athenaeus-soph.deipnosophistae 9.50
φάσσαι . Ἀριστοτέλης φησὶ περιστερῶν μὲν εἶναι ἓν γένος , εἴδη δὲ πέντε , γράφων οὕτως · περιστερά , οἰνάς , φάψ , φάσσα , τρυγών . ἐν δὲ πέμπτῳ περὶ ζῴων μορίων τὴν φάβα οὐκ ὀνομάζει , καίτοι Αἰσχύλου ἐν τῷ σατυρικῷ Πρωτεῖ οὕτω μνημονεύοντος τοῦ ὄρνιθος · σιτουμένην δύστηνον ἀθλίαν φάβα , μέσακτα πλευρὰ πρὸς πτύοις πεπλεγμένην . κἀν Φιλοκτήτῃ δὲ κατὰ γενικὴν κλίσιν φαβῶν εἴρηκεν . ἡ μὲν οὖν οἰνάς , φησὶν ὁ Ἀριστοτέλης , μείζων ἐστὶ τῆς περιστερᾶς , χρῶμα δ’ ἔχει οἰνωπόν , ἡ δὲ φὰψ μέσον περιστερᾶς καὶ οἰνάδος , ἡ δὲ φάσσα ἀλέκτορος τὸ μέγεθος , χρῶμα δὲ σποδιόν , ἡ δὲ τρυγὼν πάντων ἐλάττων , χρῶμα δὲ τεφρόν . αὕτη δὲ θέρους φαίνεται , τὸν δὲ χειμῶνα φωλεύει . ἡ δὲ φὰψ καὶ ἡ περιστερὰ αἰεὶ φαίνονται , ἡ δ’ οἰνὰς φθινοπώρῳ μόνῳ . πολυχρονιωτέρα δὲ εἶναι λέγεται τούτων ἡ φάσσα · καὶ γὰρ τριάκοντα καὶ τεσσαράκοντα ζῇ ἔτη . οὐκ ἀπολείπουσι δ’ ἕως θανάτου οὔτε οἱ ἄρρενες τὰς θηλείας οὔτε αἱ θήλειαι τοὺς ἄρρενας , ἀλλὰ καὶ τελευτήσαντος χηρεύει ὁ ὑπολειπόμενος , τὸ δ’ αὐτὸ ποιοῦσι καὶ κόρακες καὶ κορῶναι καὶ κολοιοί · ἐπῳάζει δ’ ἐκ διαδοχῆς πᾶν τὸ περιστεροειδὲς γένος , καὶ γενομένων τῶν νεοττῶν ὁ ἄρρην ἐμπτύει αὐτοῖς , ὡς μὴ βασκανθῶσι . τίκτει δὲ ᾠὰ δύο , ὧν τὸ μὲν πρῶτον ἄρρεν ποιεῖ , τὸ δὲ δεύτερον θῆλυ , τίκτουσι δὲ πᾶσαν ὥραν τοῦ ἔτους · διὸ δὴ καὶ δεκάκις τοῦ ἐνιαυτοῦ τιθέασιν , ἐν Αἰγύπτῳ δὲ δωδεκάκις . τεκοῦσα γὰρ τῇ ἐχομένῃ ἡμέρᾳ συλλαμβάνει . ἔτι ἐν τῷ αὐτῷ φησιν Ἀριστοτέλης ὅτι περιστερὰ ἕτερον , πελειὰς δ’ ἔλαττον , καὶ ὅτι ἡ πελειὰς τιθασὸν γίνεται , περιστερά δὲ καὶ μέλαν καὶ μικρὸν καὶ ἐρυθρόπουν καὶ τραχύπουν διὸ οὐδεὶς τρέφει , ἴδιον δὲ λέγει τῆς περιστερᾶς τὸ κυνεῖν αὐτὰς ὅταν μέλλωσιν ἀναβαίνειν ἢ οὐκ ἀνέχεσθαι τὰς θηλείας . ὁ δὲ πρεσβύτερος , φησί , καὶ προαναβαίνει καὶ μὴ κύσας · οἱ δὲ νεώτεροι αἰεὶ τοῦτο ποιήσαντες ὀχεύουσιν . καὶ αἱ θήλειαι δ’ ἀλλήλας ἀναβαίνουσιν , ὅταν ἄρρην μὴ παρῇ , κυνήσασαι · καὶ οὐδὲν προιέμεναι εἰς ἀλλήλας τίκτουσιν ᾠά , ἐξ ὧν οὐ γίνεται νεοττός . οἱ δὲ Δωριεῖς τὴν πελειάδα ἀντὶ περιστερᾶς τιθέασιν , ὡς Σώφρων ἐν γυναικείοις . Καλλίμαχος δ’ ἐν τῷ περὶ ὀρνέων ὡς διαφορὰς ἐκτίθεται φάσσαν , πυραλλίδα , περιστεράν , τρυγόνα .
Lemmas: φάσσα . Ἀριστοτέλης φημί περιστερά μέν εἰμί εἷς γένος , εἶδος δέ πέντε , γράφω οὕτως · περιστερά , οἰνάς , φάψ , φάσσα , τρυγών . ἐν δέ πέμπτος περί ζῷον μόριον ὁ φάβα οὐ ὀνομάζω , καίτοι Αἰσχύλος ἐν ὁ σατυρικός Πρωτεύς οὕτως μνημονεύω ὁ ὄρνις · σιτέω δύστηνος ἄθλιος φάβα , μέσακτος πλευρόν πρός πτύον πλέκω . ἐν Φιλοκτήτης δέ κατά γενικός κλίσις φάψ λέγω . ὁ μέν οὖν οἰνάς , φημί ὁ Ἀριστοτέλης , μέγας εἰμί ὁ περιστερά , χρῶμα δέ ἔχω οἰνωπός , ὁ δέ φάψ μέσος περιστερά καί οἰνάς , ὁ δέ φάσσα ἀλέκτωρ ὁ μέγεθος , χρῶμα δέ σπόδιον , ὁ δέ τρυγών πᾶς ἐλαχύς , χρῶμα δέ τεφρός . οὗτος δέ θέρος φαίνω , ὁ δέ χειμών φωλεύω . ὁ δέ φάψ καί ὁ περιστερά ἀεί φαίνω , ὁ δέ οἰνάς φθινόπωρον μόνος . πολυχρόνιος δέ εἰμί λέγω οὗτος ὁ φάσσα · καί γάρ τριάκοντα καί τεσσαράκοντα ζάω ἔτος . οὐ ἀπολείπω δέ ἕως θάνατος οὔτε ὁ ἄρσην ὁ θῆλυς οὔτε ὁ θῆλυς ὁ ἄρσην , ἀλλά καί τελευτάω χηρεύω ὁ ὑπολείπω , ὁ δέ αὐτός ποιέω καί κόραξ καί κορώνη καί κολοιός · ἐπῳάζω δέ ἐκ διαδοχή πᾶς ὁ περιστεροειδής γένος , καί γίγνομαι ὁ νεοσσός ὁ ἄρσην ἐμπτύω αὐτός , ὡς μή βασκαίνω . τίκτω δέ ᾠόν δύο , ὅς ὁ μέν πρῶτος ἄρσην ποιέω , ὁ δέ δεύτερος θῆλυς , τίκτω δέ πᾶς ὥρα ὁ ἔτος · διό δή καί δεκάκις ὁ ἐνιαυτός τίθημι , ἐν Αἴγυπτος δέ δωδεκάκις . τίκτω γάρ ὁ ἔχω ἡμέρα συλλαμβάνω . ἔτι ἐν ὁ αὐτός φημί Ἀριστοτέλης ὅτι περιστερά ἕτερος , πελειάς δέ ἐλαχύς , καί ὅτι ὁ πελειάς τιθασός γίγνομαι , περιστερά δέ καί μέλας καί μικρός καί ἐρυθρόπους καί τραχύπους διό οὐδείς τρέφω , ἴδιος δέ λέγω ὁ περιστερά ὁ κυνέω αὐτός ὅταν μέλλω ἀναβαίνω ἤ οὐ ἀνέχω ὁ θῆλυς . ὁ δέ πρέσβυς , φημί , καί προαναβαίνω καί μή κύω · ὁ δέ νέος ἀεί οὗτος ποιέω ὀχεύω . καί ὁ θῆλυς δέ ἀλλήλων ἀναβαίνω , ὅταν ἄρσην μή παρέρχομαι , κυνέω · καί οὐδείς προίημι εἰς ἀλλήλων τίκτω ᾠόν , ἐκ ὅς οὐ γίγνομαι νεοσσός . ὁ δέ Δωριεύς ὁ πελειάς ἀντί περιστερά τίθημι , ὡς Σώφρων ἐν γυναικεῖος . Καλλίμαχος δέ ἐν ὁ περί ὄρνεον ὡς διαφορά ἐκτίθημι φάσσα , πυραλλίς , περιστερά , τρυγών .