athenagoras.legatio-sive-supplicatio-pro-christianis 28
Ἀναγκαῖον δὲ ἴσως , κατὰ τὰ προειρημένα , περὶ τῶν ὀνομάτων ὀλίγα εἰπεῖν . Ἡρόδοτος μὲν οὖν καὶ Ἀλέξανδρος ὁ τοῦ Φιλίππου ἐν τῇ πρὸς τὴν μητέρα ἐπιστολῇ ( ἑκάτεροι δὲ ἐν τῇ Ἡλιουπόλει καὶ ἐν Μέμφι καὶ Θήβαις εἰς λόγους τοῖς ἱερεῦσιν ἀφῖχθαι λέγονται ) φασὶ παρ᾿ ἐκείνων ἀνθρώπους αὐτοὺς γενέσθαι μαθεῖν . Ἡρόδοτος μέν · Ἤδη ὦν , τῶν αἱ εἰκόνες ἦσαν , τοιούτους ἀπεδείκνυσάν σφεας αὐτοὺς ἐόντας , θεῶν δὲ πολλὸν ἀπηλλαγμένους . Τὸ δὲ πρότερον τῶν ἀνδρῶν τούτων θεοὺς εἶναι τοὺς ἐν Αἰγύπτῳ ἄρχοντας , οὐκ ἐόντας ἅμα τοῖσι ἀνθρώποισι , καὶ τούτων ἀεὶ ἕνα τὸν κρατέοντα εἶναι · ὕστερον δὲ αὐτῆς βασιλεῦσαι Ὦρον τὸν Ὀσίρεως παῖδα , τὸν Ἀπόλλωνα Ἕλληνες ὀνομάζουσι · τοῦτον , καταπαύσαντα Τυφῶνα , βασιλεῦσαι ὕστατον Αἰγύπτου . Ὄσιρις δέ ἐστι Διόνυσος κατὰ Ἑλλάδα γλῶσσαν . Οἵ τε οὖν ἄλλοι καὶ τελευταῖος βασιλεὺς Αἰγύπτου . Παρὰ δὲ τούτων εἰς Ἕλληνας ἦλθε τὰ ὀνόματα τῶν θεῶν . Ἀπόλλων ὁ Διονύσου καὶ Ἴσιδος , ὡς ὁ αὐτὸς Ἡρόδοτος λέγει · Ἀπόλλωνα δὲ καὶ Ἄρτεμιν Διονύσου καὶ Ἴσιδος λέγουσιν εἶναι παῖδας , Λητὼ δὲ τροφὸν αὐτοῖς καὶ σωτηρίαν γενέσθαι . Οὕς οὐρανίους γεγονότας πρώτους βασιλέας ἔσχον · πῆ μὲν ἀγνοίᾳ τῆς ἀληθοῦς περὶ τὸ θεῖον εὐσεβείας , πῆ δὲ χάριτι τῆς ἀρχῆς θεοὺς ὁμοῦ ταῖς γυναιξὶν αὐτῶν ἦγον . Τοὺς μέν νυν καθαροὺς βοῦς τοὺς ἄρσενας καὶ τοὺς μόσχους οἱ πάντες Αἰγύπτιοι θύουσι , τὰς δὲ θηλείας οὔ σφιν ἔξεστι θύειν , ἀλλὰ ἱραί εἰσι τῆς Ἴσιδος , τῆς ἄγαλμα ἐὸν γυναικήϊον βούκερών ἐστιν , καθάπερ οἱ Ἕλληνες τὴν Ἰοῦν γράφουσι . Τίνες δ᾿ ἂν μᾶλλον ταῦτα πιστευθεῖεν λέγοντες ἢ οἱ κατὰ διαδοχὴν γένους , παῖς παρὰ πατρός , ὡς τὴν ἱερωσύνην καὶ τὴν ἱστορίαν διαδεχόμενοι ; Οὐ γὰρ τοὺς σεμνοποιοῦντας ζακόρους τὰ εἴδωλα εἰκὸς ἀνθρώπους αὐτοὺς γενέσθαι ψεύδεσθαι . Εἴ τι μὲν οὖν Ἡρόδοτος ἔλεγε περὶ τῶν θεῶν ὡς περὶ ἀνθρώπων ἱστορεῖν Αἰγυπτίους , καὶ λέγοντι τῷ Ἡροδότῳ · Τὰ μέν νυν θεῖα τῶν ἀφηγημάτων , οἷα ἤκουον , οὐκ εἰμὶ πρόθυμος διηγεῖσθαι , ἔξω ἢ τὰ ὀνόματα αὐτέων μοῦνα ἐλάχιστα · μὴ πιστεύειν ὡς μυθοποιῷ ἔδει . Ἐπεὶ δὲ Ἀλέξανδρος καὶ Ἑρμῆς ὁ Τρισμέγιστος ἐπικαλούμενος συνῆπτον τὸ ἀΐδιον αὐτοῖς γένος , καὶ ἄλλοι μυρίοι , ἵνα μὴ καθ᾿ ἕκαστον καταλέγοιμι , οὐδὲ λόγος ἔτι καταλείπεται , βασιλεῖς ὄντας αὐτοὺς μὴ νενομίσθαι θεούς . Καὶ ὅτι μὲν ἄνθρωποι , δηλοῦσι μὲν καὶ Αἰγυπτίων οἱ λογιώτατοι , οἵ , θεοὺς λέγοντες αἰθέρα γῆν ἥλιον σελήνην , τοὺς ἄλλους ἀνθρώπους θνητοὺς νομίζουσι καὶ ἱερὰ τοὺς τάφους αὐτῶν · δηλοῖ δὲ καὶ Ἀπολλόδωρος ἐν τῷ περὶ θεῶν . Ἡρόδοτος δὲ καὶ τὰ παθήματα αὐτῶν φησι μυστήρια · Ἐν δὲ Βουσίρι πόλι ὡς ἀνάγουσι τῇ Ἴσι τὴν ἑορτὴν εἴρηται πρότερόν μοι . Τύπτονται γὰρ δὴ μετὰ τὴν θυσίην πάντες καὶ πᾶσαι , μυριάδες κάρτα πολλαὶ ἀνθρώπων · τὸν δὲ τύπτονται τρόπον , οὔ μοι ὅσιόν ἐστι λέγειν . Εἰ θεοί , καὶ ἀθάνατοι , εἰ δὲ τύπτονται καὶ τὰ πάθη ἐστὶν αὐτῶν μυστήρια , ἄνθρωποι , ὡς αὐτὸς Ἡρόδοτος · Εἰσὶ δὲ καὶ αἱ ταφαὶ τοῦ οὐχ ὅσιον ποιεῦμαι ἐπὶ τοιούτῳ πρήγματι ἐξαγορεύειν τὸ οὔνομα ἐν Σάϊ , ἐν τῷ ἱρῷ τῆς Ἀθηναίης , ὄπισθεν τοῦ νηοῦ , παντὸς τοῦ τῆς Ἀθηναίης ἐχόμεναι τοίχου . Λίμνη δ᾿ ἐστὶν ἐχομένη , λιθίνῃ κρηπῖδι κεκοσμημένη ἐν κύκλῳ , μέγεθος , ὡς ἐμοὶ δοκέει , ὅση περ ἐν Δήλῳ ἡ τροχοειδὴς καλεομένη . Ἐν δὲ τῇ λίμνῃ ταύτῃ τὰ δείκηλα τῶν παθέων αὐτοῦ νυκτὸς καλέουσι μυστήρια Αἰγύπτιοι . Καὶ οὐ μόνον ὁ τάφος τοῦ Ὀσίριδος δείκνυται , ἀλλὰ καὶ ταριχεία . Ἐπεάν σφισι κομισθῇ νεκρός , δεικνύασι τοῖσι κομίσασι παραδείγματα νεκρῶν ξύλινα , τῇ γραφῇ μεμιμημένα · καὶ τὴν μὲν σπουδαιοτάτην αὐτέων φασὶν εἶναι τοῦ οὐχ ὅσιον ποιεῦμαι οὔνομα ἐπὶ τοιούτῳ πρήγματι ὀνομάζειν .
Lemmas: ἀναγκαῖος δέ ἴσως , κατά ὁ προλέγω , περί ὁ ὄνομα ὀλίγος λέγω . Ἡρόδοτος μέν οὖν καί Ἀλέξανδρος ὁ ὁ Φίλιππος ἐν ὁ πρός ὁ μήτηρ ἐπιστολή ( ἑκάτερος δέ ἐν ὁ Ἡλιούπολις καί ἐν Μέμφις καί Θῆβαι εἰς λόγος ὁ ἱερεύς ἀφικνέομαι λέγω ) φημί παρά ἐκεῖνος ἄνθρωπος αὐτός γίγνομαι μανθάνω . Ἡρόδοτος μέν · ἤδη οὖν , ὁ ὁ εἰκών εἰμί , τοιοῦτος ἀποδείκνυμι σφεῖς αὐτός εἰμί , θεός δέ πολύς ἀπαλλάσσω . ὁ δέ πρότερος ὁ ἀνήρ οὗτος θεός εἰμί ὁ ἐν Αἴγυπτος ἄρχω , οὐ εἰμί ἅμα ὁ ἄνθρωπος , καί οὗτος ἀεί εἷς ὁ κρατέω εἰμί · ὕστερον δέ αὐτός βασιλεύω Ὦρος ὁ Ὄσιρις παῖς , ὁ Ἀπόλλων Ἕλλην ὀνομάζω · οὗτος , καταπαύω Τυφῶν , βασιλεύω ὕστερος Αἴγυπτος . Ὄσιρις δέ εἰμί Διόνυσος κατά Ἑλλάς γλῶσσα . ὁ τε οὖν ἄλλος καί τελευταῖος βασιλεύς Αἴγυπτος . παρά δέ οὗτος εἰς Ἕλλην ἔρχομαι ὁ ὄνομα ὁ θεός . Ἀπόλλων ὁ Διόνυσος καί Ἶσις , ὡς ὁ αὐτός Ἡρόδοτος λέγω · Ἀπόλλων δέ καί Ἄρτεμις Διόνυσος καί Ἶσις λέγω εἰμί παῖς , Λητώ δέ τροφός αὐτός καί σωτηρία γίγνομαι . ὅς οὐράνιος γίγνομαι πρῶτος βασιλεύς ἔχω · πῇ μέν ἄγνοια ὁ ἀληθής περί ὁ θεῖος εὐσέβεια , πῇ δέ χάρις ὁ ἀρχή θεός ὁμοῦ ὁ γυνή αὐτός ἄγω . ὁ μέν νυν καθαρός βοῦς ὁ ἄρσην καί ὁ μόσχος ὁ πᾶς Αἰγύπτιος θύω , ὁ δέ θῆλυς οὐ σφεῖς ἔξεστι θύω , ἀλλά ἱερός εἰμί ὁ Ἶσις , ὁ ἄγαλμα εἰμί γυναικεῖος βούκερως εἰμί , καθά ὁ Ἕλλην ὁ Ἰώ γράφω . τίς δέ ἄν μάλα οὗτος πιστεύω λέγω ἤ ὁ κατά διαδοχή γένος , παῖς παρά πατήρ , ὡς ὁ ἱερωσύνη καί ὁ ἱστορία διαδέχομαι ; οὐ γάρ ὁ σεμνοποιέω ζάκορος ὁ εἴδωλον ἔοικα ἄνθρωπος αὐτός γίγνομαι ψεύδω . εἰ τις μέν οὖν Ἡρόδοτος λέγω περί ὁ θεός ὡς περί ἄνθρωπος ἱστορέω Αἰγύπτιος , καί λέγω ὁ Ἡρόδοτος · ὁ μέν νυν θεῖος ὁ ἀφήγημα , οἷος ἀκούω , οὐ εἰμί πρόθυμος διηγέομαι , ἔξω ἤ ὁ ὄνομα αὐτός μόνος ἐλαχύς · μή πιστεύω ὡς μυθοποιός δέω . ἐπεί δέ Ἀλέξανδρος καί Ἑρμῆς ὁ Τρισμέγιστος ἐπικαλέω συνάπτω ὁ ἀίδιος αὐτός γένος , καί ἄλλος μυρίος , ἵνα μή κατά ἕκαστος καταλέγω , οὐδέ λόγος ἔτι καταλείπω , βασιλεύς εἰμί αὐτός μή νομίζω θεός . καί ὅτι μέν ἄνθρωπος , δηλόω μέν καί Αἰγύπτιος ὁ λόγιος , ὅς , θεός λέγω αἰθήρ γῆ ἥλιος σελήνη , ὁ ἄλλος ἄνθρωπος θνητός νομίζω καί ἱερός ὁ τάφος αὐτός · δηλόω δέ καί Ἀπολλόδωρος ἐν ὁ περί θεός . Ἡρόδοτος δέ καί ὁ πάθημα αὐτός φημί μυστήριον · ἐν δέ Βουσίρις πόλις ὡς ἀνάγω ὁ Ἶσις ὁ ἑορτή λέγω πρότερος ἐγώ . τύπτω γάρ δή μετά ὁ θυσία πᾶς καί πᾶς , μυριάς κάρτα πολύς ἄνθρωπος · ὁ δέ τύπτω τρόπος , οὐ ἐγώ ὅσιος εἰμί λέγω . εἰ θεός , καί ἀθάνατος , εἰ δέ τύπτω καί ὁ πάθος εἰμί αὐτός μυστήριον , ἄνθρωπος , ὡς αὐτός Ἡρόδοτος · εἰμί δέ καί ὁ ταφή ὁ οὐ ὅσιος ποιέω ἐπί τοιοῦτος πρᾶγμα ἐξαγορεύω ὁ ὄνομα ἐν Σάϊς , ἐν ὁ ἱερός ὁ Ἀθήνη , ὄπισθεν ὁ ναός , πᾶς ὁ ὁ Ἀθήνη ἔχω τοῖχος . λίμνη δέ εἰμί ἔχω , λίθινος κρηπίς κοσμέω ἐν κύκλος , μέγεθος , ὡς ἐγώ δοκέω , ὅσος περ ἐν Δῆλος ὁ τροχοειδής καλέω . ἐν δέ ὁ λίμνη οὗτος ὁ δείκηλον ὁ πάθος αὐτός νύξ καλέω μυστήριον Αἰγύπτιος . καί οὐ μόνος ὁ τάφος ὁ Ὄσιρις δείκνυμι , ἀλλά καί ταριχεία . ἐπειδάν σφεῖς κομίζω νεκρός , δείκνυμι ὁ κομίζω παράδειγμα νεκρός ξύλινος , ὁ γραφή μιμέομαι · καί ὁ μέν σπουδαῖος αὐτός φημί ἵημι ὁ οὐ ὅσιος ποιέω ὄνομα ἐπί τοιοῦτος πρᾶγμα ὀνομάζω .