athanasius-theology.oratio-ii-contra-arianos 27
27 . Ἀλλʼ ἐκεῖνο φάσκουσιν · ‘Ἰδοὺ δὴ καὶ διὰ Μωσέως ἐξήγαγε τὸν λαὸν ἐξ Αἰγύπτου , καὶ διʼ αὐτοῦ τὸν νόμον δέδωκε , καίτοι καὶ αὐτοῦ τυγχάνοντος ἀνθρώπου · ὥστε δυνατὸν διὰ τοῦ ὁμοίου τὰ ὅμοια γίνεσθαι . Τοῦτο δὲ λέγειν αὐτοὺς ἐγκαλυπτομένους ἔπρεπεν , ἵνα μὴ πολλὴν αἰσχύνην ἀπενέγκωνται . Μωσῆς γὰρ οὐ δημιουργεῖν ἐπέμπετο , οὐδὲ τὰ μὴ ὄντα εἰς τὸ εἶναι καλέσαι , καὶ πλάσαι τοὺς ὁμοίους ἀνθρώπους , ἀλλὰ διακονῆσαι μόνον ῥήματα πρὸς τὸν λαὸν καὶ πρὸς τὸν βασιλέα Φαράω . Ἔχει δὲ τοῦτο πολλὴν τὴν διαφορὰν , ὅτι τὸ μὲν διακονεῖν τῶν γενητῶν ὡς δούλων ἐστί · τὸ δημιουργεῖν δὲ καὶ κτίζειν μόνου τοῦ Θεοῦ ἐστι , καὶ τοῦ ἰδίου αὐτοῦ Λόγου καὶ τῆς σοφίας . Διὰ τοῦτο γοῦν ἐπὶ μὲν τοῦ δημιουργεῖν οὐκ ἄν τις ἄλλον εὕροι , ἢ μόνον τὸν τοῦ Θεοῦ Λόγον · πάντα γὰρ ‘ἐν σοφίᾳʼ γέγονε , καὶ ‘χωρὶς τοῦ Λόγου ἐγένετο οὐδὲ ἕν.’ Πρὸς δὲ τὰς διακονίας οὐχ εἷς , ἀλλʼ ἐκ πάντων πολλοί εἰσιν , οὓς ἐὰν θέλῃ πέμπειν ὁ Κύριος . Πολλοὶ μὲν γὰρ ἀρχάγγελοι , πολλοὶ δὲ ‘θρόνοι καὶ ἐξουσίαι , καὶ κυριότητες , χίλιαί τε χιλιάδες , καὶ μύριαι μυριάδεςʼ παρεστήκασι λειτουργούντων καὶ ἑτοίμων εἰς τὸ ἀποστέλλεσθαι . Καὶ προφῆται μὲν πολλοὶ , καὶ ἀπόστολοι δὲ δέκα καὶ δύο , καὶ ὁ Παῦλος · καὶ Μωσῆς δὲ αὐτὸς οὐ μόνος , ἀλλὰ καὶ Ἀαρὼν σὺν αὐτῷ , καὶ μετὰ ταῦτα ἄλλοι ἑβδομήκοντα Πνεύματος ἐπληρώθησαν ἁγίου · καὶ Μωσῆν διεδέξατο Ἰησοῦς ὁ τοῦ Ναυῆ , κἀκεῖνον οἱ κριταὶ , κἀκείνους οὐχ εἶς , ἀλλά πλεῖστοι βασιλεῖς . Εἴπερ οὖν καὶ κτίσμα ἦν καὶ τῶν γενητῶν ὁ Υἱὸς , ἔδει καὶ πολλοὺς εἶναι τοιούτους υἱοὺς , ἵνα καὶ πολλοὺς τοιούτους διακόνους ἔχῃ ὁ Θεὸς , καθάπερ καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων πλῆθός ἐστιν . Εἰ δὲ τοῦτο οὐκ ἔστιν ἰδεῖν , ἀλλὰ τὰ μὲν κτίσματα πολλὰ , ὁ δὲ Λόγος εἷς ἐστι · τίς οὐ συνορᾷ καὶ ἐκ τούτων , ὅτι ὁ Υἱὸς διέστηκε τῶν πάντων , καὶ οὐ πρὸς τὰ κτίσματα τὴν ἐξίσωσιν ἔχει , ἀλλὰ πρὸς τὸν Πατέρα τὴν ἰδιότητα ; Ὅθεν οὐδὲ πολλοὶ Λόγοι , ἀλλά μόνος εἷς τοῦ ἑνὸς Πατρὸς Λόγος , καὶ μία τοῦ ἑνὸς Θεοῦ εἰκών ἐστιν . ‘Ἀλλʼ ἰδοὺ,’ φασὶ , ‘καὶ ἥλιος μόνος εἷς καὶ ἡ γῆ μία . Ἄφρονες εἰπάτωσαν ὅτι καὶ ὕδωρ ἓν , καὶ πῦρ ἒν , ἵνα ἀκούσωσιν , ὅτι τῶν γενομένων ἕκαστον ἓν μὲν ἔστι κατὰ τὴν ἰδίαν οὐσίαν , πρὸς δὲ τὴν ἐγχειριζομένην διακονίαν καὶ λειτουργίαν οὐκ ἔστιν ἕκαστον ἱκανὸν καὶ μόνον αὔταρκες . Εἶπε γάρ ὁ Θεός · ‘Γενηθήτωσαν φωστῆρες ἐν τῷ στερεώματι τοῦ οὐρανοῦ εἰς φαῦσιν τῆς γῆς , καὶ διαχωρίζειν ἀνὰ μέσον τῆς ἡμέρας , καὶ ἀνὰ μέσον τῆς νυκτός · καὶ ἔστωσαν εἰς σημεία καὶ εἰς καιροὺς , καὶ εἰς ἡμέρας , καὶ εἰς ἐνιαυτούς . · Εἶτά φησι · ‘Καὶ ἐποίησεν ὁ Θεὸς τοὺς δύο φωστῆρας , τοὺς μεγάλους , τὸν φωστῆρα τὸν μέγαν εἰς ἀρχὰς τῆς ἡμέρας , καὶ τὸν φωστῆρα τὸν ἐλάσσω εἰς ἀρχὰς τῆς νυκτὸς , καὶ τοὺς ἀστέρας · καὶ ἔθετο αὐτοὺς ἐν τῷ στερεώματι τοῦ οὐρανοῦ , ὥστε φαίνειν ἐπὶ τῆς γῆς , καὶ ἄρχειν τῆς ἡμέρας καὶ τῆς νυκτός.ʼ
Lemmas: 27 . ἀλλά ἐκεῖνος φάσκω · Ἰδού δή καί διά Μωσῆς ἐξάγω ὁ λαός ἐκ Αἴγυπτος , καί διά αὐτός ὁ νόμος δίδωμι , καίτοι καί αὐτός τυγχάνω ἄνθρωπος · ὥστε δυνατός διά ὁ ὁμοιόω ὁ ὅμοιος γίγνομαι . οὗτος δέ λέγω αὐτός ἐγκαλύπτω πρέπω , ἵνα μή πολύς αἰσχύνη ἀποφέρω . Μωσῆς γάρ οὖον δημιουργέω πέμπω , οὐδέ ὁ μή εἰμί εἰς ὁ εἰμί καλέω , καί πλάσσω ὁ ὅμοιος ἄνθρωπος , ἀλλά διακονέω μόνος ῥῆμα πρός ὁ λαός καί πρός ὁ βασιλεύς φαράω . ἔχις δέ οὗτος πολύς ὁ διαφορά , ὅτι ὁ μέν διακονέω ὁ γενητός ὡς δοῦλος εἰμί · ὁ δημιουργέω δέ καί κτίζω μόνος ὁ Θεός εἰμί , καί ὁ ἴδιος αὐτός Λόγος καί ὁ σοφία . Ζεύς οὗτος γοῦν ἐπί μέν ὁ δημιουργέω οὐ ἄν τις ἄλλος εὑρίσκω , ἢ μόνος ὁ ὁ Θεός Λόγος · πᾶς γάρ ἐν σοφία γίγνομαι , καί χωρίς ὁ Λόγος γίγνομαι οὐδέ ὅς πρός δέ ὁ διακονία οὐ εἷς , ἀλλά ἐκ πᾶς πολύς εἰμί , ὅς ἐάν ἐθέλω πέμπω ὁ Κύριος . πολλός μέν γάρ ἀρχάγγελος , πολύς δέ θρόνος καί ἐξουσία , καί κυριότης , χίλιοι τε χιλιάς , καί μυρίος μυριάς παρίστημι λειτουργέω καί ἑτοῖμος εἰς ὁ ἀποστέλλω . καί προφήτης μέν πολύς , καί ἀπόστολος δέ δέκα καί δύο , καί ὁ Παῦλος · καί Μωσῆς δέ αὐτός οὖον μόνος , ἀλλά καί Ἀαρών σύν αὐτός , καί μετά οὗτος ἄλλος ἑβδομήκοντα πνεῦμα πληρόω ἅγιος · καί Μωσῆς διαδέχομαι Ἰησοῦς ὁ ὁ Ναυῆ , ἐκεῖνος ὁ κριτής , ἐκεῖνος οὐ εἰμί , ἀλλά πλεῖστος βασιλεύς . εἴπερ οὖν καί κτίσμα εἰμί καί ὁ γενητός ὁ υἱός , ἐσθίω καί πολύς εἰμί τοιοῦτος υἱός , ἵνα καί πολύς τοιοῦτος διάκονος ἔχω ὁ θεός , καθάπερ καί ἐπί ὁ ἄλλος πλῆθος εἰμί . εἰμί δέ οὗτος οὐ εἰμί ὁράω , ἀλλά ὁ μέν κτίσμα πολύς , ὁ δέ Λόγος εἷς εἰμί · τίς οὖον συνοράω καί ἐκ οὗτος , ὅτι ὁ υἱός διΐστημι ὁ πᾶς , καί οὖον πρός ὁ κτίσμα ὁ ἐξίσωσις ἔχω , ἀλλά πρός ὁ πατήρ ὁ ἰδιότης ; ὅθεν οὐδέ πολύς Λόγοι , ἀλλά μόνος εἷς ὁ εἷς πατήρ Λόγος , καί εἷς ὁ εἷς Θεός εἰκών εἰμί . Ἀλλᾶς ἰδοῦ φημί , καί ἥλιος μόνος εἷς καί ὁ γῆ εἷς . ἄφρων λέγω ὅτι καί ὕδωρ εἷς , καί πῦρ ἐν , ἵνα ἀκούω , ὅτι ὁ γίγνομαι ἕκαστος εἷς μέν εἰμί κατά ὁ ἴδιος οὐσία , πρός δέ ὁ ἐγχειρίζω διακονία καί λειτουργία οὐ εἰμί ἕκαστος ἱκανός καί μόνος αὐτάρκης . εἶπον γάρ ὁ Θεός · ‘Γενηθήτωσαν φωστήρ ἐν ὁ στερέωμα ὁ οὐρανός εἰς φαῦσις ὁ γῆ , καί διαχωρίζω ἀνά μέσος ὁ ἡμέρα , καί ἀνά μέσος ὁ νύξ · καί εἰμί εἰς σημεῖον καί εἰς καιρός , καί εἰς ἡμέρα , καί εἰς ἐνιαυτός . · εἶτα φημί · Κία ποιέω ὁ θεός ὁ δύο φωστήρ , ὁ μέγας , ὁ φωστήρ ὁ μέγας εἰς ἀρχή ὁ ἡμέρα , καί ὁ φωστήρ ὁ μικρός εἰς ἀρχή ὁ νύξ , καί ὁ ἀστήρ · καί τίθημι αὐτός ἐν ὁ στερέωμα ὁ οὐρανός , ὥστε φαίνω ἐπί ὁ γῆ , καί ἄρχω ὁ ἡμέρα καί ὁ νυκτός.ʼ