athenaeus-soph.deipnosophistae 9.79
χειρόμακτρον δὲ καλεῖται ᾧ τὰς χεῖρας ἀπεμάττοντο ὠμολίνῳ · ὅπερ ἐν τοῖς προκειμένοις Φιλόξενος ὁ Κυθήριος ὠνόμασεν ἔκτριμμα . Ἀριστοφάνης Ταγηνισταῖς · φέρε , παῖ , ταχέως κατὰ χειρὸς ὕδωρ , παράπεμπε τὸ χειρόμακτρον . σημειωτέον δὲ ὅτι καὶ μετὰ τὸ δειπνῆσαι κατὰ χειρὸς ἔλεγον , οὐχ ὡς Ἀριστοφάνης ὁ γραμματικὸς φησιν ὅτι πρὶν φαγεῖν οἱ Ἀττικοὶ κατὰ χειρὸς ἔλεγον , μετὰ δὲ τὸ δειπνῆσαι ἀπονίψασθαι . Σοφοκλῆς Οἰνομάῳ · σκυθιστὶ χειρόμακτρον ἐκκεκαρμένος καὶ Ἡρόδοτος ἐν δευτέρᾳ . Ξενοφῶν δ’ ἐν αʹ Παιδείας γράφει ὅταν δὲ τούτων τινὸς θίγῃς , εὐθὺς ἀποκαθαίρει τὴν χεῖρα εἰς τὰ χειρόμακτρα , ὡς πάνυ ἀχθόμενος ὅτι κατάπλεά σοι ἀπ’ αὐτῶν ἐγένετο . πολέμων δ’ ἐν ἕκτῳ τῶν πρὸς Ἀντίγονον καὶ Ἀδαῖον περὶ τῆς διαφορᾶς λέγει τοῦ κατὰ χειρὸς πρὸς τὸ νίψασθαι . Δημόνικος δ’ ἐν τῷ Ἀχελῴῳ τὸ πρὸ τοῦ δείπνου κατὰ χειρός φησι διὰ τούτων ἐσπουδάκει δ’ ἕκαστος ὡς ἂν ἑστιῶν ἅμα τ’ ὀξύπεινον ἄνδρα καὶ Βοιώτιον . τὸ γοῦν κατὰ χειρὸς περιέγραψ’ εἴπας ὅτι μετὰ δεῖπνον αὐτῷ τοῦτο γίνεται λαβεῖν . ὠμολίνου δὲ μέμνηται Κρατῖνος ἐν Ἀρχιλόχοις · ὠμολίνοις κόμη βρύουσ’ ἀτιμίας πλέως . Σαπφὼ δ’ ὅταν λέγῃ ἐν τῷ πέμπτῳ τῶν μελῶν πρὸς τὴν Ἀφροδίτην χερρόμακτρα δὲ πορφύρᾳ κἀπαυγάμενα ταῦτά τοι Μνᾶσις πέμψ’ ἀπὺ Φωκάας δῶρα τίμια κὰγ γενῦν , κόσμον λέγει κεφαλῆς τὰ χειρόμακτρα , ὡς καὶ Ἑκαταῖος δηλοῖ ἢ ὁ γεγραφὼς τὰς περιηγήσεις ἐν τῇ Ἀσίᾳ ἐπιγραφομένῃ γυναῖκες δ’ ἐπὶ τῆς κεφαλῆς ἔχουσι χειρόμακτρα . Ἡρόδοτος δ’ ἐν τῇ β’ φησί · μετὰ δὲ ταῦτα ἔλεγον τοῦτον τὸν βασιλέα ζωὸν καταβῆναι κάτω εἰς ὃν οἱ Ἕλληνες Ἅιδην νομίζουσι κἀκεῖθι συγκυβεύειν τῇ Δήμητρι , καὶ τὰ μὲν νικᾶν αὐτήν , τὰ δὲ ἑσσοῦσθαι ὑπ’ αὐτῆς · καί μιν πάλιν ἀναφικέσθαι δῶρον ἔχοντα παρ’ αὐτῆς χειρόμακτρον χρύσεον .
Lemmas: χειρόμακτρον δέ καλέω ὅς ὁ χείρ ἀπομάσσω ὠμόλινον · ὅς ἐν ὁ πρόκειμαι Φιλόξενος ὁ Κυθήριος ὀνομάζω ἔκτριμμα . Ἀριστοφάνης Ταγηνισταί · φέρω , παῖς , ταχύς κατά χείρ ὕδωρ , παραπέμπω ὁ χειρόμακτρον . σημειωτέος δέ ὅτι καί μετά ὁ δειπνέω κατά χείρ λέγω , οὐ ὡς Ἀριστοφάνης ὁ γραμματικός φημί ὅτι πρίν ἐσθίω ὁ Ἀττικός κατά χείρ λέγω , μετά δέ ὁ δειπνέω ἀπονίζω . Σοφοκλῆς Οἰνόμαος · Σκυθιστί χειρόμακτρον ἐκκείρω καί Ἡρόδοτος ἐν δεύτερος . Ξενοφῶν δέ ἐν αʹ Παιδεία γράφω ὅταν δέ οὗτος τις θιγγάνω , εὐθύς ἀποκαθαίρω ὁ χείρ εἰς ὁ χειρόμακτρον , ὡς πάνυ ἄχθομαι ὅτι κατάπλεος σύ ἀπό αὐτός γίγνομαι . πόλεμος δέ ἐν ἕκτος ὁ πρός Ἀντίγονος καί Ἀδαῖος περί ὁ διαφορά λέγω ὁ κατά χείρ πρός ὁ νίζω . Δημόνικος δέ ἐν ὁ Ἀχελῷος ὁ πρό ὁ δεῖπνον κατά χείρ φημί διά οὗτος σπουδάζω δέ ἕκαστος ὡς ἄν ἑστιάω ἅμα τε ὀξύπεινος ἀνήρ καί Βοιώτιος . ὁ γοῦν κατά χείρ περιγράφω λέγω ὅτι μετά δεῖπνον αὐτός οὗτος γίγνομαι λαμβάνω . ὠμόλινον δέ μιμνῄσκω Κρατῖνος ἐν Ἀρχίλοχος · ὠμόλινος κόμη βρύω ἀτιμία πολύς . Σαπφώ δέ ὅταν λέγω ἐν ὁ πέμπτος ὁ μέλος πρός ὁ Ἀφροδίτη χερρόμακτρον δέ πορφύρα ἐπαυγάζω οὗτος τοι Μνᾶσις πέμπω ἀπύ Φωκάα δῶρον τίμιος κατά γένυς , κόσμος λέγω κεφαλή ὁ χειρόμακτρον , ὡς καί Ἑκαταῖος δηλόω ἤ ὁ γράφω ὁ περιήγησις ἐν ὁ Ἀσία ἐπιγράφω γυνή δέ ἐπί ὁ κεφαλή ἔχω χειρόμακτρον . Ἡρόδοτος δέ ἐν ὁ β’ φημί · μετά δέ οὗτος λέγω οὗτος ὁ βασιλεύς ζωός καταβαίνω κάτω εἰς ὅς ὁ Ἕλλην ᾍδης νομίζω ἐκεῖθι συγκυβεύω ὁ Δημήτηρ , καί ὁ μέν νικάω αὐτός , ὁ δέ ἡσσάομαι ὑπό αὐτός · καί μιν πάλιν ἀναφικνέομαι δῶρον ἔχω παρά αὐτός χειρόμακτρον χρύσεος .