athanasius-theology.oratio-iii-contra-arianos 8
8 . Ἐπειδὴ γὰρ οἱ προσκείμενοι τοῖς ψευδωνύμοις θεοῖς ἀφί τοῦ ἀληθινοῦ Θεοῦ , διὰ τοῦτο ἀγαθὸς ὢν καὶ κηδόμενος τῶν ἀνθρώπων ὁ Θεὸς , ἀνακαλούμενος τοὺς πλανηθέντας , φησίν · ‘Ἐγὼ Θεὸς μόνος,’ καὶ ‘Ἐγώ εἰμι,’ καὶ ‘πλὴν ἐμοῦ οὐκ ἔστι Θεὸς,ʼ καὶ ὅσα τοιαῦτά ἐστι ῥητά · ἵνα τὰ μὲν μὴ ὄντα διαβάλῃ , ἐπιστρέψῃ δὲ πάντας εἰς ἑαυτόν . Καὶ ὥσπερ ἂν εἴ τις , ἡμέρας οὔσης καὶ ἡλίου φαίνοντος , ζωγραφοίη ξύλον ἁπλῶς , οὐδὲ κἂν φαντασίαν ἔχον φωτὸς , καὶ λέγοι τὴν εἰκόνα ταύτην αἰτίαν εἶναι τοῦ φωτός · ὁ δὲ ἥλιος τοῦτο βλέπων εἰ λέγοι , ‘Ἐγὼ μόνος εἰμὶ τὸ φῶς τῆς ἡμέρας , καὶ οὐκ ἔστιν ἄλλο φῶς τῆς ἡμέρας πλὴν ἐμοῦ·ʼ οὐ πρὸς τὸ ἑαυτοῦ ἀπαύγασμα βλέπων ταῦτα λέγει , ἀλλὰ πρὸς τὴν πλάνην διὰ τὴν εἰκόνα τοῦ ξύλου καὶ ἀνομοιότητα τῆς ματαίας φαντασίας · οὕτως ἐστὶ καὶ τὰ ‘Ἐγώ εἰμι,’ καὶ ‘Ἐγὼ μόνος Θεὸς,’ καὶ ‘οὐκ ἔστιν ἄλλος πλὴν ἐμοῦ·’ ἵνα τῶν ψευδωνύμων ἀποστήσῃ τοὺς ἀνθρώπους , καὶ μάθωσιν αὐτὸν λοιπὸν τὸν ἀληθινὸν Θεόν . Ἀμέλει ταῦτα λέγων ὁ Θεὸς διὰ τοῦ Λόγου ἑαυτοῦ ἔλεγεν · εἰ μὴ ἄρα καὶ τοῦτο προσθῶσιν οἱ νῦν Ἰουδαῖοι , ὅτι μὴ διὰ τοῦ Λόγου ταῦτα λελάληκεν · ἀλλʼ οὕτως εἴρηται , κἂν μαίνωνται οἱ διαβολικοί . ‘Ἐγένετο γὰρ λόγος Κυρίουʼ πρὸς τὸν προφήτην , καὶ ταῦτα ἠκούετο Εἰ δὲ αὐτοῦ ἦν ὁ Λόγος , καὶ δι᾿ αὐτοῦ ταῦτʼ ἐλέγετο , καὶ οὐκ ἔστι τι ὃ λέγει καὶ ποιεῖ ὁ Θεὸς , ὃ μὴ ἐν τῷ Λόγῳ λέγει καὶ ποιεῖ , οὐκ ἄρα δι᾿ αὐτὸν εἴρηται , ὦ θεομάχοι , ἀλλὰ διὰ τὰ ἀλλότρια καὶ μὴ ὄντα παῤ αὐτοῦ , Καὶ γὰρ καὶ κατὰ τὴν εἰρημένην εἰκόνα , καὶ ὁ ἥλιος εἰ τὰς φωνὰς ἔλεγεν ἐκείνας , οὐκ ἐκτὸς ἔχων τὸ ἑαυτοῦ ἀπαύγασμα , ἀλλʼ ἐν τῷ ἀπαυγάσματι δεικνὺς ἑαυτοῦ τὸ φῶς ἤλεγχε τὴν πλάνην , καὶ εἷπεν ἂν τοιαῦτα . Οὐκοῦν οὐκ εἰς ἀναίρεσιν τοῦ Υἱοῦ , οὐδὲ δι᾿ αὐτόν ἐστι τὰ τοιαῦτα ῥητὰ , ἀλλʼ εἰς ἀθέτησιν τοῦ ψεύδους . Ἐξ ἀρχῆς γοῦν ὁ Θεὸς οὐκ εἶπε τῷ Ἀδὰμ τὰς τοιαύτας φωνὰς , καίτοι ὄντος τοῦ Λόγου σὺν αὐτῷ , ‘δι᾿ οὗ τὰ πάντα ἐγένετο·’ οὐ γὰρ ἦν χρεία , μήπω γενομένων εἰδώλων . Ὅτε δὲ ἀντῆραν ἄνθρωποι κατὰ τῆς ἀληθείας , καὶ ὠνόμασαν ἑαυτοῖς οὓς ἤθελον ‘θεοὺς,’ τότε δὴ καὶ τοιούτων χρεία γέγονε ῥημάτων εἰς ἀναίρεσιν τῶν μὴ ὄντων θεῶν . Ἐγὼ δʼ ἂν εἴποιμι προσθεὶς , ὅτι καὶ πρὸς τὴν τῶν Χριστομάχων ἀφροσύνην προείρηται τὰ τοιαῦτα ῥητὰ , ἵνα γνῶσιν ὅτι ὃν ἂν ἔξωθεν τῆς οὐσίας τοῦ Πατρὸς ἐπινοήσωσι ‘θεὸν,’ οὗτος οὐκ ἔστιν ἀληθινὸς , οὐδὲ τοῦ μόνου καὶ πρώτου εἰκὼν καὶ υἱός .
Lemmas: 8 . ἐπεί γάρ ὁ πρόσκειμαι ὁ ψευδώνυμος θεός ἀφί ὁ ἀληθινός Θεός , διά οὗτος ἀγαθός εἰμί καί κήδω ὁ ἄνθρωπος ὁ θεός , ἀνακαλέω ὁ πλανάω , φημί · Ἐγώ θεός μόνος καί Ἐγώ εἰμί καί πλός ἐγώ οὐ εἰμί Θεὸς καί ὅσος τοιοῦτος εἰμί ῥητός · ἵνα ὁ μέν μή εἰμί διαβάλλω , ἐπιστρέφω δέ πᾶς εἰς ἑαυτοῦ . καί ὥσπερ εἄν εἰμί τις , ἡμέρα εἰμί καί ἥλιος φαίνων , ζωγραφέω ξύλον ἁπλόος , οὐδέ κἀν φαντασία ἔχω φάος , καί λέγω ὁ εἰκών οὗτος αἴτιος εἰμί ὁ φάος · ὁ δέ ἥλιος οὗτος βλέπω εἰμί λέγω , Ἐγώ μόνος εἰμί ὁ φάος ὁ ἡμέρα , καί οὐ εἰμί ἄλλος φάος ὁ ἡμέρα πλήν ἐμός οὖον πρός ὁ ἑαυτοῦ ἀπαύγασμα βλέπω οὗτος λέγω , ἀλλά πρός ὁ πλάνη διά ὁ εἰκών ὁ ξύλον καί ἀνομοιότης ὁ μάταιος φαντασία · οὕτως εἰμί καί ὁ Ἐγώ εἰμί καί Ἐγώ μόνος Θεὸς καί οὐ εἰμί ἄλλος πλήν ἐμός ἵνα ὁ ψευδώνυμος ἀφίστημι ὁ ἄνθρωπος , καί μανθάνω αὐτός λοιπός ὁ ἀληθινός Θεός . ἀμέλει οὗτος λέγω ὁ θεός διά ὁ Λόγος ἑαυτοῦ λέγω · εἰμί μή ἄρα καί οὗτος προστίθημι ὁ νῦν Ἰουδαῖος , ὅτι μή διά ὁ Λόγος οὗτος λαλέω · ἀλλά οὕτως εἴρω , κἀν μαίνομαι ὁ διαβολικός . ‘Ἐγένετο γάρ λόγος Κυρίος πρός ὁ προφήτης , καί οὗτος ἀκούω εἰμί δέ αὐτός εἰμί ὁ Λόγος , καί διά αὐτός αὐτός λέγω , καί οὐ εἰμί τίς ὅς λέγω καί ποιέω ὁ θεός , ὅς μή ἐν ὁ Λόγος λέγω καί ποιέω , οὐ ἄρα διά αὐτός εἴρω , εἰμί θεομάχος , ἀλλά διά ὁ ἀλλότριος καί μή εἰμί παρά αὐτός , καί γάρ καί κατά ὁ εἴρω εἰκών , καί ὁ ἥλιος εἰμί ὁ φωνή λέγω ἐκεῖνος , οὐ ἐκτός ἔχω ὁ ἑαυτοῦ ἀπαύγασμα , ἀλλά ἐν ὁ ἀπαύγασμα δείκνυμι ἑαυτοῦ ὁ φάος ἐλέγχω ὁ πλάνη , καί ἕπω εἄν τοιοῦτος . οὐκοῦν οὐ εἰς ἀναίρεσις ὁ υἱός , οὐδέ διά αὐτός εἰμί ὁ τοιοῦτος ῥητός , ἀλλά εἰς ἀθέτησις ὁ ψεῦδος . ἐς ἀρχή γοῦν ὁ θεός οὐ εἶπον ὁ Ἀδάμ ὁ τοιοῦτος φωνή , καίτοι εἰμί ὁ Λόγος σύν αὐτός , ‘δι᾿ ὅς ὁ πᾶς εἰμί οὖον γάρ εἰμί χρεία , μήπω γίγνομαι εἴδωλον . ὅτε δέ ἀνταίρω ἄνθρωπος κατά ὁ ἀλήθεια , καί ὀνομάζω ἑαυτοῦ ὅς ἐθέλω ‘θεοὺς,’ τότε δή καί τοιοῦτος χρεία γίγνομαι ῥῆμα εἰς ἀναίρεσις ὁ μή εἰμί θεός . ἐγώ δέ εἄν εἶπον προστίθημι , ὅτι καί πρός ὁ ὁ Χριστομάχος ἀφροσύνη προερέω ὁ τοιοῦτος ῥητός , ἵνα γνῶσις ὅτι ὅς εἄν ἔξωθεν ὁ οὐσία ὁ πατήρ ἐπινοέω ‘θεὸν,’ οὗτος οὐ εἰμί ἀληθινός , οὐδέ ὁ μόνος καί πρῶτος εἰκών καί υἱός .