basilius-theology.epistulae 234
Ο οἶδας , σέβεις , ἢ ὃ ἀγνοεῖς ; ἐὰν ἀποκρινώμεθα , Ὃ οἴδαμεν , τοῦτο προσκυνοῦμεν , ταχεῖα παρʼ αὐτῶν ἡ ἀπάντησις , Τίς ἡ οὐσία τοῦ προσκυνουμένου ; ἐὰν δὲ ἀγνοεῖν ὁμολογήσωμεν τὴν οὐσίαν , πάλιν ἡμῖν περιτρέψαντες λέγουσιν , ὅτι Οὐκοῦν ὃ οὐκ οἴδατε προσκυνεῖτε . ἡμεῖς δὲ λέγομεν , ὅτι τὸ εἰδέναι πολύσημον . καὶ γὰρ τὴν μεγαλειότητα τοῦ Θεοῦ εἰδέναι λέγομεν , καὶ τὴν δύναμιν , καὶ τὴν σοφίαν , καὶ τὴν ἀγαθότητα , καὶ τὴν πρόνοιαν ᾗ ἐπιμελεῖται ἡμῶν , καὶ τὸ δίκαιον αὐτοῦ τῆς κρίσεως · οὐκ αὐτὴν τὴν οὐσίαν . ὥστε ἐπηρεαστικὴ ἡ ἐρώτησις . οὐ γὰρ ὁ τὴν οὐσίαν μὴ φάσκων εἰδέναι ὡμολόγησε τὸν Θεὸν μὴ ἐπίστασθαι , ἐκ πολλῶν ὧν ἀπηριθμησάμεθα συναγομένης ἡμῖν τῆς περὶ Θεοῦ ἐννοίας . ἀλλʼ ἁπλοῦς , φησίν , ὁ Θεός , καὶ πᾶν ὅπερ ἂν αὐτοῦ ἀπαριθμήσῃ γνωστόν , τῆς οὐσίας ἐστί . τοῦτο δὲ σόφισμά ἐστι μυρίας τὰς ἀτοπίας ἔχον . τοσούτων τῶν ἀπηριθμημένων ὄντων , πότερον ταῦτα πάντα μιᾶς οὐσίας ὀνόματα ; καὶ ἰσοδυναμεῖ ἀλλήλοις τὸ φοβερὸν αὐτοῦ καὶ τὸ φιλάνθρωπον , τὸ δίκαιον καὶ τὸ δημιουργικόν , τὸ προγνωστικὸν καὶ τὸ ἀνταποδοτικόν , τὸ μεγαλεῖον καὶ τὸ προνοητικόν ; ἢ καὶ ὅπερ ἂν τούτων εἴπωμεν , τὴν οὐσίαν δηλοῦμεν ; εἴπερ γὰρ τοῦτο λέγουσι , μὴ ἐρωτάτωσαν , εἰ τὴν οὐσίαν οἴδαμεν τοῦ Θεοῦ , ἀλλὰ πυνθανέσθωσαν ἡμῶν , εἰ φοβερὸν οἴδαμεν τὸν Θεόν , ἢ εἰ δίκαιον , ἢ εἰ φιλάνθρωπον . ταῦτα ὁμολογοῦμεν εἰδέναι . εἰ δὲ ἄλλο τι λέγουσι τὴν οὐσίαν , μὴ παραλογιζέσθωσαν ἡμᾶς διὰ τῆς ἁπλότητος . αὐτοὶ γὰρ ὡμολόγησαν ἄλλο καὶ ἄλλο εἶναι τήν τε οὐσίαν καὶ τῶν ἀπηριθμημένων ἕκαστον . ἀλλʼ αἱ μὲν ἐνέργειαι ποικίλαι , ἡ δὲ οὐσία ἁπλῆ . ἡμεῖς δὲ ἐκ μὲν τῶν ἐνεργειῶν γνωρίζειν λέγομεν τὸν θεὸν ἡμῶν , τῇ δὲ οὐσίᾳ αὐτῇ προσεγγίζειν οὐχ ὑπισχνούμεθα . αἱ μὲν γὰρ ἐνέργειαι αὐτοῦ πρὸς ἡμᾶς καταβαίνουσιν , ἡ δὲ οὐσία αὐτοῦ μένει ἀπρόσιτος . Ἀλλʼ εἰ τὴν οὐσίαν , φησίν , ἀγνοεῖς , αὐτὸν ἀγνοεῖς . σὺ δὲ ἀντίστρεψον , ὅτι εἰ τὴν οὐσίαν λέγεις εἰδέναι , αὐτὸν οὐκ ἐπίστασαι . οὔτε γὰρ ὁ λυσσόδηκτος βλέπων τὸν κύνα ἐν τῇ φιαλῇ , πλεῖον ὁρᾷ τῶν ὑγιαινόντων · ἀλλὰ διὰ τοῦτο ἐλεεινός , ὅτι οἴεται βλέπειν ἃ μὴ ὁρᾷ . μὴ οὖν θαυμάσῃς τοῦτον τῆς ἐπαγγελίας , ἀλλὰ τῆς παρανοίας αὐτὸν ἐλεεινὸν κρῖνον . γίνωσκε τοίνυν ὅτι παιζόντων ἐστὶν ἡ φωνή · εἰ τὴν οὐσίαν τοῦ Θεοῦ ἀγνοεῖς , ὃ μὴ γινώσκεις , σέβεις . ἐγὼ δέ , ὅτι μὲν ἔστιν οἶδα , τί δὲ ἡ οὐσία ὑπὲρ διάνοιαν τίθεμαι . πῶς οὖν σώζομαι ; διὰ τῆς πίστεως . πίστις δὲ αὐτάρκης εἰδέναι ὅτι ἐστὶ Θεός , οὐχὶ τί ἐστι , καὶ τοῖς ἐκζητοῦσιν αὐτὸν μισθαποδότης γίνεται . εἴδησις ἄρα τῆς θείας οὐσίας , ἡ αἴσθησις αὐτοῦ τῆς ἀκαταληψίας · καὶ σεπτόν , οὐ τὸ καταληφθὲν τίς ἡ οὐσία , ἀλλʼ ὅτι ἐστὶν ἡ οὐσία . Καὶ ἀντερωτάσθωσαν οὕτω . Θεὸν οὐδεὶς ἑώρακε πώποτε · ὁ μονογενὴς Υἱός , ὁ ὢν εἰς τὸν κόλπον τοῦ Πατρός , οὗτος ἐξηγήσατο . τί ἐξηγήσατο τοῦ Πατρὸς ὁ μονογενής ; τὴν οὐσίαν , ἢ τὴν δύναμιν ; εἰ τὴν δύναμιν , ὅσον ἐξηγήσατο ἡμῖν , τοσοῦτον γνωρίζομεν . εἰ τὴν οὐσίαν , εἰπέ , ποῦ εἶπεν αὐτοῦ τὴν ἀγεννησίαν οὐσίαν ; Ἀβραὰμ πότε προσεκύνησεν ; οὐχ ὅτε ἐπίστευσε ; πότε δὲ ἐπίστευσεν ; οὐχ ὅτε ἐκλήθη ; ποῦ οὖν ἐνταῦθα ἡ κατάληψις αὐτῷ ἐμαρτυρήθη παρὰ τῆς Γραφῆς ; οἱ μαθηταὶ δὲ αὐτὸν πότε προσεκύνησαν ; οὐχ ὅτε τὴν κτίσιν αὐτῷ εἶδον ὑποτεταγμένην ; ἀπὸ γὰρ θαλάσσης καὶ ἀνέμων ὑπακουσάντων αὐτῷ ἐγνώρισαν αὐτοῦ τὴν θεότητα . οὐκοῦν ἀπὸ μὲν τῶν ἐνεργειῶν ἡ γνῶσις , ἀπὸ δὲ τῆς γνώσεως ἡ προσκύνησις . πιστεύεις ὅτι δύναμαι τοῦτο ποιῆσαι ; πιστεύω , Κύριε · καὶ προσεκύνησεν αὐτῷ , οὕτως ἡ μὲν προσκύνησις τῇ πίστει ἀκολουθεῖ , ἡ δὲ πίστις ἀπὸ δυνάμεως βεβαιοῦται . εἰ δὲ λέγεις τὸν πιστεύοντα καὶ γινώσκειν , ἀφʼ ὧν πιστεύει , ἀπὸ τούτων καὶ γινώσκει · ἢ καὶ ἀνάπαλιν , ἀφʼ ὧν γινώσκει , ἀπὸ τούτων καὶ πιστεύει . γινώσκομεν δὲ ἐκ τῆς δυνάμεως τὸν Θεόν . ὥστε πιστεύομεν μὲν τῷ γνωσθέντι , προσκυνοῦμεν δὲ τῷ πιστευθέντι .
Lemmas: ὁ οἶδα , σέβω , ἢ ὅς ἀγνοέω ; ἐάν ἀποκρίνω , ὅς οἶδα , οὗτος προσκυνέω , ταχύς παρά αὐτός ὁ ἀπάντησις , Τῖς ὁ οὐσία ὁ προσκυνέω ; ἐάν δέ ἀγνοέω ὁμολογέω ὁ οὐσία , πάλιν ἐγώ περιτρέπω λέγω , ὅτι οὐκοῦν ὅς οὐ οἶδα προσκυνέω . ἐγώ δέ λέγω , ὅτι ὁ οἶδα πολύσημος . καί γάρ ὁ μεγαλειότητα ὁ Θεός οἶδα λέγω , καί ὁ δύναμις , καί ὁ σοφία , καί ὁ ἀγαθότης , καί ὁ πρόνοια ὅς ἐπιμελέομαι ἐγώ , καί ὁ Δίκαιος αὐτός ὁ κρίσις · οὐ αὐτός ὁ οὐσία . ὥστε ἐπηρεαστικός ὁ ἐρώτησις . οὖον γάρ ὁ ὁ οὐσία μή φάσκω οἶδα ὁμολογέω ὁ θεός μή ἐφίστημι , ἐκ πολύς ὅς ἀπαριθμέω συνάγω ἐγώ ὁ περί Θεός ἔννοια . ἀλλά ἁπλόος , φημί , ὁ Θεός , καί πᾶς ὅσπερ εἄν αὐτός ἀπαρίθμησις γνωστός , ὁ οὐσία εἰμί . οὗτος δέ σόφισμα εἰμί μυρίος ὁ ἀτοπία ἔχω . τοσοῦτος ὁ ἀπαριθμέω εἰμί , πότερος οὗτος πᾶς εἷς οὐσία ὄνομα ; καί ἰσοδυναμέω ἀλλήλων ὁ φοβερός αὐτός καί ὁ φιλάνθρωπον , ὁ Δίκαιος καί ὁ δημιουργικός , ὁ προγνωστικός καί ὁ ἀνταποδοτικός , ὁ μεγαλεῖον καί ὁ προνοητικός ; ἢ καί ὅσπερ εἄν οὗτος εἶπον , ὁ οὐσία δηλόω ; εἴπερ γάρ οὗτος λέγω , μή ἐρωτάω , εἰμί ὁ οὐσία οἶδα ὁ Θεός , ἀλλά πυνθάνομαι ἐγώ , εἰμί φοβερός οἶδα ὁ Θεός , ἢ εἰμί Δίκαιος , ἢ εἰμί φιλάνθρωπον . οὗτος ὁμολογέω οἶδα . εἰμί δέ ἄλλος τίς λέγω ὁ οὐσία , μή παραλογίζομαι ἐγώ διά ὁ ἁπλότης . αὐτός γάρ ὁμολογέω ἄλλος καί ἄλλος εἰμί ὁ τε οὐσία καί ὁ ἀπαριθμέω ἕκαστος . ἀλλά ὁ μέν ἐνέργεια ποικίλος , ὁ δέ οὐσία ἁπλόος . ἐγώ δέ ἐκ μέν ὁ ἐνέργεια γνωρίζω λέγω ὁ θεός ἐγώ , ὁ δέ οὐσία αὐτός προσεγγίζω οὐ ὑπισχνέομαι . ὁ μέν γάρ ἐνέργεια αὐτός πρός ἐγώ καταβαίνω , ὁ δέ οὐσία αὐτός μένω ἀπρόσιτος . ἀλλά εἰμί ὁ οὐσία , φημί , ἀγνοέω , αὐτός ἀγνοέω . σύ δέ ἀντιστρέφω , ὅτι εἰμί ὁ οὐσία λέγω οἶδα , αὐτός οὐ ἐπίσταμαι . οὔτε γάρ ὁ λυσσόδηκτος βλέπω ὁ κύω ἐν ὁ φιάλη , πλείων ὁράω ὁ ὑγιαίνω · ἀλλά διά οὗτος ἐλεεινός , ὅτι οἴομαι βλέπω ὁ μή ὁράω . μή οὖν θαυμάζω οὗτος ὁ ἐπαγγελία , ἀλλά ὁ παράνοια αὐτός ἐλεεινός κρίνω . γιγνώσκω τοίνυν ὅτι παίζω εἰμί ὁ φωνή · εἰμί ὁ οὐσία ὁ Θεός ἀγνοέω , ὅς μή γιγνώσκω , σέβω . ἐγώ δέ , ὅτι μέν εἰμί οἶδα , τίς δέ ὁ οὐσία ὑπέρ διάνοια τίθημι . πῶς οὖν σῴζω ; διά ὁ πίστις . πίστις δέ αὐτάρκης οἶδα ὅτι εἰμί Θεός , οὐ τίς εἰμί , καί ὁ ἐκζητέω αὐτός μισθαποδότης γίγνομαι . εἴδησις ἄρα ὁ θεῖος οὐσία , ὁ αἴσθησις αὐτός ὁ ἀκαταληψία · καί σεπτός , οὖον ὁ καταλαμβάνω τίς ὁ οὐσία , ἀλλά ὅτι εἰμί ὁ οὐσία . καί ἀντερωτάω οὗτος . θεός οὐδείς ὁράω πώποτε · ὁ μονογενής υἱός , ὁ εἰμί εἰς ὁ κόλπος ὁ πατήρ , οὗτος ἐξηγέομαι . τίς ἐξηγέομαι ὁ πατήρ ὁ μονογενής ; ὁ οὐσία , ἢ ὁ δύναμις ; εἰμί ὁ δύναμις , ὅσος ἐξηγέομαι ἐγώ , τοσοῦτος γνωρίζω . εἰμί ὁ οὐσία , εἶπον , ποῦ εἶπον αὐτός ὁ ἀγεννησία οὐσία ; Ἀβραάμ πότε προσκυνέω ; οὐ ὅτε πιστεύω ; πότε δέ πιστεύω ; οὐ ὅτε καλέω ; ποῦ οὖν ἐνταῦθα ὁ κατάληψις αὐτός μαρτυρέω παρά ὁ γραφή ; ὁ μαθητής δέ αὐτός πότε προσκυνέω ; οὐ ὅτε ὁ κτίσις αὐτός εἶδον ὑποτάσσω ; ἀπό γάρ θάλασσα καί ἄνεμος ὑπακούω αὐτός γνωρίζω αὐτός ὁ θεότης . οὐκοῦν ἀπό μέν ὁ ἐνέργεια ὁ γνῶσις , ἀπό δέ ὁ γνῶσις ὁ προσκύνησις . πιστεύω ὅτι δύναμαι οὗτος ποιέω ; πιστεύω , κύριος · καί προσκυνέω αὐτός , οὕτως ὁ μέν προσκύνησις ὁ πίστις ἀκολουθέω , ὁ δέ πίστις ἀπό δύναμις βεβαιόω . εἰμί δέ λέγω ὁ πιστεύω καί γιγνώσκω , ἀπό ὅς πιστεύω , ἀπό οὗτος καί γιγνώσκω · ἢ καί ἀνάπαλιν , ἀπό ὅς γιγνώσκω , ἀπό οὗτος καί πιστεύω . γιγνώσκω δέ ἐκ ὁ δύναμις ὁ Θεός . ὥστε πιστεύω μέν ὁ γιγνώσκω , προσκυνέω δέ ὁ πιστεύω .