athenagoras.legatio-sive-supplicatio-pro-christianis 22
Ἀλλὰ ταῦτα μὲν ἴσως . πλάνη ποιητική , φυσικὸς δέ τις ἐπ᾿ αὐτοῖς καὶ τοιοῦτος λόγος · Ζεὺς ἀργὴς ( ὥς φησιν Ἐμπεδοκλῆς ) Ἥρη τε φερέσβιος ἠδ᾿ Ἀϊδωνεὺς Νῆστίς θ᾿ , ἣ δακρύοις τέγγει κρούνωμα βρότειον . Εἰ τοίνυν Ζεὺς μὲν τὸ πῦρ , Ἥρα δὲ ἡ γῆ καὶ ὁ ἀὴρ Ἀϊδωνεὺς καὶ τὸ ὕδωρ Νῆστις , στοιχεῖα δὲ ταῦτα , τὸ πῦρ τὸ ὕδωρ ὁ ἀήρ , οὐδεὶς αὐτῶν θεός , οὔτε Ζεὺς οὔτε Ἥρα οὔτε Ἀϊδωνεύς · ἀπὸ γὰρ τῆς ὕλης διακριθείσης ὑπὸ τοῦ θεοῦ ἡ τούτων σύστασίς τε καὶ γένεσις · Πῦρ καὶ ὕδωρ καὶ γαῖα καὶ ἠέρος ἤπιον ὕψος , Καὶ φιλίη μετὰ τοῖσιν . Ἅ χωρὶς τῆς φιλίας οὐ δύναται μένειν , ὑπὸ τοῦ νείκους συγχεόμενα , πῶς ἄν οὖν εἴποι τις ταῦτα εἶναι θεούς ; Ἀρχικὸν ἡ φιλία κατὰ τὸν Ἐμπεδοκλέα , ἀρχόμενα τὰ συγκρίματα , τὸ δὲ ἀρχικὸν κύριον · ὥστε , ἐὰν μίαν καὶ τὴν αὐτὴν τοῦ τε ἀρχομένου καὶ τοῦ ἄρχοντος δύναμιν θῶμεν , λήσομεν ἑαυτοὺς ἰσότιμον τὴν ὕλην τὴν φθαρτὴν καὶ ῥευστὴν καὶ μεταβλητὴν τῷ ἀγενήτῳ καὶ ἀϊδίῳ καὶ διαπαντὸς συμφώνῳ ποιοῦντες θεῷ . Ζεὺς ἡ ζέουσα οὐσία κατὰ τοὺς Στωϊκούς , Ἥρα ὁ ἀήρ , καὶ τοῦ ὀνόματος εἰ αὐτὸ αὐτῷ ἐπισυνάπτοιτο συνεκφωνουμένου , Ποσειδῶν ἡ πόσις . Ἄλλοι δὲ ἄλλως φυσιολογοῦσιν · οἱ μὲν γὰρ ἀέρα διφυῆ ἀρσενόθηλυν τὸν Δία λέγουσιν , οἱ δὲ καιρὸν εἰς εὐκρασίαν τρέποντα τὸν χρόνον , διὸ καὶ μόνος Κρόνον διέφυγεν . Ἀλλ᾿ ἐπὶ μὲν τῶν ἀπὸ τῆς στοᾶς ἔστιν εἰπεῖν · εἰ ἕνα τὸν ἀνωτάτω θεὸν ἀγένητόν τε καὶ ἀΐδιον νομίζετε , συγκρίματα δὲ ἴσα ἡ τῆς ὕλης ἀλλαγή , καὶ τὸ πνεῦμα τοῦ θεοῦ διὰ τῆς ὕλης κεχωρηκὸς κατὰ τὰς παραλλάξεις αὐτῆς ἄλλο καὶ ἄλλο ὄνομα μεταλαγχάνειν φατέ , σῶμα μὲν τὰ εἴδη τῆς ὕλης τοῦ θεοῦ γενήσεται , φθειρομένων δὲ τῶν στοιχείων κατὰ τὴν ἐκπύρωσιν ἀνάγκη συμφθαρῆναι ὁμοῦ τοῖς εἴδεσι τὰ ὀνόματα , μόνου μένοντος τοῦ πνεύματος τοῦ θεοῦ . Ὧν οὖν σωμάτων φθαρτὴ ἡ κατὰ τὴν ὕλην παραλλαγή , τίς ἄν ταῦτα πιστεύσαι θεούς ; Πρὸς δὲ τοὺς λέγοντας τὸν μὲν Κρόνον χρόνον , τὴν δὲ Ῥέαν γῆν , τὴν μὲν συλλαμβάνουσαν ἐκ τοῦ Κρόνου καὶ ἀποτίκτουσαν , ἔνθεν καὶ μήτηρ νομίζεται πάντων , τὸν δὲ γεννῶντα καὶ καταναλίσκοντα , καὶ εἶναι τὴν μὲν τομὴν τῶν ἀναγκαίων ὁμιλίαν τοῦ ἄρσενος πρὸς τὸ θῆλυ , τέμνουσαν καὶ καταβάλλουσαν σπέρμα εἰς μήτραν καὶ γεννῶσαν ἄνθρωπον , ἐν ἑαυτῷ τὴν ἐπιθυμίαν , ὅ ἐστιν Ἀφροδίτη , ἔχοντα , τὴν δὲ μανίαν τοῦ Κρόνου τροπὴν καιροῦ φθείρουσαν ἔμψυχα καὶ ἄψυχα , τὰ δὲ δεσμὰ καὶ τὸν τάρταρον χρόνον ὑπὸ καιρῶν τρεπόμενον καὶ ἀφανῆ γινόμενον , πρὸς τοίνυν τούτους φαμέν · εἴτε χρόνος ἐστὶν ὁ Κρόνος , μεταβάλλει , εἴτε καιρός , τρέπεται , εἴτε σκότος ἢ πάγος ἢ οὐσία ὑγρά , οὐδὲν αὐτῶν μένει · τὸ δὲ θεῖον καὶ ἀθάνατον καὶ ἀκίνητον καὶ ἀναλλοίωτον · οὔτε ἄρα ὁ Κρόνος οὔτε τὸ ἐπ᾿ αὐτῷ εἴδωλον θεός.Περὶ δὲ τοῦ Διός , εἰ μὲν ἀήρ ἐστι γεγονὼς ἐκ Κρόνου , οὗ τὸ μὲν ἄρσεν ὁ Ζεύς , τὸ δὲ θῆλυ Ἥρα ( διὸ καὶ ἀδελφὴ καὶ γυνή ) , ἀλλοιοῦται , εἰ δὲ καιρός , τρέπεται · οὔτε δὲ μεταβάλλει οὔτε μεταπίπτει τὸ θεῖον . Τί δεῖ πλέον λέγοντα ἐνοχλεῖν ὑμῖν , οἳ ἄμεινον τὰ παρ᾿ ἑκάστοις τῶν πεφυσιολογηκότων οἴδατε , ἢ οἷα περὶ τῆς φύσεως ἐνόησαν οἱ συγγραψάμενοι , ἢ ἅ περὶ τῆς Ἀθηνᾶς ἣν φρόνησιν διὰ πάντων διήκουσάν φασιν , ἢ περὶ τῆς Ἴσιδος ἣν φύσιν αἰῶνος , ἐξ ἧς πάντες ἔφυσαν καὶ δι᾿ ἧς πάντες εἰσί , λέγουσιν , ἢ περὶ τοῦ Ὀσίριδος οὗ σφαγέντος ὑπὸ Τυφῶνος τοῦ ἀδελφοῦ μετ᾿ Ὤρου τοῦ υἱοῦ ἡ Ἶσις ζητοῦσα τὰ μέλη καὶ εὑροῦσα ἤσκησεν εἰς ταφήν , ἣ ταφὴ ἕως νῦν Ὀσιριακὴ καλεῖται ; Ἄνω γὰρ καὶ κάτω περὶ τὰ εἴδη τῆς ὕλης στρεφόμενοι ἀποπίπτουσι τῷ λόγῳ θεωρητοῦ θεοῦ , τὰ δὲ στοιχεῖα καὶ τὰ μόρια αὐτῶν θεοποιοῦσιν , ἄλλοτε ἄλλα ὀνόματα αὐτοῖς τιθέμενοι , τὴν μὲν τοῦ σίτου σπορὰν Ὄσιριν ( ὅθεν φασὶ μυστικῶς ἐπὶ τῇ ἀνευρέσει τῶν μελῶν ἢ τῶν καρπῶν ἐπιλεχθῆναι τῇ Ἴσιδι · Εὑρήκαμεν , συγχαίρομεν ! ) , τὸν δὲ τῆς ἀμπέλου καρπὸν Διόνυσον , καὶ Σεμέλην αὐτὴν τὴν ἄμπελον , καὶ κεραυνὸν τὴν τοῦ ἡλίου φλόγα . Καίτοι γε πάντα μᾶλλον ἢ θεολογοῦσιν οἱ τοὺς μύθους θεοποιοῦντες , οὐκ εἰδότες ὅτι οἷς ἀπολογοῦνται ὑπὲρ τῶν θεῶν τοὺς ἐπ᾿ αὐτοῖς λόγους βεβαιοῦσι . Τί ἡ Εὐρώπη καὶ ὁ Ταῦρος καὶ ὁ Κύκνος καὶ ἡ Λήδα πρὸς γῆν καὶ ἀέρα , ἵν᾿ ἡ πρὸς ταύτας μιαρὰ τοῦ Διὸς μῖξις ᾖ γῆς καὶ ἀέρος ; Ἀλλ᾿ ἀποπίπτοντες τοῦ μεγέθους τοῦ θεοῦ καὶ ὑπερκύψαι τῷ λόγῳ ( οὐ γὰρ ἔχουσι συμπάθειαν εἰς τὸν οὐράνιον τόπον ) οὐ δυνάμενοι ἐπὶ τὰ εἴδη τῆς ὕλης συντετήκασιν , καὶ καταπίπτοντες τὰς τῶν στοιχείων τροπὰς θεοποιοῦσιν · ὅμοιον εἰ καὶ ναῦν τις , ἐν ᾗ ἔπλευσεν , ἀντὶ τοῦ κυβερνήτου ἄγοι . Ὡς δὲ οὐδὲν πλέον νεώς , κἂν ᾖ πᾶσιν ἠσκημένη , μὴ ἐχούσης τὸν κυβερνήτην , οὐδὲ τῶν στοιχείων ὄφελος διακεκοσμημένων δίχα τῆς παρὰ τοῦ θεοῦ προνοίας . Ἥ τε γὰρ ναῦς καθ᾿ ἑαυτὴν οὐ πλευσεῖται , τά τε στοιχεῖα χωρὶς τοῦ δημιουργοῦ οὐ κινηθήσεται .
Lemmas: ἀλλά οὗτος μέν ἴσως . πλάνη ποιητικός , φυσικός δέ τις ἐπί αὐτός καί τοιοῦτος λόγος · Ζεύς ἀργής ( ὡς φημί Ἐμπεδοκλῆς ) Ἥρα τε φερέσβιος ἠδέ ᾍδης Νῆστις τε , ὅς δάκρυον τέγγω κρούνωμα βρότειος . εἰ τοίνυν Ζεύς μέν ὁ πῦρ , Ἥρα δέ ὁ γῆ καί ὁ ἀήρ ᾍδης καί ὁ ὕδωρ Νῆστις , στοιχεῖον δέ οὗτος , ὁ πῦρ ὁ ὕδωρ ὁ ἀήρ , οὐδείς αὐτός θεός , οὔτε Ζεύς οὔτε Ἥρα οὔτε ᾍδης · ἀπό γάρ ὁ ὕλη διακρίνω ὑπό ὁ θεός ὁ οὗτος σύστασις τε καί γένεσις · πῦρ καί ὕδωρ καί γῆ καί ἀήρ ἤπιος ὕψος , καί φιλία μετά ὁ . ὅς χωρίς ὁ φιλία οὐ δύναμαι μένω , ὑπό ὁ νεῖκος συγχέω , πῶς ἄν οὖν λέγω τις οὗτος εἰμί θεός ; ἀρχικός ὁ φιλία κατά ὁ Ἐμπεδοκλῆς , ἄρχω ὁ σύγκριμα , ὁ δέ ἀρχικός κύριος · ὥστε , ἐάν εἷς καί ὁ αὐτός ὁ τε ἄρχω καί ὁ ἄρχω δύναμις τίθημι , λανθάνω ἑαυτοῦ ἰσότιμος ὁ ὕλη ὁ φθαρτός καί ῥευστός καί μεταβλητός ὁ ἀγένητος καί ἀίδιος καί διαπαντός σύμφωνος ποιέω θεός . Ζεύς ὁ ζέω οὐσία κατά ὁ Στωϊκός , Ἥρα ὁ ἀήρ , καί ὁ ὄνομα εἰ αὐτός αὐτός ἐπισυνάπτω συνεκφωνέω , Ποσειδῶν ὁ πόσις . ἄλλος δέ ἄλλος φυσιολογέω · ὁ μέν γάρ ἀήρ διφυής ἀρσενόθηλυς ὁ Ζεύς λέγω , ὁ δέ καιρός εἰς εὐκρασία τρέπω ὁ χρόνος , διό καί μόνος Κρόνος διαφεύγω . ἀλλά ἐπί μέν ὁ ἀπό ὁ στοά εἰμί λέγω · εἰ εἷς ὁ ἄνω θεός ἀγένητος τε καί ἀίδιος νομίζω , σύγκριμα δέ ἴσος ὁ ὁ ὕλη ἀλλαγή , καί ὁ πνεῦμα ὁ θεός διά ὁ ὕλη χωρέω κατά ὁ παράλλαξις αὐτός ἄλλος καί ἄλλος ὄνομα μεταλαγχάνω φημί , σῶμα μέν ὁ εἶδος ὁ ὕλη ὁ θεός γίγνομαι , φθείρω δέ ὁ στοιχεῖον κατά ὁ ἐκπύρωσις ἀνάγκη συμφθείρω ὁμοῦ ὁ εἶδος ὁ ὄνομα , μόνος μένω ὁ πνεῦμα ὁ θεός . ὅς οὖν σῶμα φθαρτός ὁ κατά ὁ ὕλη παραλλαγή , τίς ἄν οὗτος πιστεύω θεός ; πρός δέ ὁ λέγω ὁ μέν Κρόνος χρόνος , ὁ δέ Ῥέα γῆ , ὁ μέν συλλαμβάνω ἐκ ὁ Κρόνος καί ἀποτίκτω , ἔνθεν καί μήτηρ νομίζω πᾶς , ὁ δέ γεννάω καί καταναλίσκω , καί εἰμί ὁ μέν τομή ὁ ἀναγκαῖος ὁμιλία ὁ ἄρσην πρός ὁ θῆλυς , τέμνω καί καταβάλλω σπέρμα εἰς μήτρα καί γεννάω ἄνθρωπος , ἐν ἑαυτοῦ ὁ ἐπιθυμία , ὅς εἰμί Ἀφροδίτη , ἔχω , ὁ δέ μανία ὁ Κρόνος τροπή καιρός φθείρω ἔμψυχος καί ἄψυχος , ὁ δέ δεσμός καί ὁ τάρταρος χρόνος ὑπό καιρός τρέπω καί ἀφανής γίγνομαι , πρός τοίνυν οὗτος φημί · εἴτε χρόνος εἰμί ὁ Κρόνος , μεταβάλλω , εἴτε καιρός , τρέπω , εἴτε σκότος ἤ πάγος ἤ οὐσία ὑγρός , οὐδείς αὐτός μένω · ὁ δέ θεῖος καί ἀθάνατος καί ἀκίνητος καί ἀναλλοίωτος · οὔτε ἄρα ὁ Κρόνος οὔτε ὁ ἐπί αὐτός εἴδωλον θεός.Περὶ δέ ὁ Ζεύς , εἰ μέν ἀήρ εἰμί γίγνομαι ἐκ Κρόνος , ὅς ὁ μέν ἄρσην ὁ Ζεύς , ὁ δέ θῆλυς Ἥρα ( διό καί ἀδελφή καί γυνή ) , ἀλλοιόω , εἰ δέ καιρός , τρέπω · οὔτε δέ μεταβάλλω οὔτε μεταπίπτω ὁ θεῖος . τίς δέω πολύς λέγω ἐνοχλέω σύ , ὅς ἀγαθός ὁ παρά ἕκαστος ὁ φυσιολογέω οἶδα , ἤ οἷος περί ὁ φύσις νοέω ὁ συγγράφω , ἤ ὅς περί ὁ Ἀθήνη ὅς φρόνησις διά πᾶς διήκω φημί , ἤ περί ὁ Ἶσις ὅς φύσις αἰών , ἐκ ὅς πᾶς φύω καί διά ὅς πᾶς εἰμί , λέγω , ἤ περί ὁ Ὄσιρις ὅς σφάζω ὑπό Τυφῶν ὁ ἀδελφός μετά Ὦρος ὁ υἱός ὁ Ἶσις ζητέω ὁ μέλος καί εὑρίσκω ἀσκέω εἰς ταφή , ὅς ταφή ἕως νῦν Ὀσιριακός καλέω ; ἄνω γάρ καί κάτω περί ὁ εἶδος ὁ ὕλη στρέφω ἀποπίπτω ὁ λόγος θεωρητός θεός , ὁ δέ στοιχεῖον καί ὁ μόριον αὐτός θεοποιέω , ἄλλοτε ἄλλος ὄνομα αὐτός τίθημι , ὁ μέν ὁ σῖτος σπορά Ὄσιρις ( ὅθεν φημί μυστικός ἐπί ὁ ἀνεύρεσις ὁ μέλος ἤ ὁ καρπός ἐπιλέγω ὁ Ἶσις · εὑρίσκω , συγχαίρω ! ) , ὁ δέ ὁ ἄμπελος καρπός Διόνυσος , καί Σεμέλη αὐτός ὁ ἄμπελος , καί κεραυνός ὁ ὁ ἥλιος φλόξ . καίτοι γε πᾶς μάλα ἤ θεολογέω ὁ ὁ μῦθος θεοποιέω , οὐ οἶδα ὅτι ὄις ἀπολογέομαι ὑπέρ ὁ θεός ὁ ἐπί αὐτός λόγος βεβαιόω . τίς ὁ Εὐρώπη καί ὁ Ταῦρος καί ὁ Κύκνος καί ὁ Λήδη πρός γῆ καί ἀήρ , ἵνα ὁ πρός οὗτος μιαρός ὁ Ζεύς μῖξις εἰμί γῆ καί ἀήρ ; ἀλλά ἀποπίπτω ὁ μέγεθος ὁ θεός καί ὑπερκύπτω ὁ λόγος ( οὐ γάρ ἔχω συμπάθεια εἰς ὁ οὐράνιος τόπος ) οὐ δύναμαι ἐπί ὁ εἶδος ὁ ὕλη συντήκω , καί καταπίπτω ὁ ὁ στοιχεῖον τροπή θεοποιέω · ὅμοιος εἰ καί ναῦς τις , ἐν εἰμί πλέω , ἀντί ὁ κυβερνήτης ἄγω . ὡς δέ οὐδείς πολύς ναῦς , ἐάν εἰμί πᾶς ἀσκέω , μή ἔχω ὁ κυβερνήτης , οὐδέ ὁ στοιχεῖον ὄφελος διακοσμέω δίχα ὁ παρά ὁ θεός πρόνοια . ὁ τε γάρ ναῦς κατά ἑαυτοῦ οὐ πλέω , ὁ τε στοιχεῖον χωρίς ὁ δημιουργός οὐ κινέω .