athanasius-theology.contra-gentes 20
Εἴποι γὰρ ἄν τις πρὸς αὐτοὺς παρελθὼν ἐπ’ ἀληθείᾳ κρινούσῃ · πῶς ἀποκρίνεται ἢ γνωρίζεται θεὸς διὰ τούτων ; πότερον διὰ τὴν περικειμένην αὐτοῖς ὕλην ἢ διὰ τὴν ἐν αὐτοῖς μορφήν · εἰ μὲν γὰρ διὰ τὴν ὕλην , τίς ἡ χρεία τῆς μορφῆς , καὶ μή , πρὶν πλασθῆναι ταῦτα , διὰ πάσης ἁπλῶς ὕλης ἐπιφαίνεσθαι τὸν θεόν ; μάτην δὲ καὶ τοὺς ναοὺς οὗτοι περιετείχισαν συγκλείοντες ἕνα λίθον ἢ ξύλον ἢ χρυσοῦ μέρος πάσης τῆς γῆς πεπληρωμένης τῆς τούτων οὐσίας . εἰ δὲ ἡ ἐπικειμένη μορφὴ αἰτία γίνεται τῆς θείας ἐπιφανείας , τίς ἡ χρεία τῆς ὕλης τοῦ χρυσοῦ καὶ τῶν ἄλλων , καὶ μὴ μᾶλλον δι’ αὐτῶν τῶν φύσει ζώων , ὧν εἰσι μορφαὶ τὰ γλύμματα , τὸν θεὸν ἐπιφαίνεσθαι ; καλλίων γὰρ ἂν ἡ περὶ τοῦ θεοῦ δόξα κατὰ τὸν αὐτὸν λόγον ἐγεγόνει , εἰ διὰ ζώων ἐμψύχων λογικῶν τε καὶ ἀλόγων ἐπεφαίνετο , καὶ μὴ ἐν ἀψύχοις καὶ ἀκινήτοις προσεδοκᾶτο · ἐφ’ οἷς μάλιστα καθ’ ἑαυτῶν ἀσέβειαν ἐργάζονται . τὰ γὰρ φύσει ζῶα τετράποδά τε καὶ πετεινὰ καὶ ἑρπετὰ βδελυττόμενοι καὶ ἀποστρεφόμενοι ἢ διὰ τὴν ἀγριότητα ἢ διὰ τὴν ρυπαρίαν , ὅμως τοὺς τούτων τύπους ἐν λίθοις καὶ ξύλοις καὶ χρυσῷ γλύψαντες θεοποιοῦσιν . ἔδει δὲ αὐτὰ μᾶλλον τὰ ζῶντα θρησκεύειν αὐτοὺς ἢ τοὺς τούτων τύπους ἐν τούτοις προσκυνεῖσθαι . ἢ τάχα τούτων μὲν οὐδέν , οὔτε ἡ μορφὴ οὔτε ἡ ὕλη αἰτία τῆς θεοῦ παρουσίας ἐστί , μόνη δὲ ἡ μετ’ ἐπιστήμης τέχνη τὸ θεῖον ἐκκαλεῖται , ἅτε δὴ τῆς φύσεως μίμημα αὐτὴ τυγχάνουσα · ἀλλ’ εἰ διὰ τὴν ἐπιστήμην ἐπιφοιτᾷ τὸ θεῖον τοῖς γλύμμασι , τίς πάλιν ἡ χρεία τῆς ὕλης οὔσης τῆς ἐπιστήμης ἐν τοῖς ἀνθρώποις ; εἰ γὰρ ὅλως διὰ τὴν τέχνην ἐπιφαίνεται ὁ θεὸς καὶ διὰ τοῦτο θρησκεύονται ὡς θεοὶ τὰ γλύμματα , ἔδει τοὺς ἀνθρώπους τῆς τέχνης ὄντας ἀρχηγοὺς προσκυνεῖσθαι καὶ θρησκεύεσθαι , ὅσῳ καὶ λογικοὶ καὶ τὴν ἐπιστήμην ἔχουσιν ἐν ἑαυτοῖς .
Lemmas: εἶπον γάρ ἄν τις πρός αὐτός παρέρχομαι ἐπί ἀλήθεια κρίνω · πῶς ἀποκρίνω ἢ γνωρίζω θεός διά οὗτος ; πότερος διά ὁ περίκειμαι αὐτός ὕλη ἢ διά ὁ ἐν αὐτός μορφή · εἰμί μέν γάρ διά ὁ ὕλη , τίς ὁ χρεία ὁ μορφή , καί μή , πρίν πλάσσω οὗτος , διά πᾶς ἁπλόος ὕλη ἐπιφαίνω ὁ θεός ; μάτην δέ καί ὁ ναός οὗτος περιτειχίζω συγκλείω εἷς λίθος ἢ ξύλον ἢ χρυσός μέρος πᾶς ὁ γῆ πληρόω ὁ οὗτος οὐσία . εἰμί δέ ὁ ἐπίκειμαι μορφή αἰτία γίγνομαι ὁ θεῖος ἐπιφάνεια , τίς ὁ χρεία ὁ ὕλη ὁ χρυσός καί ὁ ἄλλος , καί μή μᾶλλον διά αὐτός ὁ φύσις ζῷον , ὅς εἰμί μορφή ὁ γλύμμα , ὁ θεός ἐπιφαίνω ; καλός γάρ εἄν ὁ περί ὁ θεός δόξα κατά ὁ αὐτός λόγος γίγνομαι , εἰμί διά ζῷον ἔμψυχος λογικός τε καί ἄλογος ἐπιφαίνω , καί μή ἐν ἄψυχος καί ἀκίνητος προσδοκάω · ἐπί ὅς μάλιστα κατά ἑαυτοῦ ἀσέβεια ἐργάζομαι . ὁ γάρ φύσις ζῷον τετράπους τε καί πετεινόν καί ἑρπετόν βδελύσσομαι καί ἀποστρέφω ἢ διά ὁ ἀγριότης ἢ διά ὁ ῥυπαρία , ὅμως ὁ οὗτος τύπος ἐν λίθος καί ξύλον καί χρυσός γλύφω θεοποιέω . ἐσθίω δέ αὐτός μᾶλλον ὁ ζῶ θρησκεύω αὐτός ἢ ὁ οὗτος τύπος ἐν οὗτος προσκυνέω . ἢ τάχα οὗτος μέν οὐδείς , οὔτε ὁ μορφή οὔτε ὁ ὕλη αἰτία ὁ θεός παρουσία εἰμί , μόνος δέ ὁ μετά ἐπιστήμη τέχνη ὁ θέω ἐκκαλέω , ἅτε δή ὁ φύσις μίμημα αὐτός τυγχάνω · ἀλλά εἰμί διά ὁ ἐπιστήμη ἐπιφοιτάω ὁ θέω ὁ γλύμμα , τίς πάλιν ὁ χρεία ὁ ὕλη εἰμί ὁ ἐπιστήμη ἐν ὁ ἄνθρωπος ; εἰμί γάρ ὅλως διά ὁ τέχνη ἐπιφαίνω ὁ θεός καί διά οὗτος θρησκεύω ὡς θεός ὁ γλύμμα , ἐσθίω ὁ ἄνθρωπος ὁ τέχνη εἰμί ἀρχηγός προσκυνέω καί θρησκεύω , ὅσος καί λογικός καί ὁ ἐπιστήμη ἔχω ἐν ἑαυτοῦ .