athanasius-theology.oratio-ii-contra-arianos 22
22 . Εἰ μὲν οὖν καὶ ὁ Θεὸς ἐξ ὕλης ἐστὶν ἐργαζόμενος καὶ συντιθεὶς , Ἑλληνικὸν μὲν τὸ φρόνημα , καὶ τεχνίτης , οὐ ποιητὴς ἂν κληθείη ὁ Θεός . Ἐργαζέσθω δὲ ὅμως οὕτω τὴν ὕλην ὁ Λόγος προσταττόμενος καὶ ὑπουργῶν τῷ Θεῷ . Εἰ δὲ τὰ οὐκ ὄντα καλεῖ διὰ τοῦ ἰδίου Λόγου εἰς τὸ εἶναι , οὐκ ἔστι τῶν μὴ ὄντων καὶ καλουμένων ὁ Λόγος , ἵνα μὴ καὶ ἕτερον Λόγον ζητῶμεν , διʼ οὗ καὶ οὕτος ἐκλήθη · Λόγῳ γὰρ τὰ οὐκ ὄντα γέγονε . Καὶ εἰ δι᾿ αὐτοῦ κτίζει καὶ ποιεῖ , οὐκ ἔστι τῶν κτιζομένων καὶ ποιουμένων αὐτός · ἀλλὰ μᾶλλον τοῦ κτίζοντος Θεοῦ Λόγος ἐστὶν , ὅστις καὶ ἐκ τῶν ἔργων τοῦ Πατρὸς , ὧν αὐτὸς ὁ Λόγος ἐργάζεται , γινώσκεται ὅτι αὐτὸς ἐν τῷ Πατρί ἐστι , καὶ ὁ Πατὴρ ἐν αὐτῷ , καὶ ὁ ἑωρακὼς αὐτὸν ἑώρακε τὸν Πατέρα , διὰ τὸ ἴδιον τῆς οὐσίας καὶ τὴν κατὰ πάντα ὁμοιότητα τοῦ Υἱοῦ πρὸς τὸν Πατέρα . Πῶς οὖν διʼ αὐτοῦ κτίζει , εἰ μὴ ὁ Λόγος ἐστὶν αὐτοῦ καὶ ἡ Σοφία ; πῶς δὲ Λόγος ἂν εἴη καὶ Σοφία , εἰ μὴ ἴδιον γέννημα τῆς οὐσίας αὐτοῦ , ἀλλʼ ἐξ οὐκ ὄντων καὶ αὐτὸς ἐγένετο ; πῶς δὲ πάντων ἐξ οὐκ ὄντων καὶ κτισμάτων ὄντων , καὶ τοῦ Υἱοῦ κατʼ ἐκείνους ἑνὸς ὄντος τῶν κτισμάτων , καὶ τῶν οὐκ ὄντων ποτὲ , μόνος οὗτος ἀποκαλύπτει τὸν Πατέρα , καὶ οὐδεὶς ἄλλος εἰ μὴ μόνος αὐτὸς γινώσκει τὸν Πατέρα ; Εἰ γὰρ δυνατὸν , ποίημα ὄντα , τοῦτον γινώσκειν τὸν Πατέρα , γινωσκέσθω καὶ παρὰ πάντων κατʼ ἀναλογίαν τῶν ἑκάστου μέτρων · ποιήματα γὰρ πάντα , ὥσπερ καὶ αὐτός . Εἰ δὲ οὐ δυνατὸν τοῖς γενητοῖς οὔτε βλέπειν οὔτε γινώσκειν , ἀλλʼ ὑπερβαίνει πάντας ἥ τε ὄψις καὶ ἡ περὶ τούτου γνῶσις · καὶ γὰρ καὶ αὐτὸς μὲν ὁ Θεὸς εἶπεν · ‘Οὐδεὶς ὄψεται τὸ πρόσωπόν μου , καὶ ζήσεται · ὁ δὲ Υἱὸς εἴρηκεν · ‘Οὐδεὶς γινώσκει τὸν Πατέρα εἰ μὴ ὁ Υἱός·’ ἄλλος ἂν εἴη τῶν γεννητῶν ὁ Λόγος , μόνος γινώσκων καὶ μόνος βλέπων τὸν Πατέρα , ὡς εἶπεν , ‘Οὐχ ὅτι τὸν Πατέρα τις ἑώρακεν εἰ μὴ ὁ ὢν παρὰ τοῦ Πατρός·’ καὶ , ‘Οὐδεὶς γινώσκει τὸν Πατέρα εἰ μὴ ὁ Υἱός·’ κἂν Ἀρείῳ μὴ δοκῇ . Πῶς οὖν ἔγνω μόνος , εἰ μὴ μόνος ἦν ἴδιος αὐτοῦ ; πῶς δʼ ἂν ἦν ἴδιος , εἰ κτίσμα ἦν , καὶ μὴ Υἱὸς ἦν ἀληθινὸς ἐξ αὐτοῦ ; Τὰ αὐτὰ γὰρ λέγειν καὶ πολλάκις περὶ εὐσεβείας οὐκ ὀκνητέον . ) Ἀσεβὲς ἄρα τὸ φρονεῖν ἕνα τῶν πάντων εἶναι τὸν Υἱόν · βλάσφημον δὲ καὶ ἀνόητον τὸ λέγειν ‘κτίσμα , ἀλλʼ οὐχ ὡς ἓν τῶν κτισμάτων · καὶ ποίημα , ἀλλʼ οὐχ ὡς ἓν τῶν ποιημάτων · γέννημα , ἀλλʼ οὐχ ὡς ἓν τῶν γεννημάτων · Πῶς γὰρ οὐχ ὡς ἓν τούτων , εἴ γε κατʼ αὐτοὺς ‘οὐκ ἢν πρὶν γεννηθῇ;’ Ἴδιον γὰρ τῶν κτισμάτων καὶ ποιημάτων τὸ μὴ εἶναι πρὶν γενέσθαι , καὶ ἐξ οὐκ ὄντων ὑφίστασθαι , κἂν τῇ δόξῃ τῶν ἄλλων ὑπερέχῃ · τοῦτο γὰρ καὶ ἐν πᾶσι τοῖς ἄλλοις κτίσμασι πρὸς ἑαυτὰ διαφέροντα εὑρεθήσεται , ὥσπερ καὶ βλεπόμενα δείκνυται .
Lemmas: 22 . εἰμί μέν οὖν καί ὁ θεός ἐκ ὕλη εἰμί ἐργάζομαι καί συντίθημι , Ἑλληνικός μέν ὁ φρόνημα , καί τεχνίτης , οὖον ποιητής εἄν καλέω ὁ Θεός . ἐργάζομαι δέ ὅμως οὗτος ὁ ὕλη ὁ Λόγος προστάσσω καί ὑπουργέω ὁ Θεός . εἰμί δέ ὁ οὐ εἰμί καλέω διά ὁ ἴδιος Λόγος εἰς ὁ εἰμί , οὐ εἰμί ὁ μή εἰμί καί καλέω ὁ Λόγος , ἵνα μή καί ἕτερος Λόγος ζητέω , διά ὅς καί οὗτος καλέω · Λόγος γάρ ὁ οὐ εἰμί γίγνομαι . καί εἰμί διά αὐτός κτίζω καί ποιέω , οὐ εἰμί ὁ κτίζω καί ποιέω αὐτός · ἀλλά μᾶλλον ὁ κτίζω Θεός Λόγος εἰμί , ὅστις καί ἐκ ὁ ἔργον ὁ πατήρ , ὅς αὐτός ὁ Λόγος ἐργάζομαι , γιγνώσκω ὅτι αὐτός ἐν ὁ πατήρ εἰμί , καί ὁ πατήρ ἐν αὐτός , καί ὁ ὁράω αὐτός ὁράω ὁ πατήρ , διά ὁ ἴδιος ὁ οὐσία καί ὁ κατά πᾶς ὁμοιότης ὁ υἱός πρός ὁ πατήρ . Πῶς οὖν διά αὐτός κτίζω , εἰμί μή ὁ Λόγος εἰμί αὐτός καί ὁ Σοφία ; πῶς δέ Λόγος εἄν εἰμί καί Σοφία , εἰμί μή ἴδιος γέννημα ὁ οὐσία αὐτός , ἀλλά ἐκ οὐ εἰμί καί αὐτός γίγνομαι ; πῶς δέ πᾶς ἐκ οὐ εἰμί καί κτίσμα εἰμί , καί ὁ υἱός κατά ἐκεῖνος εἷς εἰμί ὁ κτίσμα , καί ὁ οὐ εἰμί ποτέ , μόνος οὗτος ἀποκαλύπτω ὁ πατήρ , καί οὐδείς ἄλλος εἰμί μή μόνος αὐτός γιγνώσκω ὁ πατήρ ; εἰμί γάρ δυνατός , ποίημα εἰμί , οὗτος γιγνώσκω ὁ πατήρ , γιγνώσκω καί παρά πᾶς κατά ἀναλογία ὁ ἕκαστος μέτρον · ποίημα γάρ πᾶς , ὥσπερ καί αὐτός . εἰμί δέ οὖον δυνατός ὁ γενητός οὔτε βλέπω οὔτε γιγνώσκω , ἀλλά ὑπερβαίνω πᾶς ὅς τε ὄψις καί ὁ περί οὗτος γνῶσις · καί γάρ καί αὐτός μέν ὁ θεός εἶπον · Οὐδείς ὁράω ὁ πρόσωπον ἐγώ , καί ζῶ · ὁ δέ υἱός εἴρω · Οὐδείς γιγνώσκω ὁ πατήρ εἰμί μή ὁ Υἱός ἄλλος εἄν εἰμί ὁ γεννητής ὁ Λόγος , μόνος γιγνώσκω καί μόνος βλέπω ὁ πατήρ , ὡς εἶπον , ‘Οὐχ ὅτι ὁ πατήρ τις ὁράω εἰμί μή ὁ εἰμί παρά ὁ Πατρός·’ καί , Οὐδείς γιγνώσκω ὁ πατήρ εἰμί μή ὁ Υἱός κἀν Ἄρειος μή δοκέω . Πῶς οὖν γιγνώσκω μόνος , εἰμί μή μόνος εἰμί ἴδιος αὐτός ; πῶς δέ εἄν εἰμί ἴδιος , εἰμί κτίσμα εἰμί , καί μή υἱός εἰμί ἀληθινός ἐκ αὐτός ; ὁ αὐτός γάρ λέγω καί πολλάκις περί εὐσέβεια οὐ ὀκνητέον . ) ἀσεβής ἄρα ὁ φρονέω εἷς ὁ πᾶς εἰμί ὁ υἱός · βλάσφημος δέ καί ἀνόητος ὁ λέγω κτίσμα , ἀλλά οὐ ὡς εἷς ὁ κτίσμα · καί ποίημα , ἀλλά οὐ ὡς εἷς ὁ ποίημα · γέννημα , ἀλλά οὐ ὡς εἷς ὁ γέννημα · Πῶς γάρ οὐ ὡς εἷς οὗτος , εἰμί γε κατά αὐτός οὐ εἄν πρίν γεννάω Ἴδιον γάρ ὁ κτίσμα καί ποίημα ὁ μή εἰμί πρίν γίγνομαι , καί ἐκ οὐ εἰμί ὑφίστημι , κἀν ὁ δόξα ὁ ἄλλος ὑπερέχω · οὗτος γάρ καί ἐν πᾶς ὁ ἄλλος κτίσμα πρός ἑαυτοῦ διαφέρω εὑρίσκω , ὥσπερ καί βλέπω δείκνυμι .