basilius-theology.epistulae 9
Εἰκόνες ὄντως τῶν ψυχῶν εἰσὶν οἱ λόγοι . κατεμάθομεν οὖν σε διὰ τοῦ γράμματος , ὅσον φασίν , ἐξ ὀνύχων τὸν λέοντα · καὶ ἥσθημεν εὑρόντες περὶ τὰ πρῶτα καὶ μέγιστα τῶν ἀγαθῶν οὐκ ἀργῶς διακείμενον , τήν τε πρὸς τὸν Θεὸν ἀγάπην καὶ πρὸς τὸν πλησίον . σημεῖον δὲ ποιούμεθα τοῦ μέν , τὴν περὶ ἡμᾶς δεξιότητά σου , τοῦ δέ , τὴν περὶ τὴν γνῶσιν σπουδήν . ὅτι δὲ ἐν δυοῖν τούτοιν ἐστὶ τὰ ὅλα , γνώριμον παντὶ Χριστοῦ μαθητῇ . Ἃ δὲ ἐπιζητεῖς τῶν Διονυσίου ἦλθε μὲν εἰς ἡμᾶς , καὶ πάνυ πολλά · οὐ πάρεστί γε μὴν τὰ βιβλία , διόπερ οὐκ ἀπεστείλαμεν . ἔχομεν δὲ γνώμης οὕτως . οὐ πάντα θαυμάζομεν τοῦ ἀνδρός · ἔστι δὲ ἃ καὶ παντελῶς διαγράφομεν . σχεδὸν γὰρ ταυτησὶ τῆς νῦν περιθρυλλουμένης ἀσεβείας , τῆς κατὰ τὸ Ἀνόμοιον λέγω , οὗτός ἐστιν , ὅσα γε ἡμεῖς ἴσμεν , ὁ πρῶτος ἀνθρώποις τὰ σπέρματα παρασχών . αἴτιον δέ , οἶμαι , οὐ πονηρία γνώμης , ἀλλὰ τὸ σφόδρα βούλεσθαι ἀντιτείνειν τῷ Σαβελλίῳ . εἴωθα γοῦν ἀπεικάζειν ἐγὼ φυτοκόμῳ , νεαροῦ φυτοῦ διαστροφὴν ἀπευθύνοντι , εἶτα τῇ ἀμετρίᾳ τῆς ἀνθολκῆς διαμαρτόντι τοῦ μέσου καὶ πρὸς τὸ ἐναντίον ἀπαγαγόντι τὸ βλάστημα . τοιοῦτόν τι καὶ περὶ τὸν ἄνδρα τοῦτον ὅτι γεγενημένον εὕρομεν . ἀντιβαίνων γὰρ σφοδρῶς τῇ ἀσεβείᾳ τοῦ Λίβυος , ἔλαθεν ἑαυτὸν εἰς τὸ ἐναντίον κακὸν ὑπὸ τῆς ἄγαν φιλοτιμίας ὑπενεχθείς . ᾧ γε τοσοῦτον ἐξαρκοῦν δεῖξαι , ὅτι οὐ ταὐτὸν τῷ ὑποκειμένῳ Πατὴρ καὶ Υἱός , καὶ ταύτῃ ἔχειν κατὰ τοῦ βλασφημοῦντος τὰ νικητήρια , ὁ δέ , ἵνα πάνυ ἐναργῶς καὶ ἐκ τοῦ περιόντος κατακρατῇ , οὐχ ἑτερότητα μόνον τῶν ὑποστάσεων τίθεται , ἀλλὰ καὶ οὐσίας διαφορὰν καὶ δυνάμεως ὕφεσιν καὶ δόξης παραλλαγήν . ὥστε ἐκ τούτου συνέβη , κακοῦ μὲν αὐτὸν κακὸν διαμεῖψαι , τῆς δὲ ὀρθότητος τοῦ λόγου διαμαρτεῖν . ταύτῃ τοι καὶ παντοδαπός ἐστιν ἐν τοῖς συγγράμμασιν , νῦν μὲν ἀναιρῶν τὸ ὁμοούσιον , διὰ τὸν ἐπʼ ἀθετήσει τῶν ὑποστάσεων κακῶς αὐτῷ κεχρημένον , νῦν δὲ προσιέμενος ἐν οἷς ἀπολογεῖται πρὸς τὸν ὁμώνυμον . πρὸς δὲ τούτοις καὶ περὶ τοῦ Πνεύματος ἀφῆκε φωνὰς ἥκιστα πρεπούσας τῷ Πνεύματι , τῆς προσκυνουμένης αὐτὸ θεότητος ἐξορίζων καὶ κάτω που τῇ κτιστῇ καὶ λειτουργῷ φύσει συναριθμῶν . ὁ μὲν οὖν ἀνὴρ τοιοῦτος . Ἐγὼ δέ , εἰ χρὴ τοὐμὸν ἴδιον εἰπεῖν , τὸ ὅμοιον κατʼ οὐσίαν , εἰ μὲν προσκείμενον ἔχει τὸ ἀπαραλλάκτως , δέχομαι τὴν φωνὴν ὡς εἰς ταὐτὸν τῷ ὁμοουσίῳ φέρουσαν κατὰ τὴν ὑγιῆ δηλονότι τοῦ ὁμοουσίου διάνοιαν . ὅπερ καὶ τοὺς ἐν Νικαίᾳ νοήσαντας , Φῶς ἐκ Φ.ωτὸς καὶ Θεὸν ἀληθινὸν ἐκ Θεοῦ ἀληθινοῦ καὶ τὰ τοιαῦτα τὸν Μονογενῆ προσειπόντας , ἐπαγαγεῖν ἀκολούθως τὸ ὁμοούσιον . οὔτε οὖν φωτὸς πρὸς φῶς , οὔτε ἀληθείας πρὸς ἀλήθειάν ποτε , οὔτε τῆς τοῦ Μονογενοῦς οὐσία πρὸς τὴν τοῦ Πατρὸς ἐπινοῆσαί τινα παραλλαγὴν δυνατόν . εἴ τις οὖν οὕτως , ὡς εἶπον , ἐκδέχοιτο , προσίεμαι τὴν φωνήν . εἰ δέ τις τοῦ ὁμοίου τὸ ἀπαράλλακτον ἀποτέμνοι , ὅπερ οἱ κατὰ τὴν Κωνσταντινούπολιν πεποιήκασιν , ὑποπτεύω τὸ ῥῆμα ὡς τοῦ Μονογενοῦς τὴν δόξαν κατασμίκρυνον . καὶ γὰρ καὶ ἀμυδραῖς ἐμφερείαις , καὶ πλεῖστον τῶν ἀρχετύπων ἀποδεούσαις , τὸ ὅμοιον πολλάκις ἐπινοεῖν εἰώθαμεν . ἐπεὶ οὖν ἧττον οἶμαι κακουργεῖσθαι τὸ ὁμοούσιον , οὕτω καὶ αὐτὸς τίθεμαι . Ἀλλὰ τί οὐκ ἐπιφοιτᾷς ἡμῖν , ὦ ἄριστε , ὥστε παρόντας ἡμᾶς ἀλλήλοις περὶ τῶν τοιούτων διαλεχθῆναι , καὶ μὴ γράμμασιν ἀψύχοις καταπιστεύειν τὰ τηλικαῦτα , ἄλλως τε μήτε πάνυ δημοσιεύειν τὰ ἑαυτῶν ἐγνωκότας ; ὅπως οὖν μὴ τὸ τοῦ Διογένους πρὸς τὸν Ἀλέξανδρον καὶ αὐτὸς ἡμῖν εἴπῃς , ὅτι ἴσον ἐστὶ παρʼ ὑμῶν τὸ δεῦρο καὶ πρὸς ὑμᾶς ἐνθένδε . ἡμεῖς μὲν γὰρ ὑπὸ τῆς ἀῤῥωστίας , μικροῦ δεῖν , ὥσπερ τὰ φυτὰ ἐπὶ τῆς αὐτῆς χώρας ἀεὶ κατεχόμεθα · καὶ ἅμα τὸ λαθεῖν βιώσαντες ἐν τοῖς πρώτοις τῶν ἀγαθῶν ἄγομεν . σὺ δὲ ἔῤῥωσαί τε , ὥς φασι , καὶ ἅμα πολίτην σεαυτὸν τῆς οἰκουμένης ποιήσας δίκαιος ἂν εἴης καὶ δεῦρο φοιτᾷν ὡς εἰς μέρος τῆς σεαυτοῦ . εἰ γὰρ καὶ τοῖς πρακτικοῖς ὑμῖν πρέπουσι δῆμοι καὶ πόλεις , αἷς τὰς κατʼ ἀρετὴν πράξεις ἐνεπιδείκνυσθε , ἀλλά γε πρὸς θεωρίαν καὶ τὴν κατὰ νοῦν ἐνέργειαν , δι’ ἧς συναπτόμεθα τῷ Θεῷ , ἀγαθὴ συνεργὸς ἡ ἡσυχία · ἣν πολλὴν ἐπὶ τῆς ἐσχατιᾶς καὶ ἄφθονον γεωργοῦμεν σὺν αὐτῷ γε εἰπεῖν τῷ παρασχομένῳ ἡμῖν Θεῷ . εἰ δὲ πάντως δεῖ περιέπειν τὰς δυναστείας καὶ περιφρονεῖν τοὺς χαμαὶ κειμένους ἡμᾶς , σὺ δὲ ἀλλὰ γράφε ἡμῖν , καὶ ταύτῃ ποίει ἡδίους .
Lemmas: Εἰκών εἰμί ὁ Ψυχή εἰμί ὁ λόγος . καταμανθάνω οὖν σύ διά ὁ γράμμα , ὅσος φημί , ἐκ ὄνυξ ὁ λέων · καί ἥδομαι εὑρίσκω περί ὁ πρῶτος καί μέγας ὁ ἀγαθός οὐ ἀργός διάκειμαι , ὁ τε πρός ὁ θεός ἀγάπη καί πρός ὁ πλησίος . σημεῖον δέ ποιέω ὁ μέν , ὁ περί ἐγώ δεξιότης σύ , ὁ δέ , ὁ περί ὁ γνῶσις σπουδή . ὅτι δέ ἐν δύο οὗτος εἰμί ὁ ὅλος , γνώριμος πᾶς Χριστός μαθητής . ἁ δέ ἐπιζητέω ὁ Διονύσιος ἔρχομαι μέν εἰς ἐγώ , καί πάνυ πολύς · οὖον πάρειμι γε μήv ὁ βιβλίον , διόπερ οὐ ἀποστέλλω . ἔχω δέ γνώμη οὕτως . οὖον πᾶς θαυμάζω ὁ ἀνήρ · εἰμί δέ ὁ καί παντελῶς διαγράφω . σχεδόν γάρ οὗτος ὁ νῦν περιθρυλλέω ἀσέβεια , ὁ κατά ὁ ἀνόμοιος λέγω , οὗτος εἰμί , ὅσος γε ἐγώ οἶδα , ὁ πρῶτος ἄνθρωπος ὁ σπέρμα παρέχω . αἴτιος δέ , οἴομαι , οὖον πονηρία γνώμη , ἀλλά ὁ σφόδρα βούλομαι ἀντιτείνω ὁ Σαβέλλιος . εἴωθα γοῦν ἀπεικάζω ἐγώ φυτοκομέω , νεαρός φυτός διαστροφή ἀπευθύνω , εἶτα ὁ ἀμετρία ὁ ἀνθολκή διαμαρτάνω ὁ μέσος καί πρός ὁ ἐναντίος ἀπάγω ὁ βλάστημα . τοιοῦτος τίς καί περί ὁ ἀνήρ οὗτος ὅτι γίγνομαι εὑρίσκω . ἀντιβαίνω γάρ σφοδρός ὁ ἀσέβεια ὁ Λίβυς , λανθάνω ἑαυτοῦ εἰς ὁ ἐναντίος κακός ὑπό ὁ ἄγαν φιλοτιμία ὑποφέρω . ὅς γε τοσοῦτος ἐξαρκέω δείκνυμι , ὅτι οὖον αὐτός ὁ ὑπόκειμαι πατήρ καί υἱός , καί οὗτος ἔχω κατά ὁ βλασφημέω ὁ νικητήριος , ὁ δέ , ἵνα πάνυ ἐναργής καί ἐκ ὁ περίειμι κατακρατέω , οὐ ἑτερότης μόνος ὁ ὑπόστασις τίθημι , ἀλλά καί οὐσία διαφορά καί δύναμις ὕφεσις καί δόξα παραλλαγή . ὥστε ἐκ οὗτος συμβαίνω , κακός μέν αὐτός κακός διαμείβω , ὁ δέ ὀρθότης ὁ λόγος διαμαρτάνω . οὗτος ὅς καί παντοδαπός εἰμί ἐν ὁ σύγγραμμα , νῦν μέν ἀναιρέω ὁ ὁμοούσιος , διά ὁ ἐπί ἀθετέω ὁ ὑπόστασις κακῶς αὐτός χράομαι , νῦν δέ προσίημι ἐν ὅς ἀπολογέομαι πρός ὁ ὁμώνυμος . πρός δέ οὗτος καί περί ὁ πνεῦμα ἀφίημι φωνή ἥκιστος πρέπω ὁ πνεῦμα , ὁ προσκυνέω αὐτός θεότης ἐξορίζω καί κάτω ποῦ ὁ κτιστός καί λειτουργός φύσις συναριθμέω . ὁ μέν οὖν ἀνήρ τοιοῦτος . ἐγώ δέ , εἰμί χρή ἐμός ἴδιος εἶπον , ὁ ὅμοιος κατά οὐσία , εἰμί μέν πρόσκειμαι ἔχω ὁ ἀπαραλλάκτως , δέχομαι ὁ φωνή ὡς εἰς αὐτός ὁ ὁμοούσιος φέρω κατά ὁ ὑγιής δηλονότι ὁ ὁμοούσιος διάνοια . ὅσπερ καί ὁ ἐν Νίκαια νοέω , Φάος ἐκ Φ.ωτὸς καί θεός ἀληθινός ἐκ Θεός ἀληθινός καί ὁ τοιοῦτος ὁ Μονογενεύς προσλέγω , ἐπάγω ἀκόλουθος ὁ ὁμοούσιος . οὔτε οὖν φάος πρός φάος , οὔτε ἀλήθεια πρός ἀλήθεια ποτός , οὔτε ὁ ὁ Μονογενώ οὐσία πρός ὁ ὁ πατήρ ἐπινοέω τις παραλλαγή δυνατός . εἰμί τις οὖν οὕτως , ὡς εἶπον , ἐκδέχομαι , προσίημι ὁ φωνή . εἰμί δέ τις ὁ ὁμοιόω ὁ ἀπαράλλακτος ἀποτέμνω , ὅσπερ ὁ κατά ὁ Κωνσταντινούπολις ποιέω , ὑποπτεύω ὁ ῥῆμα ὡς ὁ Μονογενώ ὁ δόξα κατασμικρύνω . καί γάρ καί ἀμυδρός ἐμφέρεια , καί πλεῖστος ὁ ἀρχέτυπος ἀποδέω , ὁ ὅμοιος πολλάκις ἐπινοέω εἴωθα . ἐπεί οὖν κακός οἴομαι κακουργέω ὁ ὁμοούσιος , οὗτος καί αὐτός τίθημι . ἀλλά τίς οὐ ἐπιφοιτάω ἐγώ , εἰμί ἀγαθός , ὥστε πάρειμι ἐγώ ἀλλήλων περί ὁ τοιοῦτος διαλέγω , καί μή γράμμα ἄψυχος καταπιστεύω ὁ τηλικόσδε , ἄλλως τε μήτε πάνυ δημοσιεύω ὁ ἑαυτοῦ γιγνώσκω ; ὅπως οὖν μή ὁ ὁ Διογένης πρός ὁ Ἀλέξανδρος καί αὐτός ἐγώ εἶπον , ὅτι ἴσος εἰμί παρά σύ ὁ δεῦρο καί πρός σύ ἐνθένδε . ἐγώ μέν γάρ ὑπό ὁ ἀρρωστία , μικρός δήω , ὥσπερ ὁ φυτόν ἐπί ὁ αὐτός χώρα ἀεί κατέχω · καί ἅμα ὁ λανθάνω βιόω ἐν ὁ πρῶτος ὁ ἀγαθός ἄγω . σύ δέ ῥώννυμι τε , ὅς φημί , καί ἅμα πολίτης σαυτοῦ ὁ οἰκέω ποιέω δίκαιος εἄν εἰμί καί δεῦρο φοιτάω ὡς εἰς μέρος ὁ σεαυτοῦ . εἰμί γάρ καί ὁ πρακτικός σύ πρέπω δῆμος καί πόλις , ὅς ὁ κατά ἀρετή πρᾶξις ἐνεπιδείκνυμι , ἀλλά γε πρός θεωρία καί ὁ κατά νόος ἐνέργεια , διά ὅς συνάπτω ὁ Θεός , ἀγαθός συνεργός ὁ ἡσυχία · ὅς πολύς ἐπί ὁ ἐσχατιά καί ἄφθονος γεωργέω σύν αὐτός γε εἶπον ὁ παρέχω ἐγώ Θεός . εἰμί δέ πάντως δεῖ περιέπω ὁ δυναστεία καί περιφρονέω ὁ χαμαί κεῖμαι ἐγώ , σύ δέ ἀλλά γράφω ἐγώ , καί οὗτος ποιέω ἡδύς .