athanasius-theology.contra-gentes 34
Λέγομεν οὖν , καθάπερ εἴρηται πρότερον , ὥσπερ τὸν θεὸν ἠρνήσαντο καὶ ἄψυχα θρησκεύουσιν , οὕτω καὶ ψυχὴν οὐκ ἔχειν λογικὴν νομίζοντες , αὐτόθεν ἔχουσι τῆς παραφροσύνης τὴν ἐπιτιμίαν ἐν ἀλόγοις καταριθμούμενοι . καὶ διὰ τοῦτο ὡς ἄψυχοι ἐν ἀψύχοις ἔχοντες τὴν δεισιδαιμονίαν , ἐλέους καὶ χειραγωγίας εἰσὶν ἄξιοι . εἰ δὲ ψυχὴν ἀξιοῦσιν ἔχειν καὶ ἐπὶ τῷ λογικῷ μέγα φρονοῦσιν εἰκότως τοῦτο ποιοῦντες , διὰ τί ὡς μὴ ἔχοντες ψυχὴν παρὰ λόγον τολμῶσι καὶ οὐχ ἃ δεῖ φρονεῖν φρονοῦσιν , ἀλλὰ κρείττονας ἑαυτοὺς καὶ τοῦ θείου ποιοῦσι ; ψυχὴν γὰρ ἀθάνατον ἔχοντες καὶ μὴ βλεπομένην αὐτοῖς τὸν θεὸν ἐν τοῖς βλεπομένοις καὶ θνητοῖς ἀπεικάζουσιν . ἢ διὰ τί , ὥσπερ ἀπέστησαν ἀπὸ τοῦ θεοῦ , οὕτως οὐ καταφεύγουσι πάλιν πρὸς αὐτόν ; δύνανται γάρ , ὥσπερ ἀπεστράφησαν τῇ διανοίᾳ τὸν θεὸν καὶ τὰ οὐκ ὄντα ἀνεπλάσαντο εἰς θεούς , οὕτως ἀναβῆναι τῷ νῷ τῆς ψυχῆς καὶ πάλιν ἐπιστρέψαι πρὸς τὸν θεόν . ἐπιστρέψαι δὲ δύνανται , ἐὰν ὃν ἐνεδύσαντο ρύπον πάσης ἐπιθυμίας ἀπόθωνται , καὶ τοσοῦτον ἀπονίψωνται , ἕως ἂν ἀπόθωνται πᾶν τὸ συμβεβηκὸς ἀλλότριον τῆ ψυχῆ καὶ μόνην αὐτήν , ὥσπερ γέγονεν , ἀποδείξωσιν , ἵν’ οὕτως ἐν αὐτῇ θεωρῆσαι τὸν τοῦ πατρὸς λόγον , καθ’ ὃν καὶ γεγόνασιν ἐξ ἀρχῆς , δυνηθῶσι . κατ’ εἰκόνα γὰρ θεοῦ πεποίηται καὶ καθ’ ὁμοίωσιν γέγονεν , ὡς καὶ ἡ θεία σημαίνει γραφὴ ἐκ προσώπου τοῦ θεοῦ λέγουσα · ποιήσωμεν ἄνθρωπον κατ’ εἰκόνα καὶ καθ’ ὁμοίωσιν ἡμετέραν . ὅθεν καὶ ὅτε πάντα τὸν ἐπιχυθέντα ρύπον τῆς ἁμαρτίας ἀφ’ ἑαυτῆς ἀποτίθεται καὶ μόνον τὸ κατ’ εἰκόνα καθαρὸν φυλάττει , εἰκότως διαλαμπρυνθέντος τούτου ὡς ἐν κατόπτρῳ θεωρεῖ τὴν εἰκόνα τοῦ πατρὸς τὸν λόγον καὶ ἐν αὐτῷ τὸν πατέρα , οὗ καὶ ἔστιν εἰκὼν ὁ σωτήρ , λογίζεται . ἢ εἰ μὴ αὐτάρκης ἐστὶν ἡ παρὰ τῆς ψυχῆς διδασκαλία διὰ τὰ ἐπιθολοῦντα ταύτης ἔξωθεν τὸν νοῦν καὶ μὴ ὁρᾶν αὐτὴν τὸ κρεῖττον , ἀλλ’ ἔστι πάλιν καὶ ἀπὸ τῶν φαινομένων τὴν περὶ τοῦ θεοῦ γνῶσιν καταλαβεῖν , τῆς κτίσεως ὥσπερ γράμμασι διὰ τῆς τάξεως καὶ ἁρμονίας τὸν ἑαυτῆς δεσπότην καὶ ποιητὴν σημαινούσης καὶ βοώσης .
Lemmas: λέγω οὖν , καθάπερ εἴρω πρότερος , ὥσπερ ὁ θεός ἀρνέομαι καί ἄψυχος θρησκεύω , οὗτος καί ψυχή οὐ ἔχω λογικός νομίζω , αὐτόθεν ἔχω ὁ παραφροσύνη ὁ ἐπιτιμία ἐν ἄλογος καταριθμέω . καί διά οὗτος ὡς ἄψυχος ἐν ἄψυχος ἔχω ὁ δεισιδαιμονία , ἔλεος καί χειραγωγία εἰμί ἄξιος . εἰμί δέ ψυχή ἀξιόω ἔχω καί ἐπί ὁ λογικός μέγας φρονέω εἰκότως οὗτος ποιέω , διά τίς ὡς μή ἔχω ψυχή παρά λόγος τολμάω καί οὐ ὁ δεῖ φρονέω φρονέω , ἀλλά ἀγαθός ἑαυτοῦ καί ὁ θεῖον ποιέω ; ψυχή γάρ ἀθάνατος ἔχω καί μή βλέπω αὐτός ὁ θεός ἐν ὁ βλέπω καί θνητός ἀπεικάζω . ἢ διά τίς , ὥσπερ ἀφίστημι ἀπό ὁ θεός , οὕτως οὖον καταφεύγω πάλιν πρός αὐτός ; δύναμαι γάρ , ὥσπερ ἀποστρέφω ὁ διάνοια ὁ θεός καί ὁ οὐ εἰμί ἀναπλάσσω εἰς θεός , οὕτως ἀναβαίνω ὁ νάω ὁ Ψυχή καί πάλιν ἐπιστρέφω πρός ὁ θεός . ἐπιστρέφω δέ δύναμαι , ἐάν ὅς ἐνδύω ῥύπος πᾶς ἐπιθυμία ἀποτίθημι , καί τοσοῦτος ἀπονίζω , ἠώς εἄν ἀποτίθημι πᾶς ὁ συμβαίνω ἀλλότριος τῆ Ψυχή καί μόνος αὐτός , ὥσπερ γίγνομαι , ἀποδείκνυμι , ἵνα οὕτως ἐν αὐτός θεωρέω ὁ ὁ πατήρ λόγος , κατά ὅς καί γίγνομαι ἐκ ἀρχή , δύναμαι . κατά εἰκών γάρ θεός ποιέω καί κατά ὁμοίωσις γίγνομαι , ὡς καί ὁ θεῖος σημαίνω γραφή ἐκ πρόσωπον ὁ θεός λέγω · ποιέω ἄνθρωπος κατά εἰκών καί κατά ὁμοίωσις ἡμέτερος . ὅθεν καί ὅτε πᾶς ὁ ἐπιχέω ῥύπος ὁ ἁμαρτία ἀπό ἑαυτοῦ ἀποτίθημι καί μόνος ὁ κατά εἰκών καθαρός φυλάσσω , εἰκότως διαλαμπρύνω οὗτος ὡς ἐν κάτοπτρον θεωρέω ὁ εἰκών ὁ πατήρ ὁ λόγος καί ἐν αὐτός ὁ πατήρ , ὅς καί εἰμί εἰκών ὁ σωτήρ , λογίζομαι . ἢ εἰμί μή αὐτάρκης εἰμί ὁ παρά ὁ Ψυχή διδασκαλία διά ὁ ἐπιθολόω οὗτος ἔξωθεν ὁ νόος καί μή ὁράω αὐτός ὁ ἀγαθός , ἀλλά εἰμί πάλιν καί ἀπό ὁ φαίνω ὁ περί ὁ θεός γνῶσις καταλαμβάνω , ὁ κτίσις ὥσπερ γράμμα διά ὁ τάξις καί ἁρμονία ὁ ἑαυτοῦ δεσπότης καί ποιητής σημαίνω καί βοῦς .