basilius-theology.epistulae 361
Τῷ δεσπότῃ μου αἰδεσιμωτάτῳ Ἀπολιναρίῳ , Βασίλειος . πρότερον μέν σοι περὶ τῶν ἐν ταῖς Γραφαῖς ἀσαφῶν ἐπεστέλλομεν , καὶ ηὐφραινόμεθα οἷς τε ἔπεμπες οἷς τε ὑπισχνοῦ . νῦν δὲ μείζων ἡμῖν ὑπὲρ μειζόνων ἡ φροντὶς προσελήλυθεν , εἰς ἣν οὐδένα ἕτερον ἔχομεν ἐν τοῖς νῦν ἀνθρώποις τοιοῦτον κοινωνὸν καὶ προστάτην ἐπικαλέσασθαι , ὁποῖόν σε καὶ ἐν γνώσει καὶ ἐν λόγῳ ἀκριβῆ τε ὁμοῦ καὶ εὐπρόσιτον ὁ Θεὸς ἡμῖν ἐδωρήσατο . Ἐπεὶ οὖν οἱ πάντα φύροντες , καὶ λόγων καὶ ζητημάτων τὴν οἰκουμένην ἐμπλήσαντες , τὸ τῆς οὐσίας ὄνομα ὡς ἀλλότριον τῶν θείων λογίων ἐξέβαλον , καταξίωσον ἡμῖν σημᾶναι , ὅπως τε οἱ πατέρες αὐτῷ ἐχρήσαντο , καὶ εἰ μηδαμοῦ εὗρες ἐν τῇ Γραφῇ κείμενον . τὸν γὰρ ἐπιούσιον ἄρτον , καὶ τὸν λαὸν τὸν περιούσιον , καὶ εἴ τι τοιοῦτον , ὡς οὐδὲν ἔχοντα κοινὸν διαπτύουσιν . ἔπειτα μέντοι καὶ περὶ αὐτοῦ τοῦ ὁμοουσίου ( οὗ ἕνεκεν ἡγοῦμαι ταῦτα κατασκευάζειν αὐτούς , βαθέως τὴν οὐσίαν διαβάλλοντας , ὑπὲρ τοῦ μηδεμίαν χώραν τῷ ὁμοουσίῳ καταλιπεῖν ) διαλαβεῖν ἡμῖν πλατύτερον βουλήθητι , τίνα τὴν διάνοιαν ἔχει , καὶ πῶς ἂν ὑγιῶς λέγοιτο , ἐφʼ ὧν οὔτε γένος κοινὸν ὑπερκείμενον θεωρεῖται , οὔτε ὑλικὸν ὑποκείμενον προϋπάρχον , οὐκ ἀπομερισμὸς τοῦ προτέρου εἰς τὸ δεύτερον . πῶς οὖν χρὴ λέγειν ὁμοούσιον τὸν Υἱὸν τῷ Πατρί , εἰς μηδεμίαν ἔννοιαν τῶν εἰρημένων καταπίπτοντας , θέλησον ἡμῖν πλατύτερον διαρθρῶσαι . ἡμεῖς μὲν γὰρ ὑπειλήφαμεν , ὅπερ ἂν εἶναι καθʼ ὑπόθεσιν τοῦ Πατρὸς οὐσία ληφθῇ , τοῦτο εἶναι πάντως ἀναγκαῖον καὶ τὴν τοῦ Υἱοῦ λαμβάνεσθαι . ὥστε εἰ φῶς νοητόν , ἀΐδιον , ἀγέννητον τὴν τοῦ Πατρὸς οὐσίαν τις λέγοι , φῶς νοητόν , ἀΐδιον , ἀγέννητον καὶ τὴν τοῦ Μονογενοῦς οὐσίαν ἐρεῖ . πρὸς δὲ τὴν τοιαύτην ἔννοιαν δοκεῖ μοι ἡ τοῦ ἀπαραλλάκτως ὁμοίου φωνὴ μᾶλλον ἤπερ ἡ τοῦ ὁμοουσίου ἁρμόττειν . φῶς γὰρ φωτὶ μηδεμίαν ἐν τῷ μᾶλλον καὶ ἧττον τὴν διαφορὰν ἔχον , ταὐτὸν μὲν οὐκ εἶναι ( διότι ἐν ἰδίᾳ περιγραφῇ τῆς οὐσίας ἐστὶν ἑκάτερον ) , ὅμοιον δὲ κατʼ οὐσίαν ἀκριβῶς ἀπαραλλάκτως , ὀρθῶς ἂν οἶμαι λέγεσθαι . εἴτε οὖν ταύτας χρὴ διαλέγεσθαι τὰς ἐννοίας , εἴτε ἑτέρας μείζους ἀντιλαβεῖν , ὡς σοφὸς ἰατρὸς ( καὶ γὰρ ἐξεφήναμέν σοι τὰ ἐν τῇ καρδίᾳ ) , τὸ μὲν ἀρρωστοῦν ἴασαι , τὸ δὲ σαθρὸν ὑποστήριξον , παντὶ δὲ τρόπῳ βεβαίωσον ἡμᾶς . Τοὺς μετὰ τῆς εὐλαβείας σου ἀδελφοὺς ἀσπάζομαι , καὶ ἀξιῶ μετὰ σοῦ εὔχεσθαι ὑπὲρ ἡμῶν , ἵνα σωθῶμεν . ὁ ἑταῖρος Γρηγόριος , τὸν μετὰ τῶν γονέων ἑλόμενος βίον , αὐτοῖς σύνεστιν . ὑγιαίνων ἐπιπλεῖστον φυλαχθείης ἡμῖν , ὠφελῶν ἡμᾶς καὶ ταῖς εὐχαῖς καὶ τῇ γνώσει .
Lemmas: ὁ δεσπότης ἐγώ αἰδέσιμος απολιναριον , Βασίλειος . πρότερος μέν σύ περί ὁ ἐν ὁ γραφή ἀσαφής ἐπιστέλλω , καί εὐφραίνω ὅς τε πέμπω ὅς τε ὑπισχνέομαι . νῦν δέ μείζων ἐγώ ὑπέρ μείζων ὁ φροντίς προσέρχομαι , εἰς ὅς οὐδείς ἕτερος ἔχω ἐν ὁ νῦν ἄνθρωπος τοιοῦτος κοινωνός καί προστάτης ἐπικαλέω , ὁποῖος σύ καί ἐν γνῶσις καί ἐν λόγος ἀκριβής τε ὁμοῦ καί εὐπρόσιτος ὁ θεός ἐγώ δωρέω . ἐπεί οὖν ὁ πᾶς φύρω , καί λόγος καί ζήτημα ὁ οἰκέω ἐμπίπλημι , ὁ ὁ οὐσία ὄνομα ὡς ἀλλότριος ὁ θεῖον λόγιος ἐκβάλλω , καταξιόω ἐγώ σημαίνω , ὅπως τε ὁ πατήρ αὐτός χράω , καί εἰμί μηδαμοῦ εὑρίσκω ἐν ὁ γραφή κεῖμαι . ὁ γάρ ἐπιούσιος ἄρτος , καί ὁ λαός ὁ περιούσιος , καί εἰμί τίς τοιοῦτος , ὡς οὐδείς ἔχω κοινός διαπτύω . ἔπειτα μέντοι καί περί αὐτός ὁ ὁμοούσιος ( ὅς ἕνεκα ἡγέομαι οὗτος κατασκευάζω αὐτός , βαθύς ὁ οὐσία διαβάλλω , ὑπέρ ὁ μηδείς χώρα ὁ ὁμοούσιος καταλείπω ) διαλαμβάνω ἐγώ πλατύς βούλομαι , τίς ὁ διάνοια ἔχω , καί πῶς εἄν ὑγιής λέγω , ἐπί ὅς οὔτε γένος κοινός ὑπέρκειμαι θεωρέω , οὔτε ὑλικός ὑπόκειμαι προυπάρχω , οὐ ἀπομερισμός ὁ πρότερος εἰς ὁ δύο . πῶς οὖν χρή λέγω ὁμοούσιος ὁ υἱός ὁ πατήρ , εἰς μηδείς ἔννοια ὁ εἴρω καταπίπτω , ἐθέλω ἐγώ πλατύς διαρθρόω . ἐγώ μέν γάρ ὑπολαμβάνω , ὅσπερ εἄν εἰμί κατά ὑπόθεσις ὁ πατήρ οὐσία λαμβάνω , οὗτος εἰμί πάντως ἀναγκαῖος καί ὁ ὁ υἱός λαμβάνω . ὥστε εἰμί φάος νοητός , ἀΐδιος , ἀγέννητος ὁ ὁ πατήρ οὐσία τις λέγω , φάος νοητός , ἀΐδιος , ἀγέννητος καί ὁ ὁ Μονογενώ οὐσία εἴρω . πρός δέ ὁ τοιοῦτος ἔννοια δοκέω ἐγώ ὁ ὁ ἀπαραλλάκτως ὁμοιόω φωνή μᾶλλον ἤ2 ὁ ὁ ὁμοούσιος ἁρμόζω . φάος γάρ φάος μηδείς ἐν ὁ μᾶλλον καί κακός ὁ διαφορά ἔχω , αὐτός μέν οὐ εἰμί ( διότι ἐν ἴδιος περιγραφή ὁ οὐσία εἰμί ἑκάτερος ) , ὅμοιος δέ κατά οὐσία ἀκριβῶς ἀπαραλλάκτως , ὀρθῶς εἄν οἴομαι λέγω . εἴτε οὖν οὗτος χρή διαλέγω ὁ ἔννοια , εἴτε ἕτερος μείζων ἀντιλαμβάνω , ὡς σοφός ἰατρός ( καί γάρ ἐκφαίνω σύ ὁ ἐν ὁ Καρδία ) , ὁ μέν ἀρρωστέω ἰάομαι , ὁ δέ σαθρός ὑποστηρίζω , πᾶς δέ τρόπος βεβαιόω ἐγώ . ὁ μετά ὁ εὐλάβεια σύ ἀδελφός ἀσπάζομαι , καί ἀξιόω μετά σύ εὔχομαι ὑπέρ ἐγώ , ἵνα σῴζω . ὁ ἑταῖρος Γρηγόριος , ὁ μετά ὁ γονεύς αἱρέω βίος , αὐτός σύνειμι . ὑγιαίνω ἐπιπλεῖστον φυλάσσω ἐγώ , ὠφελέω ἐγώ καί ὁ εὐχή καί ὁ γνῶσις .