athanasius-theology.oratio-iii-contra-arianos 14
14 . Τοῦτο δὲ ἐπὶ τῶν γενητῶν καὶ κτισμάτων οὐκ ἄν τις εἴποι . Οὔτε γὰρ , ἐργαζομένου τοῦ Πατρὸς , ἐργάζεταί τις αὐτὰ τῶν ἀγγέλων , ἢ ἄλλος τις τῶν κτισμάτων · οὐδὲν γὰρ τούτων ποιητικὸν αἴτιόν ἐστιν , ἀλλὰ τῶν γινομένων εἰσίν · ἄλλως τε καὶ κεχωρισμένοι , καὶ διεστηκότες τοῦ μόνου , καὶ ἄλλο τὴν φύσιν ὄντες , καὶ ἔργα τυγχάνοντες , οὔτε ἅπερ ἐργάζεται ὁ Θεὸς δύνανται ἐργάζεσθαι , οὔτε , καθὰ προεῖπον , χαριζομένου τοῦ Θεοῦ συγχαρίζεσθαι · οὔτε βλεπομένου ἀγγέλου , εἴποι ἄν τις ἑωρακέναι τὸν Πατέρα . Ἄγγελοι μὲν γὰρ , ὡς γέγραπται , ‘λειτουργικὰ πνεύματά εἰσιν εἰς διακονίαν ἀποστελλόμενοι,’ καὶ τὰς παῤ αὐτοῦ διὰ τοῦ Λόγου δωρεὰς διδομένας ἀπαγγέλλοντές εἰσι τοῖς λαμβάνουσι . Καὶ αὐτὸς δὲ ὁ ἄγγελος , ὁρώμενος , ὁμολογεῖ ἀπεστάλθαι παρὰ τοῦ Δεσπότου , ὡς ἐπὶ Ζαχαρίου ὁ Γαβριὴλ , καὶ ἐπὶ τῆς Θεοτόκου Μαρίας ὁ αὐτὸς ὡμολόγησε . Καὶ ὁ βλέπων δὲ ‘ἀγγέλων ὀπτασίαν’ οἶδεν , ὅτι τὸν ἄγγελον εἶδε , καὶ οὐ τὸν Θεόν . Εἶδε γὰρ Ζαχαρίας ἄγγελον · ‘εἶδε καὶ Ἡσαΐας τὸν Κύριον.’ Εἶδε Μανωὲ ὁ πατὴρ τοῦ Σαμψὼμ ἄγγελον · ἐθεώρησε δὲ καὶ Μωσῆς τὸν Θεόν . Εἶδε Γεδεὼν ἄγγελον , ‘ὤφθη δὲ καὶ τῷ Ἀβραὰμ ὁ Θεός.’ Καὶ οὔτε ὁ τὸν Θεὸν ὁρῶν , ἄγγελον ἔβλεπεν , οὔτε ὁ τὸν ἄγγελον ὁρῶν ἐνόμιζε τὸν Θεὸν ὁρᾷν · πολὺ γὰρ , μᾶλλον δὲ τὸ ὅλον διέστηκε τῇ φύσει τὰ γενητὰ πρὸς τὸν κτίσαντα Θεόν , Εἰ δὲ καί ποτε ὀφθέντος ἀγγέλου , ὁ ὁρῶν φωνῆς ἤκουε Θεοῦ , ὡς ἐπὶ τῆς βάτου γέγονεν · ‘ὤφθηʼ γὰρ ‘ἄγγελος Κυρίου ἐν φλογὶ πυρὸς ἐκ τῆς βάτου · καὶ ἐκάλεσε Κύριος Μωσῆν ἐκ τῆς βάτου λέγων , Ἐγώ εἰμι ὁ Θεὸς τοῦ πατρός σου , ὁ Θεὸς Ἀβραὰμ , καὶ ὁ Θεὸς Ἰσαὰκ , καὶ ὁ Θεὸς Ἰακώβ·’ ἀλλʼ οὐκ ἦν ὁ ἄγγελος ὁ Θεὸς Ἀβραὰμ , ἐν δὲ ἀγγέλῳ λαλῶν ἦν ὁ Θεός . Καὶ ὁ μὲν φαινόμενος ἦν ἄγγελος · ὁ δὲ Θεὸς ἐν αὐτῷ ἐλάλει . Ὡς γὰρ ἐν στύλῳ νεφέλης ἐλάλει τῷ Μωσῇ ἐν τῇ σκηνῇ , οὕτω καὶ ἐν ἀγγέλοις φαίνεται λαλῶν ὁ Θεός · οὕτω καὶ τῷ τοῦ Ναυῆ διʼ ἀγγέλου ἐλάλει . Ἃ δὲ λαλεῖ ὁ Θεὸς , πρόδηλον ὅτι διά τοῦ Λόγου λαλεῖ , καὶ οὐ διʼ ἄλλου . Ὁ δὲ Λόγος οὐ κεχωρισμένος τοῦ Πατρὸς , οὐδὲ ἀνόμοιος καὶ ξένος τῆς οὐσίας τοῦ Πατρὸς τυγχάνων , ἃ ἐργάζεται , ταῦτα τοῦ Πατρός ἐστιν ἔργα , καὶ μίαν ποιεῖ τὴν δημιουργίαν · καὶ ἃ δίδωσιν ὁ Υἱὸς , ταῦτα τοῦ Πατρός ἐστιν ἡ δόσις . Καὶ ὁ ἑωρακὼς τὸν Υἱὸν οἶδεν ὅτι , τοῦτον ἑωρακὼς , οὐκ ἄγγελον , οὐδὲ μείζονά τινα τῶν ἀγγέλων , οὐδὲ ὅλως τινά τῶν κτισμάτων , ἀλλʼ αὐτὸν ἑώρακε τὸν Πατέρα · καὶ ὁ τοῦ Λόγου ἀκούων , οἶδεν ὅτι τοῦ Πατρὸς ἀκούει · ὥσπερ καὶ ὁ τῷ ἀπαυγάσματι καταυγαζόμενος οἶδεν ὅτι καὶ ὑπὸ ἡλίου φωτίζεται .
Lemmas: 14 . οὗτος δέ ἐπί ὁ γενητός καί κτίσμα οὐ ἄν τις εἶπον . οὔτε γάρ , ἐργάζομαι ὁ πατήρ , ἐργάζομαι τις αὐτός ὁ ἄγγελος , ἢ ἄλλος τις ὁ κτίσμα · οὐδείς γάρ οὗτος ποιητικός αἴτιος εἰμί , ἀλλά ὁ γίγνομαι εἰμί · ἄλλως τε καί χωρίζω , καί διΐστημι ὁ μόνος , καί ἄλλος ὁ φύσις εἰμί , καί ἔργον τυγχάνω , οὔτε ὅσπερ ἐργάζομαι ὁ θεός δύναμαι ἐργάζομαι , οὔτε , καθά προεῖπον , χαρίζομαι ὁ Θεός συγχαρίζομαι · οὔτε βλέπω ἄγγελος , εἶπον ἄν τις ὁράω ὁ πατήρ . Ἄγγελος μέν γάρ , ὡς γράφω , λειτουργικός πνεῦμα εἰμί εἰς διακονία ἀποστέλλω καί ὁ παρά αὐτός διά ὁ Λόγος δωρεά δίδωμι ἀπαγγέλλω εἰμί ὁ λαμβάνω . καί αὐτός δέ ὁ ἄγγελος , ὁράω , ὁμολογέω ἀποστέλλω παρά ὁ δεσπότης , ὡς ἐπί Ζαχαρίας ὁ Γαβριήλ , καί ἐπί ὁ Θεοτόκος Μαρία ὁ αὐτός ὁμολογέω . καί ὁ βλέπω δέ ἀγγέλλω ὀπτασία οἶδα , ὅτι ὁ ἄγγελος ὁράω , καί οὖον ὁ Θεός . εἶδον γάρ Ζαχαρίας ἄγγελος · εἶδον καί Ἠσαΐας ὁ Κύριος εἶδον Μανωέ ὁ πατήρ ὁ Σαμψὼμ ἄγγελος · θεωρέω δέ καί Μωσῆς ὁ Θεός . εἶδον Γεδεών ἄγγελος , ὁράω δέ καί ὁ Ἀβραάμ ὁ Θεός καί οὔτε ὁ ὁ θεός ὁράω , ἄγγελος βλέπω , οὔτε ὁ ὁ ἄγγελος ὁράω νομίζω ὁ θεός ὁράω · πολύς γάρ , μᾶλλον δέ ὁ ὅλος διΐστημι ὁ φύσις ὁ γενητός πρός ὁ κτίζω Θεός , εἰμί δέ καί ποτός ὁράω ἄγγελος , ὁ ὁράω φωνή ἀκούω Θεός , ὡς ἐπί ὁ βάτος γίγνομαι · οἴφω γάρ ἄγγελος κύριος ἐν φλόξ πυρός ἐκ ὁ βάτος · καί καλέω Κύριος Μωσῆς ἐκ ὁ βάτος λέγω , ἐγώ εἰμί ὁ θεός ὁ πατήρ σύ , ὁ θεός Ἀβραάμ , καί ὁ θεός Ἰσαάκ , καί ὁ θεός Ἰακώβ ἀλλά οὐ εἰμί ὁ ἄγγελος ὁ θεός Ἀβραάμ , ἐν δέ ἄγγελος λαλέω εἰμί ὁ Θεός . καί ὁ μέν φαίνω εἰμί ἄγγελος · ὁ δέ θεός ἐν αὐτός λαλέω . ὡς γάρ ἐν στῦλος νεφέλη λαλέω ὁ Μωσῆς ἐν ὁ σκηνή , οὗτος καί ἐν ἄγγελος φαίνω λαλέω ὁ Θεός · οὗτος καί ὁ ὁ Ναυῆ διά ἄγγελος λαλέω . ἁ δέ λαλέω ὁ θεός , πρόδηλος ὅτι διά ὁ Λόγος λαλέω , καί οὖον διά ἄλλος . ὁ δέ Λόγος οὖον χωρίζω ὁ πατήρ , οὐδέ ἀνόμοιος καί ξένος ὁ οὐσία ὁ πατήρ τυγχάνω , ὁ ἐργάζομαι , οὗτος ὁ πατήρ εἰμί ἔργον , καί εἷς ποιέω ὁ δημιουργία · καί ὁ δίδωμι ὁ υἱός , οὗτος ὁ πατήρ εἰμί ὁ δόσις . καί ὁ ὁράω ὁ υἱός οἶδα ὅτι , οὗτος ὁράω , οὐ ἄγγελος , οὐδέ μέγας τις ὁ ἄγγελος , οὐδέ ὅλως τις ὁ κτίσμα , ἀλλά αὐτός ὁράω ὁ πατήρ · καί ὁ ὁ Λόγος ἀκούω , οἶδα ὅτι ὁ πατήρ ἀκούω · ὥσπερ καί ὁ ὁ ἀπαύγασμα καταυγάζω οἶδα ὅτι καί ὑπό ἥλιος φωτίζω .