athanasius-theology.oratio-i-contra-arianos 23
23 . Ἔδει μὲν οὖν μηδὲν ἀποκρίνασθαι πρὸς τὰ τοιαῦτα , οὕτως ἀνόητα ὄντα καὶ μωρά · ἵνα δὲ μὴ δοκῇ τι βέβαιον ἔχειν ἡ αἵρεσις αὐτῶν , προσήκει κἂν ὡς ἐκ παρέργου διελέγξαι καὶ ἐν τούτοις αὐτοὺς , μάλιστα διὰ τὰ εὐχερῶς ἀπατώμενα παρʼ αὐτῶν γυναικάρια . Ἔδει δὲ ταῦτα λέγοντας αὐτοὺς , καὶ ἀρχιτέκτονος πυνθάνεσθαι , ‘ Εἰ δύνασαι χωρὶς ὕλης ὑποκειμένης οἰκοδομεῖν ; ὥσπερ δὲ οὐ δύνασαι , οὕτω καὶ ὁ Θεὸς οὐκ ἡδύνατο χωρὶς ὕλης ὑποκειμένης ποιῆσαι τὰ ὅλα . Ἔδει καὶ ἕκαστον αὐτοὺς τῶν ἀνθρώπων ἐρωτᾷν , ‘ Eἰ δύνασαι εἶναι χωρὶς τόπου ; ὥσπερ δὲ οὐ δύνασαι , οὕτω καὶ ὁ Θεὸς ἐν τόπῳ ἐστίν·᾿ ἵνʼ οὕτως κἂν παρὰ τῶν ἀκουόντων ἐντρέπεσθαι δυνηθῶσιν . Ἢ διὰ τί , ἐὰν μὲν ἀκούωσιν ὅτι Υἱὸν ἔχει ὁ Θεὸς , εἰς ἑαυτοὺς ἀποβλέποντες ἀρνοῦνται τοῦτον · ἐὰν δὲ ἀκούωσιν ὅτι κτίζει καὶ ποιεῖ , οὐκέτι τὰ ἀνθρώπινα ἀντιτιθέασιν ; ἔδει δὲ καὶ ἐν τῷ κτίζειν ἀνθρώπινα νοεῖν αὐτοὺς καὶ ὕλην ὑποβάλλειν τῷ Θεῷ , ἵνα καὶ τὸ εἶναι κτίστην τὸν Θεὸν ἀρνήσωνται , καὶ λοιπὸν μετὰ Μανιχαίων κυλίωνται . Εἰ δὲ ταῦθʼ ὑπερβαίνει ἡ περὶ Θεοῦ ἔννοια , καὶ μόνον τις ἀκούσας πιστεύει καὶ οἶδεν ὅτι ἐστὶν οὐχ ὡς ἡμεῖς ἐσμεν , ἔστι μέντοι ὡς Θεὸς , καὶ κτίζει οὐχ ὡς ἄνθρωποι κτίζουσι , κτίζει μέντοι ὡς Θεὸς , δῆλον ὅτι καὶ γεννᾷ οὐχ ὡς ἄνθρωποι γεννῶσι , γεννᾷ μέντοι ὡς Θεός · οὐ γὰρ ὁ Θεὸς ἄνθρωπον μιμεῖται , ἀλλὰ μᾶλλον οἱ ἄνθρωποι , διὰ τὸν Θεὸν κυρίως καὶ μόνον ἀληθῶς ὄντα Πατέρα τοῦ ἑαυτοῦ Υἱοῦ , καὶ αὐτοὶ πατέρες ὠνομάσθησαν τῶν ἰδίων τέκνων . Ἐξ αὐτοῦ γὰρ ‘ πᾶσα πατριὰ ἐν οὐρανοῖς καὶ ἐπὶ γῆς ὀνομάζεται . Καὶ ἃ λέγουσι δὲ , ἐὰν ἀνεξέταστα μείνῃ , ὡς εἰρηκότες τι φρόνιμον νομίζονται · ἐὰν δέ τις αὐτὰ λογικῶς ἐξετάσῃ , πολὺν εὑρεθήσονται γέλωτα καὶ χλευασμὸν ὀφλισκάνοντες .
Lemmas: 23 . δέω μέν οὖν μηδείς ἀποκρίνω πρός ὁ τοιοῦτος , οὕτως ἀνόητος εἰμί καί μωρός · ἵνα δέ μή δοκέω τίς βέβαιος ἔχω ὁ αἵρεσις αὐτός , προσήκω κἀν ὡς ἐκ πάρεργον διελέγχω καί ἐν οὗτος αὐτός , μάλιστα διά ὁ εὐχερής ἀπατάω παρά αὐτός γυναικάριον . δέω δέ οὗτος λέγω αὐτός , καί ἀρχιτέκτων πυνθάνομαι , ‘ εἰμί δύναμαι Χωρὶς ὕλη ὑπόκειμαι οἰκοδομέω ; ὥσπερ δέ οὖον δύναμαι , οὗτος καί ὁ θεός οὐ ἡδύνω Χωρὶς ὕλη ὑπόκειμαι ποιέω ὁ ὅλος . δέω καί ἕκαστος αὐτός ὁ ἄνθρωπος ἐρωτάω , ‘ Eἰ δύναμαι εἰμί Χωρὶς τόπος ; ὥσπερ δέ οὖον δύναμαι , οὗτος καί ὁ θεός ἐν τόπος ἐστίν·᾿ ἵνα οὕτως κἀν παρά ὁ ἀκούω ἐντρέπω δύναμαι . ἤ διά τίς , ἐάν μέν ἀκούω ὅτι υἱός ἔχω ὁ θεός , εἰς ἑαυτοῦ ἀποβλέπω ἀρνέομαι οὗτος · ἐάν δέ ἀκούω ὅτι κτίζω καί ποιέω , οὐκέτι ὁ ἀνθρώπινος ἀντιτίθημι ; ἐσθίω δέ καί ἐν ὁ κτίζω ἀνθρώπινος νοέω αὐτός καί ὕλη ὑποβάλλω ὁ Θεός , ἵνα καί ὁ εἰμί κτίστης ὁ θεός ἀρνέομαι , καί λοιπός μετά Μανιχαῖος κυλίω . εἰμί δέ αὐτός ὑπερβαίνω ὁ περί Θεός ἔννοια , καί μόνος τις ἀκούω πιστεύω καί οἶδα ὅτι εἰμί οὐ ὡς ἐγώ εἰμί , εἰμί μέντοι ὡς θεός , καί κτίζω οὐ ὡς ἄνθρωπος κτίζω , κτίζω μέντοι ὡς θεός , δῆλος ὅτι καί γεννάω οὐ ὡς ἄνθρωπος γεννάω , γεννάω μέντοι ὡς Θεός · οὖον γάρ ὁ θεός ἄνθρωπος μιμέομαι , ἀλλά μᾶλλον ὁ ἄνθρωπος , διά ὁ θεός κύριος καί μόνος ἀληθής εἰμί πατήρ ὁ ἑαυτοῦ υἱός , καί αὐτός πατήρ ὀνομάζω ὁ ἴδιος τέκνον . ἐς αὐτός γάρ ‘ πᾶς πατριά ἐν οὐρανός καί ἐπί γῆ ὀνομάζω . καί ὁ λέγω δέ , ἐάν ἀνεξέταστος μένω , ὡς ἐρῶ τίς Φρόνιμον νομίζω · ἐάν δέ τις αὐτός λογικός ἐξετάζω , πολύς εὑρίσκω γέλως καί χλευασμός ὀφλισκάνω .