athanasius-theology.oratio-iii-contra-arianos 16
16 . Εἰ γὰρ μὴ οὕτως ἔχει , ἀλλʼ ‘ἐξ οὐκ ὄντων ἐστὶ κτίσμα καὶ ποίημα ὁ Λόγος,’ ἢ οὐκ ἔστι Θεὸς ἀληθινὸς , διὰ τὸ εἶναι αὐτὸν ἕνα τῶν κτισμάτων · ἢ εἰ ‘Θεὸν’ αὐτὸν ὀνομάζουσιν ἐντρεπόμενοι παρὰ τῶν γραφῶν , ἀνάγκη λέγειν αὐτοὺς δύο θεοὺς , ἕνα μὲν κτίστην , τὸν δὲ ἕτερον κτιστόν · καὶ δύο κυρίοις λατρεύειν , ἑνὶ μὲν ἀγενήτῳ , τῷ δὲ ἑτέρῳ γενητῷ καὶ κτίσματι · δύο τε πίστεις ἔχειν , μίαν μὲν εἰς τὸν ἀληθινὸν Θεὸν , ἑτέραν δὲ εἰς τὸν ποιηθέντα καὶ πλασθέντα παῤ αὐτῶν καὶ λεχθέντα Θεόν . Ἀνάγκη δὲ αὐτοὺς , οὕτω τυφλωθέντας , ὅτε μὲν προσκυνοῦσι τῷ ἀγενήτῳ , κατανωτίζεσθαι τὸν γενητὸν , ὅτε δὲ προσέρχονται τῷ κτίσματι , ἀποστρέφεσθαι τὸν κτίστην . Οὐ γάρ ἔστιν ἰδεῖν τοῦτον ἐν ἐκείνῳ , διὰ τὸ ξένας καὶ διαφόρους αὐτῶν εἶναι τάς τε φύσεις καὶ τὰς ἐνεργείας . Οὔτω δὲ φρονοῦντες , πάντως καὶ πλείονας συνάψουσι θεούς · τοῦτο γάρ τῶν ἐκπεσόντων ἀπὸ τοῦ ἑνὸς Θεοῦ τὸ ἐπιχείρημα . Διά τί οὖν οἱ Ἀρειανοὶ , τοιαῦτα λογιζόμενοι καὶ νοοῦντες , οὐ συναριθμοῦσιν ἑαυτοὺς μετὰ τῶν Ἑλλήνων ; καὶ γὰρ κἀκεῖνοι , ὥσπερ καὶ οὗτοι , ‘τῆ κτίσει λατρεύουσι παρὰ τὸν κτίσαντα τὰ πάντα Θεόν,’ Ἀλλὰ τὸ μὲν ὄνομα τὸ Ἑλληνικὸν φεύγουσι διὰ τὴν τῶν ἀνοήτων ἀπάτην , τὴν δὲ ὁμοίαν ἐκείνοις διάνοιαν ὑποκρίνονται . Καὶ γὰρ καὶ τὸ σοφὸν αὐτῶν , ὥσπερ εἰώθασι λέγειν , ‘Οὐ λέγομεν δύο ἀγένητα,’ φαίνονται πρὸς ἀπάτην τῶν ἀκεραίων λέγοντες · φάσκοντες γὰρ , ‘Οὐ λέγομεν δύο ἀγένητα,’ λέγουσι δύο θεοὺς , καὶ τούτους διαφόρους ἔχοντας τὰς φύσεις , τὸν μὲν γενητὴν , τὸν δὲ ἀγένητον . Εἰ δὲ οἱ μὲν Ἕλληνες ἑνὶ ἀγενήτῳ καὶ πολλοῖς γενητοῖς λατρεύουσιν , οὗτοι δὲ ἑνὶ ἀγενήτῳ καὶ ἑνὶ γενητῷ , οὐδʼ οὕτω διαφέρουσιν Ἐλλήνων . Ὅ τε γὰρ παῤ αὐτῶν λεγόμενος ‘γενητὸς’ εἷς ἐκ πολλῶν ἐστι · καὶ οἱ πολλοὶ δὲ πάλιν τῶν Ἑλλήνων τὴν αὐτὴν τῷ ἑνὶ τούτῳ φύσιν ἔχουσι , καὶ οὗτος γὰρ κἀκεῖνοι κτίσματά εἰσιν . Ἄθλιοι , καὶ πλεῖον ὅσον ἐβλάβησαν κατὰ Χριστοῦ φρονήσαντες · ἐξέπεσαν γὰρ τῆς ἀληθείας , καὶ τὴν μὲν Ἰουδαίων προδοσίαν ὑπερέβησαν ἀρνούμενοι τὸν Χριστὸν , τοῖς δὲ Ἕλλησι συγκυλίονται , κτίσματι καὶ διαφόροις θεοῖς λατρεύοντες οἱ θεοστυγεῖς . Εἶς γὰρ Θεός ἐστι , καὶ οὐ πολλοὶ , καὶ εἷς ὁ τούτου Λόγος , καὶ οὐ πολλοί · ‘Θεὸς γὰρ ἐστιν ὁ Λόγος,’ καὶ μόνος αὐτὸς ἔχει τὸ πατρικὸν εἶδος · ὅσπερ ὢν αὐτὸς ὁ Σωτὴρ ἐδυσώπει τοὺς Ἰουδαίους λέγων , ‘ὁ πέμψας με Πατὴρ , ἐκεῖνος μεμαρτύρηκε περὶ ἐμοῦ · οὔτε φωνὴν αὐτοῦ πώποτε ἀκηκόατε , οὔτε εἶδος αὐτοῦ ἑωράκατε · καὶ τὸν Λόγον αὐτοῦ οὐκ ἔχετε ἐν ὑμῖν μένοντα , ὅτι ὃν ἀπέστειλεν ἐκεῖνος , τούτῳ ὑμεῖς οὐ πιστεύετε,’ Τὸν δὲ Λόγον συνῆψε τῷ εἴδει καλῶς , ἵνα δείξῃ ὅτι ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος , αὐτὸς καὶ εἰκὼν καὶ χαρακτὴρ καὶ εἶδός ἐστι τοῦ Πατρὸς ἑαυτοῦ · καὶ ὅτι οἱ τὸν λαλοῦντα μὴ δεξάμενοι Ἰουδαῖοι οὐκ ἐδέξαντο τὸν Λόγον , ὅσπερ ἐστὶ ‘τὸ εἶδος τοῦ Θεοῦ.’ Τοῦτο καὶ ὁ πατριάρχης Ἰακὼβ ἑωρακὼς ηὐλογήθη , καὶ ἀντὶ Ἰακὼβ ‘Ἰσραὴλ’ ἐκλήθη παῤ αὐτοῦ , ὡς ἡ θεία γραφὴ μαρτυρεῖ λέγουσα · ‘Ἀνέτειλε δὲ ὁ ἥλιος αὐτῷ , ἡνίκα παρῆλθε τὸ εἶδος τοῦ Θεοῦ.’ Τοῦτο δὲ ἦν ὁ λέγων , ‘Ὁ ἐμὲ ἑωρακὼς ἑώρακε τὸν Πατέρα·’ καὶ , ‘ἐγὼ ἐν τῷ Πατρὶ , καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐμοί ἐστι · κἀγὼ καὶ ὁ Πατὴρ ἕν ἐσμεν·’ οὕτω γὰρ εἷς ἐστιν ὁ Θεὸς , καὶ μία ἡ εἰς τὸν Πατέρα καὶ Υἱὸν πίστις . Καὶ γὰρ τοῦ Λόγου ὄντος Θεοῦ , πάλιν ‘Κύριος ὁ Θεὸς ἡμῶν Κύριος εἷς ἐστι.’ Τοῦ γὰρ ἑνὸς ἴδιος καὶ ἀδιαίρετός ἐστιν ὁ Υἱὸς κατὰ τὴν ἰδιότητα καὶ οἰκειότητα τῆς οὐσίας .
Lemmas: 16 . εἰμί γάρ μή οὕτως ἔχω , ἀλλά ‘ἐξ οὐ εἰμί εἰμί κτίσμα καί ποίημα ὁ Λόγος ἢ οὐ εἰμί θεός ἀληθινός , διά ὁ εἰμί αὐτός εἷς ὁ κτίσμα · ἢ εἰμί Θεός αὐτός ὀνομάζω ἐντρέπω παρά ὁ γραφεύς , ἀνάγκη λέγω αὐτός δύο θεός , εἷς μέν κτίστης , ὁ δέ ἕτερος κτιστός · καί δύο κύριος λατρεύω , εἷς μέν ἀγένητος , ὁ δέ ἕτερος γενητός καί κτίσμα · δύο τε πίστις ἔχω , εἷς μέν εἰς ὁ ἀληθινός θεός , ἕτερος δέ εἰς ὁ ποιέω καί πλάσσω παρά αὐτός καί λέγω Θεός . Ἀνάγκη δέ αὐτός , οὗτος τυφλόω , ὅτε μέν προσκυνέω ὁ ἀγένητος , κατανωτίζομαι ὁ γενητός , ὅτε δέ προσέρχομαι ὁ κτίσμα , ἀποστρέφω ὁ κτίστης . οὖον γάρ εἰμί ὁράω οὗτος ἐν ἐκεῖνος , διά ὁ ξένος καί διάφορος αὐτός εἰμί ὁ τε φύσις καί ὁ ἐνέργεια . οὐτάω δέ φρονέω , πάντως καί πλείων συνάπτω θεός · οὗτος γάρ ὁ ἐκπίπτω ἀπό ὁ εἷς Θεός ὁ ἐπιχείρημα . ζεύς τίς οὖν ὁ Ἀρειανός , τοιοῦτος λογίζομαι καί νοέω , οὖον συναριθμέω ἑαυτοῦ μετά ὁ Ἕλλην ; καί γάρ ἐκεῖνος , ὥσπερ καί οὗτος , τῆ κτίζω λατρεύω παρά ὁ κτίζω ὁ πᾶς Θεόν,’ ἀλλά ὁ μέν ὄνομα ὁ Ἑλληνικός φεύγω διά ὁ ὁ ἀνόητος ἀπάτη , ὁ δέ ὅμοιος ἐκεῖνος διάνοια ὑποκρίνομαι . καί γάρ καί ὁ σοφός αὐτός , ὥσπερ εἴωθα λέγω , Οὐ λέγω δύο ἀγένητος φαίνω πρός ἀπάτη ὁ ἀκέραιος λέγω · φάσκω γάρ , Οὐ λέγω δύο ἀγένητος λέγω δύο θεός , καί οὗτος διάφορος ἔχω ὁ φύσις , ὁ μέν γενητός , ὁ δέ ἀγένητος . εἰμί δέ ὁ μέν Ἕλλην εἷς ἀγένητος καί πολύς γενητός λατρεύω , οὗτος δέ εἷς ἀγένητος καί εἷς γενητός , οὐδέ οὗτος διαφέρω Ἕλλην . ὅς τε γάρ παρά αὐτός λέγω γενητός εἷς ἐκ πολύς εἰμί · καί ὁ πολύς δέ πάλιν ὁ Ἕλλην ὁ αὐτός ὁ εἷς οὗτος φύσις ἔχω , καί οὗτος γάρ ἐκεῖνος κτίσμα εἰμί . ἄθλιος , καί πλείων ὅσος βλάπτω κατά Χριστός φρονέω · ἐκπίπτω γάρ ὁ ἀλήθεια , καί ὁ μέν Ἰουδαῖος προδοσία ὑπερβαίνω ἀρνέομαι ὁ Χριστός , ὁ δέ Ἕλλην συγκυλίω , κτίσμα καί διάφορος θεός λατρεύω ὁ θεοστυγής . Εἶς γάρ Θεός εἰμί , καί οὖον πολύς , καί εἷς ὁ οὗτος Λόγος , καί οὖον πολύς · Θεός γάρ εἰμί ὁ Λόγος καί μόνος αὐτός ἔχω ὁ πατρικός εἶδος · ὅσπερ εἰμί αὐτός ὁ Σωτήρ δυσωπέω ὁ Ἰουδαῖος λέγω , ὅς πέμπω ἐγώ πατήρ , ἐκεῖνος μαρτυρέω περί ἐγώ · οὔτε φωνή αὐτός πώποτε ἀκούω , οὔτε εἶδος αὐτός ὁράω · καί ὁ Λόγος αὐτός οὐ ἔχω ἐν σύ Μένων , ὅτι ὅς ἀποστέλλω ἐκεῖνος , οὗτος σύ οὖον πιστεύω ὁ δέ Λόγος συνάπτω ὁ εἶδος καλῶς , ἵνα δείκνυμι ὅτι ὁ ὁ Θεός Λόγος , αὐτός καί εἰκών καί χαρακτήρ καί εἶδος εἰμί ὁ πατήρ ἑαυτοῦ · καί ὅτι ὁ ὁ λαλέω μή δέχομαι Ἰουδαῖος οὐ δέχομαι ὁ Λόγος , ὅσπερ εἰμί τότος εἶδος ὁ Θεός οὗτος καί ὁ πατριάρχης Ἰακώβ ὁράω εὐλογέω , καί ἀντί Ἰακώβ Ἰσραήλ καλέω παρά αὐτός , ὡς ὁ θεῖος γραφή μαρτυρέω λέγω · ‘Ἀνέτειλε δέ ὁ ἥλιος αὐτός , ἡνίκα παρέρχομαι ὁ εἶδος ὁ Θεός οὗτος δέ εἰμί ὁ λέγω , Ὁ ἐγώ ὁράω ὁράω ὁ Πατέρας καί , ἐγώ ἐν ὁ πατήρ , καί ὁ πατήρ ἐν ἐγώ εἰμί · ἐγώ καί ὁ πατήρ εἷς εἰμί οὗτος γάρ εἷς εἰμί ὁ θεός , καί εἷς ὁ εἰς ὁ πατήρ καί υἱός πίστις . καί γάρ ὁ Λόγος εἰμί Θεός , πάλιν Κύριος ὁ θεός ἐγώ Κύριος εἷς εἰμί ὁ γάρ εἷς ἴδιος καί ἀδιαίρετος εἰμί ὁ υἱός κατά ὁ ἰδιότης καί οἰκειότης ὁ οὐσία .