basilius-theology.epistulae 2
Ἐπέγνων σου τὴν ἐπιστολήν , ὥσπερ οἳ τοὺς τῶν φίλων παῖδας ἐκ τῆς ἐπιφαινομένης αὐτοῖς ὁμοιότητος πρὸς τοὺς τεκόντας ἐπιγινώσκουσι . τὸ γὰρ μὴ μέγα εἶναι φῆσαι τὴν τοῦ τόπου κατασκευὴν πρὸς τὸ ἐμποιῆσαι ὁρμήν τινα τῇ ψυχῇ σου εἰς τὸν μεθʼ ἡμῶν βίον πρὶν ἂν περὶ τοῦ τρόπου τι μάθῃς καὶ τῆς διαγωγῆς σὸν ἦν ὄντως τὸ διανόημα καὶ τῆς σῆς ψυχῆς ἄξιον , τῆς πάντα τὰ τῇδε μηδὲν τιθεμένης πρὸς τὴν ἐν ἐπαγγελίαις ἡμῖν ἀποκειμένην μακαριότητα . ἐγὼ δὲ ἃ μὲν ποιῶ αὐτὸς ἐπὶ τῆς ἐσχατιᾶς ταύτης , νυκτὸς καὶ ἡμέρας , γράφειν αἰσχύνομαι . κατέλιπον μὲν γὰρ τὰς ἐν ἄστει διατριβὰς ὡς μυρίων κακῶν ἀφορμάς , ἐμαυτὸν δὲ οὔπω ἀπολιπεῖν ἠδυνήθην . ἀλλʼ ὅμοιός εἰμι τοῖς ἐν θαλάσσῃ ὑπὸ τῆς κατὰ τὸν πλοῦν ἀπειρίας ἀπορουμένοις καὶ ναυτιῶσιν · οἳ τῷ μεγέθει τοῦ πλοίου δυσχεραίνουσιν ὡς πολὺν τὸν σάλον παρεχομένῳ , κἀκεῖθεν ἐπὶ τὸν λέμβον ἢ τὸ ἀκάτιον μεταβαίνοντες , πανταχοῦ ναυτιῶσι καὶ ἀποροῦνται · συμμετέρχεται γὰρ αὐτοῖς ἡ ἀηδία καὶ ἡ χολή . τοιοῦτον οὖν τι καὶ τὸ ἡμέτερον . τὰ γὰρ ἔνοικα πάθη συμπεριφέροντες πανταχοῦ μετὰ τῶν ὁμοίων θορύβων ἐσμέν , ὥστε οὐδὲν μέγα τῆς ἐρημίας ἀπωνάμεθα ταύτης . ἃ μέντοι ποιεῖν ἔδει καὶ ὅθεν ὑπῆρξεν ἂν ἡμῖν τῶν ἰχνῶν ἔχεσθαι τοῦ πρὸς σωτηρίαν καθηγησαμένου ( εἴ τις γάρ , φησί , θέλει ὀπίσω μου ἐλθεῖν , ἀπαρνησάσθω ἑαυτὸν καὶ ἀράτω τὸν σταυρὸν αὐτοῦ καὶ ἀκολουθείτω μοι ) , ταῦτά ἐστιν . Ἐν ἡσυχίᾳ τὸν νοῦν ἔχειν πειρᾶσθαι προσήκει . ὡς γὰρ ὀφθαλμὸν περιαγόμενον συνεχῶς , καὶ νῦν μὲν ἐπὶ τὰ πλάγια περιφερόμενον , νῦν δὲ πρὸς τὰ ἄνω καὶ κάτω πυκνὰ μεταστρεφόμενον , ἰδεῖν ἐναργῶς τὸ ὑποκείμενον οὐχ οἷόν τε , ἀλλὰ χρὴ προσερεισθῆναι τὴν ὄψιν τῷ ὁρωμένῳ , εἰ μέλλοι ἐναργῆ αὐτοῦ ποιεῖσθαι τὴν θέαν · οὕτω καὶ νοῦν ἀνθρώπου ὑπὸ μυρίων τῶν κατὰ τὸν κόσμον φροντίδων περιελκόμενον ἀμήχανον ἐναργῶς ἐνατενίσαι τῇ ἀληθείᾳ . ἀλλὰ τὸν μὲν οὔπω τοῖς δεσμοῖς τοῦ γάμου συνεζευγμένον λυσσώδεις ἐπιθυμίαι καὶ ὁρμαὶ δυσκάθεκτοι καὶ ἔρωτές τινες δυσέρωτες ἐκταράσσουσι · τὸν δὲ ἤδη συγκατειλημμένον ὁμοζύγῳ ἕτερος θόρυβος φροντίδων ἐκδέχεται · ἐν ἀπαιδίᾳ , παίδων ἐπιθυμία · ἐν τῇ κτήσει τῶν παίδων , παιδοτροφίας μέριμνα , γυναικὸς φυλακή , οἴκου ἐπιμέλεια , οἰκετῶν προστασίαι , αἱ κατὰ τὰ συμβόλαια βλάβαι , οἱ πρὸς τοὺς γείτονας διαπληκτισμοί , αἱ ἐν τοῖς δικαστηρίοις συμπλοκαί , τῆς ἐμπορίας οἱ κίνδυνοι , αἱ τῆς γεωργίας διαπονήσεις . πᾶσα ἡμέρα ἰδίαν ἥκει φέρουσα τῆς ψυχῆς ἐπισκότησιν . καὶ αἱ νύκτες τὰς μεθημερινὰς φροντίδας παραλαμβάνουσαι , ἐν ταῖς αὐταῖς φαντασίαις ἐξαπατῶσι τὸν νοῦν . Τούτων δὲ μία φυγή , ὁ χωρισμὸς ἀπὸ τοῦ κόσμου παντός . κόσμου δὲ ἀναχώρησις , οὐ τὸ ἔξω αὐτοῦ γενέσθαι σωματικῶς , ἀλλὰ τῆς πρὸς τὸ σῶμα συμπαθείας τὴν ψυχὴν ἀποῤῥῆξαι καὶ γενέσθαι ἄπολιν , ἄοικον , ἀνίδιον , ἀφιλέταιρον , ἀκτήμονα , ἄβιον , ἀπράγμονα , ἀσυνάλλακτον , ἀμαθῆ τῶν ἀνθρωπίνων διδαγμάτων , ἕτοιμον ὑποδέξασθαι τῇ καρδίᾳ τὰς ἐκ τῆς θείας διδασκαλίας ἐγγινομένας διατυπώσεις . ἑτοιμασία δὲ καρδίας ἡ ἀπομάθησις τῶν ἐκ πονηρᾶς συνηθείας προκατασχόντων αὐτὴν διδαγμάτων . οὔτε γὰρ ἐν κηρῷ γράψαι δυνατόν , μὴ προκαταλεάναντα τοὺς ἐναποκειμένους χαρακτῆρας · οὔτε ψυχῇ δόγματα θεῖα παραθέσθαι , μὴ τὰς ἐκ τοῦ ἔθους προλήψεις αὐτῆς ἐξελόντα . πρὸς δὴ τοῦτο μέγιστον ὄφελος ἡμῖν ἡ ἐρημία παρέχεται , κατευνάζουσα ἡμῶν τὰ πάθη καὶ σχολὴν διδοῦσα τῷ λόγῳ παντελῶς αὐτὰ τῆς ψυχῆς ἐκτεμεῖν . ὡς γὰρ τὰ θηρία εὐκαταγώνιστά ἐστι καταψηχθέντα , οὕτως ἐπιθυμίαι καὶ ὀργαὶ καὶ φόβοι καὶ λύπαι , τὰ ἰοβόλα τῆς ψυχῆς κακά , κατευνασθέντα διὰ τῆς ἡσυχίας καὶ μὴ ἐξαγριαινόμενα τῷ συνεχεῖ ἐρεθισμῷ , εὐκαταγωνιστότερα τῇ δυνάμει τοῦ λόγου γίνεται . ἔστω τοίνυν τὸ χωρίον τοιοῦτον , οἷόν πέρ ἐστι καὶ τὸ ἡμέτερον , ἐπιμιξίας ἀνθρώπων ἀπηλλαγμένον , ὡς ὑπὸ μηδενὸς τῶν ἔξωθεν τὸ συνεχὲς τῆς ἀσκήσεως διακόπτεσθαι . Ἄσκησις δὲ εὐσεβείας τὴν ψυχὴν τρέφει τοῖς θείοις διανοήμασι . τί οὖν μακαριώτερον τοῦ τὴν ἀγγέλων χορείαν ἐν γῇ μιμεῖσθαι ; εὐθὺς μὲν ἀρχομένης ἡμέρας εἰς εὐχὰς ὁρμῶντα , ὕμνοις καὶ ᾠδαῖς γεραίρειν τὸν κτίσαντα ; εἶτα ἡλίου καθαρῶς διαλάμψαντος , ἐπʼ ἔργα τρεπόμενον , πανταχοῦ αὐτῷ τῆς εὐχῆς συμπαρούσης , καὶ τοῖς ὕμνοις , ὥσπερ ἅλατι , παραρτύειν τὰς ἐργασίας ; τὸ γὰρ ἱλαρὸν καὶ ἄλυπον τῆς ψυχῆς κατάστημα αἱ τῶν ὕμνων παρηγορίαι χαρίζονται . Ἡσυχία οὖν ἀρχὴ καθάρσεως τῇ ψυχῇ , μήτε γλώττης λαλούσης τὰ τῶν ἀνθρώπων , μήτε ὀφθαλμῶν εὐχροίας σωμάτων καὶ συμμετρίας περισκοπούντων , μήτε ἀκοῆς τὸν τόνον τῆς ψυχῆς ἐκλυούσης ἐν ἀκροάμασι μελῶν πρὸς ἡδονὴν πεποιημένων , μήτε ῥήμασιν εὐτραπέλων καὶ γελοιαστῶν ἀνθρώπων , ὃ μάλιστα λύειν τῆς ψυχῆς τὸν τόνον πέφυκε . νοῦς μὲν γὰρ μὴ σκεδαννύμενος ἐπὶ τὰ ἔξω μηδὲ ὑπὸ τῶν αἰσθητηρίων ἐπὶ τὸν κόσμον διαχεόμενος ἐπάνεισι μὲν πρὸς ἑαυτόν , δι’ ἑαυτοῦ δὲ πρὸς τὴν περὶ Θεοῦ ἔννοιαν ἀναβαίνει · κἀκείνῳ τῷ κάλλει περιλαμπόμενός τε καὶ ἐλλαμπόμενος καὶ αὐτῆς τῆς φύσεως λήθην λαμβάνει · μήτε πρὸς τροφῆς φροντίδα μήτε πρὸς περιβολαίων μέριμναν τὴν ψυχὴν καθελκόμενος , ἀλλὰ σχολὴν ἀπὸ τῶν γηΐνων φροντίδων ἄγων , τὴν πᾶσαν ἑαυτοῦ σπουδὴν ἐπὶ τὴν κτῆσιν τῶν αἰωνίων ἀγαθῶν μετατίθησι · πῶς μὲν κατορθωθῇ αὐτῷ ἡ σωφροσύνη καὶ ἡ ἀνδρία · πῶς δὲ ἡ δικαιοσύνη καὶ ἡ φρόνησις , καὶ αἱ λοιπαὶ ἀρεταὶ ὅσαι ταῖς γενικαῖς ταύταις ὑποδιαιρούμεναι καθηκόντως ἕκαστα ἐπιτελεῖν τῶν κατὰ τὸν βίον ὑποβάλλουσι τῷ σπουδαίῳ . Μεγίστη δὲ ὁδὸς πρὸς τὴν τοῦ καθήκοντος εὕρεσιν καὶ ἡ μελέτη τῶν θεοπνεύστων Γραφῶν . ἐν ταύταις γὰρ καὶ αἱ τῶν πράξεων ὑποθῆκαι εὑρίσκονται καὶ οἱ βίοι τῶν μακαρίων ἀνδρῶν ἀνάγραπτοι παραδεδομένοι , οἷον εἰκόνες τινὲς ἔμψυχοι τῆς κατὰ Θεὸν πολιτείας , τῷ μιμήματι τῶν ἀγαθῶν ἔργων πρόκεινται . καὶ τοίνυν περὶ ὅπερ ἂν ἕκαστος ἐνδεῶς ἔχοντος ἑαυτοῦ αἰσθάνηται , ἐκείνῳ προσοιατρίβων , οἷον ἀπό τινος κοινοῦ ἰατρείου , τὸ πρόσφορον εὑρίσκει τῷ ἀῤῥωστήματι φάρμακον . καὶ ὁ μὲν ἐραστὴς τῆς σωφροσύνης τὴν περὶ τοῦ Ἰωσὴφ ἱστορίαν συνεχῶς ἀνελίσσει καὶ παρʼ αὐτοῦ τὰς σωφρονικὰς ἐκδιδάσκεται πράξεις , εὑρίσκων αὐτὸν οὐ μόνον ἐγκρατῶς πρὸς ἡδονὰς ἔχοντα , ἀλλὰ καὶ ἑκτικῶς πρὸς ἀρετὴν διακείμενον . ἀνδρίαν δὲ παιδεύεται παρὰ τοῦ Ἰώβ , ὃς οὐ μόνον , πρὸς τὰ ἐναντία τοῦ βίου μεταπεσόντος αὐτῷ , πένης ἐκ πλουσίου καὶ ἄπαις ἀπὸ καλλίπαιδος ἐν μιᾷ καιροῦ ῥοπῇ γενόμενος , διέμεινεν ὁ αὐτός , ἀταπείνωτον πανταχοῦ τὸ τῆς ψυχῆς φρόνημα διασώζων · ἀλλʼ οὔτε τῶν φίλων , τῶν εἰς παραμυθίαν ἡκόντων , ἐπεμβαινόντων αὐτῷ καὶ συνεπιτεινόντων τὰ ἀλγεινά , παρωξύνθη . πάλιν σκοπῶν τις πῶς ἂν πρᾶος ἐν ταὐτῷ καὶ μεγαλόθυμος γένοιτο , ὥστε τῷ μὲν θυμῷ κατὰ τῆς ἁμαρτίας κεχρῆσθαι τῇ δὲ πραότητι πρὸς τοὺς ἀνθρώπους , εὑρήσει τὸν Δαβὶδ γενναῖον μὲν ἐν τοῖς κατὰ πόλεμον ἀνδραγαθήμασι , πρᾶον δὲ καὶ ἀκίνητον ἐν ταῖς τῶν ἐχθρῶν ἀντιδόσεσι . τοιοῦτος ἦν καὶ Μωσῆς , μεγάλῳ μὲν τῷ θυμῷ κατὰ τῶν εἰς Θεὸν ἐξαμαρτανόντων διανιστάμενος , πραείᾳ δὲ τῇ ψυχῇ τὰς καθʼ ἑαυτοῦ διαβολὰς ὑποφέρων . καὶ πανταχοῦ , ὥσπερ οἱ ζωγράφοι , ὅταν ἀπὸ εἰκόνων εἰκόνας γράφωσι , πυκνὰ πρὸς τὸ παράδειγμα ἀποβλέποντες , τὸν ἐκεῖθεν χαρακτῆρα πρὸς τὸ ἑαυτῶν σπουδάζουσι μεταθεῖναι φιλοτέχνημα · οὕτω δεῖ καὶ τὸν ἐσπουδακότα ἑαυτὸν πᾶσι τοῖς μέρεσι τῆς ἀρετῆς ἀπεργάσασθαι τέλειον , οἱονεὶ πρὸς ἀγάλματά τινα κινούμενα καὶ ἔμπρακτα , τοὺς βίους τῶν ἁγίων ἀποβλέπειν καὶ τὸ ἐκείνων ἀγαθὸν οἰκεῖον ποιεῖσθαι διὰ μιμήσεως . Εὐχαὶ πάλιν τὰς ἀναγνώσεις διαδεχόμεναι νεαρωτέραν τὴν ψυχὴν καὶ ἀκμαιοτέραν τῷ πρὸς Θεὸν πόθῳ κεκινημένην παραλαμβάνουσιν . εὐχὴ δὲ καλή , ἡ ἐναργῆ ἐμποιοῦσα τοῦ Θεοῦ ἔννοιαν τῇ ψυχῇ . καὶ τοῦτό ἐστι Θεοῦ ἐνοίκησις , τὸ διὰ τῆς μνήμης ἐνιδρυμένον ἔχειν ἐν ἑαυτῷ τὸν Θεόν . οὕτω γινόμεθα ναὸς Θεοῦ , ὅταν μὴ φροντίσι γηΐναις τὸ συνεχὲς τῆς μνήμης διακόπτηται , μηδὲ τοῖς ἀπροσδοκήτοις πάθεσιν ὁ νοῦς ἐκταράττηται , ἀλλὰ πάντα ἀποφυγὼν ὁ φιλόθεος ἐπὶ Θεὸν ἀναχωρῇ , ἐξελαύνων τὰ προσκαλούμενα αὐτὸν εἰς ἀκρασίαν πάθη , καὶ τοῖς πρὸς ἀρετὴν ἄγουσιν ἐπιτηδεύμασιν ἐνδιατρίβῃ . Καὶ πρῶτόν γε πάντων σπουδάζειν προσήκει , περὶ τὴν τοῦ λόγου χρῆσιν μὴ ἀμαθῶς ἔχειν , ἀλλʼ ἐρωτᾷν μὲν ἀφιλονείκως , ἀποκρίνεσθαι δὲ ἀφιλοτίμως , μὴ διακόπτοντα τὸν προσδιαλεγόμενον , ὅταν τι χοήσιμον λέγῃ , μηδὲ ἐπιθυμοῦντα τὸν ἑαυτοῦ λόγον ἐπιδεικτικῶς παρεμβάλλειν , μέτρα ὁρίζοντα λόγῳ καὶ ἀκοῇ · μανθάνειν δὲ ἀνεπαισχύντως καὶ διδάσκειν ἀνεπιφθόνως · καὶ εἰ παρʼ ἑτέρου δεδίδακται , μὴ ἐπικρύπτειν ὥσπερ αἱ φαῦλαι τῶν γυναικῶν , αἱ τὰ νόθα ὑποβαλλόμεναι · ἀλλὰ κηρύσσειν εὐγνωμόνως τὸν πατέρα τοῦ λόγου . τόνος δὲ φωνῆς ὁ μέσος προτιμητέος , ὡς μήτε διαφεύγειν τὴν ἀκοὴν ὑπὸ σμικρότητος μήτε φορτικὸν εἶναι τῷ μεγέθει τῆς διατάσεως . προεξετάσαντα ἐν ἑαυτῷ τὸ ῥηθησόμενον , οὕτω δημοσιεύειν τὸν λόγον . εὐπροσήγορον ἐν ταῖς ἐντεύξεσι , γλυκὺν ἐν ταῖς ὁμιλίαις , οὐ διὰ τῆς εὐτραπελίας τὸ ἡδὺ θηρώμενον , ἀλλὰ διὰ τῆς εὐμενοῦς παρακλήσεως τὸ προσηνὲς ἔχοντα . πανταχοῦ τὸ τραχύ , κἂν ἐπιτιμῆσαι δέῃ , ἀπωθούμενον . προκαταβαλὼν γὰρ ἑαυτὸν διὰ ταπεινοφροσύνης , οὕτως εὐπαράδεκτος ἔσῃ τῷ δεομένῳ τῆς θεραπείας · πολλάκις δὲ χρήσιμος ἡμῖν καὶ ὁ τοῦ προφήτου τρόπος τῆς ἐπιπλήξεως , ὃς τῷ Δαβὶδ ἁμαρτόντι οὐ παρʼ ἑαυτοῦ ἐπήγαγε τὸν ὅρον τῆς καταδίκης , ἀλλʼ ὑποβολῇ προσώπου χρησάμενος , αὐτὸν ἐκεῖνον τοῦ ἰδίου δικαστὴν ἐκάθισεν ἁμαρτήματος · ὥστε αὐτὸν καθʼ ἑαυτοῦ προεξενεγκόντα τὴν κρίσιν μηδὲν ἔτι μέμψασθαι τὸν ἐλέγξαντα . Ἕπεται δὲ τῷ ταπεινῷ καὶ κατεβεβλημένῳ φρονήματι ὄμμα στυγνὸν καὶ εἰς γῆς συννενευκός , σχῆμα ἠμελημένον , κόμη αὐχμηρά , ἐσθὴς ῥυπῶσα · ὥστε ἃ ποιοῦσιν οἱ πενθοῦντες κατʼ ἐπιτήδευσιν , ταῦτα ἐκ τοῦ αὐτομάτου ἡμῖν ἐπιφαίνεσθαι . χιτὼν διὰ ζώνης προσεσταλμένος τῷ σώματι · τὸ μέντοι ζῶσμα μήτε ἄνω τῶν λαγόνων , γυναικῶδες γάρ · μήτε χαῦνον , ὥστε διαῤῥεῖν τὸν χιτῶνα , βλακικὸν γάρ · καὶ τὸ βάδισμα μήτε νωθρόν , ὡς ἔκλυσιν τῆς ψυχῆς κατηγορεῖν , μηδʼ αὖ σφοδρὸν καὶ σεσοβημένον , ὡς ἐμπλήκτους αὐτῆς τὰς ὁρμὰς ὑποφαίνειν . σκοπὸς ἐσθῆτος εἷς , κάλυμμα εἶναι σαρκὸς πρὸς χειμῶνα καὶ θέρος αὔταρκες · μήτε δὲ ἐν χρώματι τὸ ἀνθηρὸν διωκέσθω μήτε ἐν τῇ κατασκευῇ τὸ λεπτὸν καὶ μαλακόν · τὸ γὰρ τὰς ἐν ἐσθῆτι εὐχροίας περισκοπεῖν ἴσον ἐστὶ γυναικείῳ καλλωπισμῷ , ὃν ἐκεῖναι ἐπιτηδεύουσιν , ἀλλοτρίῳ ἄνθει παρειὰς καὶ τρίχας ἑαυτῶν καταβάπτουσαι . ἀλλὰ μὴν καὶ παχύτητος οὕτως ἔχειν ὁ χιτὼν ὀφείλει ὡς μὴ δεῖσθαι κοινωνοῦ πρὸς τὸ θάλπειν τὸν ἐνδυόμενον . ὑπόδημα δὲ τὸ εὐτελὲς μὲν κατὰ τὴν ἀξίαν , ἀνενδεῶς δὲ τὴν χρείαν ἀποπληροῦν . Καὶ ἁπαξαπλῶς , ὡς ἐν τῷ ἐνδύματι ἡγεῖσθαι προσήκει τὸ χρειῶδες , οὕτω καὶ ἐν τροφῇ ἄρτος ἐκπληρώσει τὴν χρείαν καὶ ὕδωρ θεραπεύσει τὴν δίψαν τῷ ὑγιαίνοντι καὶ ὅσα ἐκ σπερμάτων παροψήματα πρὸς τὰς ἀναγκαίας χρείας τὴν ἰσχὺν τῷ σώματι δύναται διασώσασθαι . ἐσθίειν δὲ μὴ λυσσώδη γαστριμαργίαν ἐμφαίνοντα , ἀλλὰ πανταχοῦ τὸ εὐσταθὲς καὶ πρᾶον καὶ περὶ τὰς ἡδονὰς ἐγκρατὲς διασώζοντα · μηδὲ τότε τὸν νοῦν ἀργὸν ἐν τῇ περὶ Θεοῦ ἐννοίᾳ ἔχοντα , ἀλλʼ αὐτὴν τῶν βρωμάτων τὴν φύσιν καὶ τὴν τοῦ ὑποδεχομένου σώματος κατασκευὴν ἀφορμὴν ποιεῖσθαι δοξολογίας · πῶς ποικίλα εἴδη τροφῶν τῇ ἰδιότητι τῶν σωμάτων ἁρμόζοντα παρὰ τοῦ πάντα οἰκονομοῦντος ἐπινενόηται . εὐχαὶ πρὸ τῆς τροφῆς ἀξίως γινέσθωσαν τῶν τοῦ Θεοῦ παροχῶν , ὧν τε νῦν δίδωσι , καὶ ὧν πρὸς τὸ μέλλον ἐταμιεύσατο . εὐχαὶ μετὰ τροφὴν εὐχαριστίαν τῶν δεδομένων ἔχουσαι καὶ αἴτησιν τῶν ἐπηγγελμένων . ὥρα μία τροφῆς ἀποτεταγμένη , ἡ αὐτὴ κατὰ περίοδον ἀπαντῶσα · ὡς ἐκ τῶν εἴκοσι τεσσάρων ὡρῶν τοῦ ἡμερονυκτίου μίαν εἶναι μόλις ταύτην τὴν προσαναλισκομένην τῷ σώματι , τὰς δὲ λοιπὰς ἐν τῇ κατὰ νοῦν ἐνεργείᾳ ἀπασχολεῖσθαι τὸν ἀσκητήν . Ὕπνοι δὲ κοῦφοι καὶ εὐαπάλλακτοι , φυσικῶς ἀκολουθοῦντες τῷ συμμέτρῳ τῆς διαίτης · κατʼ ἐπιτήδευσιν δὲ ταῖς περὶ τῶν μεγάλων μερίμναις διακοπτόμενοι . τὸ γὰρ βαθεῖ κάρῳ κατακρατεῖσθαι , λυομένων αὐτοῦ τῶν μελῶν , ὥστε σχολὴν ἀλόγοις φαντασίαις παρέχειν , ἐν καθημερινῷ θανάτῳ ποιεῖ τοὺς οὕτω καθεύδοντας . ἀλλʼ ὅπερ τοῖς ἄλλοις ὁ ὄρθρος ἐστί , τοῦτο τοῖς ἀσκηταῖς τῆς εὐσεβείας τὸ μεσονύκτιον , μάλιστα σχολὴν τῇ ψυχῇ τῆς νυκτερινῆς ἡσυχίας χαριζομένης , οὔτε ὀφθαλμῶν οὔτε ὠτῶν βλαβερὰς ἀκοὰς ἢ θέας ἐπὶ καρδίαν παραπεμπόντων , ἀλλὰ μόνου καθʼ ἑαυτὸν τοῦ νοῦ τῷ Θεῷ συνόντος , καὶ διορθουμένου μὲν ἑαυτὸν τῇ μνήμῃ τῶν ἡμαρτημένων , ὅρους δὲ ἑαυτῷ τιθέντος πρὸς τὴν ἔκκλισιν τοῦ κακοῦ , καὶ τὴν παρὰ Θεοῦ συνεργίαν εἰς τὴν τελείωσιν τῶν σπουδαζομένων ἐπιζητοῦντος .
Lemmas: ἐπιγιγνώσκω σύ ὁ ἐπιστολή , ὥσπερ ἕ ὁ ὁ Φίλων παῖς ἐκ ὁ ἐπιφαίνω αὐτός ὁμοιότης πρός ὁ τίκτω ἐπιγιγνώσκω . ὁ γάρ μή μέγας εἰμί φημί ὁ ὁ τόπος κατασκευή πρός ὁ ἐμποιέω ὁρμή τις ὁ Ψυχή σύ εἰς ὁ μετά ἐγώ βίος πρίν εἄν περί ὁ τρόπος τίς μανθάνω καί ὁ διαγωγεύς σός εἰμί εἰμί ὁ διανόημα καί ὁ σός Ψυχή ἄξιος , ὁ πᾶς ὁ ὅδε μηδείς τίθημι πρός ὁ ἐν ἐπαγγελία ἐγώ ἀπόκειμαι μακαριότης . ἐγώ δέ ὁ μέν ποιέω αὐτός ἐπί ὁ ἐσχατιά οὗτος , νύξ καί ἡμέρα , γράφω αἰσχύνω . καταλείπω μέν γάρ ὁ ἐν Ἄστυ διατριβή ὡς μυρίος κακός ἀφορμή , ἐμαυτοῦ δέ οὔπω ἀπολείπω δύναμαι . ἀλλά ὅμοιος εἰμί ὁ ἐν θάλασσα ὑπό ὁ κατά ὁ πλόος ἀπειρία ἀπορέω καί ναυτιάω · ἕ ὁ μέγεθος ὁ πλοῖον δυσχεραίνω ὡς πολύς ὁ σάλος παρέχω , ἐκεῖθεν ἐπί ὁ λέμβος ἢ ὁ ἀκάτιον μεταβαίνω , πανταχοῦ ναυτιάω καί ἀπορέω · συμμετέρχομαι γάρ αὐτός ὁ ἀηδία καί ὁ χολή . τοιοῦτος οὖν τίς καί ὁ ἡμέτερος . ὁ γάρ ἔνοικος πάθος συμπεριφέρω πανταχοῦ μετά ὁ ὅμοιος θόρυβος εἰμί , ὥστε οὐδείς μέγας ὁ ἐρημία ἀπονίναμαι οὗτος . ὁ μέντοι ποιέω ἐσθίω καί ὅθεν ὑπάρχω εἄν ἐγώ ὁ ἴχνος ἔχω ὁ πρός σωτηρία καθηγέομαι ( εἰμί τις γάρ , φημί , ἐθέλω ὀπίσω ἐγώ ἔρχομαι , ἀπαρνέομαι ἑαυτοῦ καί ἀείρω ὁ σταυρός αὐτός καί ἀκολουθέω ἐγώ ) , οὗτος εἰμί . ἐν ἡσυχία ὁ νόος ἔχω πειράω προσήκω . ὡς γάρ ὀφθαλμός περιάγω συνεχῶς , καί νῦν μέν ἐπί ὁ πλάγιος περιφέρω , νῦν δέ πρός ὁ ἄνω καί κάτω πυκνός μεταστρέφω , ὁράω ἐναργής ὁ ὑπόκειμαι οὐ οἷος τε , ἀλλά χρή προσερείδω ὁ ὄψις ὁ ὁράω , εἰμί μέλλω ἐναργής αὐτός ποιέω ὁ θέα · οὗτος καί νόος ἄνθρωπος ὑπό μυρίος ὁ κατά ὁ κόσμος φροντίς περιέλκω ἀμήχανος ἐναργής ἐνατενίζω ὁ ἀλήθεια . ἀλλά ὁ μέν οὔπω ὁ δεσμός ὁ γάμος συζεύγνυμι λυσσώδης ἐπιθυμία καί ὁρμή δυσκάθεκτος καί ἔρως τις δύσερως ἐκταράσσω · ὁ δέ ἤδη συγκαταλαμβάνω ὁμόζυγος ἕτερος θόρυβος φροντίς ἐκδέχομαι · ἐν ἀπαιδία , παῖς ἐπιθυμία · ἐν ὁ κτάομαι ὁ παῖς , παιδοτροφία μέριμνα , γυνή φυλακή , οἶκος ἐπιμέλεια , οἰκέτης προστασία , ὁ κατά ὁ συμβόλαιος βλάβη , ὁ πρός ὁ γείτων διαπληκτισμός , ὁ ἐν ὁ δικαστήριον συμπλοκή , ὁ ἐμπορία ὁ κίνδυνος , ὁ ὁ γεωργία διαπόνησις . πᾶς ἡμέρα ἴδιος ἥκω φέρω ὁ Ψυχή ἐπισκότησις . καί ὁ νύξ ὁ μεθημερινός φροντίς παραλαμβάνω , ἐν ὁ αὐτός φαντασία ἐξαπατάω ὁ νόος . οὗτος δέ εἷς φυγή , ὁ χωρισμός ἀπό ὁ κόσμος πᾶς . κόσμος δέ ἀναχώρησις , οὖον ὁ ἔξω αὐτός γίγνομαι σωματικός , ἀλλά ὁ πρός ὁ σῶμα συμπάθεια ὁ ψυχή ἀπολήγω καί γίγνομαι ἄπολις , ἄοικος , ἀνιδέω , ἀφιλέταιρος , ἀκτήμων , ἄβιος , ἀπράγμων , ἀσυνάλλακτος , ἀμαθής ὁ ἀνθρώπινος δίδαγμα , ἑτοῖμος ὑποδείκνυμι ὁ Καρδία ὁ ἐκ ὁ θεῖος διδασκαλία ἐγγίγνομαι διατύπωσις . ἑτοιμασία δέ Καρδία ὁ ἀπομάθησις ὁ ἐκ πονηρός συνήθεια προκατέχω αὐτός δίδαγμα . οὔτε γάρ ἐν κῆρ γράφω δυνατός , μή καταλεαίνω ὁ ἀποκλείω χαρακτήρ · οὔτε Ψυχή δόγμα θεῖον παρατίθημι , μή ὁ ἐκ ὁ ἔθος πρόληψις αὐτός ἐξαιρέω . πρός δή οὗτος μέγας ὄφελος ἐγώ ὁ ἐρημία παρέχω , κατευνάζω ἐγώ ὁ πάθος καί σχολή δίδωμι ὁ λόγος παντελῶς αὐτός ὁ Ψυχή ἐκτέμνω . ὡς γάρ ὁ θηρίον εὐκαταγώνιστος εἰμί καταψάω , οὕτως ἐπιθυμία καί ὀργή καί φόβος καί λύπη , ὁ ἰοβόλος ὁ Ψυχή κακός , κατευνάζω διά ὁ ἡσυχία καί μή ἐξαγριαίνω ὁ συνεχής ἐρεθισμός , εὐκαταγώνιστος ὁ δύναμις ὁ λόγος γίγνομαι . ἵστημι τοίνυν ὁ χωρίον τοιοῦτος , οἷος περ εἰμί καί ὁ ἡμέτερος , ἐπιμιξία ἄνθρωπος ἀπαλλάσσω , ὡς ὑπό μηδείς ὁ ἔξωθεν ὁ συνεχής ὁ ἄσκησις διακόπτω . ἄσκησις δέ εὐσέβεια ὁ ψυχή τρέφω ὁ θεῖον διανόημα . τίς οὖν μακάριος ὁ ὁ ἄγγελος χορεία ἐν γῆ μιμέομαι ; εὐθύς μέν ἄρχω ἡμέρα εἰς εὐχή ὁρμή , ὕμνος καί ᾠδή γεραίρω ὁ κτίζω ; εἶτα ἥλιος καθαρός διαλάμπω , ἐπί ἔργον τρέπω , πανταχοῦ αὐτός ὁ εὐχή συμπάρειμι , καί ὁ ὕμνος , ὥσπερ ἅλς , παραρτύω ὁ ἐργασία ; ὁ γάρ ἱλαρός καί ἄλυπος ὁ Ψυχή κατάστημα ὁ ὁ ὕμνος παρηγορία χαρίζομαι . Ἡσυχία οὖν ἀρχή κάθαρσις ὁ Ψυχή , μήτε γλῶσσα λαλέω ὁ ὁ ἄνθρωπος , μήτε ὀφθαλμός εὔχροια σῶμα καί συμμετρία περισκοπέω , μήτε ἀκοή ὁ τόνος ὁ Ψυχή ἐκλύω ἐν ἀκρόαμα μέλος πρός ἡδονά ποιέω , μήτε ῥῆμα εὐτράπελος καί γελοιαστής ἄνθρωπος , ὅς μάλιστα λύω ὁ Ψυχή ὁ τόνος φύω . νόος μέν γάρ μή σκεδάννυμι ἐπί ὁ ἔξω μηδέ ὑπό ὁ αἰσθητήριον ἐπί ὁ κόσμος διαχέω ἐπάνειμι μέν πρός ἑαυτοῦ , διά ἑαυτοῦ δέ πρός ὁ περί Θεός ἔννοια ἀναβαίνω · ἐκεῖνος ὁ κάλλος περιλάμπω τε καί ἐλλάμπω καί αὐτός ὁ φύσις λήθη λαμβάνω · μήτε πρός τροφή φροντίς μήτε πρός περιβόλαιον μέριμνα ὁ ψυχή καθέλκω , ἀλλά σχολή ἀπό ὁ γήινος φροντίς ἄγω , ὁ πᾶς ἑαυτοῦ σπουδή ἐπί ὁ κτῆσις ὁ αἰώνιος ἀγαθός μετατίθημι · πῶς μέν κατορθόω αὐτός ὁ σωφροσύνη καί ὁ Ἀνδρία · πῶς δέ ὁ δικαιοσύνη καί ὁ φρόνησις , καί ὁ λοιπός ἀρετή ὅσος ὁ γενικός οὗτος ὑποδιαιρέω καθήκω ἕκαστος ἐπιτελέω ὁ κατά ὁ βίος ὑποβάλλω ὁ σπουδαῖος . Μεγίστη δέ ὁδός πρός ὁ ὁ καθήκω εὕρεσις καί ὁ μελέτη ὁ θεόπνευστος Γραφής . ἐν οὗτος γάρ καί ὁ ὁ πρᾶξις ὑποθήκη εὑρίσκω καί ὁ βίος ὁ μακάριος ἀνήρ ἀνάγραπτος παραδίδωμι , οἷος εἰκών τις ἔμψυχος ὁ κατά θεός πολιτεία , ὁ μίμημα ὁ ἀγαθός ἔργον πρόκειμαι . καί τοίνυν περί ὅσπερ εἄν ἕκαστος ἐνδεής ἔχω ἑαυτοῦ αἰσθάνομαι , ἐκεῖνος προσοιατριβης , οἷος ἀπό τις κοινός ἰατρεῖον , ὁ πρόσφορος εὑρίσκω ὁ ἀῤῥωστήματι φάρμακον . καί ὁ μέν ἐραστής ὁ σωφροσύνη ὁ περί ὁ Ἰωσήφ ἱστορία συνεχῶς ἀνελίσσω καί παρά αὐτός ὁ σωφρονικός ἐκδιδάσκω πρᾶξις , εὑρίσκω αὐτός οὖον μόνος ἐγκρατῶς πρός ἡδονά ἔχω , ἀλλά καί ἑκτικός πρός ἀρετή διάκειμαι . ἀνδρεία δέ παιδεύω παρά ὁ Ἰώβ , ὅς οὖον μόνος , πρός ὁ ἐναντίος ὁ βίος μεταπίπτω αὐτός , πένης ἐκ πλούσιος καί ἄπαις ἀπό καλλίπαις ἐν εἷς καιρός ῥοπή γίγνομαι , διαμένω ὁ αὐτός , ἀταπείνωτος πανταχοῦ ὁ ὁ Ψυχή φρόνημα διασῴζω · ἀλλά οὔτε ὁ Φίλων , ὁ εἰς παραμυθία ἥκω , ἐπεμβαίνω αὐτός καί συνεπιτείνω ὁ ἀλγεινός , παροξύνω . πάλιν σκοπός τις πῶς εἄν πρᾶος ἐν αὐτός καί μεγαλόθυμος γίγνομαι , ὥστε ὁ μέν θυμός κατά ὁ ἁμαρτία χράομαι ὁ δέ πραότης πρός ὁ ἄνθρωπος , εὑρίσκω ὁ Δαυίδ γενναῖος μέν ἐν ὁ κατά πόλεμος ἀνδραγάθημα , πρᾶος δέ καί ἀκίνητος ἐν ὁ ὁ ἐχθρός ἀντίδοσις . τοιοῦτος εἰμί καί Μωσῆς , μέγας μέν ὁ θυμός κατά ὁ εἰς θεός ἐξαμαρτάνω διανίστημι , πρᾶος δέ ὁ Ψυχή ὁ κατά ἑαυτοῦ διαβολή ὑποφέρω . καί πανταχοῦ , ὥσπερ ὁ ζωγράφος , ὅταν ἀπό εἰκών εἰκών γράφω , πυκνός πρός ὁ παράδειγμα ἀποβλέπω , ὁ ἐκεῖθεν χαρακτήρ πρός ὁ ἑαυτοῦ σπουδάζω μετατίθημι φιλοτέχνημα · οὗτος δεῖ καί ὁ σπουδάζω ἑαυτοῦ πᾶς ὁ μέρος ὁ ἀρετή ἀπεργάζομαι τέλειος , οἱονεί πρός ἄγαλμα τις κινέω καί ἔμπρακτος , ὁ βίος ὁ ἅγιος ἀποβλέπω καί ὁ ἐκεῖνος ἀγαθός οἰκέω ποιέω διά μίμησις . εὐχή πάλιν ὁ ἀναγιγνώσκω διαδέχομαι νεαρός ὁ ψυχή καί ἀκμαῖος ὁ πρός θεός πόθος κινέω παραλαμβάνω . εὐχή δέ καλός , ὁ ἐναργής ἐμποιέω ὁ Θεός ἔννοια ὁ Ψυχή . καί οὗτος εἰμί Θεός ἐνοίκησις , ὁ διά ὁ μνήμη ἐνιδρύω ἔχω ἐν ἑαυτοῦ ὁ Θεός . οὗτος γίγνομαι ναός Θεός , ὅταν μή φροντίς γήινος ὁ συνεχής ὁ μνήμη διακόπτω , μηδέ ὁ ἀπροσδόκητος πάθος ὁ νόος ἐκταράσσω , ἀλλά πᾶς ἀποφεύγω ὁ φιλόθεος ἐπί θεός ἀναχωρέω , ἐξελαύνω ὁ προσκαλέω αὐτός εἰς ἀκράτεια πάθος , καί ὁ πρός ἀρετή ἄγω ἐπιτήδευμα ἐνδιατρίβω . καί πρότερος γε πᾶς σπουδάζω προσήκω , περί ὁ ὁ λόγος χρῆσις μή ἀμαθής ἔχω , ἀλλά ἐρωτάω μέν ἀφιλόνεικος , ἀποκρίνω δέ ἀφιλότιμος , μή διακόπτω ὁ προσδιαλέγομαι , ὅταν τίς χοήσιμον λέγω , μηδέ ἐπιθυμέω ὁ ἑαυτοῦ λόγος ἐπιδεικτικός παρεμβάλλω , μέτρον ὁρίζων λόγος καί ἀκοή · μανθάνω δέ ἀνεπαίσχυντος καί διδάσκω ἀνεπίφθονος · καί εἰμί παρά ἕτερος διδάσκω , μή ἐπικρύπτω ὥσπερ ὁ φαῦλος ὁ γυνή , ὁ ὁ νόθος ὑποβάλλω · ἀλλά κηρύσσω εὐγνωμόνως ὁ πατήρ ὁ λόγος . τόνος δέ φωνή ὁ μέσος προτιμητέος , ὡς μήτε διαφεύγω ὁ ἀκοή ὑπό μικρότης μήτε φορτικός εἰμί ὁ μέγεθος ὁ διάτασις . προεξετάζω ἐν ἑαυτοῦ ὁ εἴρω , οὗτος δημοσιεύω ὁ λόγος . εὐπροσήγορος ἐν ὁ ἔντευξις , γλυκύς ἐν ὁ ὁμιλία , οὖον διά ὁ εὐτραπελία ὁ ἡδύς θηράω , ἀλλά διά ὁ εὐμενής παράκλησις ὁ προσηνής ἔχω . πανταχοῦ ὁ τραχύς , κἀν ἐπιτιμάω δήω , ἀπωθέω . προκαταβάλλω γάρ ἑαυτοῦ διά ταπεινοφροσύνη , οὕτως εὐπαράδεκτος εἰμί ὁ δήω ὁ θεραπεία · πολλάκις δέ χρήσιμος ἐγώ καί ὁ ὁ προφήτης τρόπος ὁ ἐπίπληξις , ὅς ὁ Δαυίδ ἁμαρτάνω οὖον παρά ἑαυτοῦ ἐπάγω ὁ ὅρος ὁ καταδίκη , ἀλλά ὑποβολή πρόσωπον χράω , αὐτός ἐκεῖνος ὁ ἴδιος δικαστής καθίζω ἁμάρτημα · ὥστε αὐτός κατά ἑαυτοῦ προεκφέρω ὁ κρίσις μηδείς ἔτι μέμφομαι ὁ ἐλέγχω . ἕπομαι δέ ὁ ταπεινός καί καταβάλλω φρόνημα ὄμμα στυγνός καί εἰς γῆ συννεύω , σχῆμα ἀμελέω , κόμη αὐχμηρός , ἐσθής ῥυπάω · ὥστε ὁ ποιέω ὁ πενθέω κατά ἐπιτήδευσις , οὗτος ἐκ ὁ αὐτόματος ἐγώ ἐπιφαίνω . χιτών διά ζώνη προσστέλλω ὁ σῶμα · ὁ μέντοι ζῶσμα μήτε ἄνω ὁ λαγών , γυναικώδης γάρ · μήτε χαῦνος , ὥστε διαρρέω ὁ χιτών , βλακικός γάρ · καί ὁ βάδισμα μήτε νωθρός , ὡς ἔκλυσις ὁ Ψυχή κατηγορέω , μηδέ αὖος σφοδρός καί σοβέω , ὡς ἔμπληκτος αὐτός ὁ ὁρμή ὑποφαίνω . σκοπός ἐσθής εἷς , κάλυμμα εἰμί σάρξ πρός χειμών καί θέρος αὐτάρκης · μήτε δέ ἐν χρῶμα ὁ ἀνθηρός διώκω μήτε ἐν ὁ κατασκευή ὁ λεπτόν καί μαλακός · ὁ γάρ ὁ ἐν ἐσθής εὔχροια περισκοπέω ἴσος εἰμί γυναικεῖος καλλωπισμός , ὅς ἐκεῖνος ἐπιτηδεύω , ἀλλότριος ἄνθος παρειάς καί θρίξ ἑαυτοῦ καταβάπτω . ἀλλά μήv καί παχύτης οὕτως ἔχω ὁ χιτών ὀφείλω ὡς μή δήω κοινωνός πρός ὁ θάλπω ὁ ἐνδύω . ὑπόδημα δέ ὁ εὐτελής μέν κατά ὁ ἄξιος , ἀνενδεῶς δέ ὁ χρεία ἀποπληρόω . καί ἁπαξαπλῶς , ὡς ἐν ὁ ἔνδυμα ἡγέομαι προσήκω ὁ χρειώδης , οὗτος καί ἐν τροφή ἄρτος ἐκπλήρωσις ὁ χρεία καί ὕδωρ θεραπεύω ὁ δίψα ὁ ὑγιαίνω καί ὅσος ἐκ σπέρμα παρόψημα πρός ὁ ἀναγκαῖος χρεία ὁ ἰσχύς ὁ σῶμα δύναμαι διασῴζω . ἐσθίω δέ μή λυσσώδης γαστριμαργία ἐμφαίνω , ἀλλά πανταχοῦ ὁ εὐσταθής καί πρᾶος καί περί ὁ ἡδονά ἐγκρατής διασῴζω · μηδέ τότε ὁ νόος ἀργός1 ἐν ὁ περί Θεός ἔννοια ἔχω , ἀλλά αὐτός ὁ βρῶμα ὁ φύσις καί ὁ ὁ ὑποδέχομαι σῶμα κατασκευή ἀφορμή ποιέω δοξολογία · πῶς ποικίλος εἶδος τροφή ὁ ἰδιότης ὁ σῶμα ἁρμόζω παρά ὁ πᾶς οἰκονομέω ἐπινοέω . εὐχή πρό ὁ τροφή ἀξίως γίγνομαι ὁ ὁ Θεός παροχέομαι , ὅς τε νῦν δίδωμι , καί ὅς πρός ὁ μέλλω ταμιεύω . εὐχή μετά τροφή εὐχαριστία ὁ δίδωμι ἔχω καί αἴτησις ὁ ἐπαγγέλλω . ὥρα εἷς τροφή ἀποτάσσω , ὁ αὐτός κατά περίοδος ἀπαντάω · ὡς ἐκ ὁ εἴκοσι τέσσαρες ὥρα ὁ ἡμερονύκτιον εἷς εἰμί μόλις οὗτος ὁ προσαναλίσκω ὁ σῶμα , ὁ δέ λοιπάς ἐν ὁ κατά νόος ἐνέργεια ἀπασχολέω ὁ ἀσκητής . Ὕπνος δέ κοῦφος καί εὐαπάλλακτος , φυσικός ἀκολουθέω ὁ σύμμετρος ὁ δίαιτα · κατά ἐπιτήδευσις δέ ὁ περί ὁ μέγας μέριμνα διακόπτω . ὁ γάρ βαθύς κάρος κατακρατέω , λύω αὐτός ὁ μέλος , ὥστε σχολή ἄλογος φαντασία παρέχω , ἐν καθημέριος θάνατος ποιέω ὁ οὗτος καθεύδω . ἀλλά ὅσπερ ὁ ἄλλος ὁ ὄρθρος εἰμί , οὗτος ὁ ἀσκητής ὁ εὐσέβεια ὁ μεσονύκτιον , μάλιστα σχολή ὁ Ψυχή ὁ νυκτερινός ἡσυχία χαρίζομαι , οὔτε ὀφθαλμός οὔτε οὖς βλαβερός ἀκοή ἢ θέα ἐπί Καρδία παραπέμπω , ἀλλά μόνος κατά ἑαυτοῦ ὁ νόος ὁ Θεός σύνειμι1 , καί διορθόω μέν ἑαυτοῦ ὁ μνήμη ὁ ἁμαρτάνω , ὅρος δέ ἑαυτοῦ τίθημι πρός ὁ ἔκκλισις ὁ κακός , καί ὁ παρά Θεός συνεργία εἰς ὁ τελέω ὁ σπουδάζω ἐπιζητέω .