athanasius-theology.oratio-i-contra-arianos 57
57 . Ἀλλʼ ἐντραπήσονται τοιαῦτα φανταζόμενοι παρὰ μὲν τοῦ ὑμνῳδοῦ λέγοντος , ‘Τίς ὁμοιωθήσεται τῷ Κυρίῳ ἐν υἱοῖς Θεοῦ ; ’ καὶ , ‘Τίς ὅμοιός σοι ἐν θεοῖς , Κύριε ; ’ Ἀκούσονται δὲ ὅμως , ἐὰν ἄρα κἂν οὕτω μάθωσιν , ὡς ἐν μὲν τοῖς ὁμογενέσιν ὁμολογουμένως φιλεῖ τὰ τῆς συγκρίσεως γίνεσθαι , καὶ οὐκ ἐν τοῖς ἑτερογενέσιν . Οὐδεὶς γοῦν Θεὸν συγκρίνοι πρὸς ἄνθρωπον , οὐδὲ πάλιν ἄνθρωπον πρὸς τὰ ἄλογα , οὐδὲ ξύλα πρὸς λίθους , διὰ τὸ ἀνόμοιον τῆς φύσεως · ἀλλὰ Θεὸς μὲν ἀσύγκριτόν ἐστι πρᾶγμα · ἄνθρωπος δὲ πρὸς ἄνθρωπον συγκρίνεται , καὶ ξύλον πρὸς ξύλον , καὶ λίθος πρὸς λίθον · καὶ οὐκ ἄν τις ἐπὶ τούτων εἴποι τὸ ‘κρεῖττον,ʼ ἀλλὰ τὸ ‘μᾶλλον,’ καὶ τὸ ‘πλέον·’ οὕτως Ἰωσὴφ ὡραῖος ἦν μᾶλλον παρὰ τοὺς ἀδελφοὺς αὐτοῦ , καὶ Ῥαχὴλ τῆς Λείας · ‘ἀστὴρ δὲἀστέροςʼ οὐχὶ ‘κρείσσων,᾿ ἀλλὰμᾶλλον ‘διαφέρει ἐν δόξῃ.’ Ἐπὶ δὲ τῶν ἑτερογενῶν , ὅταν ταῦτά τις παραβάλλῃ πρὸς ἄλληλα , τότε τὸ ‘κρεῖττον’ πρὸς τὸ διαλλάττον λέγεται , καθάπερ ἐπὶ τῆς σοφίας καὶ τῶν λίθων εἴρηται . Εἰ μὲν οὖν εἰρηκὼς ἦν ὁ ἀπόστολος , ‘τοσούτῳ μᾶλλον ὁ Υἱὸς τῶν ἀγγέλων προάγει,’ ἢ , ‘τοσούτῳ μείζων ἐστίν·’ ἦν ἂν ὑμῖν πρόφασις , ὡς συγκρινομένου τοῦ Υἱοῦ πρὸς τοὺς ἀγγέλους · νῦν δὲ λέγων ‘κρείττοναʼ αὐτὸν εἶναι , καὶ ‘τοσούτῳ διαφέρειν,᾿ ὅσῳ διέστηκεν υἱὸς δούλων , δείκνυσιν αὐτὸν ἄλλον εἶναι τῆς τῶν ἀγγέλων φύσεως . Λέγων δὲ πάλιν αὐτὸν εἶναι τὸν ‘θεμελιώσαντα’ τὰ πάντα , δείκνυσιν ἄλλον αὐτὸν εἶναι πάντων τῶν γενητῶν . Ἄλλου δὲ καὶ ἑτερουσίου αὐτοῦ ὄντος παρὰ τὴν τῶν γενητῶν φύσιν , ποία τῆς οὐσίας αὐτοῦ σύγκρισις ἢ ὁμοιότης πρὸς τὰ γενητά ; Κἂν γὰρ πάλιν ἐνθυμηθῶσί τι τοιοῦτον , διελέγξει τούτους τὰ αὐτὰ λέγων ὁ Παῦλος · ‘Τίνι γὰρ εἶπέ ποτε τῶν ἀγγέλων · Υἱός μου εἶ σὺ , ἐγὼ σήμερον γεγέννηκά σε ; Καὶ πρὸς μὲν τοὺς ἀγγέλους λέγει · Ὁ ποιῶν τοὺς ἀγγέλους αὐτοῦ πνεύματα , καὶ τοὺς λειτουργοὺς αὐτοῦ πυρὸς φλόγα.᾿
Lemmas: 57 . ἀλλά ἐντρέπω τοιοῦτος φαντάζω παρά μέν ὁ ὑμνῳδός λέγω , Τίς ὁμοιόω ὁ κύριος ἐν υἱός Θεός ; ’ καί , Τίς ὅμοιος σύ ἐν θεός , κύριος ; ’ ἀκούω δέ ὅμως , ἐάν ἄρα κἀν οὗτος μανθάνω , ὡς ἐν μέν ὁ ὁμογενής ὁμολογουμένως φιλέω ὁ ὁ σύγκρισις γίγνομαι , καί οὐ ἐν ὁ ἑτερογενής . οὐδείς γοῦν θεός συγκρίνω πρός ἄνθρωπος , οὐδέ πάλιν ἄνθρωπος πρός ὁ ἄλογος , οὐδέ ξύλον πρός λίθος , διά ὁ ἀνόμοιος ὁ φύσις · ἀλλά θεός μέν ἀσύγκριτος εἰμί πρᾶγμα · ἄνθρωπος δέ πρός ἄνθρωπος συγκρίνω , καί ξύλον πρός ξύλον , καί λίθος πρός λίθος · καί οὐ ἄν τις ἐπί οὗτος εἶπον ὁ εἴρω ἀλλά ὁ ‘μᾶλλον,’ καί ὁ ‘πλέον·’ οὕτως Ἰωσήφ ὡραῖος εἰμί μᾶλλον παρά ὁ ἀδελφός αὐτός , καί Ῥαχήλ ὁ Λεία · ἀστήρ ἀδής οὐ ‘κρείσσων,᾿ ἀλλὰμᾶλλον διαφέρω ἐν δόξη ἐπί δέ ὁ ἑτερογενής , ὅταν οὗτος τις παραβάλλω πρός ἀλλήλων , τότε ὁ κραίνω πρός ὁ διαλλάσσω λέγω , καθάπερ ἐπί ὁ σοφία καί ὁ λίθος εἴρω . εἰμί μέν οὖν ἐρῶ εἰμί ὁ ἀπόστολος , τοσοῦτος μᾶλλον ὁ υἱός ὁ ἄγγελος προάγω ἢ , τοσοῦτος μείζων ἐστίν·’ εἰμί εἄν σύ πρόφασις , ὡς συγκρίνω ὁ υἱός πρός ὁ ἄγγελος · νῦν δέ λέγω ‘κρείττοναʼ αὐτός εἰμί , καί τοσοῦτος διαφέρω ὅσος διΐστημι υἱός δοῦλος , δείκνυμι αὐτός ἄλλος εἰμί ὁ ὁ ἄγγελος φύσις . λέγω δέ πάλιν αὐτός εἰμί ὁ θεμελιόω ὁ πᾶς , δείκνυμι ἄλλος αὐτός εἰμί πᾶς ὁ γενητός . ἄλλος δέ καί ἑτερούσιος αὐτός εἰμί παρά ὁ ὁ γενητός φύσις , ποῖος ὁ οὐσία αὐτός σύγκρισις ἢ ὁμοιότης πρός ὁ γενητός ; κἀν γάρ πάλιν ἐνθυμέομαι τίς τοιοῦτος , διελέγχω οὗτος ὁ αὐτός λέγω ὁ Παῦλος · ‘Τίνι γάρ εἶπον ποτός ὁ ἄγγελος · υἱός ἐγώ εἰμί σύ , ἐγώ σήμερον γεννάω σύ ; καί πρός μέν ὁ ἄγγελος λέγω · ὁ ποιέω ὁ ἄγγελος αὐτός πνεῦμα , καί ὁ λειτουργός αὐτός πυρός φλόγα