athanasius-theology.oratio-ii-contra-arianos 71
71 . Οὔτε οὖν κτίσμα ἐστὶν ὁ Λόγος , οὔτε ἔργον · ταὐτὸν γάρ ἐστι κτίσμα καὶ ποίημα , καὶ ἔργον · καὶ εἴπερ κτίσμα καὶ ποίημα ἦν , ἦν ἂν καὶ ἔργον . Διὰ τοῦτο γοῦν οὐδὲ εἴρηκεν , ‘ ἔκτισέ με ἔργον,᾿ οὐδὲ , ‘σὺν τοῖς ἔργοις ἐποίησεν , ἴνα μὴ τῇ φύσει καὶ τῇ οὐσίᾳ κτίσμα εἶναι δόξῃ · οὔτε ὅτι , ‘ διὰ τὸ ποιῆσαί με ἔργα , ἔκτισεν,ʼ ἴνα μὴ πάλιν κατὰ τὴν κακόνοιαν τῶν ἀσεβῶν ὡς ὄργανον διʼ ἡμᾶς γενόμενος νομισθῇ · ἀλλʼ οὐδʼ ὅτι ‘ πρὸ τῶν ἔργων ἔκτισέ μεʼ ἀνήγγειλεν , ἴνα μὴ , ὥσπερ ἐστὶ γέννημα ὣν πρὸ πάντων , οὕτω καὶ κτιζόμενος πρὸ τῶν ἔργων , ταὐτὸν ποιήσῃ νομίζεσθαι τὸ ‘γέννημα᾿ καὶ τὸ ‘ ἔκτισεν·᾿ ἀλλὰ μετὰ παρατηρήσεως ἀκριβοῦς , ‘ εἰς ἔργα᾿ εἴρηκεν · ἴσον τῷ εἰπεῖν , ‘εἰς σάρκα με πεποίηκεν ὁ Πατὴρ γενέσθαι ἄνθρωπον · ὥστε καὶ ἐκ τούτου πάλιν δείκνυσθαι μὴ εἶναι ἔργον αὐτὸν , ἀλλὰ γέννημα . Ὡς ; γὰρ ὁ εἰσερχόμενος εἰς οἰκίαν οὐκ ἔστι μέρος τῆς οἰκίας , ἀλλὰ ὅλλος ἐστὶ παρὰ τὴν οἰκίαν · οὕτως ὁ εἰς τὰ ἔργα κτιζόμενος ἄλλος ἂν εἴη τὴν φύσιν παρὰ τὰ ἔργα · ἐπεὶ εἰ καθʼ ὑμᾶς ὁ τοῦ Θεοῦ Λόγος ἔργον ἐστὶν , ὦ Ἀρειανοὶ , ἐν ποίᾳ ἄρα χειρὶ καὶ σοφίᾳ γέγονε καὶ αὐτός ; πάντα γὰρ τὰ γενόμενα ἐν τῇ χειρὶ καὶ ἐν σοφίᾳ τοῦ Θεοῦ γέγονε , λέγοντος μὲν αὐτοῦ τοῦ Θεοῦ , ἡ χείρ μου ἐποίησε ταῦτα πάντα · τοῦ δὲ Δαβὶδ ψάλλοντος , ‘ Καὶ σὺ κατʼ ἀρχὰς , Κύριε , τὴν γῆν ἐθεμελίωσας , καὶ τὰ ἔργα τῶν χειρῶν σου εἰσὶν οἱ οὐρανοί·᾿ καὶ πάλιν ἐν τῷ ἑκατοστῷ τεσσαπακοστῷ δευτέρῳ ψαλμῷ , ‘Ἐμνήσθην ἡμερῶν ἀρχαίων , καὶ ἐμελέτησα ἐν πᾶσι τοῖς ἔργοις σου , ἐν ποιήμασι τῶν χειρῶν σου ἐμελέτων.ʼ Οὐκοῦν εἰ ἐν χειρὶ τοῦ Θεοῦ τὰ ποιήματα εἰργάσθη , γέγραπται δὲ , ὅτι ‘ πάντα διὰ τοῦ Λόγου ἐγένετο , καὶ χωρὶς αὐτοῦ ἐγένετο οὐδὲ ἕν·᾿ καὶ πάλιν , ‘ εἴς Κύριος Ἰησοῦς , δι᾿ οὗ τὰ πάντα,᾿ καὶ ὅτι ‘ ἐν αὐτῷ τὰ πάντα συνέστηκεν · εὔδηλον ὡς οὐκ ἂν εἴη ὁ Υἱὸς ἔργον , ἀλλʼ αὐτός ἐστιν ἡ χεὶρ τοῦ Θεοῦ καὶ ἡ σοφία . Τοῦτο γινώσκοντες καὶ οἱ ἐν Βαβυλῶνι γενόμενοι μάρτυρες , Ἀνανίας , Ἀζαρίας , Μισαὴλ , ἐλέγχουσι τὴν Ἀρειανὴν ἀσέβειαν . Εἰπόντες γὰρ , ‘Εὐλογεῖτε πόντα τὰ ἔργα Κυρίου τὸν Κύριον·᾿ τὰ μὲν ἐν οὐρανῷ καὶ τὰ ἐπὶ γῆς , καὶ πᾶσαν τὴν κτίσιν , ὡς ἔργα κατέλεξαν · τὸν δὲ Υἱὸν οὐκ ὠνόμασαν · οὐ γὰρ εἰρήκασιν , ‘Εὐλόγει , Λόγε , καὶ ὕμνει , Σοφία·᾿ ἵνα δείξωσιν ὅτι τὰ μὲν ἄλλα πάντα ὑμνοῦντά ἐστι , καὶ ἔργα ἐστί · ὁ δὲ Λόγος οὐκ ἔστιν ἔργον οὐδὲ τῶν ὑμνούντων , ἀλλὰ σὺν τῷ Πατρὶ ὑμνούμενος , καὶ προσκυνούμενός ἐστι καὶ θεολογούμενος , Λόγος μὲν αὐτοῦ καὶ Σοφία ὢν , τῶν δὲ ἔργων δημιουργός . Τοῦτο καὶ τὸ Πνεῦμα ἐν Ψαλμοῖς μετὰ καλλίστης διαστολῆς εἴρηκεν , ὅτι ‘εὐθὺς ὁ Λόγος τοῦ Κυρίου , καὶ πάντα τὰ ἔργα αὐτοῦ ἐν πίστει·’ καθάπερ καὶ ἐν ἑτέρῳ φησὶν , ‘Ὡς ἐμεγαλύνθη τὰ ἔργα σου , Κύριε · πάντα ἐν σοφίᾳ ἐποίησας.᾿
Lemmas: 71 . οὔτε οὖν κτίσμα εἰμί ὁ Λόγος , οὔτε ἔργον · αὐτός γάρ εἰμί κτίσμα καί ποίημα , καί ἔργον · καί εἴπερ κτίσμα καί ποίημα εἰμί , εἰμί εἄν καί ἔργον . Ζεύς οὗτος γοῦν οὐδέ εἴρω , ‘ κτίζω ἐγώ ἔργω οὐδέ , ὕω ὁ ἔργον ποιέω , ἵνα μή ὁ φύσις καί ὁ οὐσία κτίσμα εἰμί δόξα · οὔτε ὅτι , ‘ διά ὁ ποιέω ἐγώ ἔργον , ἐκτίνω ἵνα μή πάλιν κατά ὁ κακόνοια ὁ ἀσεβής ὡς ὄργανον διά ἐγώ γίγνομαι νομίζω · ἀλλά οὐδέ ὅτι ‘ πρό ὁ ἔργον κτίζω μου ἀναγγέλλω , ἵνα μή , ὥσπερ εἰμί γέννημα ἐάν πρό πᾶς , οὗτος καί κτίζω πρό ὁ ἔργον , αὐτός ποιέω νομίζω ὁ γέννημα καί ὁ ‘ ἔκτισεν·᾿ ἀλλά μετά παρατήρησις ἀκριβής , ‘ εἰς ἔργω εἴρω · ἴσος ὁ εἶπον , εἰμί σάρξ ἐγώ ποιέω ὁ πατήρ γίγνομαι ἄνθρωπος · ὥστε καί ἐκ οὗτος πάλιν δείκνυμι μή εἰμί ἔργον αὐτός , ἀλλά γέννημα . ὡς ; γάρ ὁ εἰσέρχομαι εἰς οἰκίον οὐ εἰμί μέρος ὁ οἰκίον , ἀλλά ὅλος εἰμί παρά ὁ οἰκίον · οὕτως ὁ εἰς ὁ ἔργον κτίζω ἄλλος εἄν εἰμί ὁ φύσις παρά ὁ ἔργον · ἐπεί εἰμί κατά σύ ὁ ὁ Θεός Λόγος ἔργον εἰμί , εἰμί Ἀρειανός , ἐν ποῖος ἄρα χείρ καί σοφία γίγνομαι καί αὐτός ; πᾶς γάρ ὁ γίγνομαι ἐν ὁ χείρ καί ἐν σοφία ὁ Θεός γίγνομαι , λέγω μέν αὐτός ὁ Θεός , ὁ χείρ ἐγώ ποιέω οὗτος πᾶς · ὁ δέ Δαυίδ ψάλλω , ‘ καί σύ κατά ἀρχή , κύριος , ὁ γῆ θεμελιόω , καί ὁ ἔργον ὁ χείρ σύ εἰμί ὁ οὐρανός καί πάλιν ἐν ὁ ἑκατοστός τεσσαπακοστῷ δύο ψαλμός , ‘Ἐμνήσθην ἡμέρα ἀρχαῖος , καί μελετάω ἐν πᾶς ὁ ἔργον σύ , ἐν ποίημα ὁ χείρ σύ μελέτων οὐκοῦν εἰμί ἐν χείρ ὁ Θεός ὁ ποίημα ἐργάζομαι , γράφω δέ , ὅτι ‘ πᾶς διά ὁ Λόγος γίγνομαι , καί Χωρὶς αὐτός γίγνομαι οὐδέ ὅς καί πάλιν , ‘ εἰς Κύριος Ἰησοῦς , διά ὅς ὁ πάντης καί ὅτι ‘ ἐν αὐτός ὁ πᾶς συνίστημι · εὔδηλος ὡς οὐ εἄν εἰμί ὁ υἱός ἔργον , ἀλλά αὐτός εἰμί ὁ χείρ ὁ Θεός καί ὁ σοφία . οὗτος γιγνώσκω καί ὁ ἐν Βαβυλών γίγνομαι μάρτυς , Ἀνανίας , Ἀζαρίας , Μισαήλ , ἐλέγχω ὁ Ἀρειανός ἀσέβεια . εἶπον γάρ , Εὐλογέω Πόντα ὁ ἔργον κύριος ὁ Κύριος ὁ μέν ἐν οὐρανός καί ὁ ἐπί γῆ , καί πᾶς ὁ κτίσις , ὡς ἔργον καταλέγω · ὁ δέ υἱός οὐ ὀνομάζω · οὖον γάρ εἴρω , Εὐλογέω , Λόγος , καί ὑμνέω , Σοφία ἵνα δείκνυμι ὅτι ὁ μέν ἄλλος πᾶς ὑμνέω εἰμί , καί ἔργον εἰμί · ὁ δέ Λόγος οὐ εἰμί ἔργον οὐδέ ὁ ὑμνέω , ἀλλά σύν ὁ πατήρ ὑμνέω , καί προσκυνέω εἰμί καί θεολογέω , Λόγος μέν αὐτός καί Σοφία εἰμί , ὁ δέ ἔργον δημιουργός . οὗτος καί ὁ πνεῦμα ἐν ψαλμός μετά καλός διαστολή εἴρω , ὅτι εὐθύς ὁ Λόγος ὁ κύριος , καί πᾶς ὁ ἔργον αὐτός ἐν πίστει·’ καθάπερ καί ἐν ἕτερος φημί , Ὡς μεγαλύνω ὁ ἔργον σύ , κύριος · πᾶς ἐν σοφία ποιέω