athenaeus-soph.deipnosophistae 5.37
ἐπεὶ δὲ περὶ νεῶν κατασκευῆς εἰρήκαμεν , φέρ’ εἴπωμεν ἀκοῆς γάρ ἐστιν ἄξια καὶ τὰ ὑπὸ τοῦ Φιλοπάτορος βασιλέως κατεσκευασμένα σκάφη . περὶ ὧν ὁ αὐτὸς Καλλίξεινος ἱστορεῖ ἐν τῷ πρώτῳ περὶ Ἀλεξανδρείας οὑτωσὶ λέγων τὴν τεσσαρακοντήρη ναῦν κατεσκεύασεν ὁ Φιλοπάτωρ τὸ μῆκος ἔχουσαν διακοσίων ὀγδοήκοντα πηχῶν , ὀκτὼ δὲ καὶ τριάκοντα ἀπὸ παρόδου ἐπὶ πάροδον , ὕψος δὲ ἕως ἀκροστολίου τεσσαράκοντα ὀκτὼ πηχῶν , ἀπὸ δὲ τῶν πρυμνητικῶν ἀφλάστων ἐπὶ τὸ πρὸς τῇ θαλάσσῃ μέρος αὐτῆς τρεῖς πρὸς τοῖς πεντήκοντα πήχεις , πηδάλια δ’ εἶχε τέτταρα τριακονταπήχη , κώπας δὲ θρανιτικὰς ὀκτὼ καὶ τριάκοντα πηχῶν τὰς μεγίστας , αἳ διὰ τὸ μόλυβδον ἔχειν ἐν τοῖς ἐγχειριδίοις καὶ γεγονέναι λίαν εἴσω βαρεῖαι κατὰ τὴν ζύγωσιν εὐήρεις ὑπῆρχον ἐπὶ τῆς χρείας , δίπρῳρος δ’ ἐγεγόνει καὶ δίπρυμνος καὶ ἔμβολα εἶχεν ἑπτά · τούτων ἓν μὲν ἡγούμενον , τὰ δ’ ὑποστέλλοντα , τινὰ δὲ κατὰ τὰς ἐπωτίδας . ὑποζώματα δὲ ἐλάμβανε δώδεκα · ἑξακοσίων δ’ ἦν ἕκαστον πηχῶν , εὔρυθμος δ’ ἦν καθ’ ὑπερβολήν . θαυμαστὸς δ’ ἦν καὶ ὁ ἄλλος κόσμος τῆς νεώς · ζῷα μὲν γὰρ εἶχεν οὐκ ἐλάττω δώδεκα πηχῶν κατὰ πρύμναν τε καὶ κατὰ πρῷραν , καὶ πᾶς τόπος αὐτῆς κηρογραφίᾳ κατεπεποίκιλτο , τὸ δ’ ἔγκωπον ἅπαν μέχρι τῆς τρόπεως κισσίνην φυλλάδα καὶ θύρσους εἶχε πέριξ , πολὺς δ’ ἦν καὶ ὁ τῶν ὅπλων κόσμος , ἀνεπλήρου δὲ πάντα τὰ προσδεόμενα τῆς νεὼς μέρη . γενομένης δὲ ἀναπείρας ἐδέξατο ἐρέτας πλείους τῶν τετρακισχιλίων , εἰς δὲ τὰς ὑπηρεσίας τετρακοσίους · εἰς δὲ τὸ κατάστρωμα ἐπιβάτας τρισχιλίους ἀποδέοντας ἑκατὸν καὶ πεντήκοντα · καὶ χωρὶς ὑπὸ τὰ ζύγια πλῆθος ἀνθρώπων ἕτερον ἐπισιτισμοῦ , τε οὐκ ὀλίγον . καθειλκύσθη δὲ τὴν μὲν ἀρχὴν ἀπὸ ἐσχαρίου τινός , ὅ φασι παγῆναι πεντήκοντα πλοίων πεντηρικῶν ξυλείᾳ , ὑπὸ δὲ ὄχλου μετὰ βοῆς καὶ σαλπίγγων κατήγετο . ὕστερον δὲ τῶν ἀπὸ Φοινίκης τις ἐπενόησε τὴν καθολκήν , τάφρον ὑποστησάμενος ἴσην τῇ νηὶ κατὰ μῆκος , ἣν πλησίον τοῦ λιμένος ὤρυξε . ταύτῃ δὲ τοὺς θεμελίους κατῳκοδόμησε λίθῳ στερεῷ πρὸς πέντε πήχεις τὸ βάθος , καὶ διὰ τούτων φάλαγγας ἐπικαρσίας κατὰ πλάτος τῆς τάφρου διώσας συνεχεῖς τετράπηχυν εἰς βάθος τόπον ἀπολειπούσας . καὶ ποιήσας εἴσρουν ἀπὸ τῆς θαλάσσης ἐνέπλησεν αὐτῆς πάντα τὸν ὀρυχθέντα τόπον , εἰς ὃν ῥᾳδίως ὑπὸ τῶν τυχόντων ἀνδρῶν εἰσήγαγε τὴν ναῦν .. , τὸ ἀνοιχθὲν κατ’ ἀρχὰς ἐμφράξαντας μετεξαντλῆσαι πάλιν τὴν θάλασσαν ὀργάνοις . τούτου δὲ γενομένου ἑδρασθῆναι τὸ πλοῖον ἀσφαλῶς ἐπὶ τῶν προειρημένων φαλάγγων .
Lemmas: ἐπεί δέ περί ναῦς κατασκευή λέγω , φέρω λέγω ἀκοή γάρ εἰμί ἄξιος καί ὁ ὑπό ὁ Φιλοπάτωρ βασιλεύς κατασκευάζω σκάφος . περί ὅς ὁ αὐτός Καλλίξεινος ἱστορέω ἐν ὁ πρῶτος περί Ἀλεξάνδρεια οὕτως λέγω ὁ τεσσαρακοντήρης ναῦς κατασκευάζω ὁ Φιλοπάτωρ ὁ μῆκος ἔχω διακόσιοι ὀγδοήκοντα πῆχυς , ὀκτώ δέ καί τριάκοντα ἀπό πάροδος ἐπί πάροδος , ὕψος δέ ἕως ἀκροστόλιον τεσσαράκοντα ὀκτώ πῆχυς , ἀπό δέ ὁ πρυμνητικός ἄφλαστον ἐπί ὁ πρός ὁ θάλασσα μέρος αὐτός τρεῖς πρός ὁ πεντήκοντα πῆχυς , πηδάλιον δέ ἔχω τέσσαρες τρεισκονταπήχη , κώπη δέ θρανιτικός ὀκτώ καί τριάκοντα πῆχυς ὁ μέγας , ὅς διά ὁ μόλυβδος ἔχω ἐν ὁ ἐγχειρίδιον καί γίγνομαι λίαν εἴσω βαρύς κατά ὁ ζύγωσις εὐήρης ὑπάρχω ἐπί ὁ χρεία , δίπρῳρος δέ γίγνομαι καί δίπρυμνος καί ἔμβολον ἔχω ἑπτά · οὗτος εἷς μέν ἡγέομαι , ὁ δέ ὑποστέλλω , τις δέ κατά ὁ ἐπωτίδες . ὑπόζωμα δέ λαμβάνω δώδεκα · ἑξακόσιοι δέ εἰμί ἕκαστος πῆχυς , εὔρυθμος δέ εἰμί κατά ὑπερβολή . θαυμαστός δέ εἰμί καί ὁ ἄλλος κόσμος ὁ ναῦς · ζῷον μέν γάρ ἔχω οὐ ἐλαχύς δώδεκα πῆχυς κατά πρύμνα τε καί κατά πρῷρα , καί πᾶς τόπος αὐτός κηρογραφία καταποικίλλω , ὁ δέ ἔγκωπον ἅπας μέχρι ὁ τρόπις κίσσινος φυλλάς καί θύρσος ἔχω πέριξ , πολύς δέ εἰμί καί ὁ ὁ ὅπλον κόσμος , ἀναπληρόω δέ πᾶς ὁ προσδέω ὁ ναῦς μέρος . γίγνομαι δέ ἀνάπειρα δέχομαι ἐρέτης πολύς ὁ τετρακισχίλιοι , εἰς δέ ὁ ὑπηρεσία τετρακόσιοι · εἰς δέ ὁ κατάστρωμα ἐπιβάτης τρισχίλιοι ἀποδέω ἑκατόν καί πεντήκοντα · καί χωρίς ὑπό ὁ ζύγιον πλῆθος ἄνθρωπος ἕτερος ἐπισιτισμός , τε οὐ ὀλίγος . καθέλκω δέ ὁ μέν ἀρχή ἀπό ἐσχάριον τις , ὅς φημί πάσσω πεντήκοντα πλοῖον πεντήρης ξυλεία , ὑπό δέ ὄχλος μετά βοή καί σάλπιγξ κατάγω . ὕστερον δέ ὁ ἀπό Φοινίκη τις ἐπινοέω ὁ καθολκή , τάφρος ὑφίστημι ἴσος ὁ ναῦς κατά μῆκος , ὅς πλησίον ὁ λιμήν ὀρύσσω . οὗτος δέ ὁ θεμέλιος κατοικοδομέω λίθος στερεός πρός πέντε πῆχυς ὁ βάθος , καί διά οὗτος φάλαγξ ἐπικάρσιος κατά πλάτος ὁ τάφρος διωθέω συνεχής τετράπηχυς εἰς βάθος τόπος ἀπολείπω . καί ποιέω εἰσρέω ἀπό ὁ θάλασσα ἐμπίμπλημι αὐτός πᾶς ὁ ὀρύσσω τόπος , εἰς ὅς ῥᾴδιος ὑπό ὁ τυγχάνω ἀνήρ εἰσάγω ὁ ναῦς .. , ὁ ἀνοίγνυμι κατά ἀρχή ἐμφράσσω μετεξαντλέω πάλιν ὁ θάλασσα ὄργανον . οὗτος δέ γίγνομαι ἑδράζω ὁ πλοῖον ἀσφαλής ἐπί ὁ προλέγω φάλαγξ .