basilius-theology.epistulae 366
Καλῶς ποιεῖς ὅρους ἡμῖν εὐθεῖς ὁρίζων , ἵνα μὴ μόνον ἐγκράτειαν ἴδωμεν ἀλλὰ καὶ τὸν καρπὸν αὐτῆς . ἔστιν οὖν ὁ καρπὸς αὐτῆς Θεοῦ μετουσία . τὸ γὰρ μὴ φθείρεσθαι Θεοῦ μετέχειν ἐστίν , ὥσπερ τὸ φθείρεσθαι βίου μετουσία . ἐγκράτεια γάρ ἐστιν σώματος ἄρνησις καὶ ὁμολογία πρὸς Θεόν . ἀποβαίνει τοῦ θνητοῦ παντός , ὥσπερ σῶμα ἔχουσα τοῦ Θεοῦ τὸ Πνεῦμα · καὶ Θεῷ μίσγεσθαι ποιεῖ , οὔτε ζῆλον ἔχουσα οὔτε φθόνον . ὁ γὰρ ἐρῶν σώματος ἑτέρῳ διαφθονεῖται , ὁ δὲ μὴ κομισάμενος εἰς καρδίαν τῆς φθορᾶς τὴν νόσον ἔρρωται λοιπὸν πόνῳ παντί , καίπερ ἀποθανὼν μὲν τῷ σώματι , ζῶν δὲ τῇ ἀφθαρσίᾳ . καί μοι τελείως καταμανθάνοντι , ἐγκράτεια δοκεῖ ὁ Θεὸς εἶναι , ὅτι μηδενὸς ἐπιθυμεῖ , ἀλλὰ πάντα ἔχει ἐν ἑαυτῷ · καὶ οὐδενὸς ὀρέγεται , οὐδὲ ἔχει πάθος περὶ τοὺς ὀφθαλμούς , οὐδὲ περὶ τὰ ὦτα , ἀλλὰ ἀνενδεὴς ὤν , πλήρης δι’ ὅλου ἐστίν . ἐπιθυμία νόσος ἐστὶ ψυχῆς , ὑγεία δὲ ἐγκράτεια . Οὐ μόνον δὲ περὶ ἓν εἶδος τὴν ἐγκράτειαν δεῖ ὁρᾷν οἷον ἕνεκεν ἀφροδισίων , ἀλλὰ καὶ περὶ τὰ ἄλλα ὅσα ἐπιθυμεῖ ἡ ψυχὴ κακῶς , οὐκ ἀρκουμένη τοῖς ἀναγκαίοις · γίνεται φθόνος διὰ χρυσίον , καὶ ἀδικήματα μυρία δι’ ἑτέρας ἐπιθυμίας . καὶ τὸ μὴ μεθύειν ἐγκράτειά ἐστιν , καὶ τὸ μὴ διαρρήγνυσθαι ὑπερεμπιπλάμενον . καὶ τὸ κρατεῖν τοῦ σώματος ἐγκράτειά ἐστιν , καὶ τὸ κυριεύειν λογισμῶν πονηρῶν , ποσάκις ἐτάραξεν ψυχὴν ἔννοια , οὐκ ἀγαθὴ οὖσα οὔτε ἀληθής , καὶ καρδίαν ἐμέρισεν εἰς πολλὰ φροντίζειν κενῶς . πάντως ἐλευθεροῖ ἡ ἐγκράτεια , ἅμα θεραπεύουσα καὶ δύναμις οὖσα · οὐ γὰρ διδάσκει σωφροσύνην , ἀλλὰ παρέχει . Χάρις ἐστὶν Θεοῦ ἐγκράτεια . Ἰησοῦς ἐγκράτεια ἐφάνη , καὶ γῇ καὶ θαλάσσῃ κοῦφος γενόμενος . οὔτε γὰρ γῆ ἐβάστασεν αὐτόν , οὔτε πελάγη , ἀλλʼ ὥσπερ ἐπάτησεν θάλασσαν , οὕτως οὐκ ἐβάρησεν τὴν γῆν . εἰ γὰρ ἐκ τοῦ φθείρεσθαι τὸ ἀποθανεῖν , ἐκ δὲ τοῦ φθορὰν μὴ ἔχειν τὸ μὴ ἀποθανεῖν , θεότητα ὁ Ἰησοῦς εἰργάζετο , οὐ θνητότητα . ἤσθιεν καὶ ἔπινεν ἰδίως , οὐκ ἀποδιδοὺς τὰ βρώματα · τοσαύτη ἐν αὐτῷ ἡ ἐγκράτεια δύναμις ἦν , ὥστε μὴ φθαρῆναι τὴν τροφὴν ἐν αὐτῷ , ἐπεὶ τὸ φθείρεσθαι αὐτὸς οὐκ εἶχεν . Ὀλίγον τι ἐν ἡμῖν ἐὰν ᾖ ἐγκράτεια , ἀνώτεροι ἁπάντων ἐσμέν . καὶ γὰρ ἀγγέλους ἠκούσαμεν ἀκρατεῖς γεγονέναι κατασπασθέντας οὐρανοῦ δι’ ἐπιθυμίαν . ἑάλωσαν γάρ , οὐχὶ κατέβησαν · τί γὰρ ἔπραττεν ἐκεῖ αὕτη ἡ νόσος , εἰ μή τις ἐκεῖ τοιοῦτος ὀφθαλμὸς ἦν ; διὰ τοῦτο ἔφην · Ὀλίγον ἐγκράτειαν ἐὰν ἔχωμεν , καὶ τοῦ βίου μὴ ἐρασθῶμεν ἀλλʼ αἰώνων τῶν ἀνωτέρων , ἐκεῖ εὑρεθησόμεθα ὅπου ἀναπέμπομεν τὸν νοῦν · δοκεῖ γὰρ ὀφθαλμὸν εἶναι τοῦτον , τὸν τὰ ἀφανῆ ἰδεῖν δυνάμενον . καὶ γὰρ λέγεται · Νοῦς ὁρᾷ , καὶ νοῦς ἀκούει . ταῦτά σοι ὀλίγα δοκοῦντα , πολλὰ γέγραφα , ὅτι ἑκάστη λέξις νοῦς ἐστιν · καὶ οἶδα ὅτι ἀναγνοὺς αἰσθήσῃ .
Lemmas: καλῶς ποιέω ὅρος ἐγώ εὐθύς ὁρίζων , ἵνα μή μόνος ἐγκράτεια ὁράω ἀλλά καί ὁ καρπός αὐτός . εἰμί οὖν ὁ καρπός1 αὐτός Θεός μετουσία . ὁ γάρ μή φθείρω Θεός μετέχω εἰμί , ὥσπερ ὁ φθείρω βίος μετουσία . ἐγκράτεια γάρ εἰμί σῶμα ἄρνησις καί ὁμολογία πρός Θεός . ἀποβαίνω ὁ θνητός πᾶς , ὥσπερ σῶμα ἔχω ὁ Θεός ὁ πνεῦμα · καί Θεός μίσγω ποιέω , οὔτε ζῆλος ἔχω οὔτε φθόνος . ὁ γάρ ἐράω σῶμα ἕτερος διαφθονέω , ὁ δέ μή κομίζω εἰς Καρδία ὁ φθορά ὁ νόσος ῥώννυμι λοιπός πόνος πᾶς , καίπερ ἀποθνήσκω μέν ὁ σῶμα , ζῶ δέ ὁ ἀφθαρσία . καί ἐγώ τέλειος καταμανθάνω , ἐγκράτεια δοκέω ὁ θεός εἰμί , ὅτι μηδείς ἐπιθυμέω , ἀλλά πᾶς ἔχω ἐν ἑαυτοῦ · καί οὐδείς ὀρέγω , οὐδέ ἔχω πάθος περί ὁ ὀφθαλμός , οὐδέ περί ὁ οὖς , ἀλλά ἀνενδεής εἰμί , πλήρης διά ὅλος εἰμί . ἐπιθυμία νόσος εἰμί Ψυχή , ὑγεία δέ ἐγκράτεια . οὖον μόνος δέ περί εἷς εἶδος ὁ ἐγκράτεια δεῖ ὁράω οἷος ἕνεκα Ἀφροδίσιος , ἀλλά καί περί ὁ ἄλλος ὅσος ἐπιθυμέω ὁ ψυχή κακῶς , οὐ ἀρκέω ὁ ἀναγκαῖος · γίγνομαι φθόνος διά χρυσίον , καί ἀδίκημα μυρίος διά ἕτερος ἐπιθυμία . καί ὁ μή μεθύω ἐγκράτεια εἰμί , καί ὁ μή διαρρήγνυμι ὑπερεμπίμπλημι . καί ὁ κρατέω ὁ σῶμα ἐγκράτεια εἰμί , καί ὁ κυριεύω λογισμός πονηρός , ποσάκις ταράσσω ψυχή ἔννοια , οὐ ἀγαθός εἰμί οὔτε ἀληθής , καί Καρδία μερίζω εἰς πολύς φροντίζω κενός . πάντως ἐλευθερόω ὁ ἐγκράτεια , ἅμα θεραπεύω καί δύναμις εἰμί · οὖον γάρ διδάσκω σωφροσύνη , ἀλλά παρέχω . Χάρις εἰμί Θεός ἐγκράτεια . Ἰησοῦς ἐγκράτεια φαίνω , καί γῆ καί θάλασσα κοῦφος γίγνομαι . οὔτε γάρ γῆ βαστάζω αὐτός , οὔτε πέλαγος , ἀλλά ὥσπερ πατέω θάλασσα , οὕτως οὐ βαρέω ὁ γῆ . εἰμί γάρ ἐκ ὁ φθείρω ὁ ἀποθνῄσκω , ἐκ δέ ὁ φθορά μή ἔχω ὁ μή ἀποθνῄσκω , θεότης ὁ Ἰησοῦς ἐργάζομαι , οὖον θνητότης . ἐσθίω καί πίνω ἰδίως , οὐ ἀποδίδωμι ὁ βρῶμα · τοσοῦτος ἐν αὐτός ὁ ἐγκράτεια δύναμις εἰμί , ὥστε μή φθείρω ὁ τροφή ἐν αὐτός , ἐπεί ὁ φθείρω αὐτός οὐ ἔχω . ὀλίγος τίς ἐν ἐγώ ἐάν εἰμί ἐγκράτεια , ἀνώτερος ἅπας εἰμί . καί γάρ ἄγγελος ἀκούω ἀκρατής γίγνομαι κατασπάω οὐρανός διά ἐπιθυμία . ἁλίσκομαι γάρ , οὐ καταβαίνω · τίς γάρ πράσσω ἐκεῖ οὗτος ὁ νόσος , εἰμί μή τις ἐκεῖ τοιοῦτος ὀφθαλμός εἰμί ; διά οὗτος φημί · Ὀλίγος ἐγκράτεια ἐάν ἔχω , καί ὁ βίος μή ἔραμαι ἀλλά αἰών ὁ ἀνώτερος , ἐκεῖ εὑρίσκω ὅπου ἀναπέμπω ὁ νόος · δοκέω γάρ ὀφθαλμός εἰμί οὗτος , ὁ ὁ ἀφανής ὁράω δύναμαι . καί γάρ λέγω · Νοῦς ὁράω , καί νόος ἀκούω . οὗτος σύ ὀλίγος δοκέω , πολύς γράφω , ὅτι ἕκαστος λέξις νόος εἰμί · καί οἶδα ὅτι ἀναγιγνώσκω αἰσθάνομαι .