athanasius-theology.oratio-i-contra-arianos 38
38 . Εἰ τοίνυν οὕτω καὶ τὸν Σωτῆρα λέγουσι , δειχθήσεται μήτε ἀληθινὸς , μήτε Θεὸς , μήτε Υἱὸς , μήτε ὅμοιος τῷ Πατρὶ , μήτε ὅλως τοῦ εἶναι κατʼ οὐσίαν Πατέρα ἔχων τὸν Θεὸν , ἀλλὰ τῆς δοθείσης αὐτῷ μόνης χάριτος , τοῦ δὲ εἶναι κατʼ οὐσίαν κτίστην τὸν Θεὸν , καθʼ ὁμοιότητα τῶν πάντων , ἔχων . Τοιοῦτος δὲ ὢν , οἷον οὗτοι λέγουσι , φανήσεται μᾶλλον μηδὲ ἐξ ἀρχῆς ἐσχηκὼς τὸ ὄνομα ‘Υἱὸς,᾿ εἴ γε τοῦτο τῶν ἔργων ἔπαθλον ἔσχε καὶ προκοπῆς , οὐκ ἄλλης ἢ τῆς ὅτε γέγονεν ἄνθρωπος , καὶ τὴν τοῦ δούλου μορφὴν ἀνέλαβε . Τότε γάρ ἐστιν , ὅτε ‘γενόμενος ὑπήκοος μέχρι θανάτου,ʼ ὑπερυψῶσθαι λέγεται , καὶ χάριν εἰληφέναι τὸ ὄνομα , ‘ ἵνα ἐν τῷ ὀνόματι Ἰησοῦ κάμψῃ πᾶν γόνυ.᾿ Τί οὖν ἦν πρὸ τούτου , εἰ νῦν ὑψώθη , καὶ νῦν ἤρξατο προσκυνεῖσθαι , καὶ νῦν Υἱὸς ἐλέχθη , ὅτε γέγονεν ἄνθρωπος ; Φαίνεται γὰρ μηδὲν βελτιώσας αὐτὸς τὴν σάρκα , ἀλλὰ μᾶλλον αὐτὸς διʼ αὐτῆς βελτιωθεὶς , εἴ γε κατὰ τὴν κακόνοιαν αὐτῶν τότε ὑψώθη καὶ Υἱὸς ἐλέχθη , ὅτε γέγονεν ἄνθρωπος . Τί οὖν ἦν πρὸ τούτου ; Πάλιν γὰρ αὐτοὺς ἐρωτᾶν ἀνάγκη , ἵνα καὶ τὸ τέλος τῆς ἀσεβείας αὐτῶν θεωρηθῇ . Εἰ γάρ ἐστιν ὁ Κύριος Θεὸς , Υἱὸς , Λόγος , οὐκ ἦν δὲ ταῦτα πρὸ τοῦ γένηται ἄνθρωπος · ἢ ἄλλο τι ἦν παρὰ ταῦτα , καὶ ὕστερον τούτων ἐξ ἀρετῆς μετέσχεν , ὥσπερ εἴπαμεν · ἢ τὸ ἕτερον , ( ὅπερ εἰς τὰς ἐκείνων κεφαλὰς τραπείη , ) ἀνάγκη λέγειν αὐτοὺς , μηδὲ εἶναι πρὸ τούτου αὐτὸν , ἀλλὰ τὸ ὅλον ἄνθρωπον εἶναι φύσει , καὶ μηδὲν πλέον . Ἀλλʼ οὐκ ἔστι τοῦτο τῆς ἐκκλησίας , τοῦ δὲ Σαμοσατέως ἐστὶ καὶ τῶν νῦν Ἰουδαίων τὸ φρόνημα . Διὰ τί οὖν τὰ ἐκείνων φρονοῦντες , οὐχὶ καὶ ὡς Ἰουδαῖοι περιτέμνονται , ἀλλʼ ὑποκρίνονται τὸν Χριστιανισμὸν , καὶ πρὸς αὐτὸν ἔχουσι τὴν μάχην ; Εἰ γὰρ οὐκ ἦν , ἢ ἦν μὲν , ἐβελτιώθη δὲ ὕστερον , πῶς διʼ αὐτοῦ γέγονε τὰ πάντα , ἢ πῶς ἐν τούτῳ , εἴ γε μὴ τέλειος ἦν , προσέχαιρεν ὁ Πατήρ ; καὶ αὐτὸς δὲ , εἰ νῦν ἐβελτιώθη , πῶς πρὸ τούτου ηὐφραίνετο ἐν προτώπῳ τοῦ Πατρός ; πῶς δὲ , εἰ μετὰ τὸν θάνατον ἕλαβε τὸ προσκυνεῖσθαι , φαίνεται ὁ Ἀβραὰμ αὐτὸν ἐν τῇ σκηνῇ προσκυνῶν καὶ Μωσῆς ἐν τῇ βάτῳ ; καὶ , ὡς εἶδε Δανιὴλ , ‘μύριαι μυριάδες καὶ χίλιαι χιλιάδες ἐλειτούργουν αὐτῷ ; ᾿ πῶς δὲ , εἰ νῦν κατʼαὐτοὺς ἔσχε τὴν βελτίωσιν , τῆς πρὸ κόσμου καὶ τῆς ὑπερκοσμίου δόξης ἑαυτοῦ μνημονεύων , ἔλεγεν αὐτὸς ὁ Υἱός , ‘Δόξασόν με σὺ , Πάτερ , τῇ δόξῃ , ᾗ εἶχον πρὸ τοῦ τὸν κόσμον εἶναι παρὰ σοί.᾿ δὲ νῦν ὑψώθη κατʼ αὐτοὺς , πῶς πρὸ τούτου ‘ἔκλινεν οὐρανοὺς καὶ κατέβη,ʼ καὶ πάλιν , ‘ἔδωκεν ὁ Ὕψιστος φωνὴν αὐτοῦ ; Οὐκοῦν εἰ καὶ πρὸ τοῦ τὸν κόσμον γενέσθαι τὴν δόξαν εἶχεν ὁ Υἱὸς , καὶ ‘Κύριος τῆς δόξηςʼ ὕψιστός τε ἦν , καὶ ἐξ οὐρανοῦ κατέβη , καὶ ἀεὶ προσκυνητός ἐστιν , οὐκ ἄρα καταβὰς ἐβελτιώθη , ἀλλὰ μᾶλλον ἐβελτίωσεν αὐτὸς τὰ δεόμενα βελτιώσεως · καὶ εἰ τοῦ βελτιῶσαι χάριν καταβέβηκεν , οὐκ ἄρα μισθὸν ἔσχε τὸ λέγεσθαι Υἱὸς καὶ Θεὸς , ἀλλὰ μᾶλλον αὐτὸς υἱοποίησεν ἡμᾶς τῷ Πατρὶ , καὶ ἐθεοποίησε τοὺς ἀνθρώπους , γενόμενος αὐτὸς ἄνθρωπος .
Lemmas: 38 . εἰμί τοίνυν οὗτος καί ὁ Σωτήρ λέγω , δείκνυμι μήτε ἀληθινός , μήτε θεός , μήτε υἱός , μήτε ὅμοιος ὁ πατήρ , μήτε ὅλως ὁ εἰμί κατά οὐσία πατήρ ἔχω ὁ θεός , ἀλλά ὁ δίδωμι αὐτός μόνος χάρις , ὁ δέ εἰμί κατά οὐσία κτίστης ὁ θεός , κατά ὁμοιότης ὁ πᾶς , ἔχω . τοιοῦτος δέ εἰμί , οἷος οὗτος λέγω , φαίνω μᾶλλον μηδέ ἐκ ἀρχή ἔχω ὁ ὄνομα Ὑἱός εἰμί γε οὗτος ὁ ἔργον ἔπαθλον ἔχω καί προκοπή , οὐ ἄλλος ἢ ὁ ὅτε γίγνομαι ἄνθρωπος , καί ὁ ὁ δοῦλος μορφή ἀναλαμβάνω . τότε γάρ εἰμί , ὅτε γίγνομαι ὑπήκοος μέχρι θανάτου,ʼ ὑπερυψόω λέγω , καί χάρις λαμβάνω ὁ ὄνομα , ‘ ἵνα ἐν ὁ ὄνομα Ἰησοῦς κάμπτω πᾶς γόνυ τις οὖν εἰμί πρό οὗτος , εἰμί νῦν ὑψόω , καί νῦν ἄρχω προσκυνέω , καί νῦν υἱός λέγω , ὅτε γίγνομαι ἄνθρωπος ; φαίνω γάρ μηδείς βελτιόω αὐτός ὁ σάρξ , ἀλλά μᾶλλον αὐτός διά αὐτός βελτιόω , εἰμί γε κατά ὁ κακόνοια αὐτός τότε ὑψόω καί υἱός λέγω , ὅτε γίγνομαι ἄνθρωπος . τις οὖν εἰμί πρό οὗτος ; πάλιν γάρ αὐτός ἐρωτάω ἀνάγκη , ἵνα καί ὁ τέλος ὁ ἀσέβεια αὐτός θεωρέω . εἰμί γάρ εἰμί ὁ Κύριος θεός , υἱός , Λόγος , οὐ εἰμί δέ οὗτος πρό ὁ γίγνομαι ἄνθρωπος · ἢ ἄλλος τίς εἰμί παρά οὗτος , καί ὕστερος οὗτος ἐκ ἀρετή μετέχω , ὥσπερ εἶπον · ἢ ὁ ἕτερος , ( ὅσπερ εἰς ὁ ἐκεῖνος κεφαλή τρέπω , ) ἀνάγκη λέγω αὐτός , μηδέ εἰμί πρό οὗτος αὐτός , ἀλλά ὁ ὅλος ἄνθρωπος εἰμί φύσις , καί μηδείς πλέω . ἀλλά οὐ εἰμί οὗτος ὁ ἐκκλησία , ὁ δέ Σαμοσατεύς εἰμί καί ὁ νῦν Ἰουδαῖος ὁ φρόνημα . Ζεύς τίς οὖν ὁ ἐκεῖνος φρονέω , οὐ καί ὡς Ἰουδαῖος περιτέμνω , ἀλλά ὑποκρίνομαι ὁ χριστιανισμός , καί πρός αὐτός ἔχω ὁ μάχη ; εἰμί γάρ οὐ εἰμί , ἢ εἰμί μέν , βελτιόω δέ ὕστερος , πῶς διά αὐτός γίγνομαι ὁ πᾶς , ἢ πῶς ἐν οὗτος , εἰμί γε μή τέλειος εἰμί , προσχαίρω ὁ Πατήρ ; καί αὐτός δέ , εἰμί νῦν βελτιόω , πῶς πρό οὗτος εὐφραίνω ἐν προτώπῳ ὁ πατήρ ; πῶς δέ , εἰμί μετά ὁ θάνατος λαμβάνω ὁ προσκυνέω , φαίνω ὁ Ἀβραάμ αὐτός ἐν ὁ σκηνή προσκυνέω καί Μωσῆς ἐν ὁ βάτος ; καί , ὡς ὁράω Δανιήλ , μύριος μυριάς καί χίλιοι χιλιάς λειτουργέω αὐτός ; ᾿ πῶς δέ , εἰμί νῦν καταυτός ἔχω ὁ βελτίωσις , ὁ πρό κόσμος καί ὁ ὑπερκόσμιος δόξα ἑαυτοῦ μνημονεύω , λέγω αὐτός ὁ υἱός , ‘Δόξασόν ἐγώ σύ , πατήρ , ὁ δόξα , ὅς ἔχω πρό ὁ ὁ κόσμος εἰμί παρά ὅσος δέ νῦν ὑψόω κατά αὐτός , πῶς πρό οὗτος κλίνω οὐρανός καί κατέβη,ʼ καί πάλιν , δίδωμι ὁ ὕψιστος φωνή αὐτός ; οὐκοῦν εἰμί καί πρό ὁ ὁ κόσμος γίγνομαι ὁ δόξα ἔχω ὁ υἱός , καί Κύριος ὁ δόξη ὕψιστος τε εἰμί , καί ἐκ οὐρανός καταβαίνω , καί ἀεί προσκυνητός εἰμί , οὐ ἄρα καταβαίνω βελτιόω , ἀλλά μᾶλλον βελτιόω αὐτός ὁ δήω βελτίωσις · καί εἰμί ὁ βελτιόω χάρις καταβαίνω , οὐ ἄρα μισθός ἔχω ὁ λέγω υἱός καί θεός , ἀλλά μᾶλλον αὐτός ὑποποιέω ἐγώ ὁ πατήρ , καί θεοποιώ ὁ ἄνθρωπος , γίγνομαι αὐτός ἄνθρωπος .