athanasius-theology.oratio-ii-contra-arianos 2
2 . Εἰ μὲν οὖν οὐκ ἔστιν Υἱὸς , λεγέσθω καὶ ποίημα · πάντα τε τὰ ἐπὶ τῶν ποιημάτων κατηγορείσθω καὶ ἐπʼ αὐτοῦ · καὶ μόνος μὴ λεγέσθω Υἱὸς , μὴ Λόγος , μὴ Σοφία · καὶ αὐτὸς δὲ ὁ Θεὸς μὴ λεγέσθω Πατὴρ , ἀλλὰ μόνον δημιουργὸς καὶ κτίστης τῶν γινομένων ὑπʼ αὐτοῦ . Καὶ ἔστω ἡ μὲν κτίσις εἰκὼν καὶ χαρακτὴρ τῆς δημιουργικῆς βουλήσεως αὐτοῦ · αὐτὸς δὲ κατʼ ἐκείνους μὴ ἔστω γεννητικῆς φύσεως · ὥστε τῆς ἰδίας οὐσίας αὐτοῦ μὴ εἶναι λόγον , μὴ Σοφίαν , μηδʼ ὅλως εἰκόνα . Εἰ γὰρ μή ἐστιν Υἱὸς , οὐδὲ εἰκών . Μὴ ὄντος δὲ Υἱοῦ , πῶς ἄρα τὸν Θεὸν κτίστην εἶναι λέγετε , εἴ γε ‘διὰ Λόγουʼ καὶ ‘ἐν σοφίᾳʼ πάντα τὰ γινόμενα γίνεται , χωρίς τε τούτου οὐκ ἄν τι γένοιτο , οὐκ ἔχει δὲ καθʼ ὑμᾶς ἐν ᾧ καὶ διʼ οὗ τὰ πάντα ποιεῖ ; εἰ δὲ μὴ καρπογόνος ἐστὶν αὐτὴ ἡ θεία οὐσία , ἀλλʼ ἔρημος , κατʼ αὐτοὺς , ὡς φῶς μὴ φωτίζον , καὶ πηγὴ ξηρὰ , πῶς δημιουργικὴν ἐνέργειαν ἔχειν αὐτὸν λέγοντες οὐκ αἰσχύνονται ; καὶ ἀναιροῦντες δὲ τὸ κατὰ φύσιν , πῶς τὸ κατὰ βούλησιν προηγεῖσθαι θέλοντες οὐκ ἐρυθριῶσιν ; Εἰ δὲ τὰ ἐκτὸς καὶ οὐκ ὄντα πρότερον , βουλόμενος δὲ αὐτὰ εἶναι , δημιουργεῖ , καὶ γίνεται τούτων ποιητὴς , πολλῷ πρότερον εἴη ἂν πατὴρ γεννήματος ἐκ τῆς ἰδίας οὐσίας . Εἰ γὰρ τὸ βούλεσθαι περὶ τῶν μὴ ὄντων διδόασι τῷ Θεῷ , διὰ τί μὴ τὸ ὑπερκείμενον τῆς βουλήσεως οὐκ ἐπιγινώσκουσι τοῦ Θεοῦ ; ὑπεραναβέβηκε δὲ τῆς βουλήσεως τὸ πεφυκέναι καὶ εἶναι αὐτὸν Πατέρα τοῦ ἰδίου Λόγου . Εἰ τοίνυν τὸ πρότερον , ὅπερ ἐστὶ κατὰ φύσιν , οὐχ ὑπῆρξε κατὰ τὴν ἐκείνων ἄνοιαν , πῶς τὸ δεύτερον , ὅπερ ἐστὶ κατὰ βούλησιν , γένοιτʼ ἄν ; πρότερον δέ ἐστιν ὁ Λόγος , καὶ δεύτερον ἡ κτίσις . Ἀλλʼ ἔστιν ὁ Λόγος , κἂν πλείονα τολμῶσιν οἱ ἀσεβεῖς · ‘διʼ αὐτοῦ γὰρ γέγονεν ἡ κτίσις · καὶ δῆλον ἂν εἴη ὅτι , ποιητὴς ὢν , ὁ Θεὸς ἔχει καὶ τὸν δημιουργικὸν Λόγον οὐκ ἔξωθεν , ἀλλʼ ἴδιον ἑαυτοῦ · πάλιν γὰρ τὸ αὐτὸ ῥητέον . Εἰ τὸ βούλεσθαι ἔχει , καὶ τὸ βούλημα αὐτοῦ ποιητικόν ἐστι , καὶ ἀρκεῖ τὸ βούλημα αὐτοῦ πρὸς σύστασιν τῶν γινομένων · ὁ δὲ Λόγος ἐστὶν αὐτοῦ ποιητικὸς , καὶ δημιουργός · οὐκ ἀμφίβολον ὅτι αὐτός ἐστιν ἡ τοῦ Πατρὸς ζῶσα βουλὴ , καὶ ἐνούσιος ἐνέργεια , καὶ Λόγος ἀληθινὸς , ἐν ᾧ καὶ συνέστηκε καὶ διοικεῖται τὰ πάντα καλῶς . Οὐδεὶς δὲ οὐδὲ διστάξειεν ὡς ὁ ἁρμόζων τῆς ἁρμονίας καὶ τῶν ἁρμοζομένων πρόεστι . Καὶ δεύτερόν ἐστι , καθὰ προεῖπον , τὸ δημιουργεῖν τοῦ γεννᾷν τὸν Θεάν . Τὸ μὲν γὰρ ‘Υἱὸς’ ἴδιον καὶ ἀληθῶς ἐκ τῆς μακαρίας ἐκείνης καὶ ἀεὶ οὔσης οὐσίας ἐστί · τὰ δὲ ἐκ βουλήσεως αὐτῆς ἔξωθεν συνιστάμενα γίνεται , καὶ δημιουργεῖται διὰ τοῦ ἰδίου καὶ ἐξ αὐτῆς γεννήματος .
Lemmas: 2 . εἰμί μέν οὖν οὐ εἰμί υἱός , λέγω καί ποίημα · πᾶς τε ὁ ἐπί ὁ ποίημα κατηγορέω καί ἐπί αὐτός · καί μόνος μή λέγω υἱός , μή Λόγος , μή Σοφία · καί αὐτός δέ ὁ θεός μή λέγω πατήρ , ἀλλά μόνος δημιουργός καί Κτίστης ὁ γίγνομαι ὑπό αὐτός . καί ἵστημι ὁ μέν κτίσις εἰκών καί χαρακτήρ ὁ δημιουργικός βούλησις αὐτός · αὐτός δέ κατά ἐκεῖνος μή ἵστημι γεννητικός φύσις · ὥστε ὁ ἴδιος οὐσία αὐτός μή εἰμί λόγος , μή Σοφία , μηδέ ὅλως εἰκών . εἰμί γάρ μή εἰμί υἱός , οὐδέ εἰκών . μή εἰμί δέ υἱός , πῶς ἄρα ὁ θεός κτίστης εἰμί λέγω , εἰμί γε διά Λόγος καί ἐν σοφία πᾶς ὁ γίγνομαι γίγνομαι , χωρίς τε οὗτος οὐ ἄν τίς γίγνομαι , οὐ ἔχω δέ κατά σύ ἐν ὅς καί διά ὅς ὁ πᾶς ποιέω ; εἰμί δέ μή καρπογόνος εἰμί αὐτός ὁ θεῖος οὐσία , ἀλλά ἐρῆμος , κατά αὐτός , ὡς φάος μή φωτίζω , καί πηγή ξηρός , πῶς δημιουργικός ἐνέργεια ἔχω αὐτός λέγω οὐ αἰσχύνω ; καί ἀναιρέω δέ ὁ κατά φύσις , πῶς ὁ κατά βούλησις προηγέομαι ἐθέλω οὐ ἐρυθριάω ; εἰμί δέ ὁ ἐκτός καί οὐ εἰμί πρότερος , βούλομαι δέ αὐτός εἰμί , δημιουργέω , καί γίγνομαι οὗτος ποιητής , πολύς πρότερος εἰμί εἄν πατήρ γέννημα ἐκ ὁ ἴδιος οὐσία . εἰμί γάρ ὁ βούλομαι περί ὁ μή εἰμί δίδωμι ὁ Θεός , διά τίς μή ὁ ὑπέρκειμαι ὁ βούλησις οὐ ἐπιγιγνώσκω ὁ Θεός ; ὑπεραναβαίνω δέ ὁ βούλησις ὁ φύω καί εἰμί αὐτός πατήρ ὁ ἴδιος Λόγος . εἰμί τοίνυν ὁ πρότερος , ὅσπερ εἰμί κατά φύσις , οὐ ὑπάρχω κατά ὁ ἐκεῖνος ἄνοια , πῶς ὁ δύο , ὅσπερ εἰμί κατά βούλησις , γίγνομαι ἄν ; πρότερος δέ εἰμί ὁ Λόγος , καί δύο ὁ κτίσις . ἀλλά εἰμί ὁ Λόγος , κἀν πλείων τολμάω ὁ ἀσεβής · ‘διʼ αὐτός γάρ γίγνομαι ὁ κτίσις · καί δῆλος εἄν εἰμί ὅτι , ποιητής εἰμί , ὁ θεός ἔχω καί ὁ δημιουργικός Λόγος οὐ ἔξωθεν , ἀλλά ἴδιος ἑαυτοῦ · πάλιν γάρ ὁ αὐτός ῥητέος . εἰμί ὁ βούλομαι ἔχω , καί ὁ βούλημα αὐτός ποιητικός εἰμί , καί ἀρκέω ὁ βούλημα αὐτός πρός σύστασις ὁ γίγνομαι · ὁ δέ Λόγος εἰμί αὐτός ποιητικός , καί δημιουργός · οὐ ἀμφίβολος ὅτι αὐτός εἰμί ὁ ὁ πατήρ ζῶ βουλή , καί ἐνούσιος ἐνέργεια , καί Λόγος ἀληθινός , ἐν ὅς καί συνίστημι καί διοικέω ὁ πᾶς καλῶς . οὐδείς δέ οὐδέ διστάζω ὡς ὁ ἁρμόζω ὁ ἁρμονία καί ὁ ἁρμόζω πρόειμι . καί δεύτερος εἰμί , καθά προεῖπον , ὁ δημιουργέω ὁ γεννάω ὁ Θεός . ὁ μέν γάρ ‘Υἱὸς’ ἴδιος καί ἀληθής ἐκ ὁ μακάριος ἐκεῖνος καί ἀεί εἰμί οὐσία εἰμί · ὁ δέ ἐκ βούλησις αὐτός ἔξωθεν συνιστάω γίγνομαι , καί δημιουργέω διά ὁ ἴδιος καί ἐκ αὐτός γέννημα .