athanasius-theology.oratio-ii-contra-arianos 59
59 . Ὁ μὲν γὰρ Θεὸς οὐ μόνον ἀνθρώπους αὐτοὺς ἔκτισεν , ἀλλὰ καὶ ‘υἱοὺς’ ἐκάλεσεν , ὡς γεννήσας αὐτούς . Τοῦ γὰρ ‘υἱὸςʼ καὶ ὧδε σημαντικόν ἐστι τὸ ‘ἐγέννησεν·᾿ ὡς καὶ διὰ τοῦ προφήτου φησὶν , ‘Υἱοὺς ἐγέννησα καὶ ὕψωσα·᾿ καὶ ὅλως ὅτε ἡ γραφὴ υἱόν σημᾶναι βούλεται , οὐ διὰ τῆς ‘ἔκτισα,᾿ ἀλλὰ πάντως διὰ τῆς ἐγέννησα,᾿ λέξεως σημαίνει . Καὶ τοῦτο πάλιν Ἰωάννης φαίνεται λέγων , ‘ἔδωκεν αὐτοῖς ἐξουσίαν τέκνα Θεοῦ γενέσθαι τοῖς πιστεύουσιν εἰς τὸ ὄνομα αὐτοῦ , οἳ οὐκ ἐξ αἱμάτων , οὐδὲ ἐκ θελήματος σαρκὸς , οὐδὲ ἐκ θελήματος ἀνδρὸς , ἀλλʼ ἐκ Θεοῦ ἐγεννήθησαν·᾿ πάνυ καλῶς ἐχούσης καὶ ἐνταῦθα τῆς παρατηρήσεως . Τὸ μὲν γὰρ ‘γενέσθαι,᾿ διὰ τὸ μὴ φύσει , ἀλλὰ θέσει αὐτοὺς λέγεσθαι υἱούς φησι τὸ δὲ ‘ἐγεννήθησαν,᾿ διὰ τὸ ὅλως ὄνομα υἱοῦ καὶ αὐτοὺς εἰληφέναι , εἴρηκεν . Ἀλλʼ ὁ λαὸς , ὡς ὁ προφήτης φησὶν , ‘ἠθέτησαν τὸν εὐεργέτην . Αὕτη δὲ τοῦ Θεοῦ φιλανθρωπία ἐστὶν , ὅτι ὧν ἐστι ποιητὴς , τούτων καὶ πατὴρ κατὰ χάριν ὕστερον γίνεται · γίνεται δὲ , ὅταν οἱ κτισθέντες ἄνθρωποι , ὡς εἶπεν ὁ ἀπόστολος , λάβωσιν ‘εἰς τὰς καρδίας ἑαυτῶν τὸ Πνεῦμα τοῦ Υἱοῦ αὐτοῦ , κρᾶζον , Ἀββᾶ , ὁ Πατήρ.᾿ Οὗτοι δέ εἰσιν ὅσοι , δεξάμενοι τὸν Λόγον , ἔλαβον ἐξουσίαν παῤ αὐτοῦ τέκνα Θεοῦ γενέσθαι · ἄλλως γὰρ οὐκ ἂν γένοιντο υἱοὶ , ὄντες φύσει κτίσματα , εἰ μὴ τοῦ ὄντος φύσει καὶ ἀληθινοῦ Υἱοῦ τὸ Πνεῦμα ὑποδέξονται . Διὸ , ἵνα τοῦτο γένηται , ‘ὁ Λόγος σὰρξ ἐγένετο,᾿ ἵνα τὸν ἄνθρωπον δεκτικὸν θεότητος ποιήσῃ . Ταύτην τὴν διάνοιαν καὶ παρὰ Μαλαχίου τοῦ προφήτου μαθεῖν ἔξεστι λέγοντος · ‘Οὐχὶ Θεὸς εἷς ἔκτισεν ὑμᾶς ; οὐχὶ πάντων ὑμῶν εἷς πατήρ;’ Καὶ ἐνταῦθα γὰρ πάλιν πρῶτον τὸ ‘ἔκτισε καὶ δεύτερον τὸ ‘πατὴρ’ ἔθηκεν , ἵνα δείξῃ καὶ αὐτὸς , ὅτι ἐξ ἀρχῆς μὲν κατὰ φύσιν ἐσμὲν κτίσματα , καὶ κτίστης ἡμῶν ἐστιν ὁ Θεὸς διὰ τοῦ Λόγου , ὕστερον δὲ υἱοποιούμεθα , καὶ λοιπὸν ὁ κτίστης Θεὸς γίνεται καὶ πατὴρ ἡμῶν . Οὐκοῦν τὸ ‘Πατὴρ τοῦ Υἱοῦ ἐστιν ἴδιον , καὶ οὐ τὸ κτίσμα ἀλλὰ τὸ ‘Υἱὸς’ τοῦ Πατρός ἐστιν ἴδιον . Ὥστε καὶ ἐκ τούτου δείκνυσθαι μὴ εἶναι ἡμᾶς φύσει υἱοὺς , ἀλλὰ τὸν ἐν ἡμῖν Υἱόν · καὶ μὴ εἶναι πάλιν ἡμῶν φύσει πατέρα τὸν Θεὸν , ἀλλὰ τοῦ ἐν ἡμῖν Λόγου , ἐν ᾧ καὶ δι᾿ ὃν κράζομεν , ‘Ἀββᾶ , ὁ Πατήρ.᾿ Ὥσπερ δὲ τοῦτο , οὕτως ὁ Πατὴρ ἐν οἷς ἐὰν βλέπῃ τὸν ἑαυτοῦ Υἱὸν , τούτους καὶ αὐτὸς ‘υἱοὺς᾿ καλεῖ , καὶ λέγει , ‘ἐγέννησα·᾿ ἐπειδήπερ τὸ μὲν ‘γεννῷν,᾿ σημαντικόν ἐστιν υἱοῦ , τὸ δὲ ‘ποιεῖν᾿ δηλωτικόν ἐστι τῶν ἔργων . Διὰ τοῦτο γοῦν ἡμεῖς οὐ πρῶτον γεννώμεθα , ἀλλὰ ποιούμεθα · γέγραπται γὰρ , ‘Ποιήσωμεν ἄνθρωπον · ὕστερον δὲ , δεξάμενοι τὴν τοῦ Πνεύματος χάριν , λεγόμεθα τό τε λοιπὸν καὶ γεννᾶσθαι . Ἀμέλει καὶ ἐν τῇ ᾠδῇ Μωσῆς ὁ μέγας μετὰ διανοίας καλῆς πρῶτον τὸ ‘ἐκτήσατο,ʼ καὶ ὕστερον τὸ ‘ἐγέννησεν’ εἴρηκεν , ὑπὲρ τοῦ μὴ , ἀκούσαντας τὸ ‘ἐγέννησεν,ʼ ἐπιλαθέσθαι αὐτοὺς τῆς ἐξ ἀρχῆς ἑαυτῶν φύσεως , ἀλλʼ ἵνα γινώσκωσιν , ὅτι ἐξ ἀρχῆς μέν εἰσι κτίσματα , ὅταν δὲ κατὰ χάριν λέγωνται ‘γεννᾶσθαι,ʼ ὡς υἱοὶ , ἀλλʼ οὐδὲν ἧττόν εἰσι πάλιν οἱ ἄνθρωποι ποιήματα κατὰ φύσιν .
Lemmas: 59 . ὁ μέν γάρ θεός οὖον μόνος ἄνθρωπος αὐτός κτίζω , ἀλλά καί υἱός καλέω , ὡς γεννάω αὐτός . ὁ γάρ ‘υἱὸςʼ καί ὧδε σημαντικός εἰμί ὁ ἐγγεννάω ὡς καί διά ὁ προφήτης φημί , Υἱός γεννάω καί ὑψόω καί ὅλως ὅτε ὁ γραφή υἱός σημαίνω βούλομαι , οὖον διά ὁ οἰκτίζω ἀλλά πάντως διά ὁ εἰμί λέξις σημαίνω . καί οὗτος πάλιν Ἰωάννης φαίνω λέγω , δίδωμι αὐτός ἐξουσία τέκνον Θεός γίγνομαι ὁ πιστεύω εἰς ὁ ὄνομα αὐτός , ἕ οὐ ἐκ αἷμα , οὐδέ ἐκ θέλημα σάρξ , οὐδέ ἐκ θέλημα ἀνήρ , ἀλλά ἐκ Θεός γεννάω πάνυ καλῶς ἔχω καί ἐνταῦθα ὁ παρατήρησις . ὁ μέν γάρ ‘γενέσθαι,᾿ διά ὁ μή φύσις , ἀλλά θέσις αὐτός λέγω υἱός φημί ὁ δέ εἰσγίγνομαι διά ὁ ὅλως ὄνομα υἱός καί αὐτός λαμβάνω , εἴρω . ἀλλά ὁ λαός , ὡς ὁ προφήτης φημί , ἀθετέω ὁ εὐεργέτης . Ἄτη δέ ὁ Θεός φιλανθρωπία εἰμί , ὅτι ὅς εἰμί ποιητής , οὗτος καί πατήρ κατά χάρις ὕστερος γίγνομαι · γίγνομαι δέ , ὅταν ὁ κτίζω ἄνθρωπος , ὡς εἶπον ὁ ἀπόστολος , λαμβάνω εἰμί ὁ Καρδία ἑαυτοῦ ὁ πνεῦμα ὁ υἱός αὐτός , κράζω , Ἀββᾶ , ὁ Πατήρ οὗτος δέ εἰμί ὅσος , δέχομαι ὁ Λόγος , λαμβάνω ἐξουσία παρά αὐτός τέκνον Θεός γίγνομαι · ἄλλως γάρ οὐ εἄν γίγνομαι υἱός , εἰμί φύσις κτίσμα , εἰμί μή ὁ εἰμί φύσις καί ἀληθινός υἱός ὁ πνεῦμα ὑποδείκνυμι . Διὸ , ἵνα οὗτος γίγνομαι , ὅς Λόγος σάρξ εἰμί ἵνα ὁ ἄνθρωπος δεκτικός θεότης ποιέω . οὗτος ὁ διάνοια καί παρά Μαλαχίας ὁ προφήτης μανθάνω ἔξεστι λέγω · ‘Οὐχὶ θεός εἷς κτίζω σύ ; οὐ πᾶς σύ εἷς πατήρ καί ἐνταῦθα γάρ πάλιν πρῶτος ὁ κτίζω καί δύο ὁ πατήρ τίθημι , ἵνα δείκνυμι καί αὐτός , ὅτι ἐκ ἀρχή μέν κατά φύσις εἰμί κτίσμα , καί Κτίστης ἐγώ εἰμί ὁ θεός διά ὁ Λόγος , ὕστερος δέ υἱοποιέομαι , καί λοιπός ὁ Κτίστης θεός γίγνομαι καί πατήρ ἐγώ . οὐκοῦν ὁ Πατήρ ὁ υἱός εἰμί ἴδιος , καί οὖον ὁ κτίσμα ἀλλά ὁ ‘Υἱὸς’ ὁ πατήρ εἰμί ἴδιος . ὥστε καί ἐκ οὗτος δείκνυμι μή εἰμί ἐγώ φύσις υἱός , ἀλλά ὁ ἐν ἐγώ υἱός · καί μή εἰμί πάλιν ἐγώ φύσις πατήρ ὁ θεός , ἀλλά ὁ ἐν ἐγώ Λόγος , ἐν ὅς καί διά ὅς κράζω , Ἀββᾶς , ὁ Πατήρ ὥσπερ δέ οὗτος , οὕτως ὁ πατήρ ἐν ὅς ἐάν βλέπω ὁ ἑαυτοῦ υἱός , οὗτος καί αὐτός υἱός καλέω , καί λέγω , ἐγγεννάω ἐπεί ὁ μέν ‘γεννῷν,᾿ σημαντικός εἰμί υἱός , ὁ δέ ποιέω δηλωτικός εἰμί ὁ ἔργον . Ζεύς οὗτος γοῦν ἐγώ οὖον πρῶτος γεννάω , ἀλλά ποιέω · γράφω γάρ , Ποιέω ἄνθρωπος · ὕστερος δέ , δέχομαι ὁ ὁ πνεῦμα χάρις , λέγω ὁ τε λοιπός καί γεννάω . ἀμέλει καί ἐν ὁ ᾠδή Μωσῆς ὁ μέγας μετά διάνοια καλός πρῶτος ὁ ‘ἐκτήσατο,ʼ καί ὕστερος ὁ γεννάω εἴρω , ὑπέρ ὁ μή , ἀκούω ὁ εἰμί ἐπιλανθάνομαι αὐτός ὁ ἐκ ἀρχή ἑαυτοῦ φύσις , ἀλλά ἵνα γιγνώσκω , ὅτι ἐκ ἀρχή μέν εἰμί κτίσμα , ὅταν δέ κατά χάρις λέγω ‘γεννᾶσθαι,ʼ ὡς υἱός , ἀλλά οὐδείς ἥσσων εἰμί πάλιν ὁ ἄνθρωπος ποίημα κατά φύσις .