basilius-theology.epistulae 52
Ὅσον ἠνίασεν ἡμᾶς πρότερον φήμη λυπηρὰ τὰς ἀκοὰς ἡμῶν περιηχήσασα , τοσοῦτον εὔφρανεν ἡμᾶς ὁ θεοφιλέστατος ἐπίσκοπος ὁ ἀδελφὸς ἡμῶν Βοσπόριος , τὰ χρηστότερα περὶ τῆς εὐλαβείας ὑμῶν διηγησάμενος . ἔφη γάρ , τῇ τοῦ Θεοῦ χάριτι , πάντα ἐκεῖνα τὰ θρυλληθέντα ἀνθρώπων εἶναι κατασκευάσματα οὐκ ἀκριβῶς τὴν καθʼ ὑμᾶς ἐπισταμένων ἀλήθειαν . προσετίθει δὲ ὅτι καὶ διαβολὰς εὗρε παρʼ ὑμῖν καθʼ ἡμῶν ἀνοσίας , καὶ τοιαύτας οἵας ἂν εἴποιεν οἱ μὴ ἐκδεχόμενοι καὶ περὶ ἀργοῦ ῥήματος δώσειν λόγον τῷ κριτῇ ἐν ἡμέρᾳ τῆς ἀνταποδόσεως αὐτοῦ τῇ δικαίᾳ . ὥστε ηὐχαρίστησα τῷ Κυρίῳ αὐτός τε ἰαθεὶς τὴν ἐφʼ ὑμῖν βλάβην , ἥν , ὡς ἔοικεν , ἐκ συκοφαντίας ἀνθρώπων ἤμην παραδεξάμενος , ὑμᾶς τε ἀκούσας ἀποτεθεῖσθαι τὰς ψευδεῖς περὶ ἡμῶν ὑπολήψεις , ἐξ ὧν ἠκούσατε τοῦ ἀδελφοῦ ἡμῶν διαβεβαιωσαμένου . Ὃς ἐν οἷς τὸ καθʼ ἑαυτὸν ὑμῖν παρέστησε , συναπέδειξε πάντως καὶ τὸ ἡμέτερον . ἓν γὰρ ἐν ἀμφοτέροις ἡμῖν τὸ τῆς πίστεως φρόνημα , ἐπειδὴ καὶ τῶν αὐτῶν πατέρων κληρονόμοι τῶν κατὰ τὴν Νικαίαν ποτὲ τὸ μέγα τῆς εὐσεβείας ἐξαγγειλάντων κήρυγμα · οὗ τὰ μὲν ἄλλα παντάπασίν ἐστιν ἀσυκοφάντητα , τὴν δὲ τοῦ ὁμοουσίου φωνήν , κακῶς παρά τινων ἐκληφθεῖσαν , εἰσί τινες οἱ μήπω παραδεξάμενοι · οὓς καὶ μέμψαιτο ἄν τις δικαίως , καὶ πάλιν μέντοι συγγνώμης αὐτοὺς ἀξιώσειεν . τὸ μὲν γὰρ πατράσι μὴ ἀκολουθεῖν καὶ τὴν ἐκείνων φωνὴν κυριωτέραν τίθεσθαι τῆς ἑαυτῶν γνώμης , ἐγκλήματος ἄξιον ὡς αὐθαδείας γέμον , τὸ δὲ πάλιν ὑφʼ ἑτέρων διαβληθεῖσαν αὐτὴν ὕποπτον ἔχειν , τοῦτό πως δοκεῖ τοῦ ἐγκλήματος αὐτοὺς μετρίως ἐλευθεροῦν . καὶ γὰρ τῷ ὄντι οἱ ἐπὶ Παύλῳ τῷ Σαμοσατεῖ συνελθόντες διέβαλον τὴν λέξιν ὡς οὐκ εὔσημον . ἔφασαν γὰρ ἐκεῖνοι τὴν τοῦ ὁμοουσίου φωνὴν παριστᾷν ἔννοιαν οὐσίας τε καὶ τῶν ἀπʼ αὐτῆς , ὥστε καταμερισθεῖσαν τὴν οὐσίαν παρέχειν τοῦ ὁμοουσίου τὴν προσηγορίαν τοῖς εἰς ἃ διῃρέθη . τοῦτο δὲ ἐπὶ χαλκοῦ μὲν καὶ τῶν ἀπʼ αὐτοῦ νομισμάτων ἔχει τινὰ λόγον τὸ διανόημα · ἐπὶ δὲ Θεοῦ Πατρὸς καὶ Θεοῦ Υἱοῦ οὐκ οὐσία πρεσβυτέρα οὐδʼ ὑπερκειμένη ἀμφοῖν θεωρεῖται · ἀσεβείας γὰρ ἐπέκεινα τοῦτο καὶ νοῆσαι καὶ φθέγξασθαι . τί γὰρ ἂν γένοιτο τοῦ ἀγεννήτου πρεσβύτερον ; ἀναιρεῖται δὲ ἐκ τῆς βλασφημίας ταύτης καὶ ἡ εἰς τὸν Πατέρα καὶ Υἱὸν πίστις · ἀδελφὰ γὰρ ἀλλήλοις τὰ ἐξ ἑνὸς ὑφεστῶτα . Καὶ ἐπειδὴ ἐξ οὐκ ὄντων εἰς τὸ εἶναι παρῆχθαι τὸν Υἱὸν ἔτι τότε ἦσαν οἱ λέγοντες , ἵνα καὶ ταύτην ἐκτέμωσι τὴν ἀσέβειαν τὸ ὁμοούσιον προσειρήκασιν . ἄχρονος γὰρ καὶ ἀδιάστατος ἡ τοῦ Υἱοῦ πρὸς τὸν Πατέρα συνάφεια . δηλοῖ δὲ καὶ τὰ προλαβόντα ῥήματα ταύτην εἶναι τῶν ἀνδρῶν τὴν διάνοιαν . εἰπόντες γὰρ φῶς ἐκ φωτός , καὶ ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Πατρὸς τὸν Υἱὸν γεγενῆσθαι , οὐχὶ δὲ πεποιῆσθαι , ἐπήγαγον τούτοις τὸ ὁμοούσιον , παραδεικνύντες ὅτι ὅνπερ ἄν τις ἀποδῷ φωτὸς λόγον ἐπὶ Πατρός , οὗτος ἁρμόσει καὶ ἐπὶ Υἱοῦ . φῶς γὰρ ἀληθινὸν πρὸς φῶς ἀληθινόν , κατʼ αὐτὴν τοῦ φωτὸς τὴν ἔννοιαν , οὐδεμίαν ἕξει παραλλαγήν . ἐπεὶ οὖν ἐστιν ἄναρχον φῶς ὁ Πατήρ , γεννητὸν δὲ φῶς ὁ Υἱός , φῶς δὲ καὶ φῶς ἑκάτερος , ὁμοούσιον εἶπαν δικαίως , ἵνα τὸ τῆς φύσεως ὁμότιμον παραστήσωσιν . οὐ γὰρ τὰ ἀδελφὰ ἀλλήλοις ὁμοούσια λέγεται , ὅπερ τινὲς ὑπειλήφασιν · ἀλλʼ ὅταν καὶ τὸ αἴτιον καὶ τὸ ἐκ τοῦ αἰτίου τὴν ὕπαρξιν ἔχον τῆς αὐτῆς ὑπάρχῃ φύσεως , ὁμοούσια λέγεται . Αὕτη δὲ ἡ φωνὴ καὶ τὸ τοῦ Σαβελλίου κακὸν ἐπανορθοῦται · ἀναιρεῖ γὰρ τὴν ταυτότητα τῆς ὑποστάσεως καὶ εἰσάγει τελείαν τῶν προσώπων τὴν ἔννοιαν . οὐ γὰρ αὐτὸ τί ἐστιν ἑαυτῷ ὁμοούσιον , ἀλλʼ ἕτερον ἑτέρῳ · ὥστε καλῶς ἔχει καὶ εὐσεβῶς , τῶν τε ὑποστάσεων τὴν ἰδιότητα διορίζουσα καὶ τῆς φύσεως τὸ ἀπαράλλακτον παριστῶσα . Ὅταν δὲ ἐκ τῆς οὐσίας τοῦ Πατρὸς τὸν Υἱὸν εἶναι διδασκώμεθα , καὶ γεννηθέντα , ἀλλʼ οὐχὶ ποιηθέντα , μὴ καταπίπτωμεν ἐπὶ τὰς σωματικὰς τῶν παθῶν ἐννοίας . οὐ γὰρ ἐμερίσθη ἡ οὐσία ἀπὸ Πατρὸς εἰς Υἱόν , οὐδὲ ῥυεῖσα ἐγέννησεν , οὐδὲ προβαλοῦσα , ὡς τὰ φυτὰ τοὺς καρπούς , ἀλλʼ ἄῤῥητος καὶ ἀνεπινόητος λογισμοῖς ἀνθρώπων τῆς θείας γεννήσεως ὁ τρόπος . ταπεινῆς γὰρ τῷ ὄντι καὶ σαρκίνης ἐστὶ διανοίας , τοῖς φθαρτοῖς καὶ προσκαίροις ἀφομοιοῦν τὰ ἀίδια , καὶ οἴεσθαι ὅτι , ὡς τὰ σωματικά , οὕτω γεννᾷ καὶ ὁ Θεὸς ὁμοίως · δέον ἐκ τῶν ἐναντίων λαμβάνειν τὰς ἀφορμὰς πρὸς τὴν εὐσέβειαν , ὅτι , ἐπειδὴ τὰ θνητὰ οὕτως , ὁ ἀθάνατος οὐχ οὕτως . οὔτε οὖν ἀρνεῖσθαι δεῖ τὴν θείαν γέννησιν , οὔτε σωματικαῖς ἐννοίαις καταῤῥυποῦν ἑαυτοῦ τὴν διάνοιαν . Τὸ δὲ Πνεῦμα τὸ ἅγιον Πατρὶ μὲν καὶ Υἱῷ συναριθμεῖται , διότι καὶ ὑπὲρ τὴν κτίσιν ἐστί · τέτακται δὲ ὡς ἐν εὐαγγελίῳ δεδιδάγμεθα παρὰ τοῦ Κυρίου εἰπόντος · Πορευθέντες βαπτίζετε εἰς τὸ ὄνομα τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ καὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος . ὁ δὲ προτιθεὶς Υἱοῦ , ἢ πρεσβύτερον λέγων Πατρός , οὗτος ἀνθίσταται μὲν τῇ τοῦ Θεοῦ διαταγῇ , ἀλλότριος δὲ τῆς ὑγιαινούσης πίστεως , μὴ ὃν παρέλαβε τρόπον δοξολογίας φυλάττων , ἀλλʼ ἑαυτῷ καινοφωνίαν εἰς ἀρέσκειαν ἀνθρώπων ἐπινοῶν . εἰ γὰρ ἀνώτερον Θεοῦ , οὐκ ἐκ τοῦ Θεοῦ . γέγραπται γάρ · Τὸ δὲ Πνεῦμα ἐκ τοῦ Θεοῦ . εἰ δὲ ἐκ τοῦ Θεοῦ , πῶς πρεσβύτερόν ἐστι τοῦ ἐξ οὗ ἐστί ; τίς δὲ καὶ ἡ παράνοια , ἑνὸς ὄντος τοῦ ἀγεννήτου , ἄλλο τι λέγειν τοῦ ἀγεννήτου ἀνώτερον ; ἀλλʼ οὐδὲ τοῦ Μονογενοῦς πρότερον · οὐδὲν γὰρ μέσον Υἱοῦ καὶ Πατρός . εἰ δὲ μή ἐστιν ἐκ Θεοῦ , διὰ Χριστοῦ δέ ἐστιν , οὐδέ ἐστι τὸ παράπαν . ὥστε ἡ περὶ τὴν τάξιν καινοτομία αὐτῆς τῆς ὑπάρξεως ἀθέτησιν ἔχει , καὶ ὅλης τῆς πίστεώς ἐστιν ἄρνησις . ὁμοίως οὖν ἐστιν ἀσεβὲς καὶ ἐπὶ τὴν κτίσιν καταγαγεῖν καὶ ὑπερτιθέναι αὐτὸ ἢ Υἱοῦ ἢ Πατρός , ἢ κατὰ τὸν χρόνον ἢ κατὰ τὴν τάξιν . Ἃ μὲν οὖν ἤκουσα ἐπιζητεῖσθαι παρὰ τῆς εὐλαβείας ὑμῶν , ταῦτά ἐστιν · ἐὰν δὲ δῷ ὁ Κύριος καὶ εἰς ταὐτὸν ἡμᾶς ἀλλήλοις γενέσθαι , τάχα ἄν τι καὶ περὶ τούτων πλέον εἴποιμεν , καὶ αὐτοὶ δʼ ἂν περὶ ὧν ἐπιζητοῦμεν εὕροιμέν τινα παρʼ ὑμῶν πληροφορίαν .
Lemmas: ὅσος ἀνιάω ἐγώ πρότερος φήμη λυπηρός ὁ ἀκοή ἐγώ περιηχέω , τοσοῦτος εὐφραίνω ἐγώ ὁ θεοφιλής ἐπίσκοπος ὁ ἀδελφός ἐγώ Βοσπόριος , ὁ χρηστός περί ὁ εὐλάβεια σύ διηγέομαι . φημί γάρ , ὁ ὁ Θεός χάρις , πᾶς ἐκεῖνος ὁ θρυλέω ἄνθρωπος εἰμί κατασκεύασμα οὐ ἀκριβῶς ὁ κατά σύ ἐφίστημι ἀλήθεια . προστίθημι δέ ὅτι καί διαβολή εὑρίσκω παρά σύ κατά ἐγώ ἀνόσιος , καί τοιοῦτος οἷος εἄν εἶπον ὁ μή ἐκδέχομαι καί περί ἀργός ῥῆμα δίδωμι λόγος ὁ κριτής ἐν ἡμέρα ὁ ἀνταπόδοσις αὐτός ὁ Δίκαιος . ὥστε εὐχαριστέω ὁ κύριος αὐτός τε ἰάομαι ὁ ἐπί σύ βλάβη , ὅς , ὡς ἔοικα , ἐκ συκοφαντία ἄνθρωπος εἰμί παραδέχομαι , σύ τε ἀκούω ἀποτίθημι ὁ ψευδής περί ἐγώ ὑπόληψις , ἐκ ὅς ἀκούω ὁ ἀδελφός ἐγώ διαβεβαιόω . ὅς ἐν ὅς ὁ κατά ἑαυτοῦ σύ παρίστημι , συναποδείκνυμι πάντως καί ὁ ἡμέτερος . εἷς γάρ ἐν ἀμφότερος ἐγώ ὁ ὁ πίστις φρόνημα , ἐπεί καί ὁ αὐτός πατήρ κληρονόμος ὁ κατά ὁ νικαῖος ποτέ ὁ μέγας ὁ εὐσέβεια ἐξαγγέλλω κήρυγμα · ὅς ὁ μέν ἄλλος παντάπασι εἰμί ἀσυκοφάντητος , ὁ δέ ὁ ὁμοούσιος φωνή , κακῶς παρά τίνω ἐκλαμβάνω , εἰμί τις ὁ μήπω παραδέχομαι · ὅς καί μέμφομαι ἄν τις δικαίως , καί πάλιν μέντοι συγγνώμη αὐτός ἀξιόω . ὁ μέν γάρ πατήρ μή ἀκολουθέω καί ὁ ἐκεῖνος φωνή κύριος τίθημι ὁ ἑαυτοῦ γνώμη , ἔγκλημα ἄξιος ὡς αὐθάδεια γέμω , ὁ δέ πάλιν ὑπό ἕτερος διαβάλλω αὐτός ὕποπτος ἔχω , οὗτος πως δοκέω ὁ ἔγκλημα αὐτός μέτριος ἐλευθερόω . καί γάρ ὁ εἰμί ὁ ἐπί Παῦλος ὁ Σαμοσατεύς συνέρχομαι διαβάλλω ὁ λέξις ὡς οὐ Εὔσημον . φημί γάρ ἐκεῖνος ὁ ὁ ὁμοούσιος φωνή παριστάω ἔννοια οὐσία τε καί ὁ ἀπό αὐτός , ὥστε καταμερίζω ὁ οὐσία παρέχω ὁ ὁμοούσιος ὁ προσηγορία ὁ εἰς ὁ διαιρέω . οὗτος δέ ἐπί χαλκός μέν καί ὁ ἀπό αὐτός νόμισμα ἔχω τις λόγος ὁ διανόημα · ἐπί δέ Θεός πατήρ καί Θεός υἱός οὐ οὐσία πρέσβυς οὐδέ ὑπέρκειμαι ἄμφω θεωρέω · ἀσέβεια γάρ ἐπέκεινα οὗτος καί νοέω καί φθέγγομαι . τίς γάρ εἄν γίγνομαι ὁ ἀγέννητος πρέσβυς ; ἀναιρέω δέ ἐκ ὁ βλασφημία οὗτος καί ὁ εἰς ὁ πατήρ καί υἱός πίστις · ἀδελφή γάρ ἀλλήλων ὁ ἐκ εἷς ὑφίστημι . καί ἐπεί ἐκ οὐ εἰμί εἰς ὁ εἰμί παράγω ὁ υἱός ἔτι τότε εἰμί ὁ λέγω , ἵνα καί οὗτος ἐκτέμνω ὁ ἀσέβεια ὁ ὁμοούσιος προσφωνέω . ἄχρονος γάρ καί ἀδιάστατος ὁ ὁ υἱός πρός ὁ πατήρ συνάφεια . δηλόω δέ καί ὁ προλαμβάνω ῥῆμα οὗτος εἰμί ὁ ἀνήρ ὁ διάνοια . εἶπον γάρ φάος ἐκ φάος , καί ἐκ ὁ οὐσία ὁ πατήρ ὁ υἱός γίγνομαι , οὐ δέ ποιέω , ἐπάγω οὗτος ὁ ὁμοούσιος , παραδείκνυμι ὅτι ὅσπερ ἄν τις πωλέω φάος λόγος ἐπί πατήρ , οὗτος ἁρμόζω καί ἐπί υἱός . φάος γάρ ἀληθινός πρός φάος ἀληθινός , κατά αὐτός ὁ φάος ὁ ἔννοια , οὐδείς ἔχω παραλλαγή . ἐπεί οὖν εἰμί ἄναρχος φάος ὁ Πατήρ , γεννητός δέ φάος ὁ υἱός , φάος δέ καί φάος ἑκάτερος , ὁμοούσιος εἶπον δικαίως , ἵνα ὁ ὁ φύσις ὁμότιμος παρίστημι . οὖον γάρ ὁ ἀδελφή ἀλλήλων ὁμοούσιος λέγω , ὅσπερ τις ὑπολαμβάνω · ἀλλά ὅταν καί ὁ αἴτιος καί ὁ ἐκ ὁ αἴτιος ὁ ὕπαρξις ἔχω ὁ αὐτός ὑπάρχω φύσις , ὁμοούσιος λέγω . ἄτη δέ ὁ φωνή καί ὁ ὁ Σαβέλλιος κακός ἐπανορθόω · ἀναιρέω γάρ ὁ ταυτότης ὁ ὑπόστασις καί εἰσάγω τέλειος ὁ πρόσωπον ὁ ἔννοια . οὖον γάρ αὐτός τίς εἰμί ἑαυτοῦ ὁμοούσιος , ἀλλά ἕτερος ἕτερος · ὥστε καλῶς ἔχω καί εὐσεβής , ὁ τε ὑπόστασις ὁ ἰδιότης διορίζω καί ὁ φύσις ὁ ἀπαράλλακτος παρίστημι . ὅταν δέ ἐκ ὁ οὐσία ὁ πατήρ ὁ υἱός εἰμί διδάσκω , καί γεννάω , ἀλλά οὐ ποιέω , μή καταπίπτω ἐπί ὁ σωματικός ὁ πάθος ἔννοια . οὖον γάρ μερίζω ὁ οὐσία ἀπό πατήρ εἰς υἱός , οὐδέ ῥέω γεννάω , οὐδέ προβάλλω , ὡς ὁ φυτόν ὁ καρπός , ἀλλά ἄρρητος καί ἀνεπινόητος λογισμός ἄνθρωπος ὁ θεῖος γέννησις ὁ τρόπος . ταπεινός γάρ ὁ εἰμί καί σάρκινος εἰμί διάνοια , ὁ φθαρτός καί πρόσκαιρος ἀφομοιόω ὁ ἀίδιος , καί οἴομαι ὅτι , ὡς ὁ σωματικός , οὗτος γεννάω καί ὁ θεός ὁμοίως · δήω ἐκ ὁ ἐναντίος λαμβάνω ὁ ἀφορμή πρός ὁ εὐσέβεια , ὅτι , ἐπεί ὁ θνητός οὕτως , ὁ ἀθάνατος οὐ οὕτως . οὔτε οὖν ἀρνέομαι δεῖ ὁ θεῖος γέννησις , οὔτε σωματικός ἔννοια καταρρυπόω ἑαυτοῦ ὁ διάνοια . ὁ δέ πνεῦμα ὁ ἅγιος πατήρ μέν καί υἱός συναριθμέω , διότι καί ὑπέρ ὁ κτίσις εἰμί · τάσσω δέ ὡς ἐν εὐαγγέλιον διδάσκω παρά ὁ κύριος εἶπον · πορεύω βαπτίζω εἰς ὁ ὄνομα ὁ πατήρ καί ὁ υἱός καί ὁ ἅγιος πνεῦμα . ὁ δέ προτίθημι υἱός , ἢ πρέσβυς λέγω πατήρ , οὗτος ἀνθίστημι μέν ὁ ὁ Θεός διαταγή , ἀλλότριος δέ ὁ ὑγιαίνω πίστις , μή ὅς παραλαμβάνω τρόπος δοξολογία φυλάσσω , ἀλλά ἑαυτοῦ καινοφωνία εἰς ἀρέσκεια ἄνθρωπος ἐπινοέω . εἰμί γάρ ἀνώτερος Θεός , οὐ ἐκ ὁ Θεός . γράφω γάρ · ὁ δέ πνεῦμα ἐκ ὁ Θεός . εἰμί δέ ἐκ ὁ Θεός , πῶς πρέσβυς εἰμί ὁ ἐκ ὅς εἰμί ; τίς δέ καί ὁ παράνοια , εἷς εἰμί ὁ ἀγέννητος , ἄλλος τίς λέγω ὁ ἀγέννητος ἀνώτερος ; ἀλλά οὐδέ ὁ Μονογενώ πρότερος · οὐδείς γάρ μέσος υἱός καί πατήρ . εἰμί δέ μή εἰμί ἐκ Θεός , διά Χριστός δέ εἰμί , οὐδέ εἰμί ὁ παράπαν . ὥστε ὁ περί ὁ τάξις καινοτομία αὐτός ὁ ὕπαρξις ἀθέτησις ἔχω , καί ὅλος ὁ πίστις εἰμί ἄρνησις . ὁμοίως οὖν εἰμί ἀσεβής καί ἐπί ὁ κτίσις κατάγω καί ὑπερτίθημι αὐτός ἢ υἱός ἢ πατήρ , ἢ κατά ὁ χρόνος ἢ κατά ὁ τάξις . ἁ μέν οὖν ἀκούω ἐπιζητέω παρά ὁ εὐλάβεια σύ , οὗτος εἰμί · ἐάν δέ δίδωμι ὁ Κύριος καί εἰς αὐτός ἐγώ ἀλλήλων γίγνομαι , τάχα ἄν τίς καί περί οὗτος πλέω εἶπον , καί αὐτός δέ εἄν περί ὅς ἐπιζητέω εὑρίσκω τις παρά σύ πληροφορία .