basilius-theology.epistulae 159
Ὅσην εὐφροσύνην παρέσχε μοι τὸ γράμμα τῆς κοσμιότητός σου εἰκάζεις πάντως αὐτοῖς τοῖς ἐπεσταλμένοις . τί γὰρ ἂν ἥδιον γένοιτο ἀνθρώπῳ εὐχὴν ποιουμένῳ φοβουμένοις Θεὸν ἀεὶ προσομιλεῖν καὶ τοῦ παρʼ αὐτῶν κέρδους μεταλαμβάνειν , γραμμάτων τοιούτων , δι’ ὧν ἡ Θεοῦ γνῶσις ἐπιζητεῖται ; εἰ γὰρ τὸ ζῇν ἡμῖν Χριστός , ἀκολούθως καὶ ὁ λόγος ἡμῶν περὶ Χριστοῦ ὀφείλει εἶναι , καὶ ἡ ἔννοια καὶ πᾶσα πρᾶξις τῶν ἐντολῶν αὐτοῦ ἠρτῆσθαι , καὶ ἡ ψυχὴ ἡμῶν κατʼ αὐτὸν μεμορφῶσθαι . χαίρω τοίνυν περὶ τοιούτων ἐρωτώμενος καὶ συγχαίρω τοῖς ἐρωτῶσιν . ἡμῖν τοίνυν ἑνὶ μὲν λόγῳ ἡ τῶν ἐν Νικαίᾳ συνελθόντων πατέρων πίστις πασῶν τῶν ὕστερον ἐφευρεθεισῶν προτετίμηται · ἐν ᾗ ὁμοούσιος ὁμολογεῖται ὁ Υἱὸς τῷ Πατρί , καὶ τῆς αὐτῆς ὑπάρχων φύσεως ἧς ὁ γεννήσας . φῶς γὰρ ἐκ φωτός , καὶ Θεὸν ἐκ Θεοῦ , καὶ ἀγαθὸν ἐξ ἀγαθοῦ , καὶ τὰ τοιαῦτα πάντα , ὑπό τε τῶν ἁγίων ἐκείνων ὡμολογήθη · καὶ ὑφʼ ἡμῶν νῦν , τῶν εὐχομένων κατʼ ἴχνη βαίνειν ἐκείνοις , προσμαρτυρεῖται . Ἐπειδὴ δὲ τὸ νῦν ἀνακύψαν παρὰ τῶν ἀεὶ καινοτομεῖν ἐπιχειρούντων ζήτημα , παρασιωπηθὲν τοῖς πάλαι διὰ τὸ ἀναντίρρητον , ἀδιάρθρωτον κατελείφθη ( λέγω δὴ τὸ περὶ τοῦ ἁγίου Πνεύματος ) . προστίθεμεν τὸν περὶ τούτου λόγον ἀκολούθως τῇ τῆς Γραφῆς ἐννοίᾳ · ὅτι ὡς βαπτιζόμεθα , οὕτω καὶ πιστεύομεν · ὡς πιστεύομεν , οὕτω καὶ δοξολογοῦμεν . ἐπειδὴ οὖν βάπτισμα ἡμῖν δέδοται παρὰ τοῦ Σωτῆρος εἰς ὄνομα Πατρὸς καὶ Υἱοῦ καὶ ἁγίου Πνεύματος , ἀκόλουθον τῷ βαπτίσματι τὴν ὁμολογίαν τῆς πίστεως παρεχόμεθα , ἀκόλουθον δὲ καὶ τὴν δοξολογίαν τῇ πίστει , συνδοξάζοντες Πατρὶ καὶ Υἱῷ τὸ ἅγιον Πνεῦμα , τῷ πεπεῖσθαι μὴ ἀλλότριον εἶναι τῆς θείας φύσεως . οὐ γὰρ ἂν τῶν αὐτῶν μετέσχε τιμῶν τὸ ἀπεξενωμένον κατὰ τὴν φύσιν . τοὺς δὲ κτίσμα λέγοντας τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιον ἐλεοῦμεν , ὡς εἰς τὸ ἀσυγχώρητον πτῶμα τῆς εἰς αὐτὸ βλασφημίας διὰ τῆς τοιαύτης φωνῆς καταπίπτοντας . ὅτι γὰρ διώρισται κτίσις θεότητος οὐδενὸς λόγου προσδεῖ τοῖς κατὰ μικρὸν ταῖς Γραφαῖς ἐγγεγυμνασμένοις . ἡ μὲν γὰρ κτίσις δουλεύει , τὸ δὲ Πνεῦμα ἐλευθεροῖ · ἡ κτίσις ζωῆς προσδεής ἐστι , τὸ Πνεῦμά ἐστι τὸ ζωοποιοῦν · ἡ κτίσις διδασκαλίας προσδεῖται , τὸ Πνεῦμά ἐστι τὸ δίδασκον · ἡ κτίσις ἁγιάζεται , τὸ Πνεῦμά ἐστι τὸ ἁγίαζον . κἂν ἀγγέλους εἴπῃς , κἂν ἀρχαγγέλους , κἂν πάσας τὰς ὑπερκοσμίους δυνάμεις , διὰ τοῦ Πνεύματος τὴν ἁγιωσύνην λαμβάνουσιν . αὐτὸ δὲ τὸ Πνεῦμα φυσικὴν ἔχει τὴν ἁγιότητα , οὐ κατὰ χάριν λαβόν , ἀλλὰ συνουσιωμένην αὐτῷ · ὅθεν καὶ τῆς προσηγορίας τῆς τοῦ ἁγίου ἐξαιρέτως τετύχηκεν . ὃ τοίνυν φύσει ἅγιον , ὡς φύσει ἅγιος ὁ Πατήρ , καὶ φύσει ἅγιος ὁ Υἱός , οὔτε αὐτοὶ τῆς θείας καὶ μακαρίας Τριάδος χωρίσαι καὶ διατεμεῖν ἀνεχόμεθα , οὔτε τοὺς εὐκόλως τῇ κτίσει συναριθμοῦντας ἀποδεχόμεθα . Ταῦτα , ὥσπερ ἐν κεφαλαίῳ , ἀρκούντως τῇ εὐλαβείᾳ ὑμῶν εἰρήσθω . ἀπὸ γὰρ μικρῶν σπερμάτων γεωργήσετε τὸ πλεῖον τῆς εὐσεβείας , συνεργοῦντος ὑμῖν τοῦ ἁγίου Πνεύματος . δίδου γὰρ σοφῷ ἀφορμήν , καὶ σοφώτερος ἔσται . τὴν δὲ τελειοτέραν διδασκαλίαν εἰς τὴν κατʼ ὀφθαλμοὺς συντυχίαν ὑπερθησόμεθα , δι’ ἧς καὶ τὰ ἀντικείμενα ἐπιλύσασθαι , καὶ πλατυτέρας τὰς ἐκ τῶν Γραφῶν παρασχέσθαι μαρτυρίας , καὶ πάντα τύπον τὸν ὑγιῆ τῆς πίστεως βεβαιώσασθαι δυνατόν . τὸ δὲ νῦν ἔχον συγγνώμην νείματε τῇ βραχύτητι . καὶ γὰρ οὐδʼ ἂν ἐπέστειλα τὴν ἀρχήν , εἰ μὴ μείζονα ἡγούμην τὴν βλάβην ἀρνήσασθαι τὴν αἴτησιν παντελῶς , ἢ ἐλλιπῶς παρασχέσθαι .
Lemmas: ὅσος Εὐφρόσυνος παρέχω ἐγώ ὁ γράμμα ὁ κοσμιότης σύ εἰκάζω πάντως αὐτός ὁ ἐπιστέλλω . τίς γάρ εἄν ἡδύς γίγνομαι ἄνθρωπος εὐχή ποιέω φοβέω θεός ἀεί προσομιλέω καί ὁ παρά αὐτός κέρδος μεταλαμβάνω , γράμμα τοιοῦτος , διά ὅς ὁ Θεός γνῶσις ἐπιζητέω ; εἰμί γάρ ὁ ζάω ἐγώ Χριστός , ἀκόλουθος καί ὁ λόγος ἐγώ περί Χριστός ὀφείλω εἰμί , καί ὁ ἔννοια καί πᾶς πρᾶξις ὁ ἐντολή αὐτός ἀρτάω , καί ὁ ψυχή ἐγώ κατά αὐτός μορφόω . χαίρω τοίνυν περί τοιοῦτος ἐρωτάω καί συγχαίρω ὁ ἐρωτάω . ἐγώ τοίνυν εἷς μέν λόγος ὁ ὁ ἐν Νίκαια συνέρχομαι πατήρ πίστις πᾶς ὁ ὕστερος ἐφευρίσκω προτιμάω · ἐν ὅς ὁμοούσιος ὁμολογέω ὁ υἱός ὁ πατήρ , καί ὁ αὐτός ὑπάρχω φύσις ὅς ὁ γεννάω . φάος γάρ ἐκ φάος , καί θεός ἐκ Θεός , καί ἀγαθός ἐκ ἀγαθός , καί ὁ τοιοῦτος πᾶς , ὑπό τε ὁ ἅγιος ἐκεῖνος ὁμολογέω · καί ὑπό ἐγώ νῦν , ὁ εὔχομαι κατά ἴχνος βαίνω ἐκεῖνος , προσμαρτυρέω . ἐπεί δέ ὁ νῦν ἀνακύπτω παρά ὁ ἀεί καινοτομέω ἐπιχειρέω ζήτημα , παρασιωπάω ὁ πάλαι διά ὁ ἀναντίρρητος , ἀδιάρθρωτος καταλείπω ( λέγω δή ὁ περί ὁ ἅγιος πνεῦμα ) . προστίθημι ὁ περί οὗτος λόγος ἀκόλουθος ὁ ὁ γραφή ἔννοια · ὅτι ὡς βαπτίζω , οὗτος καί πιστεύω · ὡς πιστεύω , οὗτος καί δοξολογώ . ἐπεί οὖν βάπτισμα ἐγώ δίδωμι παρά ὁ Σωτήρ εἰς ὄνομα πατήρ καί υἱός καί ἅγιος πνεῦμα , ἀκόλουθος ὁ βάπτισμα ὁ ὁμολογία ὁ πίστις παρέχω , ἀκόλουθος δέ καί ὁ δοξολογία ὁ πίστις , συνδοξάζω πατήρ καί υἱός ὁ ἅγιος πνεῦμα , ὁ πείθω μή ἀλλότριος εἰμί ὁ θεῖος φύσις . οὖον γάρ εἄν ὁ αὐτός μετέχω τιμή ὁ ἀποξενόω κατά ὁ φύσις . ὁ δέ κτίσμα λέγω ὁ πνεῦμα ὁ ἅγιος ἐλεέω , ὡς εἰς ὁ ἀσυγχώρητος πτῶμα ὁ εἰς αὐτός βλασφημία διά ὁ τοιοῦτος φωνή καταπίπτω . ὅτι γάρ διά-ὁρίζω κτίσις θεότης οὐδείς λόγος προσδέω ὁ κατά μικρός ὁ γραφή ἐγγυμνάζω . ὁ μέν γάρ κτίσις δουλεύω , ὁ δέ πνεῦμα ἐλευθερόω · ὁ κτίσις ζωή προσδεής εἰμί , ὁ πνεῦμα εἰμί ὁ ζωοποιέω · ὁ κτίσις διδασκαλία προσδέω , ὁ πνεῦμα εἰμί ὁ διδάσκω · ὁ κτίσις ἁγίζω , ὁ πνεῦμα εἰμί ὁ ἁγίζω . κἀν ἄγγελος εἶπον , κἀν ἀρχάγγελος , κἀν πᾶς ὁ ὑπερκόσμιος δύναμις , διά ὁ πνεῦμα ὁ ἁγιωσύνη λαμβάνω . αὐτός δέ ὁ πνεῦμα φυσικός ἔχω ὁ ἁγιότης , οὖον κατά χάρις λαμβάνω , ἀλλά συνουσιάζω αὐτός · ὅθεν καί ὁ προσηγορία ὁ ὁ ἅγιος ἐξαίρετος τυγχάνω . ὅς τοίνυν φύσις ἅγιος , ὡς φύσις ἅγιος ὁ Πατήρ , καί φύσις ἅγιος ὁ υἱός , οὔτε αὐτός ὁ θεῖος καί μακάριος Τριάς χωρίζω καί διατέμνω ἀνέχω , οὔτε ὁ εὐκόλως ὁ κτίζω συναριθμέω ἀποδέχομαι . οὗτος , ὥσπερ ἐν κεφάλαιος , ἀρκούντως ὁ εὐλάβεια σύ εἴρω . ἀπό γάρ μικρός σπέρμα γεωργέω ὁ πλείων ὁ εὐσέβεια , συνεργέω σύ ὁ ἅγιος πνεῦμα . δίδωμι γάρ σοφός ἀφορμή , καί σοφός εἰμί . ὁ δέ τέλειος διδασκαλία εἰς ὁ κατά ὀφθαλμός συντυχία ὑπερτίθημι , διά ὅς καί ὁ ἀντίκειμαι ἐπιλύω , καί πλατύς ὁ ἐκ ὁ Γραφής παρέχω μαρτυρία , καί πᾶς τύπος ὁ ὑγιής ὁ πίστις βεβαιόω δυνατός . ὁ δέ νῦν ἔχω συγγνώμη νέμω ὁ βραχύτης . καί γάρ οὐδέ εἄν ἐπιστέλλω ὁ ἀρχή , εἰμί μή μείζων ἡγέομαι ὁ βλάβη ἀρνέομαι ὁ αἴτησις παντελῶς , ἢ ἐλλιπῶς παρέχω .