basilius-theology.epistulae 135
Ἐνέτυχον τοῖς ἀποσταλεῖσι βιβλίοις παρὰ τῆς τιμιότητός σου . καὶ τῷ μὲν δευτέρῳ ὑπερήσθην , οὐ διὰ τὴν βραχύτητα μόνον , ὡς εἰκὸς ἦν τὸν ἀργῶς πρὸς πάντα καὶ ἀσθενῶς λοιπὸν διακείμενον , ἀλλʼ ὅτι πυκνόν τε ἅμα ἐστὶ ταῖς ἐννοίαις , καὶ εὐκρινῶς ἐν αὐτῷ ἔχουσιν αἵ τε ἀντιθέσεις τῶν ὑπεναντίων καὶ αἱ πρὸς αὐτὰς ἀπαντήσεις · καὶ τὸ τῆς λέξεως ἁπλοῦν τε καὶ ἀκατάσκευον πρέπον ἔδοξέ μοι εἶναι προθέσει Χριστιανοῦ , οὐ πρὸς ἐπίδειξιν μᾶλλον ἢ κοινὴν ὠφέλειαν συγγράφοντος . τὸ δὲ πρότερον , τὴν μὲν δύναμιν ἔχον τὴν αὐτὴν ἐν τοῖς πράγμασι , λέξει δὲ πολυτελεστέρᾳ καὶ σχήμασι ποικίλοις καὶ διαλογικαῖς χάρισι κεκομψευμένον , πολλοῦ μοι ἐφάνη καὶ χρόνου πρὸς τὸ ἐπελθεῖν καὶ πόνου διανοίας πρὸς τὸ καὶ συλλέξαι τὰς ἐννοίας καὶ παρακατασχεῖν αὐτὰς τῇ μνήμῃ δεόμενον . αἱ γὰρ ἐν τῷ μεταξὺ παρεμβαλλόμεναι διαβολαὶ τῶν ὑπεναντίων καὶ συστάσεις τῶν ἡμετέρων , εἰ καὶ γλυκύτητάς τινας ἐπεισάγειν δοκοῦσι διαλεκτικὰς τῷ συγγράμματι , ἀλλʼ οὖν τῷ σχολὴν καὶ διατριβὴν ἐμποιεῖν διασπῶσι μὲν τὸ συνεχὲς τῆς ἐννοίας καὶ τοῦ ἐναγωνίου λόγου τὸν τόνον ὑποχαυνοῦσιν . Ἐκεῖνο γὰρ πάντως συνεῖδέ σου ἡ ἀγχίνοια , ὅτι καὶ τῶν ἔξωθεν φιλοσόφων οἱ τοὺς διαλόγους συγγράψαντες , Ἀριστοτέλης μὲν καὶ Θεόφραστος , εὐθὺς αὐτῶν ἥψαντο τῶν πραγμάτων , διὰ τὸ συνειδέναι ἑαυτοῖς τῶν Πλατωνικῶν χαρίτων τὴν ἔνδειαν . Πλάτων δὲ τῇ ἐξουσίᾳ τοῦ λόγου ὁμοῦ μὲν τοῖς δόγμασι μάχεται , ὁμοῦ δὲ καὶ παρακωμῳδεῖ τὰ πρόσωπα , Θρασυμάχου μὲν τὸ θρασὺ καὶ ἰταμὸν διαβάλλων , Ἱππίου δὲ τὸ κοῦφον τῆς διανοίας καὶ χαῦνον , καὶ Πρωταγόρου τὸ ἀλαζονικὸν καὶ ὑπέρογκον . ὅπου δὲ ἀόριστα πρόσωπα ἐπεισάγει τοῖς διαλόγοις , τῆς μὲν εὐκρινείας ἕνεκεν τῶν πραγμάτων κέχρηται τοῖς προσδιαλεγομένοις , οὐδὲν δὲ ἕτερον ἐκ τῶν προσώπων ἐπεισκυκλεῖ ταῖς ὑποθέσεσιν · ὅπερ ἐποίησεν ἐν τοῖς Νόμοις . Δεῖ οὖν καὶ ἡμᾶς τοὺς οὐ κατὰ φιλοτιμίαν ἐρχομένους ἐπὶ τὸ γράφειν , ἀλλʼ ὑποθήκας καταλιμπάνειν ὠφελίμων λόγων τῇ ἀδελφότητι προελομένους , ἐὰν μέν τι πᾶσι προκεκηρυγμένον ἐπὶ αὐθαδείᾳ τρόπου πρόσωπον ὑποβαλλώμεθα , τινὰ καὶ ἀπὸ προσώπου ποιότητος παραπλέκειν τῷ λόγῳ , εἴπερ ὅλως ἐπιβάλλει ἡμῖν διαβάλλειν ἀνθρώπους , τῶν πραγμάτων ἀφεμένους . ἐὰν δὲ ἀόριστον ᾖ τὸ διαλεγόμενον , αἱ πρὸς τὰ πρόσωπα διαστάσεις τὴν μὲν συνάφειαν διακόπτουσι , πρὸς οὐδὲν δὲ πέρας χρήσιμον ἀπαντῶσι . Ταῦτα εἶπον ἵνα δειχθῇ , ὅτι οὐκ εἰς κόλακος χεῖρας ἀπέστειλάς σου τοὺς πόνους , ἀλλὰ ἀδελφῷ τῷ γνησιωτάτῳ ἐκοινώνησας τῶν καμάτων . εἶπον δὲ οὐ πρὸς ἐπανόρθωσιν τῶν γεγραμμένων , ἀλλὰ πρὸς φυλακὴν τῶν μελλόντων . πάντως γὰρ ὁ τοσαύτῃ περὶ τὸ γράφειν ἕξει καὶ σπουδῇ κεχρημένος οὐκ ἀποκνήσει γράφων · ἐπειδὴ οὐδὲ οἱ τὰς ὑποθέσεις παρέχοντες ἀπολήγουσιν . ἡμῖν δὲ ἀρκέσει μὲν ἀναγινώσκειν τὰ ὑμέτερα · τοῦ δὲ δύνασθαι γράφειν τι τοσοῦτον ἀποδέομεν , ὅσον μικροῦ δέω λέγειν , καὶ τοῦ ὑγιαίνειν , ἢ καὶ τοῦ μετρίαν σχολὴν ἄγειν ἀπὸ τῶν πραγμάτων . Ἀπέστειλα δὲ νῦν διὰ τοῦ ἀναγνώστου τὸ μεῖζον καὶ πρότερον , ἐπελθὼν αὐτὸ ὡς ἐμοὶ δυνατόν . τὸ δὲ δεύτερον παρακατέσχον , βουλόμενος αὐτὸ μεταγράψαι , καὶ μὴ εὐπορῶν τέως τινὸς τῶν εἰς τάχος γραφόντων . μέχρι γὰρ τοσαύτης ἦλθε πενίας τὰ ἐπίφθονα Καππαδοκῶν .
Lemmas: ἐντυγχάνω ὁ ἀποστέλλω βιβλίον παρά ὁ τιμιότης σύ . καί ὁ μέν δύο ὑπερήδομαι , οὖον διά ὁ βραχύτης μόνος , ὡς εἰκός εἰμί ὁ ἀργός πρός πᾶς καί ἀσθενής λοιπός διάκειμαι , ἀλλά ὅτι πυκνός τε ἅμα εἰμί ὁ ἔννοια , καί εὐκρινῶς ἐν αὐτός ἔχω ὁ τε ἀντίθεσις ὁ ὑπεναντίος καί ὁ πρός αὐτός ἀπαντάω · καί ὁ ὁ λέξις ἁπλόος τε καί ἀκατάσκευος πρέπω δοκέω ἐγώ εἰμί πρόθεσις Χριστιανός , οὖον πρός ἐπίδειξις μᾶλλον ἢ κοινός ὠφέλεια συγγράφω . ὁ δέ πρότερος , ὁ μέν δύναμις ἔχω ὁ αὐτός ἐν ὁ πρᾶγμα , λέγω δέ πολυτελής καί σχῆμα ποικίλος καί διαλογικός χάρις κομψεύω , πολύς ἐγώ φαίνω καί χρόνος πρός ὁ ἐπέρχομαι καί πόνος διάνοια πρός ὁ καί συλλέγω ὁ ἔννοια καί παρακατέχω αὐτός ὁ μνήμη δήω . ὁ γάρ ἐν ὁ μεταξύ παρεμβάλλω διαβολή ὁ ὑπεναντίος καί σύστασις ὁ ἡμέτερος , εἰμί καί γλυκύτης τις ἐπεισάγω δοκέω διαλεκτικός ὁ σύγγραμμα , ἀλλά οὖν ὁ σχολή καί διατριβή ἐμποιέω διασπάω μέν ὁ συνεχής ὁ ἔννοια καί ὁ ἐναγώνιος λόγος ὁ τόνος ὑποχαυνόω . ἐκεῖνος γάρ πάντως συνοράω σύ ὁ ἀγχίνοια , ὅτι καί ὁ ἔξωθεν φιλόσοφος ὁ ὁ διάλογος συγγράφω , Ἀριστοτέλης μέν καί Θεόφραστος , εὐθύς αὐτός ἅπτω ὁ πρᾶγμα , διά ὁ σύνοιδα ἑαυτοῦ ὁ πλατωνικός Χαρίτων ὁ ἔνδεια . Πλάτων δέ ὁ ἐξουσία ὁ λόγος ὁμοῦ μέν ὁ δόγμα μάχομαι , ὁμοῦ δέ καί παρακωμῳδέω ὁ πρόσωπον , Θρασύμαχος μέν ὁ θρασύς καί ἰταμός διαβάλλω , Ἱππίας δέ ὁ κοῦφος ὁ διάνοια καί χαῦνος , καί Πρωταγόρας ὁ ἀλαζονικός καί ὑπέρογκος . ὅπου δέ ἀόριστος πρόσωπον ἐπεισάγω ὁ διάλογος , ὁ μέν εὐκρίνεια ἕνεκα ὁ πρᾶγμα χράομαι ὁ προσδιαλέγομαι , οὐδείς δέ ἕτερος ἐκ ὁ πρόσωπον ἐπεισκυκλέω ὁ ὑπόθεσις · ὅσπερ ποιέω ἐν ὁ Νόμος . Δεύς οὖν καί ἐγώ ὁ οὖον κατά φιλοτιμία ἐρχόμενος ἐπί ὁ γράφω , ἀλλά ὑποθήκη καταλιμπάνειν ὠφέλιμος λόγος ὁ ἀδελφότης προαιρέω , ἐάν μέν τίς πᾶς προκηρύσσω ἐπί αὐθάδεια τρόπος πρόσωπον ὑποβάλλω , τις καί ἀπό πρόσωπον ποιότης παραπλέκω ὁ λόγος , εἴπερ ὅλως ἐπιβάλλω ἐγώ διαβάλλω ἄνθρωπος , ὁ πρᾶγμα ἀφίημι . ἐάν δέ ἀόριστος εἰμί ὁ διαλέγω , ὁ πρός ὁ πρόσωπον διάστασις ὁ μέν συνάφεια διακόπτω , πρός οὐδείς δέ πέρας χρήσιμος ἀπαντάω . οὗτος εἶπον ἵνα δείκνυμι , ὅτι οὐ εἰς κόλαξ χείρ ἀποστέλλω σύ ὁ πόνος , ἀλλά ἀδελφός ὁ γνήσιος κοινωνέω ὁ κάματος . εἶπον δέ οὖον πρός ἐπανόρθωσις ὁ γράφω , ἀλλά πρός φυλακή ὁ μέλλω . πάντως γάρ ὁ τοσοῦτος περί ὁ γράφω ἔχω καί σπουδή χράομαι οὐ ἀπόκνησις γράφω · ἐπεί οὐδέ ὁ ὁ ὑπόθεσις παρέχω ἀπολήγω . ἐγώ δέ ἀρκέω μέν ἀναγιγνώσκω ὁ ὑμέτερος · ὁ δέ δύναμαι γράφω τίς τοσοῦτος ἀποδέω , ὅσος μικρός δήω λέγω , καί ὁ ὑγιαίνω , ἢ καί ὁ μέτριος σχολή ἄγω ἀπό ὁ πρᾶγμα . ἀποστέλλω δέ νῦν διά ὁ ἀναγνώστης ὁ μείζων καί πρότερος , ἐπέρχομαι αὐτός ὡς ἐγώ δυνατός . ὁ δέ δύο παρακατέχω , βούλομαι αὐτός μεταγράφω , καί μή εὐπορέω τέως τις ὁ εἰς τάχος γράφω . μέχρι γάρ τοσοῦτος ἔρχομαι πενία ὁ ἐπίφθονος Καππαδόκαι .