athanasius-theology.oratio-ii-contra-arianos 23
23 . Ἀλλʼ εἴπερ κατὰ τοὺς αἰρετικοὺς ‘κτίσμα μὲν ἢ ποίημα ἦν , οὐχ ὡς ἓν δὲ τῶν κτισμάτων,ʼ διὰ τὸ ἐν δόξῃ διαφέρειν αὐτῶν , ἔδει πρὸς τὰ ἄλλα ποιήματα τῇ κατὰ τὸ βέλτιον συγκρίσει σημαίνεσθαί τε παρὰ τῆς γραφῆς καὶ δείκνυσθαι αὐτὸν , οἷον ἔδει λέγεσθαι αὐτὸν μείζονα ἀρχαγγέλων · ἔδει ἐντιμότερον τῶν θρόνων , καὶ λαμπρότερον μὲν ἡλίου καὶ σελήνης , μείζονα δὲ τῶν οὐρανῶν . Νῦν δὲ οὕτω μὲν αὐτὸς οὐ σημαίνεται Υἱὸν δὲ αὐτὸν ἴδιον καὶ μόνον δείκνυσιν ἑαυτοῦ ὁ Πατὴρ , λέγων · ‘Υἱός μου εἶ σύ·’ καὶ ‘Οὖτός ἐστιν ὁ Υἱός μου ὁ ἀγαπητὸς , ἐν ᾧ ηὐδόκησα·’ διὸ καὶ ‘διηκόνουν αὐτῷ οἱ ἄγγελοι,ʼ ὡς ἄλλῳ παῤ αὐτοὺς ὄντι · καὶ προσκυνεῖται παῤ αὐτῶν , οὐχ ὡς τῇ δόξῃ μείζων , ἀλλʼ ὡς ἄλλος παρὰ πάντα τὰ κτίσματα καὶ παῤ ἐκείνους ὢν , μόνος δὲ τοῦ Πατρὸς ἴδιος ὢν κατʼ οὐσίαν Υἱός . Εἰ γὰρ ὡς ὑπερέχων τῇ δόξῃ προσεκυνεῖτο , ἔδει καὶ ἕκαστον τῶν ὑποβεβηκότων τὸν ὑπερέχοντα προσκυνεῖν . Ἀλλʼ οὐκ ἔστιν οὕτω · κτίσμα γὰρ κτίσματι οὐ προσκυνεῖ , ἀλλὰ δοῦλος δεσπότην , καὶ κτίσμα Θεόν , Πέτρος μὲν οὖν ὁ ἀπόστολος προσκυνῆσαι θέλοντα τὸν Κορνήλιον κωλύει , λέγων ὅτι ‘κἀγὼ ἄνθρωπός εἰμι·’ ἄγγελος δὲ θέλοντα προσκυνῆσαι τὸν Ἰωάννην ἐν τῇ Ἀποκαλύψει κωλύει , λέγων , ‘Ὄρα μή · σύνδουλός σου εἰμὶ , καὶ τῶν ἀδελφῶν σου τῶν προφητῶν , καὶ τῶν τηρούντων τοὺς λόγους τοῦ βιβλίου τούτου · τῷ Θεῷ προσκύνησον.’ Οὐκοῦν Θεοῦ ἐστι μόνου τὸ προσκυνεῖσθαι · καὶ τοῦτο ἴσαι καὶ αὐτοὶ οἱ ἄγγελοι , ὅτι κἂν ἄλλων ταῖς δόξαις ὑπερέχωσιν , ἀλλὰ κτίσματα πάντες εἰσὶ , καὶ οὐκ εἰσὶ τῶν προσκυνουμένων , ἀλλὰ τῶν προσκυνούντων τὸν Δεσπότην . Τὸν γοῦν πατέρα τοῦ Σαμψὼν τὸν Μανωὲ , θέλοντα θυσίαν προσενεγκεῖν τῷ ἀγγέλῳ , ἐκώλυσεν ὁ ἄγγελος λέγων ὅτι ‘μὴ ἐμοὶ , ἀλλὰ τῷ Θεῷ προσένεγκε.’ Ὁ δὲ Κύριος καὶ παῤ ἀγγέλων προσκυνεῖται · γέγραπται γὰρ , ‘καὶ προσκυνησάτωσαν αὐτῷ πάντες ἄγγελοι Θεοῦ·’ καὶ παρὰ πάντων δὲ τῶν ἐθνῶν , ὡς ὁ Ἡσαΐας φησὶν , ‘Ἐκοπίασεν Αἴγυπτος καὶ ἐμπορία Αἰθιόπων , καὶ οἱ Σαβαεὶμ ἄνδρες ὑψηλοὶ ἐπὶ σὲ διαβήσονται , καί σοι ἔσονται δοῦλοι·’ εἶτα ἐξῆς · ‘Καὶ προσκυνήσουσί σοι , καὶ ἐν σοὶ προσεύξονται · ὅτι ἐν σοὶ ὁ Θεός ἐστι , καὶ οὐκ ἔστι Θεὸς πλὴν σοῦ·’ τούς τε μαθητὰς προσκυνοῦντας δέχεται , καὶ πληροφορεῖ τούτους , ὅστις ἐστὶ λέγων · ‘Οὐχ ὑμεῖς λέγετέ με , ὁ Κύριος καὶ ὁ διδάσκαλος ; καὶ καλῶς λέγετε · εἰμὶ γάρ.’ Καὶ τὸν Θωμᾶν δὲ λέγοντα αὐτῷ , ‘Ὁ Κύριός μου καὶ ὁ Θεός μου , συγχωρεῖ λέγειν , καὶ μᾶλλον ἀποδέχεται , μὴ κωλύων αὐτόν . Ἔστι γὰρ αὐτὸς , ὡς οἵ τε ἄλλοι προφήται λέγουσι , καὶ Δαβὶδ ψάλλει , ‘Κύριος τῶν δυνάμεων , Κύριος Σαβαὼθ ὃ ἑρμηνεύεται , ‘Κύριος τῶν στρατιῶν,ʼ καὶ Θεὸς ἀληθινὸς καὶ παντοκράτωρ , κἂν οἱ Ἀρειανοὶ ἐν τούτῳ διαῤῥηγνύωσιν ἑαυτούς .
Lemmas: 23 . ἀλλά εἴπερ κατά ὁ αἱρετικός κτίσμα μέν ἢ ποίημα εἰμί , οὐ ὡς εἷς δέ ὁ κτισμάτων,ʼ διά ὁ ἐν δόξα διαφέρω αὐτός , ἐσθίω πρός ὁ ἄλλος ποίημα ὁ κατά ὁ ἀγαθός σύγκρισις σημαίνω τε παρά ὁ γραφεύς καί δείκνυμι αὐτός , οἷος ἐσθίω λέγω αὐτός μείζων ἀρχάγγελος · ἐσθίω ἔντιμος ὁ θρόνος , καί λαμπρός μέν ἥλιος καί σελήνη , μείζων δέ ὁ οὐρανός . νῦν δέ οὗτος μέν αὐτός οὖον σημαίνω υἱός δέ αὐτός ἴδιος καί μόνος δείκνυμι ἑαυτοῦ ὁ πατήρ , λέγω · Υἱός ἐγώ εἰμί σύ·’ καί Οὖτος εἰμί ὁ υἱός ἐγώ ὁ ἀγαπητός , ἐν ὅς εὐδοκέω διό καί διακονέω αὐτός ὁ Ἄγγελος ὡς ἄλλος παρά αὐτός εἰμί · καί προσκυνέω παρά αὐτός , οὐ ὡς ὁ δόξα μείζων , ἀλλά ὡς ἄλλος παρά πᾶς ὁ κτίσμα καί παρά ἐκεῖνος εἰμί , μόνος δέ ὁ πατήρ ἴδιος εἰμί κατά οὐσία υἱός . εἰμί γάρ ὡς ὑπερέχω ὁ δόξα προσκυνέω , ἐσθίω καί ἕκαστος ὁ ὑποβαίνω ὁ ὑπερέχω προσκυνέω . ἀλλά οὐ εἰμί οὗτος · κτίσμα γάρ κτίσμα οὖον προσκυνέω , ἀλλά δοῦλος δεσπότης , καί κτίσμα Θεός , Πέτρος μέν οὖν ὁ ἀπόστολος προσκυνέω ἐθέλω ὁ Κορνήλιος κωλύω , λέγω ὅτι ἀγώ ἄνθρωπος εἰμί ἄγγελος δέ ἐθέλω προσκυνέω ὁ Ἰωάννης ἐν ὁ ἀποκάλυψις κωλύω , λέγω , Ὄρα μή · σύνδουλος σύ εἰμί , καί ὁ ἀδελφός σύ ὁ προφήτης , καί ὁ τηρέω ὁ λόγος ὁ βιβλίον οὗτος · ὁ Θεός προσκυνέω οὐκοῦν Θεός εἰμί μόνος ὁ προσκυνέω · καί οὗτος Ἴσαι καί αὐτός ὁ ἄγγελος , ὅτι κἀν ἄλλος ὁ δόξα ὑπερέχω , ἀλλά κτίσμα πᾶς εἰμί , καί οὐ εἰμί ὁ προσκυνέω , ἀλλά ὁ προσκυνέω ὁ δεσπότης . ὁ γοῦν πατήρ ὁ Σαμψών ὁ Μανωέ , ἐθέλω θυσία προσφέρω ὁ ἄγγελος , κωλύω ὁ ἄγγελος λέγω ὅτι μή ἐγώ , ἀλλά ὁ Θεός προσφέρω ὁ δέ Κύριος καί παρά ἄγγελος προσκυνέω · γράφω γάρ , καί προσκυνέω αὐτός πᾶς ἄγγελος Θεός καί παρά πᾶς δέ ὁ ἔθνος , ὡς ὁ Ἠσαΐας φημί , Ἐκκοπιάω Αἴγυπτος καί ἐμπορία Αἰθίοψ , καί ὁ Σαβαεὶμ ἀνήρ ὑψηλός ἐπί σύ διαβαίνω , καί σύ εἰμί δοῦλοι·’ εἶτα ἑξῆς · Κία προσκυνέω σύ , καί ἐν σύ προσεύχομαι · ὅτι ἐν σύ ὁ Θεός εἰμί , καί οὐ εἰμί θεός πλήν σοῦ·’ ὁ τε μαθητής προσκυνέω δέχομαι , καί πληροφορέω οὗτος , ὅστις εἰμί λέγω · ‘Οὐχ σύ λέγω ἐγώ , ὁ Κύριος καί ὁ διδάσκαλος ; καί καλῶς λέγω · εἰμί γάρα καί ὁ Θωμᾶς δέ λέγω αὐτός , Ὁ κύριος ἐγώ καί ὁ Θεός ἐγώ , συγχωρέω λέγω , καί μᾶλλον ἀποδέχομαι , μή κωλύω αὐτός . εἰμί γάρ αὐτός , ὡς ὁ τε ἄλλος προφήτης λέγω , καί Δαυίδ ψάλλω , Κύριος ὁ δύναμις , Κύριος Σαβαώθ ὅς ἑρμηνεύω , Κύριος ὁ στρατιῶν,ʼ καί θεός ἀληθινός καί παντοκράτωρ , κἀν ὁ Ἀρειανός ἐν οὗτος διαρρηγνύω ἑαυτοῦ .