athanasius-theology.oratio-i-contra-arianos 55
55 . Τοιαῦτα δὴ οὖν καὶ οἱ Χριστομάχοι παθόντες , εἰς μυσαρὰν αἵρεσιν ἐκπεπτώκασιν . Εἰ γὰρ ἐγνώκεισαν τό τε πρόσωπον καὶ τὸ πρᾶγμα καὶ τὸν καιρὸν τοῦ ἀποστολικοῦ ῥητοῦ , οὐκ ἂν , τὰ ἀνθρώπινα εἰς τὴν θεότητα ἐκλαμβάνοντες , τοσοῦτον ἠσέβουν οἱ ἄφρονες . Τοῦτο δὲ δυνατὸν ἰδεῖν , εἰ τὴν ἀρχὴν τοῦ ἀναγνώσματός τις καλῶς ἐκλάβοι . Φησὶ γὰρ ὁ ἀπόστολος , ‘Πολυμερῶς καὶ πολυτρόπως πάλαι ὁ Θεὸς λαλήσας τοῖς πατράσιν ἐν τοῖς προφήταις ἐπʼ ἐσχάτων τῶν ἡμερῶν τούτων ἐλάλησεν ἡμῖν ἐν Υἱῷ·’ εἶτα μετʼ ὀλίγα φησὶ , διʼ ἑαυτοῦ καθαρισμὸν τῶν ἁμαρτιῶν ἡμῶν ποιησάμενος , ἐκάθισεν ἐν δεξιᾷ τῆς μεγαλωσύνης ἐν ὑψηλοῖς , τοσούτῳ κρείττων γενόμενος τῶν ἀγγέλων , ὅσῳ διαφορώτερον παῤ αὐτοὺς κεκληρονόμηκεν ὄνομα.’ Περὶ τοῦ καιροῦ ἄρα καθʼ ὃν ‘ἐλάλησεν ἡμῖν ἐν Υἱῷ,’ ὅτεκαὶ ‘τῶν ἁμαρτιῶν καθαρισμὸς’ γέγονε , μνημονεύει τὸ ἀποστολικὸν ῥητόν . Πότε δὲ ἐλάλησεν ἡμῖν ἐν Υἱῷ ; καὶ πότε γέγονε καθαρισμὸς τῶν ἁμαρτιῶν ; πότε δὲ γέγονεν ἄνθρωπος , ἢ μετὰ τοὺς προφήτας ‘ἐπʼ ἐσχάτων τῶν ἡμερῶν ; ’ Εἶτα τοῦ διηγήματος ὄντος περὶ τῆς καθʼ ἡμᾶς οἰκονομίας , λέγων περὶ τῶν ἐσχάτων καιρῶν , ἀκολούθως ἐμνημόνευσεν ὅτι μήτε τοὺς προτέρους χρόνους ἐσιώπησε τοῖς ἀνθρώποις ὁ Θεός · ἐλάλησε γὰρ αὐτοῖς ‘διὰ τῶν προφητῶν.’ Καὶ ἐπειδὴ καὶ προφῆται διηκόνησαν , καὶ ‘διʼ ἀγγέλων ὁ νόμος ἐλαλήθη,’ καὶ ὁ Υἱὸς δὲ ἐπεδήμησε , καὶ ‘ἦλθε διακονῆσαι,’ ἀναγκαίως ἐπήγαγε τὸ ‘τοσούτῳ κρείττων γενόμενος τῶν ἀγγέλων,ʼ δεῖξαι θέλων ὅτι ὅσον ὁ Υἱὸς διαφέρει δούλου , τοσοῦτον καὶ τῆς διακονίας τῶν δούλων ἡ τοῦ Υἱοῦ διακονία κρείττων γέγονε . Τὴν διακονίαν ἄρα διακρίνων ὁ ἀπόστολος τήν τε παλαιὰν καὶ τὴν καινὴν , παῤῥησιάζεται πρὸς Ἰουδαίους γράφων καὶ λέγων , ‘τοσούτῳ κρείττων γενόμενος τῶν ἀγγέλων.’ Διὰ τοῦτο γοῦν οὐδὲ τὸ ὅλον συγκριτικῶς εἴρηκε μείζων,᾿ ἢ ‘τιμιώτεροςʼ γενόμενος , ἵνα μὴ ὡς περὶ ὁμογενῶν τούτου κἀκείνων τις λογίσηται · ἀλλὰ ‘κρείττων’ εἴρηκεν , ἵνα τὸ διαλλάττον τῆς φύσεως τοῦ Υἱοῦ πρὸς τὰ γεννητὰ γνωρίσῃ . Καὶ τούτων ἔχομεν τὴν ἀπόδειξιν ἐκ τῶν θείων γραφῶν , τοῦ μὲν Δαβὶδ ψάλλοντος , ‘Κρείσσων ἡμέρα μία ἐν ταῖς αὐλαῖς σου ὑπὲρ χιλιάδας·’ τοῦ δὲ Σολομῶνος ἀναφωνοῦντος · ‘Λάβετε παιδείαν , καὶ μὴ ἀργύριον , καὶ γνῶσιν ὑπὲρ χρυσίον δεδοκιμασμένον · κρείσσων γὰρ σοφία λίθων πολυτελῶν · πᾶν δὲ τίμιον οὐκ ἄξιον αὐτῆς ἐστι . Πῶς γὰρ οὐκ εἰσὶν ἑτερούσια καὶ ἄλλα τὴν φύσιν ἡ σοφία καὶ οἱ ἀπὸ γῆς λίθοι ; ποία δὲ συγγένεια ταῖς οὐρανίοις αὐλαῖς καὶ τοῖς ἐπὶ γῆς οἴκοις ; ἢ τί ὅμοιον τῶν αἰωνίων καὶ πνευματικῶν τὰ πρόσκαιρα καὶ τὰ θνητά ; Καὶ τοῦτο γὰρ ἦν ὃ Ἡσαΐας φησί · ‘Τάδε λέγει Κύριος τοῖς εὐνούχοις , ὅσοι ἃν φυλάξωνται τὰ σάββατά μου , καὶ ἐκλέξωνται ἃ ἐγὼ θέλω , καὶ ἀντέχωνται τῆς διαθήκης μου , δώσω αὐτοῖς ἐν τῷ οἴκῳ μου καὶ ἐν τῷ τείχει μου τόπον ὀνομαστόν · κρεῖσσον υἱῶν καὶ θυγατέρων ὄνομα αἰώνιον δώσω αὐτοῖς , καὶ οὐκ ἐκλείψει.’ Οὕτως ἄρα οὐδεμία συγγένεια τῷ Υἱῷ πρὸς τοὺς ἀγγέλους ἐστί · μηδεμιᾶς δὲ οὔσης τῆς συγγενείας , οὐκ ἄρα συγκριτικῶς ἐλέχθη τὸ ‘κρείττων,’ ἀλλὰ διακριτικῶς διὰ τὸ ἀλλάττον τῆς τούτου φύσεως ἀπʼ ἐκείνων . Καὶ αὐτὸς οὖν ὁ ἀπόστολος , τὸ ‘κρείττωνʼ ἑρμηνεύων , οὐκ ἐν ἄλλῳ τινὶ ἢ ἐν τῇ διαφορᾷ τοῦ Υἱοῦ πρὸς τὰ γενητὰ τίθησι λέγων , ὅτι ὁ μὲν Υἱὸς , τὰ δὲ δοῦλα · καὶ ὁ μὲν ὡς Υἱὸς μετὰ τοῦ Πατρὸς ‘ἐν δεξιᾶ κάθηται,ʼ τὰ δὲ ὡς δοῦλα παρέστηκε , καὶ ‘ἀποστέλλεται , καὶ λειτουργεῖ.’
Lemmas: 55 . τοιοῦτος δή οὖν καί ὁ Χριστομάχος πάθος , εἰς μυσαρός αἵρεσις ἐκπίπτω . εἰμί γάρ γιγνώσκω ὁ τε πρόσωπον καί ὁ πρᾶγμα καί ὁ καιρός ὁ ἀποστολικός ῥητός , οὐ εἄν , ὁ ἀνθρώπινος εἰς ὁ θεότης ἐκλαμβάνω , τοσοῦτος ἀσεβέω ὁ ἄφρων . οὗτος δέ δυνατός ὁράω , εἰμί ὁ ἀρχή ὁ ανάγνωσμα τις καλῶς ἐκλαμβάνω . φημί γάρ ὁ ἀπόστολος , ‘Πολυμερῶς καί πολύτροπος πάλαι ὁ θεός λαλέω ὁ πατήρ ἐν ὁ προφήτης ἐπί ἔσχατος ὁ ἡμέρα οὗτος λαλέω ἐγώ ἐν Ὑἱός εἶτα μετά ὀλίγος φημί , διά ἑαυτοῦ καθαρισμός ὁ ἁμαρτία ἐγώ ποιέω , καθίζω ἐν δεξιός ὁ μεγαλωσύνη ἐν ὑψηλός , τοσοῦτος ἀγαθός γίγνομαι ὁ ἄγγελος , ὅσος διάφορος παρά αὐτός κληρονομέω ὄνομαι περι ὁ καιρός ἄρα κατά ὅς λαλέω ἐγώ ἐν Υἱῷ,’ ὅτεκαὶ τῶς ἁμαρτία καθαρισμός γίγνομαι , μνημονεύω ὁ ἀποστολικός ῥητός . πότος δέ λαλέω ἐγώ ἐν υἱός ; καί πότε γίγνομαι καθαρισμός ὁ ἁμαρτία ; πότε δέ γίγνομαι ἄνθρωπος , ἢ μετά ὁ προφήτης ἐπί ἔσχατος ὁ ἡμέρα ; ’ εἶτα ὁ διήγημα εἰμί περί ὁ κατά ἐγώ οἰκονομία , λέγω περί ὁ ἔσχατος καιρός , ἀκόλουθος μνημονεύω ὅτι μήτε ὁ πρότερος χρόνος σιωπάω ὁ ἄνθρωπος ὁ Θεός · λαλέω γάρ αὐτός διά ὁ προφήτης καί ἐπεί καί προφήτης διακονέω , καί ‘διʼ ἄγγελος ὁ νόμος λαλέω καί ὁ υἱός δέ ἐπιδημέω , καί αἱρέω διακονέω ἀναγκαῖος ἐπάγω ὁ τοσοῦτος ἀγαθός γίγνομαι ὁ ἄγγελος δείκνυμι ἐθέλω ὅτι ὅσος ὁ υἱός διαφέρω δοῦλος , τοσοῦτος καί ὁ διακονία ὁ δοῦλος ὁ ὁ υἱός διακονία ἀγαθός γίγνομαι . ὁ διακονία ἄρα διακρίνω ὁ ἀπόστολος ὁ τε παλαιός καί ὁ καινός , παρρησιάζομαι πρός Ἰουδαῖος γράφω καί λέγω , τοσοῦτος ἀγαθός γίγνομαι ὁ ἀγγέλλω Ζεύς οὗτος γοῦν οὐδέ ὁ ὅλος συγκριτικός εἴρω μείζων ἢ Ἄτιμος γίγνομαι , ἵνα μή ὡς περί ὁμογενής οὗτος ἐκεῖνος τις λογίζομαι · ἀλλά κρατέω εἴρω , ἵνα ὁ διαλλάσσω ὁ φύσις ὁ υἱός πρός ὁ γεννητός γνωρίζω . καί οὗτος ἔχω ὁ ἀπόδειξις ἐκ ὁ θεῖον γραφεύς , ὁ μέν Δαυίδ ψάλλω , ‘Κρείσσων ἡμέρα εἷς ἐν ὁ αὐλή σύ ὑπέρ χιλιάδας·’ ὁ δέ Σολομών ἀναφωνέω · Λάβετος παιδεία , καί μή ἀργύριον , καί γνῶσις ὑπέρ χρυσίον δοκιμάζω · κρατύς γάρ σοφία λίθος πολυτελής · πᾶς δέ τίμιος οὐ ἄξιος αὐτός εἰμί . Πῶς γάρ οὐ εἰμί ἑτερουσία καί ἄλλος ὁ φύσις ὁ σοφία καί ὁ ἀπό γῆ λίθος ; ποῖος δέ συγγένεια ὁ οὐράνιος αὐλή καί ὁ ἐπί γῆ οἶκος ; ἢ τίς ὅμοιος ὁ αἰώνιος καί πνευματικός ὁ πρόσκαιρος καί ὁ θνητός ; καί οὗτος γάρ εἰμί ὅς Ἠσαΐας φημί · Τάδες λέγω Κύριος ὁ εὐνοῦχος , ὅσος ἄν φυλάσσω ὁ σάββατον ἐγώ , καί ἐκλέγω ὁ ἐγώ ἐθέλω , καί ἀντέχω ὁ διαθήκη ἐγώ , δίδωμι αὐτός ἐν ὁ οἶκος ἐγώ καί ἐν ὁ τεῖχος ἐγώ τόπος ὀνομαστός · κρατύς υἱός καί θυγάτηρ ὄνομα αἰώνιος δίδωμι αὐτός , καί οὐ ἐκλείπω οὕτως ἄρα οὐδείς συγγένεια ὁ υἱός πρός ὁ ἄγγελος εἰμί · μηδείς δέ εἰμί ὁ συγγένεια , οὐ ἄρα συγκριτικός λέγω ὁ ‘κρείττων,’ ἀλλά διακριτικός διά ὁ ἀλλάσσω ὁ οὗτος φύσις ἀπό ἐκεῖνος . καί αὐτός οὖν ὁ ἀπόστολος , ὁ ‘κρείττωνʼ ἑρμηνεύω , οὐ ἐν ἄλλος τις ἢ ἐν ὁ διαφορά ὁ υἱός πρός ὁ γενητός τίθημι λέγω , ὅτι ὁ μέν υἱός , ὁ δέ δοῦλος · καί ὁ μέν ὡς υἱός μετά ὁ πατήρ ἐν δεξιάζω αἴθω ὁ δέ ὡς δοῦλος παρίστημι , καί ἀποστέλλω , καί λειτουργέω