basilius-theology.homiliae-in-hexaemeron pg029_0446.1
πλήθει τοῦ ὕδατος ἀπιστεῖς , πρὸς δὲ τοῦ θερμοῦ τὸ πλῆθος οὐχ ἀποθλέπεις · δ , κἂν ὀλίγον ἢ τῷ μεγέθει , πολλῆς ἐστι διὰ τὴν δύναμιν ἀναλωτικὸν ὑγρασίας . Ἐφέλκεται μὲν γὰρ τὸ παρακειμένον ὑγρόν , ὡς δηλοῖ ἡ σιγὼν · δαπανητικὸν δὲ ἐστι τὸ ἐκλεισθέντος κατὰ τὴν εἰκόνα τοῦ λυχναίου πυρός , δ , διὰ τῆς θρυαλλίδος τὴν παρακειμένην τροφὴν ἐπισπασάμενον , ταχέως διὰ τῆς μεταβολῆς ἀτηξάλωσε . Τὸν δὲ αἰθέρα τὶς ἀμφιβάλλει μὴ οὐχὶ πυρώδῃ εἶναι καὶ διακαῖ · ὅς εἰ μὴ τῷ ἀναγκαίῳ τοῦ ποιήσαντος αὐτὸν ὄργῳ κατεῖχετο , τί ἂν ἐκώλυεν αὐτὸν πάντα φλογίζοντα ( 27 ) καὶ καταπυριζόντα τὰ συνεχῆ , πᾶσαν ὁμοῦ τὴν ἐν τοῖς οὐσιν ἐξανασῶσαι νοτίδα ; Διὰ ταῦτα ὕδωρ ἀέριον ( 28 ) , νεφωμένου τοῦ ἄνω τόπου ἐκ τῆς ἀναφορᾶς τῶν ἀτμῶν , οὐς ποταμοί , καὶ κρήναι , καὶ τεναγῆ , καὶ λευναί , καὶ πελάγη πάντα προτενται , ὡς ἂν μὴ πάντα πυρακτῶν ὁ αἰθὴρ ἐπιλάβοι · ὅπου γε καὶ τὸν ἥλιον τοῦτον ὁρῶμεν ὥρᾳ θέρους διάβροχον πολλάκις καὶ τεναγώδη χώραν ἐν βραχυτάτῳ χρόνῳ ῥοπῇ ἀνίκμον παντελῶς καὶ ξηρὰν καταλιμπάνοντα . Ποῦ τοίνυν ἐκεῖνο τὸ ὕδωρ ; Δεικνύωσαν ἡμῖν οἱ τὰ πάντα δεῖνοι . Ἀρ’ οὐχὶ παντὶ δῆλον , ὅτι τῇ θερμότητι τοῦ ἡλίου διατρίβεται ἀναλίσκεται ; Καίτοιγε οὐδὲ θερμόν ( 29 ) εἶναι τὸν ἥλιον ἐκεῖνοι λέγουσι · τοσοῦτον αὐτοῖς τοῦ λέγειν περιεῖστί . Καὶ σκοπεῖτε ποταπῇ ἀποδείξει ἐπερείδοντες πρὸς τὴν ἐνέργειαν ( 30 ) ἀντιβαίνουσιν . Ἐπειδὴ λευκὸς ἐστι , φασί , τὴν χρόαν , ἀλλ’ οὐχὶ ὑπέρυθρος , οὐδὲ ξανθός , τούτου ἐνεκεν οὐδὲ πυρώδης τὴν φύσιν · ἀλλὰ καὶ τούτου φασι τὸ θερμὸν εἶναις ταχείας εἶναι περιστροφῆς . Τί ἐντεῦθεν ἑαυτοῖς διοικούμενοι ; Ὡς μηδὲν δόξαι τῶν ὑγρῶν ἀπανάλισκειν τὸν ἥλιον . Ἐγὼ δέ , κἂν μὴ ἀλήθης ἢ τὸ λεγόμενον , ἀλλ’ ὡς συγκατασκευάζειν ἐμοὶ τὸν λόγον οὐκ ἀποθούσιν . Ἐλέγετο γὰρ διὰ τὴν ἐκ τοῦ θερμοῦ δαπάνην ἀναγκαῖον εἶναι τῶν ὑδάτων τὸ πλήθος . Διαφέρει δὲ οὐδὲν ἐκ φύσεως εἶναι θερμόν , ἢ ἐκ πάθους ἔχειν τὴν πύρωσιν πρὸς γε τὰ τὰ αὐτὰ συμπτώματα περὶ τὰς αὐτὰς ὥλας ἀπογεννᾶν . Ἐὰν τε γὰρ τριβόμενα ξύλα πρὸς ἄλληλα πῦρ καὶ φλόγα ἀνίψη , ἐὰν τε ἐκ φλογὸς ἀναπτωμένης κατακαυθῇ , ἴσον ἐστὶ καὶ παραπλήσιον ἐξ ἀμφοτέρων τὸ τέλος . Καίτοιγε ὁρῶμεν τὴν μεγάλην τοῦ τὰ πάντα κυβερνόντος σοφίαν , μετατιθεῖσαν ( 31 ) τὸν ἥλιον ἐξ ἐτέρων εἰς ἕτερα , ἵνα μὴ , τοῖς αὐτοῖς ἀεὶ προσδιατρίβων , τῇ πλεονεξίᾳ τοῦ θερμοῦ λυμηθῇ τὴν διακό -
Lemmas: πλῆθος ὁ ὕδωρ ἀπιστέω , πρός δέ ὁ θερμός ὁ πλῆθος οὐ ἀποτρέπω · δ , κἀν ὀλίγος ἢ ὁ μέγεθος , πολύς εἰμί διά ὁ δύναμις ἀναλωτικός ὑγρασία . ἐφέλκω μέν γάρ ὁ παρακείμενος ὑγρός , ὡς δηλόω ὁ σιγάω · δαπανητικός δέ εἰμί ὁ κλείω κατά ὁ εἰκών ὁ λυχναῖος πῦρ , δ , διά ὁ θρυαλλίς ὁ παράκειμαι τροφή ἐπισπάω , ταχέως διά ὁ μεταβολεύς ἀτηξάλωσε . ὁ δέ αἰθήρ τις ἀμφιβάλλω μή οὐ πυρώδης εἰμί καί διακός · ὅς εἰμί μή ὁ ἀναγκαῖος ὁ ποιέω αὐτός ὀργάω κατέχω , τίς εἄν κωλύω αὐτός πᾶς φλογίζω ( 27 ) καί καταπυρίζω ὁ συνεχής , πᾶς ὁμοῦ ὁ ἐν ὁ εἰμί ἐξανασῶσαι νοτίς ; Ζεύς οὗτος ὕδωρ ἀέριος ( 28 ) , νέφω ὁ ἄνω τόπος ἐκ ὁ ἀναφορά ὁ ἀτμός , οὖς ποταμός , καί κρήνη , καί τέναγος , καί λευναί , καί πέλαγος πᾶς προτείνω , ὡς εἄν μή πᾶς πυρακτέω ὁ αἰθήρ ἐπιλαμβάνω · ὅπου γε καί ὁ ἥλιος οὗτος ὁράω ὥρα θέρος διάβροχος πολλάκις καί τεναγώδης χώρα ἐν βραχύς χρόνος ῥοπή ἄνικμος παντελῶς καί ξηρός καταλείπω . πός τοίνυν ἐκεῖνος ὁ ὕδωρ ; δεικνυωθεω ἐγώ ὁ ὁ πᾶς δεινός . ἀρά οὐ πᾶς δῆλος , ὅτι ὁ θερμότης ὁ ἥλιος διατρίβω ἀναλίσκω ; καίτοι οὐδέ θερμός ( 29 ) εἰμί ὁ ἥλιος ἐκεῖνος λέγω · τοσοῦτος αὐτός ὁ λέγω περιίστημι . καί σκοπέω ποδαπός ἀποδείκνυμι ἐπερείδω πρός ὁ ἐνέργεια ( 30 ) ἀντιβαίνω . ἐπεί λευκός εἰμί , φημί , ὁ χροιά , ἀλλά οὐ ὑπέρυθρος , οὐδέ ξανθός , οὗτος ἕνεκα οὐδέ πυρώδης ὁ φύσις · ἀλλά καί οὗτος φημί ὁ θερμός ἴνη ταχύς εἰμί περιστροφή . τις ἐντεῦθεν ἑαυτοῦ διοικέω ; ὡς μηδείς δόξα ὁ ὑγρός ἀπαναλίσκω ὁ ἥλιος . ἐγώ δέ , κἀν μή ἀλάομαι ἢ ὁ λέγω , ἀλλά ὡς συγκατασκευάζω ἐγώ ὁ λόγος οὐ ἀποτίθημι . λέγω γάρ διά ὁ ἐκ ὁ θερμός δαπάνη ἀναγκαῖος εἰμί ὁ ὕδωρ ὁ πλήθος . διαφέρω δέ οὐδείς ἐκ φύσις εἰμί θερμός , ἢ ἐκ πάθος ἔχω ὁ πύρωσις πρός γε ὁ ὁ αὐτός σύμπτωμα περί ὁ αὐτός ὅλος ἀπογεννάω . ἐάν τε γάρ τρίβω ξύλον πρός ἀλλήλων πῦρ καί φλόξ Ανίψη , ἐάν τε ἐκ φλόξ ἀνάπτω κατακαίω , ἴσος εἰμί καί παραπλήσιος ἐκ ἀμφότερος ὁ τέλος . καίτοι ὁράω ὁ μέγας ὁ ὁ πᾶς κυβερνάω σοφία , μετατίθημι ( 31 ) ὁ ἥλιος ἐκ ἕτερος εἰς ἕτερος , ἵνα μή , ὁ αὐτός ἀεί προσδιατρίβω , ὁ πλεονεξία ὁ θερμός λυμηθω ὁ διάκος -