷ μεσουρανήματι γινόμενος , τῆς ἐπ' ἐκάτερα ( 53 ) ὧσεως παραλλάττει . Μὴ ἐξαπατᾶσθαι σε τὸ φαινόμενον · μὴδ' ὅτι πηχαισος τοῖς ὁρῶσι δοκεῖ , τοσούτον αὐτὸν εἶναι λογίζου . Συναιρεῖσθαι γὰρ πέφυκεν ἐν τοῖς μεγίστοις διαστήμασι τὰ μεγέθη τῶν ὁρωμένων , τῆς ὁρατικῆς δυνάμεως οὐκ ἐπικουουμένης ( 54 ) τὸν μεταξὺ τόπον διαπερῶν , ἀλλ' οἷον ἐνδαπανωμένης τῷ μέσῳ , καὶ καὶ ὀλίγῳ αὐτῆς μέρει προσβάλλουσι τοῖς ὁρατοῖς . Μικρὰ οὖν ἡ θύς ἡμῶν γινόμενη , μικρὰ ἐποίησε νομιζεσθαι τὰ ὁρώμενα , τὸ οἰκεῖον πάθος τοῖς ὁρατοῖς ἐπιφέρουσα . Ὡστε ἡ ψευδεται ( 55 ) ἡ ὄψις , ἀπίστων τὸ κριτήριον . Ὑπομιμνήσθητι δὲ τῶν οἰκείων παθῶν , καὶ παρὰ σεαυτοῦ ἕξεις τῶν λεγομένων τὴν πίστιν . Εἰ ποτὲ ἀπὸ ἀκρορείας μεγάλης πεδίου εἴδος πολὺ τε καὶ ὑπτίον , ἡλίκια μὲν σοι τῶν βοῶν ( 56 ) κατεφάνη τὰ ζεύγη ; τηλίκιοι δὲ οἱ ἀροτῆρες αὐτοῖ ; Εἰ μὴ μυρμήχων τινὰ σοι παρέσχεσαν φαντασίαν ; Εἰ δὲ καὶ ἀπὸ σκοπίας ἐπὶ μέγα πέλαγος τετραμμένος τῇ θαλάσσῃ τὰς ὄψεις ἐπέβαλες , ἡλίκαι μὲν σοι ἐδόξαν εἶναι τῶν νήσων αἱ μέγισται ( 57 ) ; τηλίκῃ δὲ σοι κατεφάνη μία τῶν μυριοφόρων ὀλκάδων λευκοῖς ἱστίοις ὑπὲρ κυανῆς χοριζομένη θαλάσσης ; Εἰ μὴ πάσης περιστερας μικροτέραν σοι παρέχετο ( 58 ) τὴν φαντασίαν ; Αὐτοῖ , καθάπερ ἔφην , ἐνδαπανηθεῖσα τῷ ἀέρι ἡ ὄψις , ἐξίτηλος γινόμενη , πρὸς τὴν ἀκριβῆ κατάληψιν τῶν ὁρωμένων οὐκ ἐφάρκει . Ἡδὴ δὲ πού καὶ τῶν ὁρῶν τὰ μέγιστα , βαθείαις φάραγξιν ἐκτετρημένα ( 59 ) , περιφερῆ καὶ λεῖα ἡ ὄψις εἶναι φησι , ταῖς ἐξοχαῖς προσβάλλουσα μόνας , ταῖς δὲ μεταξὺ κοιλότησιν ἐμβῆναι δι' ἀτονίαν μὴ δυναμένη . Οὕτως οὐδὲ τὰ σχήματα τῶν σωμάτων ὁποῖά ἐστι διασώζει ( 60 ) · ἀλλὰ περιφερεῖς εἶσται εἶναι τοὺς τετραγώνους τῶν πύργων . Ὡστε πανταχόθεν ὁρῶν , ὅτι ἐν ταῖς μεγίσταις ἀποστάσεσιν οὐκ ἐναρμον . ἀλλὰ συγκεχυμένην τῶν σωμάτων λαμβάνει τὴν ( 61 ) εἰκασίαν .
Lemmas: δ δεῖξις ἔχω σαφής ὁ ὁ μέγεθος περιουσία , ὁ μηδείς αὐτός επισιμαινω ὁ πλάτος ὁ γῆ πρός ὁ μείζων · δοκέω γάρ ἐλάττωσις εἰμί . ὁ μέν γάρ πόρρωθεν ἀφίστημι μικρός πως ὁράω · ὁ δέ εἄν μᾶλλον ἐγγίγνομαι , μᾶλλον αὐτός ὁ μέγεθος ἐξευρίσκω . ὁ δέ ἥλιος οὐδείς εἰμί ἐγγύτερος καί οὐδείς πρόσω , ἀλλά ἀπό ἴσος ὁ διάστημα ὁ κατά πᾶς μέρος ὁ γῆ κατοικίζω προσβάλλω . σημεῖον δέ , ὅτι καί Ἰνδός καί Βρεττανός ὁ ἴσος ( 52 ) βλέπω . οὔτε γάρ ὁ ὁ ἑαυτοῦ κατοίκιος καταδύω ὁ μέγεθος ὑφίημι , οὔτε ὁ πρός δυσμή κατοικίζω ἀνατέλλω μικρός φαίνω · οὔτε μήv ἐν ὁ μεσουράνημα γίγνομαι , ὁ ἐπί ἑκάτερος ( 53 ) ὠσμός παραλλάσσω . μή ἐξαπατάω σύ ὁ φαίνω · μηδέ ὅτι πηχαισος ὁ ὁράω δοκέω , τοσοῦτος αὐτός εἰμί λογίζομαι . συναιρέω γάρ φύω ἐν ὁ μέγας διάστημα ὁ μέγεθος ὁ ὁράω , ὁ ὁρατικός δύναμις οὐ επικουουμενω ( 54 ) ὁ μεταξύ τόπος διαπεράω , ἀλλά οἷος ἐνδαπανάω ὁ μέσος , καί καί ὀλίγος αὐτός μέρος προσβάλλω ὁ ὁρατός . μικρός οὖν ὁ Θῦς ἐγώ γίγνομαι , μικρός ποιέω νομίζω ὁ ὁράω , ὁ οἰκέω πάθος ὁ ὁρατός ἐπιφέρω . ὡστε ὁ ψεύδω ( 55 ) ὁ ὄψις , ἄπιστος ὁ κριτήριον . Ὑπομιμνῄσκω δέ ὁ οἰκέω πάθος , καί παρά σεαυτοῦ ἔχω ὁ λέγω ὁ πίστις . εἰμί ποτέ ἀπό ακρορειη μέγας πεδίον εἶδος πολύς τε καί ὕπτιος , ἡλικία μέν σύ ὁ βοῦς ( 56 ) καταφαίνω ὁ ζεῦγος ; τηλικιω δέ ὁ ἀροτήρ αὐτός ; εἰμί μή μύρμηξ τις σύ παρέχω φαντασία ; εἰμί δέ καί ἀπό σκοπιά ἐπί μέγας πέλαγος τρέπω ὁ θάλασσα ὁ ὄψις ἐπιβάλλω , ἡλίκος μέν σύ δοκέω εἰμί ὁ νῆσος ὁ μέγας ( 57 ) ; τηλίκος δέ σύ καταφαίνω εἷς ὁ μυριοφόρος ὁλκάς λευκός ἱστίον ὑπέρ κυάνεος χορίζω θάλασσα ; εἰμί μή πᾶς περιστερά μικρός σύ παρέχω ( 58 ) ὁ φαντασία ; αὐτός , καθάπερ φημί , ἐνδαπανάω ὁ ἀήρ ὁ ὄψις , ἐξίτηλος γίγνομαι , πρός ὁ ἀκριβής κατάληψις ὁ ὁράω οὐ φέρω . ἤδη δέ πού καί ὁ ὁράω ὁ μέγας , βαθύς φάραγξ ἐκτρέπω ( 59 ) , περιφερής καί λεῖος ὁ ὄψις εἰμί φημί , ὁ ἐξοχή προσβάλλω μόνος , ὁ δέ μεταξύ κοιλότης ἐμβαίνω διά ἀτονία μή δύναμαι . οὕτως οὐδέ ὁ σχῆμα ὁ σῶμα ὁποῖος εἰμί διασῴζω ( 60 ) · ἀλλά περιφερής εἰμί εἰμί ὁ τετράγωνος ὁ πύργος . ὡστε πανταχόθεν ὁράω , ὅτι ἐν ὁ μέγας ἀπόστασις οὐ ἐναρμόζω . ἀλλά συγχέω ὁ σῶμα λαμβάνω ὁ ( 61 ) εἰκασία .