athanasius-theology.oratio-ii-contra-arianos 74
74 . Ἔδει τοίνυν τοὺς Ἀρειανοὺς , κἂν τὸν πατέρα ἑαυτῶν τὸν διάβολον μιμουμένους , περιεργάζεσθαι · καὶ εἰ μὲν εἴρηκε , ‘Λόγον ἢ Υἱόν με ἐθεμελίωσε,᾿ φρονεῖν ὡς φρονοῦσιν · εἰ δὲ μὴ οὕτως εἴρηκε , μὴ ἐπινοεῖν ἑαυτοῖς τὰ μὴ ὄντα . Οὐ γὰρ εἴρηκε , ‘πρὸ τοῦ αἰῶνος Λόγον ἢ Υἱόν με ἐθεμελίωσεν,᾿ ἀλλʼ ἁπλῶς , ‘ἐθεμελίωσέ με,ʼ ἵνα δείξῃ πάλιν , καθάπερ εἶπον , ὅτι οὐ διʼ ἑαυτὸν , διὰ δὲ τοὺς ἐποικοδομουμένους ἐπʼ αὐτὸν παροιμιωδῶς καὶ τοῦτο λέγει . Τοῦτο γὰρ εἰδὼς καὶ ὁ ἀπόστολος γράφει , ‘Θεμέλιον γὰρ ἄλλον οὐδεὶς δύναται θεῖναι παρὰ τὸν κείμενον , ὅς ἐστιν Ἰησοῦς Χριστός . Ἕκαστος δὲ βλεπέτω , πῶς ἐποικοδομεῖ,᾿ Ἀνάγκη δὲ τὸν θεμέλιον τοιοῦτον εἶναι , οἷα καὶ τὰ ἐποικοδομούμενά ἐστιν , ἵνα καὶ συναρμολογεῖσθαι δυνηθῇ . Λόγος μὲν οὖν ὢν , ᾗ Λόγος ἐστὶν , οὐκ ἔχει τοιούτους , οἷός ἐστι καὶ αὐτὸς , τοὺς συναρμολογουμένους αὐτῷ · μονογενὴς γάρ ἐστιν · ἄνθρωπος δὲ γενόμενος , ἔχει τοὺς ὁμοίους , ὧν καὶ τὴν ὁμοίαν ἐνεδύσατο σάρκα . Οὐκοῦν κατὰ τὸ ἀνθρώπινον ‘θεμελιουται,’ ἵνα καὶ ἡμεῖς ἐπʼ αὐτὸν ὡς ‘λίθοι τίμιοι’ ἐποικοδομεῖσθαι δυνηθῶμεν , καὶ γενώμεθα ‘ναὸς τοῦ ἐν ἡμῖν οἰκοῦντος ἁγίου Πνεύματος.᾿ Ὥσπερ δὲ θεμέλιος αὐτὸς , ἡμεῖς δὲ λίθοι ἐποικοδομούμενοι ἐπʼ αὐτὸν , οὕτως αὐτὸς πάλιν ‘ἄμπελός’ ἐστιν , ἡμεῖς δὲ ὡς κλήματα συνημμένα , οὐ κατὰ τὴν οὐσίαν τῆς θεότητος ( ἀδύνατον γὰρ τοῦτό γε ) , ἀλλὰ πάλιν κατὰ τὸ ἀνθρώπινον · ὅμοια γὰρ εἶναι δεῖ τὰ κλήματα τῇ ἀμπέλῳ · ἐπεὶ καὶ ἡμεῖς ὅμοιοι κατὰ τὴν σάρκα τυγχάνομεν ὄντες αὐτοῦ , Ἄλλως τε ἀνθρώπινα φρονοῦντας τοὺς αἱρετικοὺς , ἀνθρωπίνοις παραδείγμασι διελέγχειν προσήκει διὰ τῶν αὐτῶν λόγων . Οὐκ εἴρηκε γοῦν ὅτι ‘θεμέλιόν με πεποίηκεν , ἵνα μὴ , ὡς ποιήματος καὶ ἀρχὴν ἔχοντος αὐτοῦ τοῦ γίνεσθαι , κἂν ἐν τούτῳ πρόφασιν εὕρωσιν ἀναίσχυντον πρὸς ἀσέβειαν · ἀλλʼ ὅτι ‘ἐθεμελίωσέ με.᾿ Τὸ δὲ θεμελιούμενον θεμελιοῦται μὲν διὰ τοὺς ἐπιβαλλομένους ἐπʼ αὐτὸ λίθους · γίνεται δὲ οὐχ ἀπλῶς , ἀλλʼ ὅταν ἐξ ὄρους μετενεχθῇ λίθος , καὶ εἰς τὸ βάθος τῆς γῆς κατατεθῇ . Καὶ ἕως μὲν ἐν τῷ ὄρει λίθος ἐστὶν , οὔπω τεθεμελίωται · ἐπειδὰν δὲ ἡ χρεία ἀπαιτῇ , καὶ μετενεχθῇ , καὶ περιβάληται τὸ βάθος τῆς γῆς , τότε λοιπὸν , εἰ λάβοι φωνὴν ὁ λίθος , εἴποι ἂν , ‘νῦν ἐθεμελίωσέ με , ὁ ἐξ ὄρους ὧδε μεταθείς.᾿ Οὐκοῦν οὐχ ὁ Κύριος καὶ ὅτε τεθεμελίωται , ἀρχὴν ἔχει τοῦ εἶναι ( ἦν γὰρ καὶ πρὸ τούτου Λόγος ) · ἀλλʼ ὅτε τὸ ἡμέτερον ἐνεδύσατο σῶμα , ὅπερ ἐκ Μαρίας τμηθὲν ἔλαβε , τότε φησὶν , ἐθεμελίωσέ με · ἴσον τῷ εἰπεῖν , ‘Λόγον ὄντα με περιέβαλε γηίνῳ σώματι.’ Οὕτω γὰρ διʼ ἡμᾶς θεμελιοῦται , τὰ ἡμῶν ἀναδεχόμενος , ἵνα ἡμεῖς , ὡς σύσσωμοι συναρμολογούμενοι καὶ συνδεθέντες ἐν αὐτῷ διὰ τῆς ὁμοιώσεως τῆς σαρκὸς , ‘εἰς ἄνδρα τέλειονʼ καταντήσαντες , ἀθάνατοι καὶ ἄφθαρτοι διαμείνωμεν .
Lemmas: 74 . δέω τοίνυν ὁ αρειανός , κἀν ὁ πατήρ ἑαυτοῦ ὁ διάβολος μιμέομαι , περιεργάζομαι · καί εἰμί μέν εἴρω , Λόγος ἢ υἱός ἐγώ ἐθεμελίωσε,᾿ φρονέω ὡς φρονέω · εἰμί δέ μή οὕτως εἴρω , μή ἐπινοέω ἑαυτοῦ ὁ μή εἰμί . οὖον γάρ εἴρω , πρός ὁ αἰών Λόγος ἢ υἱός ἐγώ ἐθεμελίωσεν,᾿ ἀλλά ἁπλόος , θεμελιόω εἰμί ἵνα δείκνυμι πάλιν , καθάπερ εἶπον , ὅτι οὖον διά ἑαυτοῦ , διά δέ ὁ ἐποικοδομέω ἐπί αὐτός παροιμιωδῶς καί οὗτος λέγω . οὗτος γάρ εἰδοί καί ὁ ἀπόστολος γράφω , Θεμέλιος γάρ ἄλλος οὐδείς δύναμαι τίθημι παρά ὁ κεῖμαι , ὅς εἰμί Ἰησοῦς Χριστός . ἕκαστος δέ βλέπω , πῶς ἐποικοδομέω Ἀνάγκη δέ ὁ θεμέλιος τοιοῦτος εἰμί , οἷος καί ὁ ἐποικοδομέω εἰμί , ἵνα καί συναρμολογέω δύναμαι . Λόγος μέν οὖν εἰμί , ὅς Λόγος εἰμί , οὐ ἔχω τοιοῦτος , οἷος εἰμί καί αὐτός , ὁ συναρμολογώ αὐτός · μονογενής γάρ εἰμί · ἄνθρωπος δέ γίγνομαι , ἔχω ὁ ὅμοιος , ὅς καί ὁ ὅμοιος ἐνδύω σάρξ . οὐκοῦν κατά ὁ ἀνθρώπινος ‘θεμελιουται,’ ἵνα καί ἐγώ ἐπί αὐτός ὡς λίθος τιμιόω ἐποικοδομέω δύναμαι , καί γίγνομαι ναός ὁ ἐν ἐγώ οἰκέω ἅγιος Πνεῦμα ὥσπερ δέ θεμέλιος αὐτός , ἐγώ δέ λίθος ἐποικοδομέω ἐπί αὐτός , οὕτως αὐτός πάλιν ἄμπελος εἰμί , ἐγώ δέ ὡς κλῆμα συνάπτω , οὖον κατά ὁ οὐσία ὁ θεότης ( ἀδύνατος γάρ οὗτος γε ) , ἀλλά πάλιν κατά ὁ ἀνθρώπινος · ὅμοιος γάρ εἰμί δεῖ ὁ κλῆμα ὁ ἄμπελος · ἐπεί καί ἐγώ ὅμοιος κατά ὁ σάρξ τυγχάνω εἰμί αὐτός , ἄλλος τε ἀνθρώπινος φρονέω ὁ αἱρετικός , ἀνθρώπινος παράδειγμα διελέγχω προσήκω διά ὁ αὐτός λόγος . οὐ εἴρω γοῦν ὅτι θεμέλιος ἐγώ ποιέω , ἵνα μή , ὡς ποίημα καί ἀρχή ἔχω αὐτός ὁ γίγνομαι , κἀν ἐν οὗτος πρόφασις εὑρίσκω ἀναίσχυντος πρός ἀσέβεια · ἀλλά ὅτι θεμελιόω με.᾿ ὁ δέ θεμελιόω θεμελιόω μέν διά ὁ ἐπιβάλλω ἐπί αὐτός λίθος · γίγνομαι δέ οὐ ἀπλόος , ἀλλά ὅταν ἐκ ὄρος μεταφέρω λίθος , καί εἰς ὁ βάθος ὁ γῆ κατατίθημι . καί ἠώς μέν ἐν ὁ ὄρος λίθος εἰμί , οὔπω θεμελιόω · ἐπειδάν δέ ὁ χρεία ἀπαιτέω , καί μεταφέρω , καί περιβάλλω ὁ βάθος ὁ γῆ , τότε λοιπός , εἰμί λαμβάνω φωνή ὁ λίθος , εἶπον εἄν , ‘νῦν θεμελιόω ἐγώ , ὁ ἐκ ὄρος ὧδε μετατίθημι οὐκοῦν οὐ ὁ Κύριος καί ὅτε θεμελιόω , ἀρχή ἔχω ὁ εἰμί ( εἰμί γάρ καί πρό οὗτος Λόγος ) · ἀλλά ὅτε ὁ ἡμέτερος ἐνδύω σῶμα , ὅσπερ ἐκ Μαρία τέμνω λαμβάνω , τότε φημί , θεμελιόω ἐγώ · ἴσος ὁ εἶπον , Λόγος εἰμί ἐγώ περιβάλλω γήϊνος σώμα οὕτως γάρ διά ἐγώ θεμελιόω , ὁ ἐγώ ἀναδέχομαι , ἵνα ἐγώ , ὡς σύσσωμος συναρμολογώ καί συνδέω ἐν αὐτός διά ὁ ὁμοίωσις ὁ σάρξ , εἰμί ἀνήρ τέλειος καταντάω , ἀθάνατος καί ἄφθαρτος διαμένω .