basilius-theology.epistulae 258
Τὸ πάλαι προσδοκηθὲν ἐκ τῆς τοῦ Κυρίου προρρήσεως , νῦν δὲ λοιπὸν τῇ πείρᾳ τῶν πραγμάτων βεβαιούμενον , ὅτι διὰ τὸ πληθυνθῆναι τὴν ἀνομίαν ψυγήσεται ἡ ἀγάπη τῶν πολλῶν , ἤδη κεκρατημένον παρʼ ἡμῖν , ἔδοξε λύειν τὰ γράμματα τῆς τιμιότητός σου κομισθέντα . ὄντως γὰρ ἀγάπης ἔνδειγμα οὐ τὸ τυχόν , πρῶτον μὲν μνησθῆναι ἡμῶν τῶν οὕτω μικρῶν καὶ μηδενὸς ἀξίων , ἔπειτα καὶ ἀδελφοὺς ἀποστεῖλαι εἰς ἐπίσκεψιν ἡμετέραν , πρέποντας εἶναι διακόνους εἰρηνικῶν γραμμάτων . οὐδὲν γὰρ τούτου σπανιώτερον θέαμα , πάντων πρὸς πάντας λοιπὸν ὑπόπτως διακειμένων . οὐδαμοῦ γὰρ εὐσπλαγχνία , οὐδαμοῦ συμπάθεια , οὐ δάκρυον ἀδελφικὸν ἐπʼ ἀδελφῷ κάμνοντι . οὐ διωγμοὶ ὑπὲρ τῆς ἀληθείας , οὐκ ἐκκλησίαι στενάζουσαι πανδημεί , οὐχ ὁ πολὺς οὗτος τῶν περιεχόντων ἡμᾶς δυσχερῶν κατάλογος κινεῖν δύναται ἡμᾶς πρὸς τὴν ὑπὲρ ἀλλήλων μέριμναν . ἀλλὰ τοῖς πτώμασιν ἐναλλόμεθα , τὰ τραύματα ἐπιξαίνομεν , τὰς παρὰ τῶν αἱρετικῶν ἐπηρείας , οἱ δοκοῦντες τῷ αὐτῷ κοινωνεῖν φρονήματι , ἐπιτείνομεν , καὶ οἱ ἐν τοῖς καιριωτάτοις ἔχοντες συμφωνίαν ἑνί γέ τινι πάντως διεστήκασιν ἀπʼ ἀλλήλων . πῶς οὖν μὴ θαυμάσομεν τὸν ἐν τοιούτοις πράγμασι καθαρὰν καὶ ἄδολον τὴν πρὸς τοὺς πλησίον ἀγάπην ἐπιδεικνύμενον , καὶ διὰ τοσαύτης θαλάσσης καὶ ἠπείρου τῆς χωριζούσης ἡμᾶς σωματικῶς , τὴν ἐνδεχομένην ἐπιμέλειαν ταῖς ψυχαῖς ἡμῶν χαριζόμενον ; Ἐθαύμασα δέ σου κἀκεῖνο , ὅτι καὶ τὴν ἐν τῷ Ἐλαιῶνι τῶν ἀδελφῶν διάστασιν λυπηρῶς ἐδέξω , καὶ βούλει τινὰ αὐτοῖς γενέσθαι πρὸς ἀλλήλους συμβιβασμόν . καὶ ὅτι σε οὐδὲ τὰ παρευρεθέντα ὑπὸ τινῶν καὶ ταραχὰς ἐμποιήσαντα τῇ ἀδελφότητι παρέλαθεν , ἀλλὰ καὶ τὴν ἐπὶ τούτοις μέριμναν ἀνεδέξω , καὶ ταῦτα ἀπεδεξάμην . ἐκεῖνο δὲ οὐκέτι τῆς σῆς ἐνόμισα εἶναι συνέσεως ἄξιον , τὸ ἡμῖν τὴν περὶ τῶν τηλικούτων διόρθωσιν ἐπιτρέπειν , ἀνθρώποις οὔτε χάριτι Θεοῦ ἀγομένοις , διὰ τὸ ἁμαρτίαις συζῇν , οὔτε τινὰ κεκτημένοις περὶ τοὺς λόγους δύναμιν , διὰ τὸ τῶν μὲν ματαίων ἀγαπητῶς ἀποστῆναι , τῶν δὲ τῆς ἀληθείας δογμάτων μήπω τὴν προσήκουσαν ἕξιν ἀναλαβεῖν . ἐπεστείλαμεν οὖν ἤδη τοῖς ἀγαπητοῖς ἀδελφοῖς ἡμῶν , τοῖς κατὰ τὸν Ἐλαιῶνα , Παλλαδίῳ τῷ ἡμετέρῳ καὶ Ἰννοκεντίῳ τῷ Ἰταλῷ , πρὸς τὰ παρʼ αὐτῶν ἡμῖν ἐπεσταλμένα , ὅτι οὐδὲν δυνάμεθα τῇ κατὰ Νίκαιαν πίστει προστιθέναι ἡμεῖς , οὐδὲ τὸ βραχύτατον , πλὴν τῆς εἰς τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον δοξολογίας , διὰ τὸ ἐν παραδρομῇ τοὺς πατέρας ἡμῶν τούτου τοῦ μέρους ἐπιμνησθῆναι , οὔπω τοῦ κατʼ αὐτὸ ζητήματος τότε κεκινημένου . τὰ δὲ προσυφαινόμενα τῇ πίστει ἐκείνῃ δόγματα περὶ τῆς τοῦ Κυρίου ἐνανθρωπήσεως , ὡς βαθύτερα τῆς ἡμετέρας καταλήψεως , οὔτε ἐβασανίσαμεν οὔτε παρεδεξάμεθα , εἰδότες ὅτι , ἐπειδὰν τὴν ἁπλότητα τῆς πίστεως ἅπαξ παρακινήσομεν , οὔτε τι πέρας τῶν λόγων εὑρήσομεν , ἀεὶ τῆς ἀντιλογίας εἰς τὸ πλεῖον ἡμᾶς προαγούσης , καὶ τὰς ψυχὰς τῶν ἀκεραιοτέρων παραταράξομεν τῇ παρεισαγωγῇ τῶν ξενιζόντων . Τὴν δὲ κατὰ Ἀντιόχειαν ἐκκλησίαν , λέγω δὴ τὴν τῷ αὐτῷ φρονήματι συμβαίνουσαν , δῴη ποτὲ ὁ Κύριος ἰδεῖν αὐτὴν ἡνωμένην . κινδυνεύει γὰρ αὕτη μάλιστα δεδέχθαι τὰς ἐπιβουλὰς τοῦ ἐχθροῦ , μνησικακοῦντος αὐτῇ διὰ τὸ πρῶτον τοῖς ἐκεῖ τὴν τῶν Χριστιανῶν προσηγορίαν ἐμπολιτεύσασθαι . καὶ τέτμηται μὲν ἡ αἵρεσις πρὸς τὴν ὀρθοδοξίαν , τέτμηται δὲ καὶ αὐτὴ πρὸς ἑαυτὴν ἡ ὀρθότης . ἡμεῖς δέ , ἐπειδὴ καὶ ὁ πρῶτος παρρησιασάμενος ὑπὲρ τῆς ἀληθείας καὶ τὸν καλὸν ἐκεῖνον διαθλήσας ἀγῶνα ἐπὶ τῶν καιρῶν Κωνσταντίου , ὁ αἰδεσιμώτατος Μελέτιός ἐστιν ὁ ἐπίσκοπος , καὶ ἔσχεν αὐτὸν ἡ ἐμὴ ἐκκλησία κοινωνικόν , ὑπεραγαπήσασα αὐτὸν διὰ τὴν καρτερὰν ἐκείνην καὶ ἀνένδοτον ἔνστασιν , ἔχομεν αὐτὸν κοινωνικὸν μέχρι τοῦ νῦν τῇ τοῦ Θεοῦ χάριτι , καὶ ἕξομέν γε , ἐὰν ὁ Θεὸς θελῇ · ἐπεὶ καὶ ὁ μακαριώτατος πάπας Ἀθανάσιος , ἐπιστὰς ἀπὸ Ἀλεξανδρείας , πάνυ ἐβούλετο αὐτῷ τὴν πρὸς αὐτὸν κοινωνίαν καταπραχθῆναι ἀλλὰ κακίᾳ συμβούλων εἰς ἕτερον καιρὸν ὑπερετέθη αὐτῶν ἡ συνάφεια . ὡς οὐκ ὤφειλε ϲ τῶν δὲ τελευταῖον ἐπεισελθόντων οὐδενὸς οὐδέπω τὴν κοινωνίαν προσηκάμεθα , οὐκ ἐκείνους κρίνοντες ἀναξίους , ἀλλὰ μηδὲν ἔχοντες τούτου καταγινώσκειν . καίτοι πολλὰ μὲν ἠκούσαμεν παρὰ τῶν ἀδελφῶν , ἀλλʼ οὐ προσηκάμεθα , διὰ τὸ μὴ ἀντικαταστῆναι τοῖς κατηγόροις τοὺς ἐγκαλουμένους κατὰ τὸ γεγραμμένον , ὅτι Μὴ ὁ νόμος ἡμῶν κρίνει τὸν ἄνθρωπον , ἐὰν μὴ πρῶτον αὐτοῦ ἀκούσῃ καὶ γνῷ τί ποιεῖ ; ὥστε οὔπω δυνάμεθα αὐτοῖς ἐπιστέλλειν , τιμιώτατε ἀδελφέ , οὔτε ἀναγκάζεσθαι εἰς τοῦτο ὀφείλομεν . πρέπον δʼ ἂν εἴη τῇ εἰρηνικῇ σου προθέσει , μὴ τὸ μὲν συνάπτειν , τὸ δὲ διασπᾷν , ἀλλὰ τῇ προϋπαρχούσῃ ἑνώσει τὰ κεχωρισμένα προσάγειν . ὥστε πρῶτον μὲν εὖξαι , ἔπειτα καί , ὅση δύναμις , παρακάλεσον , ῥίψαντας αὐτοὺς ἐκ τῶν ψυχῶν τὸ φιλότιμον , καὶ ὑπὲρ τοῦ ἀποδοῦναι τὴν ἰσχὺν τῇ Ἐκκλησίᾳ καὶ καθελεῖν τὸ φρύαγμα τῶν ἐχθρῶν , συμβῆναι αὐτοὺς πρὸς ἀλλήλους . ἱκανῶς δέ μου κἀκεῖνο τὴν ψυχὴν παρεκάλεσε , τὸ προστεθὲν παρὰ τῆς σῆς ἀκριβείας τοῖς λοιποῖς καλῶς καὶ ἀκριβῶς θεολογηθεῖσι · τὸ τρεῖς ἀναγκαῖον εἶναι τὰς ὑποστάσεις ὁμολογεῖν . ὥστε τοῦτο καὶ οἱ κατὰ Ἀντιόχειαν ἀδελφοὶ διδασκέσθωσαν παρὰ σοῦ · πάντως δέ που καὶ ἐδιδάχθησαν . οὐ γὰρ ἂν εἵλου δηλονότι τὴν πρὸς αὐτοὺς κοινωνίαν , μὴ τοῦτο αὐτῶν μάλιστα τὸ μέρος ἀσφαλισάμενος . Τὸ δὲ τῶν Μαγουσαίων ἔθνος ( ὅπερ διὰ τῆς ἑτέρας ἐπιστολῆς σημῆναι ἡμῖν κατηξίωσας ) πολύ ἐστι παρʼ ἡμῖν κατὰ πᾶσαν σχεδὸν τὴν χώραν διεσπαρμένον , ἀποίκων τὸ παλαιὸν ἐκ τῆς Βαβυλωνίας ἡμῖν ἐπεισαχθέντων . οἳ ἔθεσιν ἰδιάζουσι κέχρηνται , ἄμικτοι ὄντες πρὸς τοὺς ἄλλους ἀνθρώπους · λόγῳ δὲ πρὸς αὐτοὺς κεχρῆσθαι , καθό εἰσιν ἐζωγρημένοι ὑπὸ τοῦ διαβόλου εἰς τὸ ἐκείνου θέλημα , παντελῶς ἐστιν ἀδύνατον . οὔτε γὰρ βιβλία ἐστὶ παρʼ αὐτοῖς , οὔτε διδάσκαλοι δογμάτων , ἀλλὰ ἔθει ἀλόγῳ συντρέφονται , παῖς παρὰ πατρὸς διαδεχόμενοι τὴν ἀσέβειαν . ἐκτὸς δὴ τούτων , ἃ ὑπὸ πάντων ὁρᾶται , τὴν ζωοθυσίαν παραιτοῦνται ὡς μίασμα , δι’ ἀλλοτρίων χειρῶν τὰ πρὸς τὴν χρείαν ζῶα κατασφάττοντες · γάμοις ἐπιμαίνονται παρανόμοις · καὶ τὸ πῦρ ἡγοῦνται Θεόν · καὶ εἴ τι τοιοῦτο . τὰς δὲ ἐκ τοῦ Ἀβραὰμ γενεαλογίας οὐδεὶς ἡμῖν μέχρι τοῦ παρόντος τῶν μάγων ἐμυθολόγησεν · ἀλλὰ Ζαρνοῦάν τινα ἑαυτοῖς ἀρχηγὸν τοῦ γένους ἐπιφημίζουσι . διόπερ οὐδὲν ἔχω πλέον ἐπιστέλλειν ὑπὲρ αὐτῶν τῇ τιμιότητί σου .
Lemmas: ὁ πάλαι προσδοκάω ἐκ ὁ ὁ κύριος πρόρρησις , νῦν δέ λοιπός ὁ πείρω ὁ πρᾶγμα βεβαιόω , ὅτι διά ὁ πληθύνω ὁ ἀνομία ψύχω ὁ ἀγάπη ὁ πολύς , ἤδη κρατέω παρά ἐγώ , δοκέω λύω ὁ γράμμα ὁ τιμιότης σύ κομίζω . εἰμί γάρ ἀγάπη ἔνδειγμα οὖον ὁ τυγχάνω , πρῶτος μέν μιμνήσκω ἐγώ ὁ οὗτος μικρός καί μηδείς ἄξιος , ἔπειτα καί ἀδελφός ἀποστέλλω εἰς ἐπίσκεψις ἡμέτερος , πρέπω εἰμί διάκονος εἰρηνικός γράμμα . οὐδείς γάρ οὗτος σπάνις θέαμα , πᾶς πρός πᾶς λοιπός ὕποπτος διάκειμαι . οὐδαμοῦ γάρ εὐσπλαγχνία , οὐδαμοῦ συμπάθεια , οὖον δάκρυ ἀδελφικός ἐπί ἀδελφός κάμνω . οὖον διωγμός ὑπέρ ὁ ἀλήθεια , οὐ ἐκκλησία στενάζω πανδημεί , οὐ ὁ πολύς οὗτος ὁ περιέχω ἐγώ δυσχερής κατάλογος κινέω δύναμαι ἐγώ πρός ὁ ὑπέρ ἀλλήλων μέριμνα . ἀλλά ὁ πτῶμα ἐνάλλομαι , ὁ τραῦμα ἐπιξαίνω , ὁ παρά ὁ αἱρετικός ἐπήρεια , ὁ δοκέω ὁ αὐτός κοινωνέω φρόνημα , ἐπιτείνω , καί ὁ ἐν ὁ καίριος ἔχω συμφωνία εἷς γε τις πάντως διΐστημι ἀπό ἀλλήλων . πῶς οὖν μή θαυμάζω ὁ ἐν τοιοῦτος πρᾶγμα καθαρός καί ἄδολος ὁ πρός ὁ πλησίος ἀγάπη ἐπιδείκνυμι , καί διά τοσοῦτος θάλασσα καί ἤπειρος ὁ χωρίζω ἐγώ σωματικός , ὁ ἐνδέχομαι ἐπιμέλεια ὁ Ψυχή ἐγώ χαρίζομαι ; θαυμάζω δέ σύ ἐκεῖνος , ὅτι καί ὁ ἐν ὁ ἐλαιών ὁ ἀδελφός διάστασις λυπηρός δέχομαι , καί βούλομαι τις αὐτός γίγνομαι πρός ἀλλήλων συμβιβασμός . καί ὅτι σύ οὐδέ ὁ παρευρίσκω ὑπό τις καί ταραχή ἐμποιέω ὁ ἀδελφότης παραλανθάνω , ἀλλά καί ὁ ἐπί οὗτος μέριμνα ἀναδέχομαι , καί οὗτος ἀποδείκνυμι . ἐκεῖνος δέ οὐκέτι ὁ σός νομίζω εἰμί σύνεσις ἄξιος , ὁ ἐγώ ὁ περί ὁ τηλικόσδε διόρθωσις ἐπιτρέπω , ἄνθρωπος οὔτε χάρις Θεός ἄγω , διά ὁ ἁμαρτία συζάω , οὔτε τις κτάομαι περί ὁ λόγος δύναμις , διά ὁ ὁ μέν μάταιος ἀγαπητός ἀφίστημι , ὁ δέ ὁ ἀλήθεια δόγμα μήπω ὁ προσήκω ἕξις ἀναλαμβάνω . ἐπιστέλλω οὖν ἤδη ὁ ἀγαπητός ἀδελφός ἐγώ , ὁ κατά ὁ ἐλαιών , Παλλάδιον ὁ ἡμέτερος καί Ἰννοκέντιος ὁ Ἰταλός , πρός ὁ παρά αὐτός ἐγώ ἐπιστέλλω , ὅτι οὐδείς δύναμαι ὁ κατά Νίκαια πίστις προστίθημι ἐγώ , οὐδέ ὁ βραχύς , πλήν ὁ εἰς ὁ πνεῦμα ὁ ἅγιος δοξολογία , διά ὁ ἐν παραδρομή ὁ πατήρ ἐγώ οὗτος ὁ μέρος ἐπιμιμνήσκομαι , οὔπω ὁ κατά αὐτός ζήτημα τότε κινέω . ὁ δέ προσυφαίνω ὁ πίστις ἐκεῖνος δόγμα περί ὁ ὁ κύριος ἐνανθρώπησις , ὡς βαθύς ὁ ἡμέτερος κατάληψις , οὔτε βασανίζω οὔτε παραδέχομαι , οἶδα ὅτι , ἐπειδάν ὁ ἁπλότης ὁ πίστις ἅπαξ παρακινέω , οὔτε τίς πέρας ὁ λόγος εὑρίσκω , ἀεί ὁ ἀντιλογία εἰς ὁ πλείων ἐγώ προάγω , καί ὁ ψυχή ὁ ἀκέραιος παραταράσσω ὁ παρεισαγωγή ὁ ξενίζω . ὁ δέ κατά Ἀντιόχεια ἐκκλησία , λέγω δή ὁ ὁ αὐτός φρόνημα συμβαίνω , δίδωμι ποτέ ὁ Κύριος ὁράω αὐτός ἑνόω . κινδυνεύω γάρ οὗτος μάλιστα δέχομαι ὁ ἐπιβουλή ὁ ἐχθρός , μνησικακέω αὐτός διά ὁ πρῶτος ὁ ἐκεῖ ὁ ὁ Χριστιανός προσηγορία ἐμπολιτεύω . καί τέμνω μέν ὁ αἵρεσις πρός ὁ ὀρθοδοξία , τέμνω δέ καί αὐτός πρός ἑαυτοῦ ὁ ὀρθότης . ἐγώ δέ , ἐπεί καί ὁ πρῶτος παρρησιάζομαι ὑπέρ ὁ ἀλήθεια καί ὁ καλός ἐκεῖνος διαθλάω ἀγών ἐπί ὁ καιρός Κωνστάντιος , ὁ αἰδέσιμος Μελέτιος εἰμί ὁ ἐπίσκοπος , καί ἔχω αὐτός ὁ ἐμός ἐκκλησία κοινωνικός , ὑπεραγαπάω αὐτός διά ὁ καρτερός ἐκεῖνος καί ἀνένδοτος ἔνστασις , ἔχω αὐτός κοινωνικός μέχρι ὁ νῦν ὁ ὁ Θεός χάρις , καί ἔχω γε , ἐάν ὁ θεός ἐθέλω · ἐπεί καί ὁ μακάριος πάππας Ἀθανάσιος , ἐφίστημι ἀπό Ἀλεξάνδρεια , πάνυ βούλομαι αὐτός ὁ πρός αὐτός κοινωνία καταπράσσω ἀλλά κακία σύμβουλος εἰς ἕτερος καιρός ὑπερτίθημι αὐτός ὁ συνάφεια . ὡς οὐ ὀφείλω Σ ὁ δέ τελευταῖος ἐπεισέρχομαι οὐδείς οὐδέπω ὁ κοινωνία προσίημι , οὐ ἐκεῖνος κρίνω ἀνάξιος , ἀλλά μηδείς ἔχω οὗτος καταγιγνώσκω . καίτοι πολύς μέν ἀκούω παρά ὁ ἀδελφός , ἀλλά οὖον προσίημι , διά ὁ μή ἀντικαθίστημι ὁ κατήγορος ὁ ἐγκαλέω κατά ὁ γράφω , ὅτι μή ὁ νόμος ἐγώ κρίνω ὁ ἄνθρωπος , ἐάν μή πρῶτος αὐτός ἀκούω καί γιγνώσκω τίς ποιέω ; ὥστε οὔπω δύναμαι αὐτός ἐπιστέλλω , τίμιος ἀδελφός , οὔτε ἀναγκάζω εἰς οὗτος ὀφείλω . πρέπω δέ εἄν εἰμί ὁ εἰρηνικός σύ πρόθεσις , μή ὁ μέν συνάπτω , ὁ δέ διασπάω , ἀλλά ὁ προυπάρχω ἕνωσις ὁ χωρίζω προσάγω . ὥστε πρῶτος μέν εὔχομαι , ἔπειτα καί , ὅσος δύναμις , παρακαλέω , ῥίπτω αὐτός ἐκ ὁ Ψυχή ὁ φιλότιμος , καί ὑπέρ ὁ ἀποδίδωμι ὁ ἰσχύς ὁ ἐκκλησία καί καθαιρέω ὁ φρύαγμα ὁ ἐχθρός , συμβαίνω αὐτός πρός ἀλλήλων . ἱκανῶς δέ ἐγώ ἐκεῖνος ὁ ψυχή παρακαλέω , ὁ προστίθημι παρά ὁ σός ἀκρίβεια ὁ λοιπός καλῶς καί ἀκριβῶς θεολογέω · ὁ τρεῖς ἀναγκαῖος εἰμί ὁ ὑπόστασις ὁμολογέω . ὥστε οὗτος καί ὁ κατά Ἀντιόχεια ἀδελφός διδάσκω παρά σύ · πάντως δέ ποῦ καί διδάσκω . οὖον γάρ εἄν αἱρέω δηλονότι ὁ πρός αὐτός κοινωνία , μή οὗτος αὐτός μάλιστα ὁ μέρος ἀσφαλίζω . ὁ δέ ὁ Μαγουσαῖος ἔθνος ( ὅσπερ διά ὁ ἕτερος ἐπιστολή σημαίνω ἐγώ καταξιόω ) πολύς εἰμί παρά ἐγώ κατά πᾶς σχεδόν ὁ χώρα διασπείρω , ἄποικος ὁ παλαιός ἐκ ὁ Βαβυλώνιος ἐγώ ἐπεισάγω . ἕ ἔθος ἰδιάζω χράομαι , ἄμικτος εἰμί πρός ὁ ἄλλος ἄνθρωπος · λόγος δέ πρός αὐτός χράομαι , καθό εἰμί ζωγρέω ὑπό ὁ διάβολος εἰς ὁ ἐκεῖνος θέλημα , παντελῶς εἰμί ἀδύνατος . οὔτε γάρ βιβλίον εἰμί παρά αὐτός , οὔτε διδάσκαλος δόγμα , ἀλλά ἔθος ἄλογος συντρέφω , παῖς παρά πατήρ διαδέχομαι ὁ ἀσέβεια . ἐκτός δή οὗτος , ὁ ὑπό πᾶς ὁράω , ὁ ζωοθυσία παραιτέομαι ὡς μίασμα , διά ἀλλότριος χείρ ὁ πρός ὁ χρεία ζῷον κατασφάζω · γάμος ἐπιμαίνομαι παράνομος · καί ὁ πῦρ ἡγέομαι Θεός · καί εἰμί τίς τοιοῦτος . ὁ δέ ἐκ ὁ Ἀβραάμ γενεαλογία οὐδείς ἐγώ μέχρι ὁ πάρειμι ὁ μάγος μυθολογέω · ἀλλά Ζαρνοῦάν τις ἑαυτοῦ ἀρχηγός ὁ γένος ἐπιφημίζω . διόπερ οὐδείς ἔχω πλέω ἐπιστέλλω ὑπέρ αὐτός ὁ τιμιότης σύ .