athanasius-theology.oratio-ii-contra-arianos 53
53 . Τὸ ἄρα ‘ἔκτισε’ καὶ τὸ ‘ἔπλασεʼ καὶ τὸ ‘κατέστησε,’ τὴν αὐτὴν ἔχοντα διάνοιαν , οὐ τὴν ἀρχὴν τοῦ εἶναι αὐτὸν , οὐδὲ τὴν οὐσίαν αὐτοῦ κτιστὴν δείκνυσιν , ἀλλὰ τὴν εἰς ἡμᾶς αὐτοῦ κατʼ εὐεργεσίαν γενομένην ἀνανέωσιν . Ταῦτα γοῦν λέγων , ἐδίδασκεν ὅμως καὶ πρὸ τούτων ὑπάρχειν ἑαυτὸν , ὅτε ἔλεγε , ‘πρὶν Ἀβραὰμ γενέσθαι , ἐγώ εἰμι·’ καὶ , ‘ἡνίκα τὸν οὐρανὸν ἡτοίμαζε , συμπαρήμην αὐτῷ·’ καὶ , ‘ἤμην παῤ αὐτῷ ἁρμόζουσα.’ Ὥσπερ δὲ ἦν αὐτὸς ‘πρὶν Ἀβραὰμ γενέσθαι,’ ὁ δὲ Ἰσραὴλ μετὰ τὸν Ἀβραὰμ γέγονε , καὶ δῆλόν ἐστιν ὅτι προϋπάρχων ὕστερον ‘πλάττεται,’ καὶ ἡ πλάσις οὐ τὴν ἀρχὴν τοῦ εἶναι , ἀλλὰ τὴν ἐνανθρώπησιν σημαίνει , ἐν ᾗ καὶ ἐπισυνάγει τὰς φυλὰς τοῦ Ἰσραήλ · οὕτως ἄρα ἀεὶ συνὼν τῷ Πατρὶ , αὐτὸς τῆς κτίσεως δημιουργός ἐστι , καὶ δῆλόν ἐστιν ὅτι δεύτερά ἐστιν αὐτοῦ τὰ ἔργα , καὶ τὸ ‘ἔκτισενʼ οὐκ ἀρχὴν τοῦ εἶναι αὐτὸν , ἀλλὰ τὴν εἰς τὰ ἔργα γενομένην οἰκονομίαν , ἣν ἐν τῇ σαρκὶ πεποίηκε , γνωρίζει . Ἔπρεπε γὰρ , ἄλλον αὐτὸν ὄντα τῶν ἔργων , καὶ μᾶλλον δημιουργὸν αὐτῶν ὄντα αὐτὸν , καὶ τὴν τούτων ἀνανέωσιν εἰς ἑαυτὸν ἀναδέξασθαι , ἵνα , αὐτοῦ κτιζομένου εἰς ἡμᾶς , τὰ πάντα εἰς ἑαυτὸν ἀνακτίσηται . Καὶ γὰρ λέγων ‘ἔκτισεν , εὐθὺς καὶ τὴν αἰτίαν ἐπήγαγε , λέγων , τὰ ἔργα,ʼ ἵνα τὸ ‘εἰς τὰ ἔργα κτίζεσθαιʼ τὸ γίνεσθαι ἄνθρωπον δηλώσῃ εἰς τὴν τούτων ἀνανέωσιν . Καὶ τοῦτο ἔθος ἐστὶ τῇ θείᾳ γραφῇ · ὅταν μὲν γὰρ σημαίνῃ τὴν κατὰ σάρκα γένεσιν τοῦ Λόγου , τίθησι καὶ τὴν αἰτίαν , διʼ ἣν γέγονεν ἄνθρωπος · ὅταν δὲ περὶ τῆς θεότητος αὐτοῦ αὐτός τε λέγῃ , καὶ οἱ τούτου θεράποντες ἐπαγγέλλωσι , πάντα ἁπλῇ τῇ λέξει , ἀπολελυμένῃ τε τῇ διανοίᾳ , καὶ οὐδὲν μετὰ συμπεπλεγμένης αἰτίας λέγεται . Τοῦ γὰρ Πατρός ἐστιν ἀπαύγασμα · ὥσπερ δὲ ὁ Πατὴρ οὐ διά τινα αἰτίαν ἐστὶν , οὕτως οὐδὲ τοῦ ἀπαυγάσματος τούτου χρὴ ζητεῖν τὴν αἰτίαν . ‘Ἐν ἀρχῇ οὖν ἦν ὁ Λόγος , καὶ ὁ Λόγος ἦν πρὸς τὸν Θεὸν , καὶ Θεὸς ἦν ὁ Λόγος γέγραπται · καὶ οὐκ ἔχει τὸ διὰ τί ὅτε δὲ ‘ὁ Λόγος σὰρξ ἐγένετο,’ τότε καὶ τὴν αἰτίαν τίθησι , δι᾿ ἣν γέγονε , λέγων ‘καὶ ἐσκήνωσεν ἐν ἡμῖν,ʼ Πάλιν τε ὁ ἀπόστολος λέγων , ‘ὃς ἐν μορφῇ Θεοῦ ὑπάρχων,ʼ οὐκ ἔθηκε τὴν αἰτίαν εἰ μὴ ὅτε ‘τὴν μορφὴν ἔλαβε τοῦ δούλου·᾿ τότε γὰρ ἐπιφέρει λέγων , ‘ἐταπείνωσεν ἑαυτὸν μέχρι θανάτου , θανάτου δὲ σταυποῦ᾿ διὰ ταῦτα γὰρ καὶ σὰρξ γέγονε καὶ μορφὴν ἔλαβε δούλου .
Lemmas: 53 . ὁ ἄρα κτίζω καί ὁ πλάσσω καί ὁ ‘κατέστησε,’ ὁ αὐτός ἔχω διάνοια , οὖον ὁ ἀρχή ὁ εἰμί αὐτός , οὐδέ ὁ οὐσία αὐτός κτίστης δείκνυμι , ἀλλά ὁ εἰς ἐγώ αὐτός κατά εὐεργεσία γίγνομαι ἀνανέωσις . οὗτος γοῦν λέγω , διδάσκω ὅμως καί πρό οὗτος ὑπάρχω ἑαυτοῦ , ὅτε λέγω , πρίς Ἀβραάμ γίγνομαι , ἐγώ εἰμί καί , ἡνίκα ὁ οὐρανός ἑτοιμάζω , συμπάρειμι αὐτός καί , ἀείδω παρά αὐτός ἁρμόζω ὥσπερ δέ εἰμί αὐτός πρίς Ἀβραάμ γενέσθαι,’ ὁ δέ Ἰσραήλ μετά ὁ Ἀβραάμ γίγνομαι , καί δῆλος εἰμί ὅτι προυπάρχω ὕστερος ‘πλάττεται,’ καί ὁ πλάσις οὖον ὁ ἀρχή ὁ εἰμί , ἀλλά ὁ ἐνανθρώπησις σημαίνω , ἐν ὅς καί ἐπισυνάγω ὁ φυλή ὁ Ἰσραήλ · οὕτως ἄρα ἀεί σύνειμι ὁ πατήρ , αὐτός ὁ κτίσις δημιουργός εἰμί , καί δῆλος εἰμί ὅτι δεύτερος εἰμί αὐτός ὁ ἔργον , καί ὁ κτίζω οὐ ἀρχή ὁ εἰμί αὐτός , ἀλλά ὁ εἰς ὁ ἔργον γίγνομαι οἰκονομία , ὅς ἐν ὁ σάρξ ποιέω , γνωρίζω . πρέπω γάρ , ἄλλος αὐτός εἰμί ὁ ἔργον , καί μᾶλλον δημιουργός αὐτός εἰμί αὐτός , καί ὁ οὗτος ἀνανέωσις εἰς ἑαυτοῦ ἀναδέχομαι , ἵνα , αὐτός κτίζω εἰς ἐγώ , ὁ πᾶς εἰς ἑαυτοῦ ἀνακτίζω . καί γάρ λέγω κτίζω , εὐθύς καί ὁ αἴτιος ἐπάγω , λέγω , ὁ ἔργω ἵνα ὁ εἰμί ὁ ἔργον κτίζω ὁ γίγνομαι ἄνθρωπος δηλόω εἰς ὁ οὗτος ἀνανέωσις . καί οὗτος ἔθος εἰμί ὁ θεῖος γράφω · ὅταν μέν γάρ σημαίνω ὁ κατά σάρξ γένεσις ὁ Λόγος , τίθημι καί ὁ αἴτιος , διά ὅς γίγνομαι ἄνθρωπος · ὅταν δέ περί ὁ θεότης αὐτός αὐτός τε λέγω , καί ὁ οὗτος θεράπων ἐπαγγέλλω , πᾶς ἁπλόος ὁ λέγω , ἀπολύω τε ὁ διάνοια , καί οὐδείς μετά συμπλέκω αἴτιος λέγω . ὁ γάρ πατήρ εἰμί ἀπαύγασμα · ὥσπερ δέ ὁ πατήρ οὖον διά τις αἴτιος εἰμί , οὕτως οὐδέ ὁ ἀπαύγασμα οὗτος χρή ζητέω ὁ αἴτιος . Ἐν ἀρχή οὖν εἰμί ὁ Λόγος , καί ὁ Λόγος εἰμί πρός ὁ θεός , καί θεός εἰμί ὁ Λόγος γράφω · καί οὐ ἔχω ὁ διά τίς ὅτε δέ ὅς Λόγος σάρξ εἰμί τότε καί ὁ αἴτιος τίθημι , διά ὅς γίγνομαι , λέγω καί σκηνόω ἐν ὅς πάλιν τε ὁ ἀπόστολος λέγω , ὅς ἐν μορφή Θεός ὑπάρχω οὐ τίθημι ὁ αἴτιος εἰμί μή ὅτε τῆ μορφή λαμβάνω ὁ δούλος τότε γάρ ἐπιφέρω λέγω , ταπεινόω ἑαυτοῦ μέχρι θάνατος , θάνατος δέ σταυποῦ᾿ διά οὗτος γάρ καί σάρξ γίγνομαι καί μορφή λαμβάνω δοῦλος .