athanasius-theology.oratio-iii-contra-arianos 1
1 . ΟΙ Ἀρειομανῖται , ὡς ἔοικε , κρίναντες ἅπαξ ἀποστάται γενέσθαι καὶ παραβάται τῆς ἀληθείας , φιλονεικοῦσιν εἰς ἑαυτοὺς ἑλκῦσαι τὸ γεγραμμένον , ‘ὅταν ἔλθῃ ἀσεβὴς εἰς βάθος κακῶν , καταφρονεῖ·’ οὔτε γὰρ ἐλεγχόμενοι παύονται , οὔτε ἀποροῦντες ἐντρέπονται · ἀλλʼ ὡς ‘πόρνης ὄψις , ἀπηναισχύνθησαν πρὸς πάντας’ ἐν ταῖς ἀσεβείαις . Καὶ γὰρ ὧν προεφασίζοντο ῥητῶν , τοῦ ‘Κύριος ἔκτισέ με , καὶ τοῦ ‘κρείττων γενόμενος τῶν ἀγγέλων,’ καὶ τοῦ ‘πρωτότοκος , καὶ τοῦ ‘πιστὸν ὄντα τῷ ποιήσαντι αὐτὸν,’ ὀρθὴν ἐχόντων τὴν διάνοιαν , καὶ δεικνύντων τὴν εἰς Χριστὸν εὐσέβειαν , οὐκ οἶδʼ ὅπως πάλιν αὐτοὶ ὡς περιχυθέντες τὸν τοῦ ὄφεως ἰὸν , καὶ μὴ βλέποντες ἃ δεῖ βλέπειν , μηδὲ νοοῦντες ἃ ἀναγινώσκουσιν , ὥσπερ ἐκ βάθους τῆς ἀσεβοῦς αὐτῶν καρδίας ἐρευγόμενοι , ἤρξατο λοιπὸν καὶ διασύρειν τὸ ὑπὸ τοῦ Κυρίου λεγόμενον , ‘ἐγὼ ἐν τῷ Πατρὶ , καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐμοί·’ λέγοντες , ‘Πῶς δύναται οὗτος ἐν ἐκείνῳ , κἀκεῖνος ἐν τούτῳ χωρεῖν ; ἢ πῶς ὅλως δύναται ὁ Πατὴρ , μείζων ὢν , ἐν τῷ Υἱῷ ἐλάττονι ὄντι χωρεῖν ; ἢ τί θαυμαστὸν , εἰ ὁ Υἱὁς ἐν τῷ Πατρὶ , ὅπουγε καὶ περὶ ἡμῶν γέγραπται · “ Ἐν αὐτῷ γὰρ ζῶμεν , καὶ κινούμεθα , καί ἐσμεν;”’ Πάσχουσι δὲ τοῦτο ἀκολούθως τῇ κακονοίᾳ ἑαυτῶν , σῶμα νομίζοντες εἶναι τὸν Θεὸν , καὶ μὴ νοοῦντες μήτε τί ἐστιν ‘ἀληθινὸς Πατὴρ,’ καὶ ‘ἀληθινὸς Υἱὸς,’ μήτε τί ἐστι ‘φῶς ἀόρατον,’ καὶ ‘ἀΐδιον,’ καὶ ‘ἀπαύγασμα αὐτοῦ ἀόρατον,’ μήτε τί ἐστιν ἀόρατος ‘ὑπόστασις,’ καὶ ‘χαρακτῆρ’ ἀσώματος , καὶ ‘εἰκὼν’ ἀσώματος . ‘Εἰ γὰρ ἐγίνωσκον , οὐκ ἂν τὸν Κύριον τῆς δόξης’ μετὰ γέλωτος ἐδυσφήμουν , οὔτε τὰ ἀσώματα σωματικῶς ἐκλαμβάνοντες , τὰ καλῶς λεγόμενα παρεξηγοῦντο . Ἤρκει μὲν οὖν καὶ μόνον ἀκούοντας ταῦτα , λέγοντος τοῦ Κυρίου , πιστεύειν , ἐπεὶ καὶ ἡ τῆς ἁπλότητος πίστις βελτίων ἐστὶ τῆς ἐκ περιεργίας πιθανολογίας · ἐπειδὴ δὲ καὶ τοῦτο βεβηλοῦν ἐπεχείρησαν πρὸς τὴν ἰδίαν αἵρεσιν , ἀναγκαῖον τὴν μὲν ἐκείνων κακόνοιαν διελέγξαι , τὴν δὲ τῆς ἀληθείας διάνοιαν δεῖξαι , ἕνεκά γε τῆς τῶν πιστῶν ἀσφαλείας . Οὐ γὰρ , ὡς ἐκεῖνοι νομίζουσιν , ἀντεμβιβαζόμενοι εἰς ἀλλήλους εἰσὶν , ἐν τῷ λέγεσθαι , ‘ἐγὼ ἐν τῷ Πατρὶ , καὶ ὁ Πατὴρ ἐν ἐμοὶ,’ ὥσπερ ἐν ἀγγείοις κενοῖς ἐξ ἀλλήλων πληρούμενοι · ὥστε τὸν μὲν Υἱὸν πληροῦν τὸ κενὸν τοῦ Πατρὸς , τὸν δὲ Πατέρα πληροῦν τὸ κενὸν τοῦ Υἱοῦ , καὶ ἑκάτερον αὐτῶν μὴ εἶναι πλήρη καὶ τέλειον · ( σωμάτων μὲν ἴδιον τοῦτό γε · διὸ καὶ τὸ μόνον εἰπεῖν τοῦτο πλέον ἐστὶν ἀσεβείας · ) πλήρης γὰρ καὶ τέλειός ἐστιν ὁ Πατὴρ , καὶ ‘πλήρωμα θεότητός’ ἐστιν ὁ Υἱός . Οὐδ’ αὖ πάλιν , ὥσπερ ἐν τοῖς ἁγίοις γινόμενος ὁ Θεὸς ἐνδυναμοῖ αὐτοὺς , οὕτως ἐστὶ καὶ ἐν τῷ Υἱῷ · αὐτὸς γάρ ἐστιν ἡ τοῦ Πατρὸς δύναμις καὶ Σοφία · καὶ τὰ μὲν γενητὰ μετοχῇ τούτου ἐν Πνεύματι ἁγιάζεται , αὐτὸς δὲ ὁ Υἱὸς οὐ μετουσίᾳ υἱός ἐστιν , ἀλλὰ γέννημα τοῦ Πατρὸς ἴδιόν ἐστιν . Οὐκ ἔστι δὲ πάλιν οὕτως ὁ Υἱὸς ἐν τῷ Πατρὶ , ὡς τὸ ‘ἐν αὐτῷ ζῶμεν , καὶ κινούμεθα , καί ἐσμεν·’ αὐτὸς γὰρ ὡς ἐκ πηγῆς τοῦ Πατρός ἐστιν ἡ ζωὴ , ἐν ᾗ τὰ πάντα ζωογονεῖταί τε καὶ συνέστηκεν · οὐ γὰρ ἡ ζωὴ ἐν ζωῇ ζῇ · ἐπεὶ οὐκ ἂν εἴη ζωή · ἀλλʼ αὐτὸς μᾶλλον ζωογονεῖ τὰ πάντα .
Lemmas: 1 . ὁ Ἀρειομανίτης , ὡς ἔοικα , κρίνω ἅπαξ ἀποστάτης γίγνομαι καί παραβάτης ὁ ἀλήθεια , φιλονεικέω εἰς ἑαυτοῦ ἕλκω ὁ γράφω , ‘ὅταν ἔρχομαι ἀσεβής εἰς βάθος κακός , καταφρονέω οὔτε γάρ ἐλέγχω παύω , οὔτε ἀπορέω ἐντρέπω · ἀλλά ὡς πόρνη ὄψις , ἀπηναισχύνθησαν πρός πάντης ἐν ὁ ἀσέβεια . καί γάρ ὅς προφασίζομαι ῥητός , ὁ Κύριος κτίζω ἐγώ , καί ὁ κρείττων γίγνομαι ὁ ἀγγέλλω καί ὁ πρωτότοκος , καί ὁ πιστός εἰμί ὁ ποιέω αὐτός ὀρθός ἔχω ὁ διάνοια , καί δείκνυμι ὁ εἰς Χριστός εὐσέβεια , οὐ οἶδα ὅπως πάλιν αὐτός ὡς περιχέω ὁ ὁ ὄφις ἰός , καί μή βλέπω ὁ δεῖ βλέπω , μηδέ νοέω ὁ ἀναγιγνώσκω , ὥσπερ ἐκ βάθος ὁ ἀσεβής αὐτός Καρδία ἐρεύγομαι , ἄρχω λοιπός καί διασύρω ὁ ὑπό ὁ κύριος λέγω , ἐγώ ἐν ὁ πατήρ , καί ὁ πατήρ ἐν ἐμός λέγω , Πῶς δύναμαι οὗτος ἐν ἐκεῖνος , ἐκεῖνος ἐν οὗτος χωρέω ; ἢ πῶς ὅλως δύναμαι ὁ πατήρ , μείζων εἰμί , ἐν ὁ υἱός μικρός εἰμί χωρέω ; ἢ τίς θαυμαστός , εἰμί ὁ υἱός ἐν ὁ πατήρ , ὅπου καί περί ἐγώ γράφω · “ ἐν αὐτός γάρ ζῶ , καί κινέω , καί εἰμί πάσχω δέ οὗτος ἀκόλουθος ὁ κακόνοια ἑαυτοῦ , σῶμα νομίζω εἰμί ὁ θεός , καί μή νοέω μήτε τίς εἰμί ἀληθινός Πατήρ καί ἀληθινός Υἱὸς,’ μήτε τίς εἰμί φῦς ἀόρατος καί ἀΐδιος καί ἀπαύγασμα αὐτός ἀόρατος μήτε τίς εἰμί ἀόρατος ὑπόστασις καί χαρακτήρ ἀσώματος , καί εἰκών ἀσώματος . Εἰ γάρ γιγνώσκω , οὐ εἄν ὁ κύριος ὁ δόξη μετά γέλως δυσφημέω , οὔτε ὁ ἀσώματος σωματικός ἐκλαμβάνω , ὁ καλῶς λέγω παρεξηγέομαι . ἀρκέω μέν οὖν καί μόνος ἀκούω οὗτος , λέγω ὁ κύριος , πιστεύω , ἐπεί καί ὁ ὁ ἁπλότης πίστις ἀγαθός εἰμί ὁ ἐκ περιεργία πιθανολογία · ἐπεί δέ καί οὗτος βεβηλόω ἐπιχειρέω πρός ὁ ἴδιος αἵρεσις , ἀναγκαῖος ὁ μέν ἐκεῖνος κακόνοια διελέγχω , ὁ δέ ὁ ἀλήθεια διάνοια δείκνυμι , ἕνεκα γε ὁ ὁ πιστός ἀσφάλεια . οὖον γάρ , ὡς ἐκεῖνος νομίζω , ἀντεμβιβάζω εἰς ἀλλήλων εἰμί , ἐν ὁ λέγω , ἐγώ ἐν ὁ πατήρ , καί ὁ πατήρ ἐν ἐμός ὥσπερ ἐν ἀγγεῖον κενός ἐκ ἀλλήλων πληρόω · ὥστε ὁ μέν υἱός πληρόω ὁ κενός ὁ πατήρ , ὁ δέ πατήρ πληρόω ὁ κενός ὁ υἱός , καί ἑκάτερος αὐτός μή εἰμί πλήρης καί τέλειος · ( σῶμα μέν ἴδιος οὗτος γε · διό καί ὁ μόνος εἶπον οὗτος πλέω εἰμί ἀσέβεια · ) πλήρης γάρ καί τέλειος εἰμί ὁ πατήρ , καί πλήρωμα θεότης εἰμί ὁ υἱός . οὐ αὖος πάλιν , ὥσπερ ἐν ὁ ἅγιος γίγνομαι ὁ θεός ἐνδυναμόω αὐτός , οὕτως εἰμί καί ἐν ὁ υἱός · αὐτός γάρ εἰμί ὁ ὁ πατήρ δύναμις καί Σοφία · καί ὁ μέν γενητός μετοχή οὗτος ἐν πνεῦμα ἁγίζω , αὐτός δέ ὁ υἱός οὖον μετουσία υἱός εἰμί , ἀλλά γέννημα ὁ πατήρ ἴδιος εἰμί . οὐ εἰμί δέ πάλιν οὕτως ὁ υἱός ἐν ὁ πατήρ , ὡς ὁ ἐν αὐτός ζῶ , καί κινέω , καί εἰμί αὐτός γάρ ὡς ἐκ πηγή ὁ πατήρ εἰμί ὁ ζωή , ἐν ὅς ὁ πᾶς ζωογονέω τε καί συνίστημι · οὖον γάρ ὁ ζωή ἐν ζωή ζῶ · ἐπεί οὐ εἄν εἰμί ζωή · ἀλλά αὐτός μᾶλλον ζωογονέω ὁ πᾶς .