basilius-theology.epistulae 5
Οὔπω εἶχον τρίτην ἢ τετάρτην ἡμέραν πληγεὶς ἐπὶ τῇ ἀκοῇ τοῦ ἀφορήτου πάθους καὶ ἔτι ἀμφίβολος ὢν διὰ τὸ μηδὲ σαφῶς δυνηθῆναι ἡμῖν τῶν ἀνιαρῶν τὸν μηνυτὴν τὸ συμβὰν διηγήσασθαι , καὶ τῷ ἀπεύχεσθαι ἀληθῆ εἶναι δυσπαραδέκτως ἔχων πρὸς τὰ θρυλλούμενα , ἐδεξάμην γράμμα τοῦ ἐπισκόπου ἀκριβῶς σημαῖνον τὴν ἀπευκτὴν ἀγγελίαν . ἐφʼ ᾧ ὅσον μὲν ἐστέναξα καὶ ὅσον ἀφῆκα δάκρυον , τί χρὴ καὶ λέγειν ; καὶ γὰρ τίς οὕτω λίθινος τὴν καρδίαν ἢ ἔξω παντελῶς τῆς ἀνθρωπίνης φύσεως ὥστε ἀπαθῶς ἐνεγκεῖν τὸ συμβὰν ἢ μετρίῳ πάθει τὴν ψυχὴν καταληφθῆναι ; Οἴκου λαμπροῦ διαδοχή , ἔρεισμα γένους , πατρίδος ἐλπίς , γονέων εὐσεβῶν βλάστημα ὑπὸ μυρίαις εὐχαῖς ἐντραφέν , ἐν αὐτῷ τῷ ἄνθει τῆς ἡλικίας ὤν , ἐκ μέσου τῶν πατρικῶν χειρῶν ἀναρπασθεὶς οἴχεται . ταῦτα ποίαν ἀδάμαντος φύσιν οὐχ ἱκανὰ ἐκλῦσαι καὶ εἰς συμπάθειαν ἀγαγεῖν ; ὥστε οὐδὲν μέγα , εἰ καὶ ἡμῶν διὰ βάθους ἥψατο τὸ κακόν , ὁλοκλήρως ἐξ ἀρχῆς προσπεφυκότων ὑμῖν καὶ τάς τε εὐφροσύνας ὑμῶν καὶ τὰς λύπας ἰδίας ἑαυτῶν ποιουμένων . καίτοιγε ἐδόκει , τόν γε μέχρι τοῦ παρόντος χρόνον , ὀλίγα εἶναι τὰ λυποῦντα ὑμᾶς , ἐν τοῖς πλείστοις δὲ κατὰ ῥοῦν ὑμῖν τὰ πράγματα φέρεσθαι · ἀλλʼ ἀθρόως , βασκανίᾳ δαίμονος , πᾶσα ἐκείνη τοῦ οἴκου ἡ εὐθηνία καὶ τῶν ψυχῶν ἡ φαιδρότης ἠφάνισται , καὶ ἐγενόμεθα τῷ βίῳ διήγημα σκυθρωπόν . ἐὰν μὲν οὖν ποτνιᾶσθαι ἐπὶ τοῖς συμβᾶσι καὶ δακρύειν βουλώμεθα , οὐκ ἐξαρκέσει ἡμῖν ὁ χρόνος τοῦ βίου · πάντες δὲ ἄνθρωποι μεθʼ ἡμῶν στένοντες παρισῶσαι τῷ πάθει τὸν ὀδυρμὸν οὐ δυνήσονται · ἀλλὰ κἂν τὰ τῶν ποταμῶν ῥεύματα δάκρυον γένηται , ἐκπληρῶσαι τῶν συμβάντων τὸν θρῆνον οὐκ ἐξαρκέσει . Ἐὰν μέντοι θελήσωμεν τὸ τοῦ Θεοῦ δῶρον ὃ ἐναπέθετο ἐν ταῖς καρδίαις ἡμῶν προενεγκεῖν νῦν · τὸν λογισμὸν λέγω τὸν σώφρονα , ὃς καὶ ἐν ταῖς εὐημερίαις μέτρα οἶδε ταῖς ψυχαῖς ἡμῶν ὁρίζειν , καὶ ἐν ταῖς κατηφεστέραις περιστάσεσιν εἰς ὑπόμνησιν ἄγειν τῶν ἀνθρωπίνων καὶ ὑποβάλλειν ἡμῖν ἅ τε εἴδομεν , ἅ τε ἠκούσαμεν , ὅτι γέμει ὁ βίος τῶν τοιούτων παθῶν , καὶ πολλὰ τῶν ἀνθρωπίνων συμφορῶν ἐστὶ τὰ ὑποδείγματα , καὶ ἐπὶ πᾶσιν , ὅτι πρόσταγμα Θεοῦ ἐστὶ τὸ μὴ λυπεῖσθαι ἐπὶ τοῖς κεκοιμημένοις τοὺς εἰς Χριστὸν πεπιστευκότας , διὰ τὴν ἐλπίδα τῆς ἀναστάσεως , καὶ ὅτι τῆς μεγάλης ὑπομονῆς μεγάλοι παρὰ τῷ ἀθλοθέτῃ στέφανοι δόξης ἀπόκεινται · ἐὰν ἐπιτρέψωμεν τῷ λογισμῷ ταῦτα ἡμῖν κατεπᾴδειν , τάχα ἂν εὕροιμέν τινα μετρίαν τοῦ κακοῦ λύσιν . διὸ παρακαλῶ σε ὡς γενναῖον ἀγωνιστὴν στῆναι πρὸς τὸ μέγεθος τῆς πληγῆς , καὶ μὴ ὑποπεσεῖν τῷ βάρει τῆς λύπης , μηδὲ καταποθῆναι τὴν ψυχήν , ἐκεῖνο πεπεισμένον , ὅτι κἂν οἱ λόγοι τῶν παρὰ Θεοῦ οἰκονομουμένων διαφεύγωσιν ἡμᾶς , ἀλλὰ πάντως γε τὸ παρὰ τοῦ σοφοῦ καὶ ἀγαπῶντος ἡμᾶς οἰκονομηθὲν ἀποδεκτόν ἐστι , κἂν ἐπίπονον ᾖ . αὐτὸς γὰρ οἶδε πῶς ἑκάστῳ διατίθησι τὸ συμφέρον καὶ διὰ τί ἄνισα τίθησιν ἡμῖν τοῦ βίου τὰ πέρατα . ἔστι γάρ τις αἰτία ἀνθρώποις ἀκατάληπτος , δι’ ἣν οἱ μὲν θᾶττον ἐντεῦθεν ἀπάγονται , οἱ δὲ ἐπὶ πλεῖον προσταλαιπωρεῖν τῷ ὀδυνηρῷ τούτῳ βίῳ καταλιμπάνονται . Ὥστε ἐπὶ πᾶσι προσκυνεῖν αὐτοῦ τὴν φιλανθρωπίαν ὀφείλομεν καὶ μὴ δυσχεραίνειν , μεμνημένοι τῆς μεγάλης ἐκείνης καὶ ἀοιδίμου φωνῆς ἣν ὁ μέγας ἀθλητὴς Ἰὼβ ἀνεφθέγξατο , ἐπὶ μιᾶς τραπέζης ἰδὼν δέκα παῖδας ἐν βραχείᾳ καιροῦ ῥοπῇ συντριβέντας · Ὁ Κύριος ἔδωκεν , ὁ Κύριος ἀφείλετο · ὡς τῷ Κυρίῳ ἔδοξεν , οὕτω καὶ ἐγένετο . ἡμέτερον ποιησώμεθα τὸ θαῦμα τοῦτο · ἴσος ὁ μισθὸς παρὰ τοῦ δικαίου κριτοῦ τοῖς τὰ ἴσα ἐπιδεικνυμένοις ἀνδραγαθήματα . οὐκ ἀπεστερήθημεν τοῦ παιδός , ἀλλʼ ἀπεδώκαμεν τῷ χρήσαντι · οὐδὲ ἠφανίσθη αὐτοῦ ἡ ζωή , ἀλλʼ ἐπὶ τὸ βέλτιον διημείφθη · οὐ γῆ κατέκρυψε τὸν ἀγαπητὸν ἡμῶν , ἀλλʼ οὐρανὸς ὑπεδέξατο . μικρὸν ἀναμείνωμεν , καὶ συνεσόμεθα τῷ ποθουμένῳ . οὐδὲ πολὺς ὁ χρόνος τῆς διαστάσεως , πάντων ὥσπερ ἐν ὁδῷ τῷ βίῳ τούτῳ πρὸς τὸ αὐτὸ καταγώγιον ἐπειγομένων · ἐν ᾧ ὁ μὲν προκατέλυσεν , ὁ δὲ ἐπῆλθεν , ὁ δὲ ἐπείγεται , πάντας δὲ ἓν ὑποδέξεται τέλος . εἰ γὰρ καὶ θᾶττον τὴν ὁδὸν προκατέλυσεν , ἀλλὰ πάντες τὴν αὐτὴν πορευσόμεθα καὶ πάντας τὸ αὐτὸ ἀναμένει κατάλυμα . μόνον γένοιτο ἡμᾶς δι’ ἀρετῆς τῇ καθαρότητι ἐκείνου ὁμοιωθῆναι , ἵνα διὰ τὸ ἄδολον τοῦ ἤθους τῆς αὐτῆς τοῖς ἐν Χριστῷ νηπίοις ἀναπαύσεως ἐπιτύχωμεν .
Lemmas: οὔπω ἔχω τρίτος ἢ τέταρτος ἡμέρα πλήσσω ἐπί ὁ ἀκοή ὁ ἀφόρητος πάθος καί ἔτι ἀμφίβολος εἰμί διά ὁ μηδέ σαφῶς δύναμαι ἐγώ ὁ ἀνιαρός ὁ μηνυτής ὁ συμβαίνω διηγέομαι , καί ὁ ἀπεύχομαι ἀληθής εἰμί δυσπαράδεκτος ἔχω πρός ὁ θρυλέω , δέχομαι γράμμα ὁ ἐπίσκοπος ἀκριβῶς σημαίνω ὁ ἀπευκτός ἀγγελία . ἐπί ὅς ὅσος μέν στενάζω καί ὅσος ἀφίημι δάκρυ , τίς χρή καί λέγω ; καί γάρ τίς οὗτος λίθινος ὁ Καρδία ἢ ἔξω παντελῶς ὁ ἀνθρώπινος φύσις ὥστε ἀπαθής φέρω ὁ συμβαίνω ἢ μέτριος πάθος ὁ ψυχή καταλαμβάνω ; οἶκος λαμπρός διαδοχή , ἔρεισμα γένος , πατρίς ἐλπίς , γονεύς εὐσεβής βλάστημα ὑπό μυρίος εὐχή ἐντρέφω , ἐν αὐτός ὁ ἄνθος ὁ ἡλικία εἰμί , ἐκ μέσος ὁ πατρικός χείρ ἀναρπάζω οἴχομαι . οὗτος ποῖος ἀδάμας φύσις οὐ ἱκανός ἐκλύω καί εἰς συμπάθεια ἄγω ; ὥστε οὐδείς μέγας , εἰμί καί ἐγώ διά βάθος ἅπτω ὁ κακός , ὁλόκληρος ἐκ ἀρχή προσφύω σύ καί ὁ τε Εὐφρόσυνος σύ καί ὁ λύπη ἴδιος ἑαυτοῦ ποιέω . καίτοι δοκέω , ὁ γε μέχρι ὁ πάρειμι χρόνος , ὀλίγος εἰμί ὁ λυπέω σύ , ἐν ὁ πλεῖστος δέ κατά ῥόος σύ ὁ πρᾶγμα φέρω · ἀλλά ἀθρόος , βασκανία δαίμων , πᾶς ἐκεῖνος ὁ οἶκος ὁ εὐθηνία καί ὁ Ψυχή ὁ φαιδρότης ἀφανίζω , καί γίγνομαι ὁ βίος διήγημα σκυθρωπός . ἐάν μέν οὖν ποτνιάομαι ἐπί ὁ συμβαίνω καί δάκρυ βούλομαι , οὐ ἐξαρκέω ἐγώ ὁ χρόνος ὁ βίος · πᾶς δέ ἄνθρωπος μετά ἐγώ στένω παρισόω ὁ πάθος ὁ ὀδυρμός οὖον δύναμαι · ἀλλά κἀν ὁ ὁ ποταμός ῥεῦμα δάκρυ γίγνομαι , ἐκπληρόω ὁ συμβαίνω ὁ θρῆνος οὐ ἐξαρκέω . ἐάν μέντοι ἐθέλω ὁ ὁ Θεός δῶρον ὅς ἐναπέθω ἐν ὁ Καρδία ἐγώ προφέρω νῦν · ὁ λογισμός λέγω ὁ σώφρων , ὅς καί ἐν ὁ εὐημερία μέτρον οἶδα ὁ Ψυχή ἐγώ ὁρίζω , καί ἐν ὁ κατηφής περίστασις εἰς ὑπόμνησις ἄγω ὁ ἀνθρώπινος καί ὑποβάλλω ἐγώ ὅς τε ὁράω , ὅς τε ἀκούω , ὅτι γέμω ὁ βίος ὁ τοιοῦτος πάθος , καί πολύς ὁ ἀνθρώπινος συμφορά εἰμί ὁ ὑπόδειγμα , καί ἐπί πᾶς , ὅτι πρόσταγμα Θεός εἰμί ὁ μή λυπέω ἐπί ὁ κοιμάω ὁ εἰς Χριστός πιστεύω , διά ὁ ἐλπίς ὁ ἀνάστασις , καί ὅτι ὁ μέγας ὑπομονή μέγας παρά ὁ ἀθλοθέτης στέφανος δόξα ἀπόκειμαι · ἐάν ἐπιτρέπω ὁ λογισμός οὗτος ἐγώ κατεπᾴδω , τάχα εἄν εὑρίσκω τις μέτριος ὁ κακός λύσις . διό παρακαλέω σύ ὡς γενναῖος ἀγωνιστής ἵστημι πρός ὁ μέγεθος ὁ πληγή , καί μή ὑποπίπτω ὁ βάρος ὁ λύπη , μηδέ καταποθῆναι ὁ Ψυχή , ἐκεῖνος πείθω , ὅτι κἀν ὁ λόγος ὁ παρά Θεός οἰκονομέω διαφεύγω ἐγώ , ἀλλά πάντως γε ὁ παρά ὁ σοφός καί ἀγάπη ἐγώ οἰκονομέω ἀποδεκτός εἰμί , κἀν ἐπίπονος εἰμί . αὐτός γάρ οἶδα πῶς ἕκαστος διατίθημι ὁ συμφέρω καί διά τίς ἄνισος τίθημι ἐγώ ὁ βίος ὁ πέρας . εἰμί γάρ τις αἰτία ἄνθρωπος ἀκατάληπτος , διά ὅς ὁ μέν ταχύς ἐντεῦθεν ἀπάγω , ὁ δέ ἐπί πλείων προσταλαιπωρέω ὁ ὀδυνηρός οὗτος βίος καταλιμπάνω . ὥστε ἐπί πᾶς προσκυνέω αὐτός ὁ φιλανθρωπία ὀφείλω καί μή δυσχεραίνω , μιμνήσκω ὁ μέγας ἐκεῖνος καί ἀοίδιμος φωνή ὅς ὁ μέγας ἀθλητής Ἰώβ ἀναφθέγγομαι , ἐπί εἷς τράπεζα εἶδον δέκα παῖς ἐν βραχύς καιρός ῥοπή συντρίβω · ὁ Κύριος δίδωμι , ὁ Κύριος ἀφαιρέω · ὡς ὁ κύριος δοκέω , οὗτος καί γίγνομαι . ἡμέτερος ποιέω ὁ θαῦμα οὗτος · ἴσος ὁ μισθός παρά ὁ Δίκαιος κριτής ὁ ὁ ἴσος ἐπιδείκνυμι ἀνδραγάθημα . οὐ ἀποστερέω ὁ παῖς , ἀλλά ἀποδίδωμι ὁ χράω · οὐδέ ἀφανίζω αὐτός ὁ ζωή , ἀλλά ἐπί ὁ ἀγαθός διαμείβω · οὖον γῆ κατακρύπτω ὁ ἀγαπητός ἐγώ , ἀλλά οὐρανός ὑποδείκνυμι . μικρός ἀναμένω , καί σύνειμι ὁ ποθέω . οὐδέ πολύς ὁ χρόνος ὁ διάστασις , πᾶς ὥσπερ ἐν ὁδός ὁ βίος οὗτος πρός ὁ αὐτός καταγώγιον ἐπείγω · ἐν ὅς ὁ μέν προκαταλύω , ὁ δέ ἐπέρχομαι , ὁ δέ ἐπείγω , πᾶς δέ εἷς ὑποδείκνυμι τέλος . εἰμί γάρ καί ταχύς ὁ ὁδός προκαταλύω , ἀλλά πᾶς ὁ αὐτός πορεύω καί πᾶς ὁ αὐτός ἀναμένω κατάλυμα . μόνος γίγνομαι ἐγώ διά ἀρετή ὁ καθαρότης ἐκεῖνος ὁμοιόω , ἵνα διά ὁ ἄδολος ὁ ἦθος ὁ αὐτός ὁ ἐν Χριστός νήπιος ἀνάπαυσις ἐπιτυγχάνω .