basilius-theology.adversus-eunomium-libri-5 pg029_0683.1
Οἷον , τὸ σῶμα ἀπλοῦν μὲν εἶναι φησιν ἡ πρώτη ἐντεύξις , ποικιλὸν δὲ ὁ λόγος ἐπιὼν δείκνυσιν , τῇ ἐπινοίᾳ αὐτὸ εἰς τὰ ἐξ ὧν σύγκειται διαλῶν , καὶ χρώμα , καὶ σχῆμα , καὶ ἀντιτυπίαν , καὶ μέγεθος , καὶ τὰ λοιπά . Πάλιν τὰ ἀνυπόστατα μὲν παντελῶς , κατὰ δὲ ἀναγραφὴν τινὰ τῆς ἐννοίας καὶ φαντασίαν μόνην ἀνατυπούμενα , ὡς δσα οἱ μυθωποιοὶ καὶ ζωγράφοι πρὸς τὴν τῶν ἐντυγχάνοντων ἐκπλήξιν τερατεύονται κατ' ἐπίνοιαν καὶ ταῦτα θεωρητὰ ὑπὸ τῆς συνήθειας λέγεται . Ὅν οὐδενὸς ἐπιμνησθεὶς οὖτος , ἢ ἀμαθῶς ἢ κακοῦργως , περὶ τῆς τῶν ἀνυπάρκτον ἐπινοίας μόνης ἡμῖν ἐξιλώσατο · καὶ οὐδὲ ταύτην ὡς ἔχει φύσεως ἐξηγούμενος . Οὐ γὰρ σημαίνειν μὲν τι τὴν ἐπίνοιαν , ψευδὲς δὲ τοῦτο , φησίν · ἀλλὰ παντελῶς ἀσημον εἶναι τὸ ὄνομα , καὶ ἐν μόνῃ τῇ ἐκφωνήσει τὴν ὑπόστασιν ἔχειν . Καίτοι τοσοῦτον ἀπέχει τοῦ κατὰ τῶν ματαίων μόνον ( 32 ) καὶ ἀνυποστάτων φαντασιῶν τὸ ὄνομα τοῦτο τῆς ἐπινοίας κεῖσθαι , ὥστε μετὰ τὸ πρῶτον ἡμῖν ἀπὸ τῆς αἰσθήσεως ἐγινόμενον νόημα τὴν λεπτοτέραν καὶ ἀκριβέστεραν τοῦ νοηθέντος ἐπεξὺμψιν ἐπίνοιαν ὀνομάζεσθαι · ὅθεν ἡ συνθεῖσα καλεῖ ἐπιλογισμόν , εἰ καὶ μὴ οἰκείως ( 33 ) . Οἷον τοῦ σίτου νόημα μὲν ἀπλοῖον ἐνυπάρχει πᾶσι , καθὼς φαίνετα γινώσκομεν · ἐν δὲ τῇ ἀκριδεὶ περὶ αὐτοῦ ἐξετάσει , θεωρία τε πλεῖον ( 34 ) προσέρχεται , καὶ προσηγορίαι διάφοροι τῶν νοηθέντων σημαίνονται . Τὸν γὰρ αὐτὸν σίτον νῦν μὲν καρπὸν λέγομεν , νῦν δὲ σπέρμα , καὶ πάλιν τροφήν · καρπὸν μὲν , ὡς τέλος τῆς παρελθούσης γεωργίας · σπέρμα δὲ , ὡς ἀρχὴν τῆς μελλούσης · τροφήν δὲ , ὡς κατάλληλον εἰς προσθήκην τῷ τοῦ προσφερομένου σώματι . Τούτων ἐν ἑκάστῳ τῶν λεγομένων καὶ κατ' ἐπίνοιαν θεωρεῖται , καὶ τῷ ψφῷ τῆς γλώσσης οὐ συναπέρχεται · ἀλλὰ τῇ ψυχῇ τοῦ νενοηκότος ἐνδύεται τὰ νοήματα . Καὶ ἀπλῶς , πάντα τὰ τῇ ( 35 ) αἰσθήσει γνῶριμα , καὶ ἀπλῶς μὲν εἶναι τῷ ὑποκειμένῳ δοκοῦντα , ποικιλὸν δὲ λόγον κατὰ τὴν θεωρίαν ἐπιδέχόμενα , ἐπινοίᾳ θεωρητὰ λέγεται .
Lemmas: οἷος , ὁ σῶμα ἀπολόω μέν εἰμί φημί ὁ πρῶτος ἔντευξις , ποικίλος δέ ὁ λόγος ἐπέρχομαι δείκνυμι , ὁ ἐπίνοια αὐτός εἰς ὁ ἐκ ὅς σύγκειμαι διάβολος , καί χρώμα , καί σχῆμα , καί ἀντιτυπία , καί μέγεθος , καί ὁ λοιπός . πάλιν ὁ ἀνυπόστατος μέν παντελῶς , κατά δέ ἀναγραφή τις ὁ ἔννοια καί φαντασία μόνος ἀνατυπόω , ὡς δσοι ὁ μυθοποιός καί ζωγράφος πρός ὁ ὁ ἐντυγχάνω ἔκπληξις τερατεύομαι κατά ἐπίνοια καί οὗτος θεωρητός ὑπό ὁ συνήθεια λέγω . ὅς οὐδείς ἐπιμιμνήσκομαι οὗτος , ἢ ἀμαθής ἢ κακοῦργος , περί ὁ ὁ ἀνύπαρκτος ἐπίνοια μόνος ἐγώ ἐξαιρέω · καί οὐδέ οὗτος ὡς ἔχω φύσις ἐξηγέομαι . οὖον γάρ σημαίνω μέν τίς ὁ ἐπίνοια , ψευδής δέ οὗτος , φημί · ἀλλά παντελῶς ἄσημος εἰμί ὁ ὄνομα , καί ἐν μόνος ὁ ἐκφώνησις ὁ ὑπόστασις ἔχω . καίτοι τοσοῦτος ἀπέχω ὁ κατά ὁ μάταιος μόνος ( 32 ) καί ἀνυπόστατος φαντασία ὁ ὄνομα οὗτος ὁ ἐπίνοια κεῖμαι , ὥστε μετά ὁ πρῶτος ἐγώ ἀπό ὁ αἴσθησις γίγνομαι νόημα ὁ λεπτός καί ἀκριβής ὁ νοέω ἐπεξὺμψιν ἐπίνοια ὀνομάζω · ὅθεν ὁ συντίθημι καλέω ἐπιλογισμός , εἰμί καί μή οἰκεῖος ( 33 ) . οἷος ὁ σῖτος νόημα μέν ἀπόλλυμι ἐν-ὑπάρχω πᾶς , καθώς φαίνω γιγνώσκω · ἐν δέ ὁ ἀκριδεὶ περί αὐτός ἐξέτασις , θεωρία τε πλείων ( 34 ) προσέρχομαι , καί προσηγορία διάφορος ὁ νοέω σημαίνω . ὁ γάρ αὐτός σῖτος νῦν μέν καρπός λέγω , νῦν δέ σπέρμα , καί πάλιν τροφή · καρπός μέν , ὡς τέλος ὁ παρέρχομαι γεωργία · σπέρμα δέ , ὡς ἀρχή ὁ μέλλω · τροφή δέ , ὡς κατάλληλος εἰς προσθήκη ὁ ὁ προσφέρω σῶμα . οὗτος ἐν ἕκαστος ὁ λέγω καί κατά ἐπίνοια θεωρέω , καί ὁ φῶψ ὁ γλῶσσα οὖον συναπέρχομαι · ἀλλά ὁ Ψυχή ὁ νοέω ἐνδύω ὁ νόημα . καί ἀπλόος , πᾶς ὁ ὁ ( 35 ) αἴσθησις γνώριμος , καί ἀπλόος μέν εἰμί ὁ ὑπόκειμαι δοκέω , ποικίλος δέ λόγος κατά ὁ θεωρία ἐπιδέχομαι , ἐπίνοια θεωρητός λέγω .