athanasius-theology.contra-gentes 45
Ὥσπερ γάρ , ἀναβλέψαντας εἰς τὸν οὐρανὸν καὶ ἰδόντας τὸν κόσμον αὐτοῦ καὶ τὸ τῶν ἄστρων φῶς , ἔστιν ἐνθυμεῖσθαι τὸν ταῦτα διακοσμοῦντα λόγον . οὕτω νοοῦντας λόγον θεοῦ , νοεῖν ἐστιν ἀνάγκη καὶ τὸν τούτου πατέρα θεόν , ἐξ οὗ προϊών , εἰκότως τοῦ ἑαυτοῦ πατρὸς ἑρμηνεὺς καὶ ἄγγελος λέγεται , καὶ τοῦτο ἐκ τῶν καθ’ ἡμᾶς τις ἂν ἴδοι . εἰ γὰρ δὴ λόγου προϊόντος παρὰ ἀνθρώπων ἐνθυμούμεθα τὴν τούτου πηγὴν εἶναι τὸν νοῦν καὶ τῷ λόγῳ ἐπιβάλλοντες , τὸν νοῦν σημαινόμενον ὁρῶμεν τῷ λογισμῷ . πολλῷ πλέον μείζονι φαντασίᾳ καὶ ἀσυγκρίτῳ ὑπεροχῇ τοῦ λόγου τὴν δύναμιν ὁρῶντες , ἔννοιαν λαμβάνομεν καὶ τοῦ ἀγαθοῦ πατρὸς αὐτοῦ , ὡς αὐτὸς ὁ σωτήρ φησιν · ὁ ἐμὲ ἑωρακὼς ἑώρακε τὸν πατέρα μου · ταῦτα δὲ καὶ πᾶσα θεόπνευστος γραφὴ φανερώτερον καὶ κατὰ μεῖζον κηρύττει , ἀφ’ ὧν δὴ καὶ ἡμεῖς τεθαρρηκότες ταῦτά σοι γράφομεν καὶ σὺ ταύταις ἐντυγχάνων δυνήσῃ τῶν λεγομένων ἔχειν τὴν πίστιν . λόγος γὰρ ἐκ μειζόνων βεβαιούμενος ἀναντίρρητον ἔχει τὴν ἀπόδειξιν . ἄνωθεν τοίνυν περὶ τῆς τῶν εἰδώλων ἀναιρέσεως προησφαλίζετο τὸν Ἰουδαίων λαὸν ὁ θεῖος λόγος λέγων · οὐ ποιήσεις σεαυτῷ εἴδωλον οὐδὲ παντὸς ὁμοίωμα , ὅσα ἐν τῷ οὐρανῷ ἄνω καὶ ἐπὶ τῆς γῆς κάτω . τὴν δὲ αἰτίαν τῆς τούτων καθαιρέσεως , ἑτέρως σημαίνει λέγων · τὰ εἴδωλα τῶν ἐθνῶν ἀργύριον καὶ χρυσίον , ἔργα χειρῶν ἀνθρώπων . στόμα ἔχουσι καὶ οὐ λαλήσουσιν , ὀφθαλμοὺς ἔχουσι καὶ οὐκ ὄψονται , ὦτα ἔχουσι καὶ οὐκ ἀκούσονται , ρῖνας ἔχουσι καὶ οὐκ ὀσφρανθήσονται , χεῖρας ἔχουσι καὶ οὐ ψηλαφήσουσι , πόδας ἔχουσι καὶ οὐ περιπατήσουσιν . οὐ σεσιώπηκε δὲ τὴν περὶ τῆς κτίσεως διδασκαλίαν , ἀλλὰ καὶ μάλα εἰδὼς αὐτῶν τὸ κάλλος , ἵνα μή τινες τῷ κάλλει τούτων ἀποβλέψαντες οὐχ ὡς ἔργα θεοῦ , ἀλλ’ ὡς θεοὺς θρησκεύσωσι , προασφαλίζεται τοὺς ἀνθρώπους λέγων · καὶ μὴ ἀναβλέψας τοῖς ὀφθαλμοῖς καὶ ἰδὼν τὸν ἥλιον καὶ τὴν σελήνην καὶ πάντα τὸν κόσμον τοῦ οὐρανοῦ πλανηθείς , προσκυνήσῃς αὐτοῖς , ἃ ἀπένειμε κύριος ὁ θεός σου πᾶσι τοῖς ἔθνεσι τοῖς ὑποκάτω τοῦ οὐρανοῦ . ἀπένειμε δὲ οὐκ εἰς τὸ εἶναι θεοὺς αὐτοῖς αὐτά , ἀλλ’ ἵνα τῇ τούτων ἐνεργείᾳ γινώσκωσιν οἱ ἀπὸ τῶν ἐθνῶν τὸν τῶν πάντων δημιουργὸν θεόν , ὥσπερ εἴρηται . ὁ γὰρ Ἰουδαίων πάλαι λαὸς κατὰ πλεῖον εἶχε τὴν διδασκαλίαν , ὅτι μὴ μόνον ἐκ τῶν τῆς κτίσεως ἔργων , ἀλλὰ καὶ ἐκ τῶν θείων γραφῶν εἶχον τὴν περὶ θεοῦ γνῶσιν . καὶ καθόλου δὲ τοὺς ἀνθρώπους ἀπὸ τῆς περὶ τὰ εἴδωλα πλάνης καὶ ἀλόγου φαντασίας ἀφέλκων φησίν · οὐκ ἔσονταί σοι θεοὶ ἕτεροι πλὴν ἐμοῦ . οὐχ ὡς ὄντων δὲ θεῶν ἄλλων κωλύει τούτους αὐτοὺς ἔχειν , ἀλλ’ ἵνα μή τις τὸν ἀληθινὸν ἀποστραφεὶς θεὸν ἑαυτῷ τὰ μὴ ὄντα θεοποιεῖν ἄρξηται , ὁποῖοί εἰσιν οἱ παρὰ ποιηταῖς καὶ συγγραφεῦσιν ὀνομασθέντες καὶ δειχθέντες οὐκ ὄντες θεοί . καὶ αὐτὴ δὲ ἡ λέξις τὸ μὴ εἶναι αὐτοὺς θεοὺς δείκνυσι , δι’ ἧς φησιν · οὐκ ἐσονταί σοι θεοὶ ἕτεροι , ὅπερ ἐπὶ μέλλοντος σημαίνεται . τὸ δὲ ἐπὶ μέλλουσι γινόμενον οὐκ ἔστι τότε ὅτε ταῦτα λέγεται .
Lemmas: ὥσπερ γάρ , ἀναβλέπω εἰς ὁ οὐρανός καί ὁράω ὁ κόσμος αὐτός καί ὁ ὁ ἄστρον φάος , εἰμί ἐνθυμέομαι ὁ οὗτος διακοσμέω λόγος . οὗτος νοέω λόγος θεός , νοέω εἰμί ἀνάγκη καί ὁ οὗτος πατήρ θεός , ἐκ ὅς πρόειμι , εἰκότως ὁ ἑαυτοῦ πατήρ ἑρμηνεύς καί ἄγγελος λέγω , καί οὗτος ἐκ ὁ κατά ἐγώ τις εἄν ὁράω . εἰμί γάρ δή λόγος πρόειμι παρά ἄνθρωπος ἐνθυμέομαι ὁ οὗτος πηγή εἰμί ὁ νόος καί ὁ λόγος ἐπιβάλλω , ὁ νόος σημαίνω ὁράω ὁ λογισμός . πολύς πλέω μείζων φαντασία καί ἀσύγκριτος ὑπεροχή ὁ λόγος ὁ δύναμις ὁράω , ἔννοια λαμβάνω καί ὁ ἀγαθός πατήρ αὐτός , ὡς αὐτός ὁ σωτήρ φημί · ὁ ἐγώ ὁράω ὁράω ὁ πατήρ ἐγώ · οὗτος δέ καί πᾶς θεόπνευστος γραφή φανερός καί κατά μείζων κηρύσσω , ἀπό ὅς δή καί ἐγώ θαρσέω οὗτος σύ γράφω καί σύ οὗτος ἐντυγχάνω δύναμαι ὁ λέγω ἔχω ὁ πίστις . λόγος γάρ ἐκ μείζων βεβαιόω ἀναντίρρητος ἔχω ὁ ἀπόδειξις . ἄνωθεν τοίνυν περί ὁ ὁ εἴδωλον ἀναίρεσις προασφαλίζω ὁ Ἰουδαῖος λαός ὁ θεῖος λόγος λέγω · οὖον ποιέω σεαυτοῦ εἴδωλον οὐδέ πᾶς ὁμοίωμα , ὅσος ἐν ὁ οὐρανός ἄνω καί ἐπί ὁ γῆ κάτω . ὁ δέ αἴτιος ὁ οὗτος καθαίρεσις , ἑτέρως σημαίνω λέγω · ὁ εἴδωλον ὁ ἔθνος ἀργύριον καί χρυσίον , ἔργον χείρ ἄνθρωπος . στόμα ἔχω καί οὖον λαλέω , ὀφθαλμός ἔχω καί οὐ ὁράω , οὖς ἔχω καί οὐ ἀκούω , ρῖνας ἔχω καί οὐ ὀσφραν́ͅζω , χείρ ἔχω καί οὖον ψηλαφάω , πούς ἔχω καί οὖον περιπατέω . οὖον σιωπάω δέ ὁ περί ὁ κτίσις διδασκαλία , ἀλλά καί μάλα εἰδοί αὐτός ὁ κάλλος , ἵνα μή τις ὁ κάλλος οὗτος ἀποβλέπω οὐ ὡς ἔργον θεός , ἀλλά ὡς θεός θρησκεύω , προασφαλίζω ὁ ἄνθρωπος λέγω · καί μή ἀναβλέπω ὁ ὀφθαλμός καί εἶδον ὁ ἥλιος καί ὁ σελήνη καί πᾶς ὁ κόσμος ὁ οὐρανός πλανάω , προσκυνέω αὐτός , ὁ ἀπονέμω κύριος ὁ θεός σύ πᾶς ὁ ἔθνος ὁ ὑποκάτω ὁ οὐρανός . ἀπονέμω δέ οὐ εἰς ὁ εἰμί θεός αὐτός αὐτός , ἀλλά ἵνα ὁ οὗτος ἐνέργεια γιγνώσκω ὁ ἀπό ὁ ἔθνος ὁ ὁ πᾶς δημιουργός θεός , ὥσπερ εἴρω . ὁ γάρ Ἰουδαῖος πάλαι λαός κατά πλείων ἔχω ὁ διδασκαλία , ὅτι μή μόνος ἐκ ὁ ὁ κτίσις ἔργον , ἀλλά καί ἐκ ὁ θεῖον γραφεύς ἔχω ὁ περί θεός γνῶσις . καί καθόλου δέ ὁ ἄνθρωπος ἀπό ὁ περί ὁ εἴδωλον πλάνης καί ἄλογος φαντασία ἀφέλκω φημί · οὐ εἰμί σύ θεός ἕτερος πλήν ἐγώ . οὐ ὡς εἰμί δέ θεός ἄλλος κωλύω οὗτος αὐτός ἔχω , ἀλλά ἵνα μή τις ὁ ἀληθινός ἀποστρέφω θεός ἑαυτοῦ ὁ μή εἰμί θεοποιέω ἄρχω , ὁποῖος εἰμί ὁ παρά ποιητής καί συγγραφεύς ὀνομάζω καί δείκνυμι οὐ εἰμί θεός . καί αὐτός δέ ὁ λέξις ὁ μή εἰμί αὐτός θεός δείκνυμι , διά ὅς φημί · οὐ εἰμί σύ θεός ἕτερος , ὅσπερ ἐπί μέλλω σημαίνω . ὁ δέ ἐπί μέλλω γίγνομαι οὐ εἰμί τότε ὅτε οὗτος λέγω .