basilius-theology.epistulae 235
Τί πρότερον , ἡ γνῶσις , ἢ ἡ πίστις ; ἡμεῖς δὲ λέγομεν , ὅτι καθόλου μὲν ἐπὶ τῶν μαθημάτων πίστις γνώσεως προηγεῖται , ἐπὶ δὲ τοῦ καθʼ ἡμᾶς λόγου , κἂν λέγῃ τις προκατάρχειν τὴν γνῶσιν τῆς πίστεως , οὐ διαφερόμεθα , γνῶσιν μέντοι τὴν τῇ ἀνθρωπίνῃ καταλήψει σύμμετρον . ἐπὶ μὲν γὰρ τῶν μαθημάτων πιστεῦσαι δεῖ πρῶτον , ὅτι ἄλφα λέγεται , καὶ μαθόντα τοὺς χαρακτῆρας καὶ τὴν ἐκφώνησιν , ὕστερον λαβεῖν καὶ τὴν ἀκριβῆ κατανόησιν τῆς δυνάμεως τοῦ στοιχείου . ἐν δὲ τῇ περὶ Θεοῦ πίστει ἡγεῖται μὲν ἡ ἔννοια ἡ περὶ τοῦ ὅτι ἐστὶ Θεός , ταύτην δὲ ἐκ τῶν δημιουργημάτων συνάγομεν . σοφὸν γάρ , καὶ δυνατόν , καὶ ἀγαθόν , καὶ πάντα αὐτοῦ τὰ ἀόρατα ἀπὸ τῆς τοῦ κόσμου κτίσεως νοοῦτες ἐπιγινώσκομεν . οὕτω δὴ καὶ Δεσπότην ἑαυτῶν αὐτὸν καταδεχόμεθα . ἐπειδὴ γὰρ παντὸς μὲν τοῦ κόσμου δημιουργὸς ὁ Θεός , μέρος δὲ κόσμου ἡμεῖς , καὶ ἡμῶν ἄρα δημιουργὸς ὁ Θεός . ταύτῃ δὲ τῇ γνώσει ἡ πίστις ἀκολουθεῖ , καὶ τῇ τοιαύτῃ πίστει ἡ προσκύνησις . Νῦν δὲ ἐπειδὴ πολύσημόν ἐστι τὸ τῆς γνώσεως ὄνομα , οἱ καταπαίζοντες τῶν ἀκεραιοτέρων , καὶ ὁμοίως ἐπιδεικνύμενοι τοῖς παραδόξοις , ὡς οἱ ἐν τοῖς θεάτροις ἐν ταῖς πάντων ὄψεσι τὰς ψήφους κλέπτοντες , τῇ ἐρωτήσει τοῦ καθόλου τὸ πᾶν συναρπάζουσιν . ἐπειδὴ γὰρ τὸ τῆς γνώσεως ὄνομα ἐπὶ πολὺ διαβαίνει , καὶ γνωστόν τί ἐστι , τὸ μὲν κατὰ ἀριθμόν , τὸ δὲ κατὰ μέγεθος , τὸ δὲ κατὰ δύναμιν , τὸ δὲ κατὰ τὸν τρόπον τῆς ὑπάρξεως , τὸ δὲ κατὰ τὸν χρόνον τῆς γεννήσεως , τὸ δὲ κατʼ οὐσίαν , οὗτοι ἐν ἐρωτήματι τὸ ὅλον παραλαμβάνοντες , ἐὰν μὲν λάβωσιν ἡμᾶς ὁμολογοῦντας ὅτι γινώσκομεν , ἀπαιτοῦσιν ἡμῖν τῆς οὐσίας τὴν εἴδησιν · ἐὰν δὲ ἴδωσιν ἡμᾶς εὐλαβουμένους πρὸς τὴν ἀπόφασιν , περιτρέπουσιν ἡμῖν τῆς ἀσεβείας τὸ ὄνειδος . ἀλλʼ ἡμεῖς εἰδέναι μὲν ὁμολογοῦμεν τὸ γνωστὸν τοῦ Θεοῦ , εἰδέναι δέ τι πάλιν ὃ ἐκφεύγει ἡμῶν τὴν κατάληψιν ἀδύνατον . ὡς οὖν ἐάν με ἐρωτήσῃς , εἰ οἶδα , τί ἐστιν ἄμμος , κἂν ἀποκρίνωμαι , ὅτι ἐπίσταμαι , συκοφαντήσεις προδηλως , ἐὰν εὐθὺς καὶ τὸν ἀριθμὸν αὐτῆς ἀπαιτήσῃς , διότι ἡ μὲν πρώτη σου ἐρώτησις πρὸς τὸ εἶδος ἔφερε τῆς ἄμμου , ἡ δὲ δευτέρα , συκοφαντία , περὶ τὸν ἀριθμὸν αὐτῆς περιετράπη . ὅμοιόν ἐστι τοῦτο τὸ σόφισμα τῷ λέγοντι · Οἶδας Τιμόθεον ; Οὐκοῦν ἐὰν Τιμόθεον οἶδας , οἶδας αὐτοῦ καὶ τὴν φύσιν , ἀλλὰ μὴν ὡμολόγησας εἰδέναι Τιμόθεον , ἀπόδος τοίνυν ἡμῖν τὸν λόγον τῆς Τιμόθεου φύσεως . ἐγὼ δὲ καὶ οἶδα Τιμόθεον , καὶ οὐκ οἶδα , οὐ μὴν κατὰ ταὐτὸν καὶ ἐν τῷ αὐτῷ . οὐ γὰρ καθʼ ὃ οἶδα , κατὰ τοῦτο καὶ οὐκ οἶδα , ἀλλὰ κατʼ ἄλλο μὲν οἶδα , κατʼ ἄλλο δὲ ἀγνοῶ . οἶδα μὲν γὰρ αὐτὸν κατὰ τὸν χαρακτῆρα καὶ τὰ λοιπὰ ἰδιώματα , ἀγνοῶ δὲ αὐτοῦ τὴν οὐσίαν . ἐπεὶ καὶ ἐμαυτὸν οὕτω τούτῳ τῷ λόγῳ καὶ οἶδα καὶ ἀγνοῶ . οἶδα μὲν γὰρ ἐμαυτὸν ὅστις εἰμί , οὐκ οἶδα δὲ καθὸ τὴν οὐσίαν μου ἀγνοῶ . Ἐπεὶ ἐξηγησάσθωσαν ἡμῖν , πῶς εἶπεν ὁ Παῦλος , ὅτι Νῦν μὲν ἐκ μέρους γινώσκομεν . ἆρα ἐκ μέρους τὴν οὐσίαν αὐτοῦ γινώσκομεν , οἱονεὶ μέρη τῆς οὐσίας αὐτοῦ γινώσκομεν ; ἀλλʼ ἄτοπον , ἀμερὴς γὰρ ὁ Θεός . ἀλλʼ ὅλην αὐτὴν γινώσκομεν ; πῶς οὖν , Ὅταν ἔλθῃ τὸ τέλειον , τὸ ἐκ μέρους καταργηθήσεται ; οἱ δὲ εἰδωλολάτραι τί ἐγκαλοῦνται ; οὐχ ὅτι γνόντες τὸν Θεόν , οὐχ ὡς Θεὸν ἐδόξασαν ; ἢ Γαλάται δὲ οἱ ἀνόητοι ὑπὸ τοῦ Παύλου διὰ τί ὀνειδίζονται , λέγοντος · Νυνὶ δὲ γνόντες τὸν Θεόν , μᾶλλον δὲ γνωσθέντες ὑπὸ Θεοῦ , πῶς ἐπιστρέφετε πάλιν ἐπὶ τὰ ἀσθενῆ καὶ πτωχὰ στοιχεῖα ; γνωστὸς δὲ πῶς ἦν ἐν τῇ Ἰουδαίᾳ ὁ Θεός ; ἆρα ἐπειδὴ ἐν τῇ Ἰουδαίᾳ ἡ οὐσία , ἥτις ποτὲ ἦν , ἐπεγνώσθη ; ἔγνω , φησί , βοῦς τὸν κτησάμενον αὐτόν · δηλονότι ὁ βοῦς καθʼ ὑμᾶς ἔγνω τὴν οὐσίαν τοῦ κυρίου · καὶ ὄνος τὴν φάτνην τοῦ κυρίου αὐτοῦ . ἔγνω οὖν καὶ ὁ ὄνος τῆς φάτνης τὴν οὐσίαν . Ἰσραὴλ δέ με , φησίν , οὐκ ἔγνω . τοῦτο ἐγκαλεῖται καθʼ ὑμᾶς Ἰσραήλ , ὅτι τὴν οὐσίαν , ἥτις ποτέ ἐστι , τοῦ Θεοῦ οὐκ ἐπέγνω . ἔκχεον , φησί , τὴν ὀργήν σου ἐπὶ τὰ ἔθνη τὰ μὴ γινώσκοντά σε · τουτέστι , τὰ τὴν οὐσίαν σου μὴ κατειληφότα . ἀλλὰ πολλαχῶς ἡ γνῶσις , ὡς ἔφαμεν . ἥ τε γὰρ τοῦ κτίσαντος ἡμᾶς σύνεσις , καὶ ἡ τῶν θαυμασίων αὐτοῦ κατανόησις , καὶ ἡ τήρησις τῶν ἐντολῶν , καὶ ἡ οἰκείωσις ἡ πρὸς αὐτόν · οἱ δὲ πάντα ταῦτα παρωσάμενοι , ἐπὶ ἓν σημαινόμενον τὴν γνῶσιν ἕλκουσι , τὴν θεωρίαν αὐτῆς τοῦ Θεοῦ τῆς οὐσίας . θήσεις , φησίν , ἀπέναντι τῶν μαρτυρίων , ὅθεν γνωσθήσομαί σοι ἐκεῖθεν . ἆρα τὸ γνωσθήσομαι , ἀντὶ τοῦ τὴν οὐσίαν μου ἐμφανίσω ; ἔγνω Κύριος τοὺς ὄντας αὐτοῦ . ἆρα οὖν τῶν μὲν ἑαυτοῦ τὴν οὐσίαν ἔγνω , τῶν δὲ ἀπειθούντων ἀγνοεῖ τὴν οὐσίαν ; ἔγνω Ἀδὰμ τὴν γυναῖκα αὐτοῦ . ἆρα τὴν οὐσίαν αὐτῆς ἐγνώρισε ; καὶ περὶ τῆς Ῥεβέκκας , Παρθένος , φησίν · ἀνὴρ οὐκ ἔγνω αὐτήν · καί , Πῶς ἔσται τοῦτο , ἐπεὶ ἄνδρα οὐ γινώσκω ; ἆρα Ῥεβέκκας μὲν τὴν οὐσίαν οὐδεὶς ἐπέγνω ; Μαρία δὲ τοῦτό φησιν · ὅτι οὐδενὸς ἀνδρὸς ἐνόησα τὴν οὐσίαν ; ἢ τὸ ἔγνω ἐπὶ τῶν γαμικῶν συμπλοκῶν ἔθος τῇ Γραφῇ ὀνομάζειν ; καὶ τὸ γνωσθήσεσθαι τὸν Θεὸν ἀπὸ τοῦ ἱλαστηρίου , τουτέστιν , ἐμφανισθήσεσθαι τοῖς λατρεύουσι . καὶ τὸ Ἔγνω Κύριος τοὺς ὄντας αὐτοῦ , τουτέστιν , ἐδέξατο αὐτοὺς διὰ τῶν ἀγαθῶν ἔργων εἰς τὴν πρὸς αὐτὸν οἰκείωσιν .
Lemmas: τις πρότερος , ὁ γνῶσις , ἢ ὁ πίστις ; ἐγώ δέ λέγω , ὅτι καθόλου μέν ἐπί ὁ μάθημα πίστις γνῶσις προηγέομαι , ἐπί δέ ὁ κατά ἐγώ λόγος , κἀν λέγω τις προκατάρχω ὁ γνῶσις ὁ πίστις , οὖον διαφέρω , γνῶσις μέντοι ὁ ὁ ἀνθρώπινος καταλαμβάνω σύμμετρος . ἐπί μέν γάρ ὁ μάθημα πιστεύω δεῖ πρῶτος , ὅτι ἄλφα λέγω , καί μανθάνω ὁ χαρακτήρ καί ὁ ἐκφώνησις , ὕστερος λαμβάνω καί ὁ ἀκριβής κατανόησις ὁ δύναμις ὁ στοιχεῖον . ἐν δέ ὁ περί Θεός πίστις ἡγέομαι μέν ὁ ἔννοια ὁ περί ὁ ὅτι εἰμί Θεός , οὗτος δέ ἐκ ὁ δημιούργημα συνάγω . σοφός γάρ , καί δυνατός , καί ἀγαθός , καί πᾶς αὐτός ὁ ἀόρατος ἀπό ὁ ὁ κόσμος κτίσις νοέω ἐπιγιγνώσκω . οὗτος δή καί δεσπότης ἑαυτοῦ αὐτός καταδέχομαι . ἐπεί γάρ πᾶς μέν ὁ κόσμος δημιουργός ὁ Θεός , μέρος δέ κόσμος ἐγώ , καί ἐγώ ἄρα δημιουργός ὁ Θεός . οὗτος δέ ὁ γνῶσις ὁ πίστις ἀκολουθέω , καί ὁ τοιοῦτος πίστις ὁ προσκύνησις . νῦν δέ ἐπεί πολύσημος εἰμί ὁ ὁ γνῶσις ὄνομα , ὁ καταπαίζω ὁ ἀκέραιος , καί ὁμοίως ἐπιδείκνυμι ὁ παράδοξος , ὡς ὁ ἐν ὁ θέατρον ἐν ὁ πᾶς ὄψις ὁ ψῆφος κλέπτω , ὁ ἐρωτάω ὁ καθόλου ὁ πᾶς συναρπάζω . ἐπεί γάρ ὁ ὁ γνῶσις ὄνομα ἐπί πολύς διαβαίνω , καί γνωστός τίς εἰμί , ὁ μέν κατά ἀριθμός , ὁ δέ κατά μέγεθος , ὁ δέ κατά δύναμις , ὁ δέ κατά ὁ τρόπος ὁ ὕπαρξις , ὁ δέ κατά ὁ χρόνος ὁ γέννησις , ὁ δέ κατά οὐσία , οὗτος ἐν ἐρώτημα ὁ ὅλος παραλαμβάνω , ἐάν μέν λαμβάνω ἐγώ ὁμολογέω ὅτι γιγνώσκω , ἀπαιτέω ἐγώ ὁ οὐσία ὁ εἴδησις · ἐάν δέ ὁράω ἐγώ εὐλαβέομαι πρός ὁ ἀπόφασις , περιτρέπω ἐγώ ὁ ἀσέβεια ὁ ὄνειδος . ἀλλά ἐγώ οἶδα μέν ὁμολογέω ὁ γνωστός ὁ Θεός , οἶδα δέ τίς πάλιν ὅς ἐκφεύγω ἐγώ ὁ κατάληψις ἀδύνατος . ὡς οὖν ἐάν ἐγώ ἐρωτάω , εἰμί οἶδα , τίς εἰμί ἄμμος , κἀν ἀποκρίνω , ὅτι ἐπίσταμαι , συκοφαντέω προδήλως , ἐάν εὐθύς καί ὁ ἀριθμός αὐτός ἀπαιτέω , διότι ὁ μέν πρῶτος σύ ἐρώτησις πρός ὁ εἶδος φέρω ὁ ἄμμος , ὁ δέ δύο , συκοφαντία , περί ὁ ἀριθμός αὐτός περιτρέπω . ὁμοῖος εἰμί οὗτος ὁ σόφισμα ὁ λέγω · οἶδα Τιμόθεος ; οὐκοῦν ἐάν Τιμόθεος οἶδα , οἶδα αὐτός καί ὁ φύσις , ἀλλά μήv ὁμολογέω οἶδα Τιμόθεος , ἀποδίδωμι τοίνυν ἐγώ ὁ λόγος ὁ Τιμόθεου φύσις . ἐγώ δέ καί οἶδα Τιμόθεος , καί οὐ οἶδα , οὖον μήv κατά αὐτός καί ἐν ὁ αὐτός . οὖον γάρ κατά ὅς οἶδα , κατά οὗτος καί οὐ οἶδα , ἀλλά κατά ἄλλος μέν οἶδα , κατά ἄλλος δέ ἀγνοέω . οἶδα μέν γάρ αὐτός κατά ὁ χαρακτήρ καί ὁ λοιπάς ἰδίωμα , ἀγνοέω δέ αὐτός ὁ οὐσία . ἐπεί καί ἐμαυτοῦ οὗτος οὗτος ὁ λόγος καί οἶδα καί ἀγνοέω . οἶδα μέν γάρ ἐμαυτοῦ ὅστις εἰμί , οὐ οἶδα δέ καθό ὁ οὐσία ἐγώ ἀγνοέω . ἐπεί ἐξηγέομαι ἐγώ , πῶς εἶπον ὁ Παῦλος , ὅτι νῦν μέν ἐκ μέρος γιγνώσκω . ἆρα ἐκ μέρος ὁ οὐσία αὐτός γιγνώσκω , οἱονεί μέρος ὁ οὐσία αὐτός γιγνώσκω ; ἀλλά ἄτοπος , ἀμερής γάρ ὁ Θεός . ἀλλά ὅλος αὐτός γιγνώσκω ; πῶς οὖν , ὅταν ἔρχομαι ὁ τέλειος , ὁ ἐκ μέρος καταργέω ; ὁ δέ εἰδωλολάτρης τίς ἐγκαλέω ; οὐ ὅτι γιγνώσκω ὁ Θεός , οὐ ὡς θεός δοξάζω ; ἢ Γαλάτης δέ ὁ ἀνόητος ὑπό ὁ Παῦλος διά τίς ὀνειδίζω , λέγω · νυνί δέ γιγνώσκω ὁ Θεός , μᾶλλον δέ γιγνώσκω ὑπό Θεός , πῶς ἐπιστρέφω πάλιν ἐπί ὁ ἀσθενής καί πτωχός στοιχεῖον ; γνωστός δέ πῶς εἰμί ἐν ὁ Ἰουδαῖος ὁ Θεός ; ἆρα ἐπεί ἐν ὁ Ἰουδαῖος ὁ οὐσία , ὅστις ποτέ εἰμί , ἐπιγιγνώσκω ; γιγνώσκω , φημί , βοῦς ὁ κτάομαι αὐτός · δηλονότι ὁ βοῦς κατά σύ γιγνώσκω ὁ οὐσία ὁ κύριος · καί ὄνος ὁ φάτνη ὁ κύριος αὐτός . γιγνώσκω οὖν καί ὁ ὄνος ὁ φάτνη ὁ οὐσία . Ἰσραήλ δέ ἐγώ , φημί , οὐ γιγνώσκω . οὗτος ἐγκαλέω κατά σύ Ἰσραήλ , ὅτι ὁ οὐσία , ὅστις ποτός εἰμί , ὁ Θεός οὐ ἐπιγιγνώσκω . ἐκχέω , φημί , ὁ ὀργή σύ ἐπί ὁ ἔθνος ὁ μή γιγνώσκω σύ · τουτέστι , ὁ ὁ οὐσία σύ μή καταλαμβάνω . ἀλλά πολλαχῶς ὁ γνῶσις , ὡς φημί . ὅς τε γάρ ὁ κτίζω ἐγώ σύνεσις , καί ὁ ὁ θαυμάσιος αὐτός κατανόησις , καί ὁ τήρησις ὁ ἐντολή , καί ὁ οἰκείωσις ὁ πρός αὐτός · ὁ δέ πᾶς οὗτος παρωθέω , ἐπί εἷς σημαίνω ὁ γνῶσις ἕλκω , ὁ θεωρία αὐτός ὁ Θεός ὁ οὐσία . τίθημι , φημί , ἀπέναντι ὁ μαρτύριον , ὅθεν γιγνώσκω σύ ἐκεῖθεν . ἆρα ὁ γιγνώσκω , ἀντί ὁ ὁ οὐσία ἐγώ ἐμφανίζω ; γιγνώσκω Κύριος ὁ εἰμί αὐτός . ἆρα οὖν ὁ μέν ἑαυτοῦ ὁ οὐσία γιγνώσκω , ὁ δέ ἀπειθέω ἀγνοέω ὁ οὐσία ; γιγνώσκω Ἀδάμ ὁ γυνή αὐτός . ἆρα ὁ οὐσία αὐτός γνωρίζω ; καί περί ὁ Ῥεβέκκα , Παρθένος , φημί · ἀνήρ οὐ γιγνώσκω αὐτός · καί , Πῶς εἰμί οὗτος , ἐπεί ἀνήρ οὖον γιγνώσκω ; ἆρα Ῥεβέκκα μέν ὁ οὐσία οὐδείς ἐπιγιγνώσκω ; Μαρία δέ οὗτος φημί · ὅτι οὐδείς ἀνήρ νοέω ὁ οὐσία ; ἢ ὁ γιγνώσκω ἐπί ὁ γαμικός συμπλοκή ἔθος ὁ γραφή ὀνομάζω ; καί ὁ γιγνώσκω ὁ θεός ἀπό ὁ ἱλαστήριος , τουτέστιν , ἐμφανίζω ὁ λατρεύω . καί ὁ γιγνώσκω Κύριος ὁ εἰμί αὐτός , τουτέστιν , δέχομαι αὐτός διά ὁ ἀγαθός ἔργον εἰς ὁ πρός αὐτός οἰκέω .