athanasius-theology.oratio-iii-contra-arianos 52
52 . Ἄνθρωποι μὲν γὰρ , κτίσματα τυγχάνοντες , ἐπεκτείνεσθαί πως καὶ προκόπτειν ἐν ἀρετῇ δύνανται . Ἐνὼχ γοῦν οὕτω ‘μετετέθη,’ καὶ Μωσῆς αὐξάνων ἐτελειοῦτο , Ἰσαὰκ δὲ προκόπτων ‘ἐγίνετο μέγας,’ καὶ ὁ ἀπόστολος ‘ἐπεκτείνεσθαιʼ καθʼ ἡμέραν τοῖς ἔμπροσθεν ἔλεγεν · εἶχε γὰρ ἕκαστος ποῦ προκόψει , βλέπων εἰς τὸν ἔμπροσθεν αὐτοῦ βαθμόν · ὁ δὲ τοῦ Θεοῦ Υἱὸς , ὁ μόνος ὢν , ποῦ εἶχεν ἐπεκτείνεσθαι ; πάντα γὰρ εἰς αὐτὸν βλέποντα προκόπτει · αὐτοὺς δὲ , μόνος ὢν , ἐν τῷ μόνῳ Πατρί ἐστιν , ἀφʼ οὗ οὐδὲ ἐπεκτείνεται , ἀλλʼ ἐν αὐτῷ μένων ἐστὶν ἀεί . Ἀνθρώπων μὲν οὖν ἐστι τὸ προκόπτειν · ὁ δὲ τοῦ Θεοῦ Υἱὸς , ἐπεὶ προκόπτειν οὐκ εἶχε , τέλειος ὢν ἐν τῷ Πατρὶ , ‘ἐταπείνωσεν ἑαυτὸνʼ ὑπὲρ ἡμῶν , ἵνα ἐν τῷ ἐκείνου ταπεινῷ μᾶλλον ἡμεῖς αὐξῆσαι δυνηθῶμεν . Ἡ δὲ αὔξησις ἡμῶν οὐκ ἄλλη τίς ἐστιν ἢ τὸ ἀφίστασθαι μὲν τῶν αἰσθητῶν , εἰς αὐτὸν δὲ τὸν Λόγον γενέσθαι · ἐπεὶ καὶ τὸ ἐκείνου ταπεινὸν οὐδὲν ἕτερόν ἐστιν ἢ τὸ λαβεῖν τὴν ἡμετέραν σάρκα . Οὐκ ἄρα ὁ Λόγος ἦν , ᾗ Λόγος ἐστὶν , ὁ προκόπτων , ὁ τέλειος ἐκ τελείου ὢν τοῦ Πατρὸς , ὁ μηδενὸς δεόμενος , ἀλλὰ καὶ τοὺς ἄλλους εἰς προκοπὴν ἀνάγων . Ἀλλὰ ἀνθρωπίνως εἴρηται καὶ ἐνταῦθα τὸ προκόπτειν · ἐπεὶ καὶ τῶν ἀνθρώπων ἐστὶ πάλιν ἡ προκοπή . Καὶ γὰρ καὶ ὁ εὐαγγελιστὴς οὕτω μετὰ ἀκριβοῦς τῆς παρατηρήσεως λέγων τῇ ‘προκοπῇʼ συνῆψε τὴν ‘ἡλικίαν·’ Λόγος δὲ καὶ Θεὸς ἡλικίᾳ οὐ μετρεῖται , ἀλλὰ τῶν σωμάτων εἰσὶν αἱ ἡλικίαι . Τοῦ σώματος ἄρα ἐστὶν ἡ προκοπή · αὐτοῦ γὰρ προκόπτοντος , προέκοπτεν ἐν αὐτῷ καὶ ἡ φανέρωσις τῆς θεότητος τοῖς ὁρῶσιν · ὅσῳ δὲ ἡ θεότης ἀπεκαλύπτετο , τοσούτῳ πλεῖον ἡ χάρις ηὔξανεν ὡς ἀνθρώπου παρὰ πᾶσιν ἀνθρώποις . Παιδίον μὲν γὰρ ἐβαστάζετο · παῖς δὲ γενόμενος , ἀπέμενεν ἐν τῷ ἱερῷ , καὶ τοὺς ἱερέας ἀνέκρινε περὶ τοῦ νόμου · κατʼ ὀλίγον δὲ τοῦ σώματος αὐξάνοντος , καὶ τοῦ Λόγου φανεροῦντος ἑαυτὸν ἐν αὐτῷ , ὁμολογεῖται λοιπὸν παρὰ μὲν Πέτρου πρῶτον , εἶτα καὶ παρὰ πάντων , ὅτι ‘ἀληθῶς Υἱὸς Θεοῦ ἐστιν οὗτος·’ εἰ καὶ Ἰουδαῖοι , οἵ τε παλαιοὶ καὶ οἱ νέοι οὗτοι , θέλοντες ‘καμμύουσι τοὺς ὀφθαλμοὺς , ἵνα μὴ βλέπωσιν,ʼ ὅτι τὸ ‘ἐν σοφίᾳ προκόπτεινʼ οὐκ ἔστι τὴν Σοφίαν αὐτὴν προκόπτειν , ἀλλὰ τὸ ἀνθρώπινον μᾶλλον ἐν αὐτῇ προκόπτειν . Καὶ Ἰησοῦς γὰρ προέκοπτε σοφίᾳ καὶ χάριτι · εἰ χρὴ δὲ καὶ πιθανῶς μετὰ τοῦ ἀληθοῦς εἰπεῖν , αὐτὸς ἐν ἑαυτῷ προέκοπτε . ‘Ἡ Σοφίαʼ γὰρ ‘ᾠκοδόμησεν ἑαυτῇ οἶκον,ʼ καὶ ἐν ἑαυτῇ τὸν οἶκον προκόπτειν ἐποίει .
Lemmas: 52 . Ἄνθρωπος μέν γάρ , κτίσμα τυγχάνω , ἐπεκτείνω πως καί προκόπτω ἐν ἀρετή δύναμαι . Ἐνώχ γοῦν οὗτος ‘μετετέθη,’ καί Μωσῆς αὐξάνω τελειόω , Ἰσαάκ δέ προκόπτω γίγνομαι μέγας καί ὁ ἀπόστολος ἐπεκτείνω κατά ἡμέρα ὁ ἔμπροσθεν λέγω · ἔχω γάρ ἕκαστος ποῦ προκόπτω , βλέπω εἰς ὁ ἔμπροσθεν αὐτός βαθμός · ὁ δέ ὁ Θεός υἱός , ὁ μόνος εἰμί , ποῦ ἔχω ἐπεκτείνω ; πᾶς γάρ εἰς αὐτός βλέπω προκόπτω · αὐτός δέ , μόνος εἰμί , ἐν ὁ μόνος πατήρ εἰμί , ἀπό ὅς οὐδέ ἐπεκτείνω , ἀλλά ἐν αὐτός Μένων εἰμί ἀεί . Ἄνθρωπος μέν οὖν εἰμί ὁ προκόπτω · ὁ δέ ὁ Θεός υἱός , ἐπεί προκόπτω οὐ ἔχω , τέλειος εἰμί ἐν ὁ πατήρ , ταπεινόω ἑαυτός ὑπέρ ἐγώ , ἵνα ἐν ὁ ἐκεῖνος ταπεινός μᾶλλον ἐγώ αὐξάνω δύναμαι . ὁ δέ αὔξησις ἐγώ οὐ ἄλλος τίς εἰμί ἢ ὁ ἀφίστημι μέν ὁ αἰσθητής , εἰς αὐτός δέ ὁ Λόγος γίγνομαι · ἐπεί καί ὁ ἐκεῖνος ταπεινός οὐδείς ἕτερος εἰμί ἢ ὁ λαμβάνω ὁ ἡμέτερος σάρξ . οὐ ἄρα ὁ Λόγος εἰμί , ὅς Λόγος εἰμί , ὁ προκόπτω , ὁ τέλειος ἐκ τέλειος εἰμί ὁ πατήρ , ὁ μηδείς δήω , ἀλλά καί ὁ ἄλλος εἰς προκοπή ἀνάγω . ἀλλά ἀνθρώπινος εἴρω καί ἐνταῦθα ὁ προκόπτω · ἐπεί καί ὁ ἄνθρωπος εἰμί πάλιν ὁ προκοπή . καί γάρ καί ὁ εὐαγγελιστής οὗτος μετά ἀκριβής ὁ παρατήρησις λέγω ὁ ‘προκοπῇʼ συνάπτω ὁ ‘ἡλικίαν·’ Λόγος δέ καί θεός ἡλικία οὖον μετρέω , ἀλλά ὁ σῶμα εἰμί ὁ ἡλικία . ὁ σῶμα ἄρα εἰμί ὁ προκοπή · αὐτός γάρ προκόπτω , προκόπτω ἐν αὐτός καί ὁ φανέρωσις ὁ θεότης ὁ ὁράω · ὅσος δέ ὁ θεότης ἀποκαλύπτω , τοσοῦτος πλείων ὁ χάρις αὐξάνω ὡς ἄνθρωπος παρά πᾶς ἄνθρωπος . παιδίος μέν γάρ βαστάζω · παῖς δέ γίγνομαι , απομένω ἐν ὁ ἱερός , καί ὁ ἱερεύς ἀνακρίνω περί ὁ νόμος · κατά ὀλίγος δέ ὁ σῶμα αὐξάνω , καί ὁ Λόγος φανερόω ἑαυτοῦ ἐν αὐτός , ὁμολογέω λοιπός παρά μέν Πέτρος πρῶτος , εἶτα καί παρά πᾶς , ὅτι ἀληθής υἱός Θεός εἰμί οὗτος εἰμί καί Ἰουδαῖος , ὁ τε παλαιός καί ὁ νέος οὗτος , ἐθέλω καμμύω ὁ ὀφθαλμός , ἵνα μή βλέπω ὅτι ὁ ἐν σοφία προκόπτω οὐ εἰμί ὁ Σοφία αὐτός προκόπτω , ἀλλά ὁ ἀνθρώπινος μᾶλλον ἐν αὐτός προκόπτω . καί Ἰησοῦς γάρ προκόπτω σοφία καί χάρις · εἰμί χρή δέ καί πιθανός μετά ὁ ἀληθής εἶπον , αὐτός ἐν ἑαυτοῦ προκόπτω . Ἡ σοφία γάρ οἰκοδομέω ἑαυτοῦ οἶκος καί ἐν ἑαυτοῦ ὁ οἶκος προκόπτω ποιέω .