athanasius-theology.oratio-ii-contra-arianos 43
43 . Πολλαὶ γοῦν καὶ ἄλλαι αἱρέσεις , λέγουσαι τὰ ὀνόματα μόνον , μὴ φρονοῦσαι δὲ ὀρθῶς , ὡς εἴρηται , μηδὲ τὴν πίστιν ὑγιαίνουσαν ἔχουσαι , ἀλυσιτελὲς ἔχουσι καὶ τὸ παῤ αὐτῶν διδόμενον ὕδωρ , λειπόμενον εὐσεβείᾳ · ὥστε καὶ τὸν ῥαντιζόμενον παῤ αὐτῶν ῥυπαίνεσθαι μᾶλλον ἐν ἀσεβείᾳ ἢ λυτροῦσθαι . Οὕτω καὶ Ἔλληνες , καίτοι Θεὸν διὰ χειλέων λέγοντες , ἀθεότητος ἔχουσιν ἔγκλημα , ὅτι τὸν ὄντως ὄντα καὶ ἀληθινὸν Θεὸν οὐ γινώσκουσι , τὸν Πατέρα τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἱησοῦ Χριστοῦ · οὕτω Μανιχαῖοι καὶ Φρύγες , καὶ οἱ τοῦ Σαμοσατέως μαθηταὶ , τὰ ὀνόματα λέγοντες , οὐδὲν ἧττόν εἰσιν αἱρετικοί οὕτω καθεξῆς λοιπὸν καὶ οἱ τὰ Ἀρείου φρονοῦντες , κἂν ἀναγινώσκωσι τὰ γεγραμμένα , καὶ λέγωσι τὰ ὀνόματα , καὶ αὐτοὶ παίζουσι τοὺς λαμβάνοντας παῤ αὐτῶν , πλέον τῶν ἄλλων αἱρέσεων ἀσεβέστεροι τυγχάνοντες , καὶ κατʼ ὀλίγον ὑπερκείμενοι ταύτας , καὶ δικαιοῦντες αὐτὰς ἐκ τῆς ἑαυτῶν ἀθυρογλωττίας . Ἐκεῖναι μὲν γὰρ πλέον τι τῆς ἀληθείας καταψεύδονται , καὶ ἢ περὶ τὸ σῶμα σφάλμα ἔχουσι , λέγοντες μὴ ἐκ Μαρίας ἐσχηκέναι σάρκα τὸν Κύριον , ἢ ὅτι ὅλως οὐ γέγονε θάνατος , οὐδὲ ὅλως ἄνθρωπος γέγονεν , ἀλλὰ μόνον ἐφάνη , καὶ οὐκ ἦν ἀληθῶς , καὶ ἐδόκει σῶμα ἔχειν , μὴ ἔχων , καὶ ἐδόκει ἄνθρωπος φαίνεσθαι ὡς ἐν ὀνείρῳ φαντασίας · οὗτοι δὲ εἰς αὐτὸν τὸν Πατέρα φανερῶς ἀσεβοῦσι . Τὴν γὰρ θεότητα αὐτοῦ εἰς τὸν Υἱὸν ὡς ἐν εἰκόνι μαρτυρουμένην ἀκούοντες ἀπὸ τῶν γραφῶν , βλασφημοῦτι , λέγοντες αὐτὴν εἶναι κτίσμα , καὶ πανταχοῦ περὶ αὐτῆς τὸ ‘οὐκ ἦν,ʼ ὡς ἐν πήρᾳ βόρβορον , τὸ λεξείδιον τοῦτο περιφέρουσι , καὶ ὡς ὄφις τὸν ἰὸν , τοῦτο προβάλλονται . Εἶτα , ἐπειδὴ ναυσηρὸν παρὰ πᾶσι τὸ παῤ αὐτοῖς ἐστι δόγμα , εὐθὺς ὥσπερ ἔρεισμα τῷ πτώματι τῆς αἱρέσεως , τὴν ἀνθρωπίνην προστασίαν ὑποτιθέασι , ἵνα ταύτην βλέπων ὁ ἁπλούστερος , ἢ καὶ δεδιὼς , μὴ κατανοῇ τὸ βλαβερὸν τῆς κακοφροσύνης αὐτῶν . Πῶς οὖν οὐκ ἄξιον οἰκτείρειν τοὺς παῤ αὐτῶν ἀπατωμένους ; ἢ πῶς οὐκ ἐπὶ τούτοις δακρῦσαι καλὸν , ὅτι τῇ παραυτίκα διὰ τὰς ἡδονὰς φαντασίᾳ προδιδόασι τὸ ἑαυτοῖς συμφέρον , καὶ ἐκπίπτουσι τῆς μελλούσης ἐλπίδος ; Εἰς γὰρ τὸν οὐκ ὄντα δοκοῦντες λαμβάνειν , οὐδὲν εἰληφότες ἔσονται · κτίσματί τε συντασσόμενοι , οὐδεμίαν παρὰ τῆς κτίσεως ἕξουσι βοήθειαν . Καὶ εἰς ἀνόμοιον δὲ καὶ ἀλλότριον κατʼ οὐσίαν τοῦ Πατρὸς πιστεύοντες , οὐ συναφθήσονται τῷ Πατρὶ , μὴ ἔχοντες τὸν ἴδιον καὶ ἐξ αὐτοῦ φύσει Υἱὸν , τὸν ‘ὄντα ἐν τῷ Πατρὶ , ἐν ᾧ καὶ ὁ Πατήρ ἐστιν,’ ὡς αὐτὸς εἴρηκεν · ἀλλὰ πλανηθέντες παρὰ τούτων , ἔρημοι καὶ γυμνοὶ λοιπὸν ἀπομένουσι τῆς θεότητος οἱ ἄθλιοι . Οὐδὲ γὰρ ἀκολουθήσει τούτοις ἀποθνήσκουσιν ἡ τῶν ἐπὶ γῆς φαντασία · οὐδʼ ὅταν ἴδωσιν , ὃν ἠρνήσαντο , Κύριον καθήμενον ἐπὶ τὸν θρόνον τοῦ Πατρὸς αὐτοῦ , καὶ κρίνοντα ζῶντας καὶ νεκροὺς , δυνήσεταί τις εἰς βοήθειαν ἐπικαλέσασθαί τινα τῶν νῦν ἀπατησάντων · κρινομένους γὰρ καὶ αὐτοὺς ὄψονται καὶ μεταμελομένους ἐφʼ οἷς ἠδίκησαν καὶ ἠσέβησαν .
Lemmas: 43 . πολλή γοῦν καί ἄλλος αἵρεσις , λέγω ὁ ὄνομα μόνος , μή φρονέω δέ ὀρθῶς , ὡς εἴρω , μηδέ ὁ πίστις ὑγιαίνω ἔχω , ἀλυσιτελής ἔχω καί ὁ παρά αὐτός δίδωμι ὕδωρ , λείπω εὐσέβεια · ὥστε καί ὁ ῥαντίζω παρά αὐτός ῥυπαίνω μᾶλλον ἐν ἀσέβεια ἢ λυτρόω . οὕτως καί Ἔλληνες , καίτοι θεός διά χεῖλος λέγω , ἀθεότης ἔχω ἔγκλημα , ὅτι ὁ εἰμί εἰμί καί ἀληθινός θεός οὖον γιγνώσκω , ὁ πατήρ ὁ κύριος ἐγώ Ἱησοῦ Χριστός · οὗτος Μανιχαῖος καί Φρύξ , καί ὁ ὁ Σαμοσατεύς μαθητής , ὁ ὄνομα λέγω , οὐδείς ἥσσων εἰμί αἱρετικός οὗτος καθεξῆς λοιπός καί ὁ ὁ Ἄρειος φρονέω , κἀν ἀναγιγνώσκω ὁ γράφω , καί λέγω ὁ ὄνομα , καί αὐτός παίζω ὁ λαμβάνω παρά αὐτός , πλέω ὁ ἄλλος αἵρεσις ἀσεβής τυγχάνω , καί κατά ὀλίγος ὑπέρκειμαι οὗτος , καί δικαιόω αὐτός ἐκ ὁ ἑαυτοῦ ἀθυρογλωττία . ἐκεῖνος μέν γάρ πλέω τίς ὁ ἀλήθεια καταψεύδομαι , καί ἢ περί ὁ σῶμα σφάλμα ἔχω , λέγω μή ἐκ Μαρία ἔχω σάρξ ὁ κύριος , ἢ ὅτι ὅλως οὖον γίγνομαι θάνατος , οὐδέ ὅλως ἄνθρωπος γίγνομαι , ἀλλά μόνος φαίνω , καί οὐ εἰμί ἀληθής , καί δοκέω σῶμα ἔχω , μή ἔχω , καί δοκέω ἄνθρωπος φαίνω ὡς ἐν ὄνειρος φαντασία · οὗτος δέ εἰς αὐτός ὁ πατήρ φανερῶς ἀσεβέω . ὁ γάρ θεότης αὐτός εἰς ὁ υἱός ὡς ἐν εἰκών μαρτυρέω ἀκούω ἀπό ὁ γραφεύς , βλασφημέω , λέγω αὐτός εἰμί κτίσμα , καί πανταχοῦ περί αὐτός ὁ οὐ ὅς ὡς ἐν πήρα βόρβορος , ὁ λεξίδιον οὗτος περιφέρω , καί ὡς ὄφις ὁ ἰός , οὗτος προβάλλω . εἶτα , ἐπεί ναυσηρός παρά πᾶς ὁ παρά αὐτός εἰμί δόγμα , εὐθύς ὥσπερ ἔρεισμα ὁ πτῶμα ὁ αἵρεσις , ὁ ἀνθρώπινος προστασία ὑποτίθημι , ἵνα οὗτος βλέπω ὁ ἁπλόος , ἢ καί δείδω , μή κατανοέω ὁ βλαβερός ὁ κακοφροσύνη αὐτός . Πῶς οὖν οὐ ἄξιος οἰκτίρω ὁ παρά αὐτός ἀπατάω ; ἢ πῶς οὐ ἐπί οὗτος δάκρυ καλός , ὅτι ὁ παραυτίκα διά ὁ ἡδονά φαντασία προδίδωμι ὁ ἑαυτοῦ συμφέρω , καί ἐκπίπτω ὁ μέλλω ἐλπίς ; εἰς γάρ ὁ οὐ εἰμί δοκέω λαμβάνω , οὐδείς λαμβάνω εἰμί · κτίσμα τε συντάσσω , οὐδείς παρά ὁ κτίσις ἔχω βοήθεια . καί εἰς ἀνόμοιος δέ καί ἀλλότριος κατά οὐσία ὁ πατήρ πιστεύω , οὖον συνάπτω ὁ πατήρ , μή ἔχω ὁ ἴδιος καί ἐκ αὐτός φύσις υἱός , ὁ ‘ὄντα ἐν ὁ πατήρ , ἐν ὅς καί ὁ Πατήρ εἰμί ὡς αὐτός εἴρω · ἀλλά πλανάω παρά οὗτος , ἐρῆμος καί γυμνός λοιπός ἀπομένω ὁ θεότης ὁ ἄθλιος . οὐδέ γάρ ἀκολουθέω οὗτος ἀποθνῄσκω ὁ ὁ ἐπί γῆ φαντασία · οὐδέ ὅταν ὁράω , ὅς ἀρνέομαι , κύριος κάθημαι ἐπί ὁ θρόνος ὁ πατήρ αὐτός , καί κρίνω ζῶ καί νεκρός , δύναμαι τις εἰς βοήθεια ἐπικαλέω τις ὁ νῦν ἀπατάω · κρίνω γάρ καί αὐτός ὁράω καί μεταμέλομαι ἐπί ὅς ἀδικέω καί ἀσεβέω .