basilius-theology.epistulae 74
Ἐμὲ τί οἴει πόσου ποτʼ ἂν τιμήσασθαι τὸ εἰς ταὐτὸν ποθʼ ἡμᾶς ἀλλήλοις ἐλθεῖν καὶ ἐπὶ πλεῖον σοὶ συγγενέσθαι , ὥστε πάντων ἀπολαῦσαι τῶν ἐν σοὶ καλῶν ; καὶ γὰρ εἰ μέγα πρὸς μαρτυρίαν παιδεύσεως τὸ πολλῶν ἀνθρώπων ἰδεῖν ἄστεα , καὶ νόον γνῶναι , τοῦτο οἶμαι δι’ ὀλίγου χαρίζεσθαι τὴν σὴν ὁμιλίαν . τί γὰρ διαφέρει πολλοὺς ἰδεῖν κατὰ μέρος , ἢ ἕνα τὸν πάντων ὁμοῦ τὴν πεῖραν ἀναδεξάμενον ; μᾶλλον δὲ ἐγὼ καὶ πλεῖστον ἂν ἔχειν εἴποιμι τὸ διάφορον , ὅσα ἀταλαίπωρον τὴν γνῶσιν τῶν καλῶν προξενεῖ , καὶ καθαρὰν τῆς πρὸς τὸ χεῖρον ἐπιμιξίας συνάγει τὴν ἱστορίαν τῆς ἀρετῆς . εἴτε γὰρ πρᾶξις ἀρίστη , εἴτε λόγος μνήμης ἄξιος , εἴτε πολιτεῖαι ἀνδρῶν ὑπερπεφυκότων τοὺς ἄλλους , πάντα τῷ σῷ ταμιείῳ τῆς ψυχῆς ἐναπόκειται . ὥστε οὐκ εἰς ἐνιαυτὸν μόνον , ὡς ὁ Ἀλκίνοος τοῦ Ὀδυσσέως , ἀλλʼ εἰς πάντα μου τὸν βίον εὐξαίμην ἄν σου ἀκούειν , καὶ μακρὸν ἄν μοι γενέσθαι τούτου γε ἕνεκα τοῦτον , καὶ ταῦτα δυσκόλως πρὸς αὐτὸν διακείμενος . τί δήποτʼ οὖν ἐπιστέλλω νῦν , παρεῖναι δέον ; ὅτι με κάμνουσα ἡ πατρὶς ἐπείγει πρὸς ἑαυτήν . οἷα γὰρ πέπονθεν , οὐκ ἀγνοεῖς , ὦ ἄριστε · ὅτι Πενθέως τρόπον Μαινάδες ὄντως τινές , δαίμονες , αὐτὴν διεσπάσαντο . διαιροῦσι γὰρ αὐτὴν καὶ ἐπιδιαιροῦσιν · ὥσπερ οἱ κακοὶ τῶν ἰατρῶν , χαλεπώτερα τὰ ἕλκη ποιοῦντες τῇ παρʼ ἑαυτῶν ἀπειρίᾳ . ἐπεὶ οὖν κέκμηκε κατατεμνομένη , λείπεται αὐτὴν θεραπεύειν , ὡς ἀρρωστοῦσαν . ἐπέστειλαν οὖν ἐπείγοντες ἡμᾶς οἱ πολῖται · καὶ ἀνάγκη ἀπαντᾷν , οὐχ ὥς τι ὄφελος ἐσομένους τοῖς πράγμασιν , ἀλλὰ τὴν ἐκ τῆς ἀπολείψεως μέμψιν ἐκκλίνοντας . οἶσθα γάρ , ὡς εὔκολοι μὲν ἐλπίσαι οἱ ἀμηχανοῦντες , εὔκολοι δέ που καὶ καταμέμψασθαι , ἐπὶ τὸ παρεθὲν ἀεὶ τρέποντες τὰς αἰτίας . Καίτοι ἔγωγε καὶ αὐτοῦ τούτου ἕνεκεν ἐδεόμην σοι συνελθεῖν καὶ δοῦναι γνώμην · μᾶλλον δὲ παρακαλέσαι ἐνθυμηθῆναί τι νεανικὸν καὶ πρέπον τῷ σεαυτοῦ φρονήματι , καὶ εἰς γόνυ κλιθεῖσαν τὴν πατρίδα ἡμῶν μὴ περιιδεῖν , ἀλλὰ καταλαβόντα τὸ στρατόπεδον εἰπεῖν μετὰ παρρησίας τῆς σῆς μήτοι νομίζειν αὐτοὺς δύο κεκτῆσθαι ἀντὶ μιᾶς ἐπαρχίας . οὐ γὰρ ἐξ ἄλλης τινὸς οἰκουμένης ἐπεισήγαγον τὴν ἑτέραν , ἀλλὰ παραπλήσιόν τι πεποιήκασιν , ὥσπερ ἂν εἴ τις ἵππον ἢ βοῦν κεκτημένος , εἶτα διχῆ διελὼν δύο νομίζοι ἔχειν ἑνὸς ἄντι · οὔτε γὰρ δύο ἐποίησε , καὶ τὸν ἕνα διέφθειρεν · εἰπεῖν δὲ καὶ τοῖς παραδυναστεύουσι , μὴ τοῦτον αὔξειν τὸν τρόπον τὴν βασιλείαν , οὐ γὰρ ἐν ἀριθμῷ εἶναι τὴν δύναμιν , ἀλλʼ ἐν τοῖς πράγμασιν · ἐπεὶνῦν γε ἡγούμεθα τοὺς μὲν ἀγνοίᾳ τῆς ἀληθείας ἴσως , τοὺς δὲ τῷ μὴ βούλεσθαι λυπεῖν τοῖς ῥήμασι , τοὺς δὲ καὶ οὐ μέλον αὐτοῖς , περιορᾷν τὰ γινόμενα . εἰ μὲν οὖν ἦν δυνατὸν αὐτὸν ἐλθεῖν πρὸς βασιλέα , τοῦτο κράτιστον μὲν τοῖς πράγμασι , πρέπον δέ σου τῇ καλῇ τοῦ βίου προαιρέσει . εἰ δὲ βαρὺ ἄλλως καὶ διὰ τὴν ὥραν τοῦ ἔτους καὶ διὰ τὴν ἡλικίαν , ὡς αὐτὸς ἔφης , σύντροφον ἔχουσαν ἐν ἑαυτῇ τὸν ὄκνον , ἀλλὰ τό γε ἐπιστεῖλαι πόνος οὐδείς . ὥστε , τὴν ἀπὸ τῶν γραμμάτων βοήθειαν χαριζόμενος τῇ πατρίδι , πρῶτον μὲν σαυτῷ συνειδήσεις μηδὲν τῶν εἰς δύναμιν ἡκόντων ἐλλελοιπότι , ἔπειτα μέντοι καὶ τοῖς κάμνουσιν , αὐτῷ τῷ φαίνεσθαι συναλγῶν , ἀρκοῦσαν δώσεις παραμυθίαν . ἀλλʼ εἴθε γὰρ ἦν οἷόν τε , αὐτὸν ἐπιστάντα τοῖς πράγμασιν , ὄψει λαβεῖν αὐτὰ τὰ σκυθρωπά . οὕτω γὰρ ἂν ἴσως , ἀπʼ αὐτῆς τῆς ἐναργείας τῶν ὁρωμένων συγκινηθείς , ἀφῆκάς τινα φωνὴν πρέπουσαν καὶ τῇ σῇ μεγαλονοίᾳ καὶ τῇ κατηφείᾳ τῆς πόλεως . σὺ δὲ ἀλλʼ ἡμῖν διηγουμένοις μὴ ἀπιστήσῃς . ἢ ὅτι Σιμωνίδου ὄντως ἤ τινος τοιούτου μελοποιοῦ ἐδεόμεθα , ἐναργῶς εἰδότος ἐπιστενάζειν τοῖς πάθεσι ; καίτοι τί λέγω Σιμωνίδην ; δέον Αἰσχύλον εἰπεῖν , ἢ εἰ δή τις ἕτερος , παραπλησίως ἐκείνῳ συμφορᾶς μέγεθος ἐναργῶς διαθέμενος , μεγαλοφώνως ὠδύρατο . Σύλλογοι μὲν γὰρ ἐκεῖνοι , καὶ λόγοι , αἱ κατʼ ἀγορὰν συντυχίαι τῶν ἐλλογίμων ἀνδρῶν , καὶ ὅσα πρότερον ἐποίει τὴν ἡμετέραν ὀνομαστὴν πόλιν ἡμᾶς ἐπιλελοίπασιν · ὥστε τῶν περὶ παιδείαν καὶ λόγους ἧττον ἂν φανείη νῦν τις ἐμβαλὼν τῇ ἀγορᾷ ἢ Ἀθήνησι πρότερον οἱ ἀτιμίαν κατεγνωσμένοι , ἢ τὰς χεῖρας ὄντες μὴ καθαροί . ἀντεισῆκται δὲ τούτοις Σκυθῶν τινῶν ἢ Μασσαγετῶν ἀμουσία · μία δὲ φωνὴ ἀπαιτούντων καὶ ἀπαιτουμένων καὶ ξαινομένων ταῖς μάστιξι . στοαὶ δʼ ἑκατέρωθεν σκυθρωπὸν ἐπηχοῦσαι οἷον οἰκείαν δοκοῦσιν ἀφιέναι φωνὴν τοῖς γινομένοις ἐπιστενάζουσαι . γυμνάσια δὲ κεκλεισμένα καὶ νύκτας ἀλαμπεῖς οὐκ ἐᾷ ἡμᾶς οὐδὲν λογίζεσθαι ἡ περὶ τοῦ ζῇν ἀγωνία . κίνδυνος γὰρ οὐχ ὁ τυχών , τῶν κρατούντων ὑφαιρεθέντων , ὥσπερ ἐρείσμασι πεσοῦσι συγκατενεχθῆναι τὰ πάντα . καὶ τίς ἂν λόγος τῶν κακῶν τῶν ἡμετέρων ἐφίκοιτο ; οἱ μὲν οἴχονται φεύγοντες , μέρος τῆς βουλῆς ἡμῶν , οὐ τὸ φαυλότατον , τὴν ἀειφυγίαν Ποδανδοῦ προτιμήσαντες . ὅταν δὲ Ποδανδὸν εἴπω , τὸν Κεάδαν με οἴου λέγειν τὸν Λακωνικόν , ἢ εἴ που τῆς οἰκουμένης εἶδες βάραθρον αὐτοφυές , ἃ δὴ καὶ Χαρώνειά τισι προσαγορεύειν αὐτομάτως ἐπῆλθεν , ἀέρα νοσοποιὸν ἀναπνέοντα . τοιούτῳ τινὶ ἐοικὸς νόμισον καὶ τὸ Ποδανδοῦ κακόν · τριῶν τοίνυν μοιρῶν , οἱ μὲν φεύγουσιν αὐταῖς γυναιξὶ καὶ ἑστίαις ἀπαναστάντες · οἱ δὲ ἀπάγονται ὥσπερ αἰχμάλωτοι , οἱ πλεῖστοι τῶν ἐν τῇ πόλει ἄριστοι , ἐλεεινὸν φίλοις θέαμα , ἐχθροῖς δὲ εὐχὴν ἐκπληροῦντες , εἰ δή τις γέγονεν ὅλως τοσοῦτον ἡμῖν ἐπαρασάμενος . τριτάτη δέ που μοῖρα λέλειπται · οὗτοι δέ , τήν τε ἀπόλειψιν τῶν συνήθων οὐ φέροντες , καὶ ἅμα τῆς χρείας ἀτονώτεροι ἀπελεγχόμενοι , πρὸς αὐτὸ τὸ ζῇν ἀπειρήκασι . Ταῦτά σε φανερὰ ποιῆσαι πᾶσι παρακαλοῦμεν τῇ σεαυτοῦ φωνῇ καὶ τῇ σεαυτοῦ παρρησίᾳ τῇ δικαίᾳ , ἣν ἔχεις ἀπὸ τοῦ βίου , ἐκεῖνο σαφῶς προειπόντα , ὅτι , ἐὰν μὴ ταχὺ μεταβουλεύσωνται , οὐδʼ ἕξουσιν εἰς οὓς τὴν φιλανθρωπίαν ἐνδείξονται . ἢ γὰρ γενήσῃ τι ὄφελος τοῖς κοινοῖς , ἢ τό γε τοῦ Σόλωνος πεποιηκὼς ἔσῃ , ὃς τοῖς ἀπολειφθεῖσι τῶν πολιτῶν ἀμύνειν οὐκ ἔχων , τῆς ἀκροπόλεως ἤδη κατεχομένης , τὰ ὅπλα ἐνδὺς πρὸ τῶν θυρῶν ἐκαθέζετο , εὔδηλος ὢν τῷ σχήματι τοῖς γινομένοις οὐ συντιθέμενος . ἐκεῖνο δʼ ἀκριβῶς οἶδα , ὅτι , καὶ εἴ τίς σου νῦν τὴν γνώμην μὴ ἀποδέχοιτο , μικρὸν ὕστερόν σοι εὐνοίας τε ὁμοῦ καὶ συνέσεως τὴν μεγίστην δόξαν προσθήσει ὅταν ἴδῃ τὰ πράγματα κατὰ τὴν πρόρρησιν ἀπαντήσαντα .
Lemmas: ἐγώ τίς οἴομαι πόσος πρός εἄν τιμάω ὁ εἰς αὐτός πρός ἐγώ ἀλλήλων ἔρχομαι καί ἐπί πλείων σύ συγγίγνομαι , ὥστε πᾶς ἀπολαύω ὁ ἐν σύ καλός ; καί γάρ εἰμί μέγας πρός μαρτυρία παίδευσις ὁ πολύς ἄνθρωπος ὁράω Ἄστυ , καί νόος γιγνώσκω , οὗτος οἴομαι διά ὀλίγος χαρίζομαι ὁ σός ὁμιλία . τίς γάρ διαφέρω πολύς ὁράω κατά μέρος , ἢ εἷς ὁ πᾶς ὁμοῦ ὁ πείρω ἀναδεξάμενον ; μᾶλλον δέ ἐγώ καί πλεῖστος εἄν ἔχω εἶπον ὁ διάφορος , ὅσος ἀταλαίπωρος ὁ γνῶσις ὁ καλός προξενέω , καί καθαρός ὁ πρός ὁ χείρων ἐπιμιξία συνάγω ὁ ἱστορία ὁ ἀρετή . εἴτε γάρ πρᾶξις ἀγαθός , εἴτε λόγος μνήμη ἄξιος , εἴτε πολιτεία ἀνήρ ὑπερφύομαι ὁ ἄλλος , πᾶς ὁ σός ταμιεῖον ὁ Ψυχή ἐναπόκειμαι . ὥστε οὐ εἰς ἐνιαυτός μόνος , ὡς ὁ Ἀλκίνοος ὁ Ὀδυσσεύς , ἀλλά εἰς πᾶς ἐγώ ὁ βίος εὔχομαι ἄν σύ ἀκούω , καί μακρός ἄν ἐγώ γίγνομαι οὗτος γε ἕνεκα οὗτος , καί οὗτος δύσκολος πρός αὐτός διάκειμαι . τίς δήποτε οὖν ἐπιστέλλω νῦν , πάρειμι δήω ; ὅτι ἐγώ κάμνω ὁ πατρίς ἐπείγω πρός ἑαυτοῦ . οἷος γάρ πάσχω , οὐ ἀγνοέω , εἰμί ἀγαθός · ὅτι Πενθεύς τρόπος μαινάς εἰμί τις , δαίμων , αὐτός διασπάω . διαιρέω γάρ αὐτός καί ἐπιδιαιρέω · ὥσπερ ὁ κακός ὁ ἰατρός , χαλεπός ὁ ἕλκος ποιέω ὁ παρά ἑαυτοῦ ἀπειρία . ἐπεί οὖν κάμνω κατατέμνω , λείπω αὐτός θεραπεύω , ὡς ἀρρωστέω . ἐπιστέλλω οὖν ἐπείγω ἐγώ ὁ πολίτης · καί ἀνάγκη ἀπαντάω , οὐ ὅς τίς ὄφελος εἰμί ὁ πρᾶγμα , ἀλλά ὁ ἐκ ὁ ἀπόλειψις μέμψις ἐκκλίνω . οἶδα γάρ , ὡς εὔκολος μέν ἐλπίζω ὁ ἀμηχανάω , εὔκολος δέ ποῦ καί καταμέμφομαι , ἐπί ὁ παρίημι ἀεί τρέπω ὁ αἴτιος . καίτοι ἔγωγε καί αὐτός οὗτος ἕνεκα δήω σύ συνέρχομαι καί δίδωμι γνώμη · μᾶλλον δέ παρακαλέω ἐνθυμέομαι τίς νεανικός καί πρέπω ὁ σεαυτοῦ φρόνημα , καί εἰς γόνυ κλίνω ὁ πατρίς ἐγώ μή περιοράω , ἀλλά καταλαμβάνω ὁ στρατόπεδον εἶπον μετά παρρησία ὁ σός μήτοι νομίζω αὐτός δύο κτάομαι ἀντί εἷς ἐπαρχία . οὖον γάρ ἐκ ἄλλος τις οἰκέω ἐπεισάγω ὁ ἕτερος , ἀλλά παραπλήσιος τίς ποιέω , ὥσπερ εἄν εἰμί τις ἵππος ἢ βοῦς κτάομαι , εἶτα διχῆ διαιρέω δύο νομίζω ἔχω εἷς Αἴας · οὔτε γάρ δύο ποιέω , καί ὁ εἷς διαφθείρω · εἶπον δέ καί ὁ παραδυναστεύω , μή οὗτος αὐξάνω ὁ τρόπος ὁ βασίλειος , οὖον γάρ ἐν ἀριθμός εἰμί ὁ δύναμις , ἀλλά ἐν ὁ πρᾶγμα · ἐπεὶνῦν γε ἡγέομαι ὁ μέν ἄγνοια ὁ ἀλήθεια ἴσως , ὁ δέ ὁ μή βούλομαι λυπέω ὁ ῥῆμα , ὁ δέ καί οὖον μέλω αὐτός , περιοράω ὁ γίγνομαι . εἰμί μέν οὖν εἰμί δυνατός αὐτός ἔρχομαι πρός βασιλεύς , οὗτος ἀγαθός μέν ὁ πρᾶγμα , πρέπω δέ σύ ὁ καλός ὁ βίος προαίρεσις . εἰμί δέ βαρύς ἄλλως καί διά ὁ ὥρα ὁ ἔτος καί διά ὁ ἡλικία , ὡς αὐτός φημί , σύντροφος ἔχω ἐν ἑαυτοῦ ὁ ὄκνος , ἀλλά ὁ γε ἐπιστέλλω πόνος οὐδείς . ὥστε , ὁ ἀπό ὁ γράμμα βοήθεια χαρίζομαι ὁ πατρίς , πρῶτος μέν σεαυτοῦ συνείδησις μηδείς ὁ εἰς δύναμις ἥκω ἐλλείπω , ἔπειτα μέντοι καί ὁ κάμνω , αὐτός ὁ φαίνω συναλγέω , ἀρκέω δίδωμι παραμυθία . ἀλλά εἴθε γάρ εἰμί οἷος τε , αὐτός ἐφίστημι ὁ πρᾶγμα , ὁράω λαμβάνω αὐτός ὁ σκυθρωπός . οὗτος γάρ εἄν ἴσως , ἀπό αὐτός ὁ ἐνάργεια ὁ ὁράω συγκινέω , ἀφίημι τις φωνή πρέπω καί ὁ σός μεγαλόνοια καί ὁ κατήφεια ὁ πόλις . σύ δέ ἀλλά ἐγώ διηγέομαι μή ἀπιστέω . ἢ ὅτι Σιμωνίδης εἰμί ἤ τις τοιοῦτος μελοποιός δήω , ἐναργής οἶδα ἐπιστενάζω ὁ πάθος ; καίτοι τίς λέγω Σιμωνίδης ; δήω Αἰσχύλος εἶπον , ἢ εἰμί δή τις ἕτερος , παραπλήσιος ἐκεῖνος συμφορά μέγεθος ἐναργής διατίθημι , μεγαλόφωνα ὀδύρομαι . σύλλογος μέν γάρ ἐκεῖνος , καί λόγος , ὁ κατά ἀγορά συντυχία ὁ ἐλλόγιμος ἀνήρ , καί ὅσος πρότερος ποιέω ὁ ἡμέτερος ὀνομαστός πόλις ἐγώ ἐπιλείπω · ὥστε ὁ περί παιδεία καί λόγος κακός εἄν φαίνω νῦν τις ἐμβάλλω ὁ ἀγορά ἢ Ἀθήνησι πρότερος ὁ ἀτιμία καταγιγνώσκω , ἢ ὁ χείρ εἰμί μή καθαρός . ἀντεισάγω δέ οὗτος Σκύθης τις ἢ Μασσαγέται ἀμουσία · εἷς δέ φωνή ἀπαιτέω καί ἀπαιτέω καί ξαίνω ὁ μάστιξ . στοά δέ ἑκατέρωθεν σκυθρωπός ἐπηχέω οἷος οἰκεῖος δοκέω ἀφίημι φωνή ὁ γίγνομαι ἐπιστενάζω . γυμνάσιον δέ καλέω καί νύξ ἀλαμπής οὐ ἐάω ἐγώ οὐδείς λογίζομαι ὁ περί ὁ ζάω ἀγωνία . κίνδυνος γάρ οὐ ὁ τυγχάνω , ὁ κρατέω ὑφαιρέω , ὥσπερ ἔρεισμα πίπτω συγκαταφέρω ὁ πᾶς . καί τίς εἄν λόγος ὁ κακός ὁ ἡμέτερος ἐφικνέομαι ; ὁ μέν οἴχομαι φεύγω , μέρος ὁ βουλή ἐγώ , οὖον ὁ φαῦλος , ὁ ἀειφυγία Ποδανδοῦ προτιμάω . ὅταν δέ Ποδανδὸν εἶπον , ὁ Κεάδης ἐγώ οἶος λέγω ὁ Λακωνικός , ἢ εἰμί ποῦ ὁ οἰκέω ὁράω βάραθρον αὐτοφυής , ὁ δή καί Χαρώνειά τις προσαγορεύω αὐτόματος ἐπέρχομαι , ἀήρ νοσοποιός ἀναπνέω . τοιοῦτος τις ἔοικα νομίζω καί ὁ Ποδανδοῦ κακός · τρεῖς τοίνυν μοῖρα , ὁ μέν φεύγω αὐτός γυνή καί ἑστία ἀπανίστημι · ὁ δέ ἀπάγω ὥσπερ αἰχμάλωτος , ὁ πλεῖστος ὁ ἐν ὁ πόλις ἀγαθός , ἐλεεινός φίλος θέαμα , ἐχθρός δέ εὐχή ἐκπληρόω , εἰμί δή τις γίγνομαι ὅλως τοσοῦτος ἐγώ ἐπαράομαι . τρίτατος δέ ποῦ μοῖρα λείπω · οὗτος δέ , ὁ τε ἀπόλειψις ὁ συνήθης οὖον φέρω , καί ἅμα ὁ χρεία ἄτονος ἀπολέγω , πρός αὐτός ὁ ζάω ἀπεῖπον . ταῦτα σύ φανερός ποιέω πᾶς παρακαλέω ὁ σεαυτοῦ φωνή καί ὁ σεαυτοῦ παρρησία ὁ Δίκαιος , ὅς ἔχω ἀπό ὁ βίος , ἐκεῖνος σαφῶς προλέγω , ὅτι , ἐάν μή ταχύς μεταβουλεύω , οὐδέ ἔχω εἰς ὅς ὁ φιλανθρωπία ἐνδείκνυμι . ἢ γάρ γίγνομαι τίς ὄφελος ὁ κοινός , ἢ ὁ γε ὁ Σόλων ποιέω εἰμί , ὅς ὁ ἀπολιμπάνω ὁ πολίτης ἀμύνω οὐ ἔχω , ὁ ἀκρόπολις ἤδη κατέχω , ὁ ὅπλον ἐνδύω πρό ὁ θύρα καθέζομαι , Εὔδηλος εἰμί ὁ σχῆμα ὁ γίγνομαι οὖον συντίθημι . ἐκεῖνος δέ ἀκριβῶς οἶδα , ὅτι , καί εἰμί τίς σύ νῦν ὁ γνώμη μή ἀποδέχομαι , μικρός ὕστερον σύ εὔνοια τε ὁμοῦ καί σύνεσις ὁ μέγας δόξα προστίθημι ὅταν ὁράω ὁ πρᾶγμα κατά ὁ πρόρρησις ἀπαντάω .