athanasius-theology.contra-gentes 40
Τίς ἂν εἴη οὗτος ; καὶ τοῦτο γὰρ ἀναγκαῖον μάλιστα δηλῶσαι καὶ λέγειν , ἵνα μή , τῇ περὶ τοῦτον ἀγνοίᾳ πλανηθείς τις , ἕτερον ὑπολάβῃ καὶ εἰς τὴν αὐτὴν πάλιν τοῖς πρότερον ἀθεότητα ἐμπέσῃ . νομίζω δὲ μηδένα περὶ τούτου τὴν διάνοιαν ἀμφίβολον ἔχειν . εἰ γὰρ δὴ τοὺς παρὰ ποιηταῖς λεγομένους θεοὺς οὐκ εἶναι θεοὺς ὁ λόγος ἔδειξε καὶ τοὺς τὴν κτίσιν θεοποιοῦντας ἤλεγξε πλανωμένους καὶ καθόλου τὴν τῶν ἐθνῶν εἰδωλολατρείαν ἀθεότητα καὶ ἀσέβειαν οὖσαν ἀπέδειξεν . ἀνάγκη πᾶσα τούτων ἀναιρουμένων , λοιπὸν παρ’ ἡμῖν εἶναι τὴν εὐσεβῆ θρησκείαν καὶ τὸν παρ’ ἡμῶν προσκυνούμενον καὶ κηρυττόμενον τοῦτον μόνον εἶναι θεὸν ἀληθῆ , τὸν καὶ τῆς κτίσεως κύριον καὶ πάσης ὑποστάσεως δημιουργόν . τίς δὴ οὖν ἐστιν οὗτος , ἀλλ’ ἢ ὁ πανάγιος καὶ ὑπερέκεινα πάσης γενητῆς οὐσίας , ὁ τοῦ Χριστοῦ πατήρ , ὅστις , καθάπερ ἄριστος κυβερνήτης , τῇ ἰδίᾳ σοφίᾳ καὶ τῷ ἰδίῳ λόγῳ τῷ κυρίῳ ἡμῶν καὶ σωτῆρι Χριστῷ , τὰ πανταχοῦ διακυβερνᾷ σωτηρίως καὶ διακοσμεῖ καὶ ποιεῖ , ὡς ἂν αὐτῷ καλῶς ἔχειν δοκῇ ; ἔχει δὲ καλῶς , ὡς γέγονε καὶ ὁρῶμεν γιγνόμενα , ἐπειδὴ καὶ τοῦτο βούλεται , καὶ τοῦτο oὐκ ἄν τις ἀπιστήσειεν . εἰ μὲν γὰρ ἄλογος ἦν ἡ τῆς κτίσεως κίνησις , καὶ ἁπλῶς ἐφέρετο τὸ πᾶν , καλῶς ἄν τις καὶ τοῖς λεγομένοις ἠπίστησεν . εἰ δὲ λόγῳ καὶ σοφίᾳ καὶ ἐπιστήμῃ συνέστηκε καὶ παντὶ κόσμῳ διακεκόσμηται , ἀνάγκη τὸν ἐπικείμενον καὶ διακοσμήσαντα , τοῦτον οὐκ ἄλλον εἶναι τινὰ ἢ λόγον τοῦ θεοῦ . λόγον δέ φημι οὐ τὸν ἐν ἑκάστῳ τῶν γενομένων συμπεπλεγμένον καὶ συμπεφυκότα , ὃν δὴ καὶ σπερματικόν τινες εἰώθασι καλεῖν , ἄψυχον ὄντα καὶ μηδὲν λογιζόμενον μήτε νοοῦντα , ἀλλὰ τῇ ἔξωθεν τέχνῃ μόνον ἐνεργοῦντα κατὰ τὴν τοῦ ἐπιβάλλοντος αὐτὸν ἐπιστήμην . οὐδὲ οἷον ἔχει τὸ λογικὸν γένος λόγον τὸν ἐκ συλλαβῶν συγκείμενον καὶ ἐν ἀέρι σημαινόμενον , ἀλλὰ τὸν τοῦ ἀγαθοῦ καὶ θεοῦ τῶν ὅλων ζῶντα καὶ ἐνεργῆ θεὸν αὐτολόγον λέγω , ὃς ἄλλος μὲν ἔστι τῶν γενητῶν καὶ πάσης τῆς κτίσεως , ἴδιος δὲ καὶ μόνος τοῦ ἀγαθοῦ πατρὸς ὑπάρχει λόγος , ὃς τόδε τὸ πᾶν διεκόσμησε καὶ φωτίζει τῇ ἑαυτοῦ προνοίᾳ . ἀγαθοῦ γὰρ πατρὸς ἀγαθὸς λόγος ὑπάρχων , αὐτὸς τὴν τῶν πάντων διεκόσμησε διάταξιν , τὰ μὲν ἐναντία τοῖς ἐναντίοις συνάπτων , ἐκ τούτων δὲ μίαν διακοσμῶν ἁρμονίαν . οὗτος , θεοῦ δύναμις καὶ θεοῦ σοφία ὢν , οὐρανὸν μὲν περιστρέφει , γῆν δὲ ἀναρτήσας καὶ ἐπὶ μηδενὸς κειμένην τῷ ἰδίῳ νεύματι ἥδρασε . τούτῳ φωτιζόμενος ἥλιος τὴν οἰκουμένην καταυγάζει καὶ σελήνη μεμετρημένον ἔχει τὸ φῶς . διὰ τοῦτον καὶ τὸ ὕδωρ ἐπὶ νεφελῶν κρεμᾶται , καὶ ὑετοὶ τὴν γῆν ἐπικλύζουσι , καὶ ἡ μὲν θάλασσα περιορίζεται , ἡ δὲ γῆ παντοίοις φυτοῖς κομᾷ καὶ χλοηφορεῖ . καὶ εἴ τις ἄπιστος ζητοίη περὶ τῶν λεγομένων , εἰ ὅλως ἐστὶ λόγος θεοῦ , μαίνοιτο μὲν ὁ τοιοῦτος ἀμφιβάλλων περὶ λόγου θεοῦ , ἔχει δὲ ὅμως ἐκ τῶν ὁρωμένων τὴν ἀπόδειξιν , ὅτι πάντα λόγῳ θεοῦ καὶ σοφίᾳ συνέστηκε καὶ οὐκ ἂν ἡδράσθη τι τῶν γενομένων , εἰ μὴ λόγῳ ἐγεγόνει καὶ λόγῳ τῷ θείῳ , καθάπερ ἐλέχθη .
Lemmas: Τῖς εἄν εἰμί οὗτος ; καί οὗτος γάρ ἀναγκαῖος μάλιστα δηλόω καί λέγω , ἵνα μή , ὁ περί οὗτος ἄγνοια πλανάω τις , ἕτερος ὑπολαμβάνω καί εἰς ὁ αὐτός πάλιν ὁ πρότερος ἀθεότης ἐμπίπτω . νομίζω δέ μηδείς περί οὗτος ὁ διάνοια ἀμφίβολος ἔχω . εἰμί γάρ δή ὁ παρά ποιητής λέγω θεός οὐ εἰμί θεός ὁ λόγος δείκνυμι καί ὁ ὁ κτίσις θεοποιέω ἐλέγχω πλανάω καί καθόλου ὁ ὁ ἔθνος εἰδωλολατρεία ἀθεότης καί ἀσέβεια εἰμί ἀποδείκνυμι . ἀνάγκη πᾶς οὗτος ἀναιρέω , λοιπός παρά ἐγώ εἰμί ὁ εὐσεβής θρησκεία καί ὁ παρά ἐγώ προσκυνέω καί κηρύσσω οὗτος μόνος εἰμί θεός ἀληθής , ὁ καί ὁ κτίσις κύριος καί πᾶς ὑπόστασις δημιουργός . τίς δή οὖν εἰμί οὗτος , ἀλλά ἢ ὁ πανάγιος καί ὑπερέκεινα πᾶς γενητός οὐσία , ὁ ὁ Χριστός πατήρ , ὅστις , καθάπερ ἀγαθός κυβερνήτης , ὁ ἴδιος σοφία καί ὁ ἴδιος λόγος ὁ κύριος ἐγώ καί σωτήρ Χριστός , ὁ πανταχοῦ διακυβερνάω σωτήριος καί διακοσμέω καί ποιέω , ὡς εἄν αὐτός καλῶς ἔχω δοκέω ; ἔχω δέ καλῶς , ὡς γίγνομαι καί ὁράω γίγνομαι , ἐπεί καί οὗτος βούλομαι , καί οὗτος oὐκ ἄν τις ἀπιστέω . εἰμί μέν γάρ ἄλογος εἰμί ὁ ὁ κτίσις κίνησις , καί ἁπλόος φέρω ὁ πᾶς , καλῶς ἄν τις καί ὁ λέγω ἀπιστέω . εἰμί δέ λόγος καί σοφία καί ἐπιστήμη συνίστημι καί πᾶς κόσμος διακοσμέω , ἀνάγκη ὁ ἐπίκειμαι καί διακοσμέω , οὗτος οὐ ἄλλος εἰμί τις ἢ λόγος ὁ θεός . λόγος δέ φημί οὖον ὁ ἐν ἕκαστος ὁ γίγνομαι συμπλέκω καί συμφύω , ὅς δή καί σπερματικός τις εἴωθα καλέω , ἄψυχος εἰμί καί μηδείς λογίζομαι μήτε νοόω , ἀλλά ὁ ἔξωθεν τέχνη μόνος ἐνεργέω κατά ὁ ὁ ἐπιβάλλω αὐτός ἐπιστήμη . οὐδέ οἷος ἔχω ὁ λογικός γένος λόγος ὁ ἐκ συλλαβή σύγκειμαι καί ἐν ἀήρ σημαίνω , ἀλλά ὁ ὁ ἀγαθός καί θεός ὁ ὅλος ζῶ καί ἐνεργής θεός αὐτολόγος λέγω , ὅς ἄλλος μέν εἰμί ὁ γενητός καί πᾶς ὁ κτίσις , ἴδιος δέ καί μόνος ὁ ἀγαθός πατήρ ὑπάρχω λόγος , ὅς ὅδε ὁ πᾶς διακοσμέω καί φωτίζω ὁ ἑαυτοῦ πρόνοια . ἀγαθός γάρ πατήρ ἀγαθός λόγος ὑπάρχω , αὐτός ὁ ὁ πᾶς διακοσμέω διάταξις , ὁ μέν ἐναντίος ὁ ἐναντίος συνάπτω , ἐκ οὗτος δέ εἷς διακοσμέω ἁρμονία . οὗτος , θεός δύναμις καί θεός σοφία εἰμί , οὐρανός μέν περιστρέφω , γῆ δέ ἀναρτάω καί ἐπί μηδείς κεῖμαι ὁ ἴδιος νεῦμα ἁδρέω . οὗτος φωτίζω ἥλιος ὁ οἰκέω καταυγάζω καί σελήνη μετρέω ἔχω ὁ φάος . διά οὗτος καί ὁ ὕδωρ ἐπί νεφέλη κρεμάννυμι , καί ὑετός ὁ γῆ ἐπικλύζω , καί ὁ μέν θάλασσα περιορίζω , ὁ δέ γῆ παντοῖος φυτός κομάω καί χλοηφορέω . καί εἰμί τις ἄπιστος ζητέω περί ὁ λέγω , εἰμί ὅλως εἰμί λόγος θεός , μαίνομαι μέν ὁ τοιοῦτος ἀμφιβάλλω περί λόγος θεός , ἔχω δέ ὅμως ἐκ ὁ ὁράω ὁ ἀπόδειξις , ὅτι πᾶς λόγος θεός καί σοφία συνίστημι καί οὐ εἄν δράω τίς ὁ γίγνομαι , εἰμί μή λόγος γίγνομαι καί λόγος ὁ θεῖον , καθάπερ λέγω .