athanasius-theology.contra-gentes 27
Ἄλλ’ ἴσως οἱ ἐπαναβεβηκότες τούτων καὶ περὶ τὴν κτίσιν ἐπτοημένοι , δυσωπούμενοι τοῖς περὶ τῶν βδελυγμάτων ἐλέγχοις , εὐκατάγνωστα μὲν καὶ εὐέλεγκτα παρὰ πᾶσιν ὄντα ταῦτα οὐκ ἀρνήσονται καὶ αὐτοί . ἐκείνην δὲ αὐτοῖς ἀσφαλῆ τὴν δόξαν καὶ ἀναντίρρητον εἶναι οἰήσονται τὴν πρὸς τὸν κόσμον καὶ τὰ τοῦ κόσμου μέρη θρησκείαν . καυχήσονται γὰρ οὐχ ὡς λίθους καὶ ξύλα καὶ μορφὰς ἀνθρώπων καὶ ἀλόγων πτηνῶν τε καὶ ἑρπετῶν καὶ τετραπόδων ἁπλῶς , ἀλλ’ ἥλιον καὶ σελήνην καὶ πάντα τὸν κατ’ οὐρανὸν κόσμον καὶ γῆν αὖ πάλιν καὶ σύμπασαν τοῦ ὑγροῦ τὴν φύσιν σέβοντες καὶ θρησκεύοντες . καὶ φήσουσι μὴ δύνασθαί τινας ἀποδεῖξαι καὶ τούτους μὴ εἶναι φύσει θεούς , πᾶσιν ὄντος φανεροῦ , ὅτι οὔτε ἄψυχα οὔτε ἄλογα τυγχάνει , ἀλλὰ καὶ τὴν ἀνθρώπων ὑπεραίρει φύσιν , τῷ τὰ μὲν ἐν οὐρανοῖς , τὰ δὲ ἐπὶ τῆς γῆς κατοικεῖν . ἄξιον οὖν καὶ περὶ τούτων ἰδεῖν καὶ διερευνῆσαι . πάντως γὰρ καὶ ἐν τούτοις εὑρήσει ὁ λόγος τὸν ἔλεγχον ἀληθῆ κατ’ αὐτῶν . πρὶν δὲ ἡμᾶς ἰδεῖν καὶ τῆς ἀποδείξεως ἄρξασθαι , ἀρκεῖ τὴν κτίσιν αὐτὴν κατ’ αὐτῶν μονονουχὶ βοῆσαι καὶ δεῖξαι τὸν αὐτῆς ποιητὴν καὶ δημιουργὸν θεόν , τὸν καὶ ταύτης καὶ τοῦ παντὸς βασιλεύοντα τὸν πατέρα τοῦ κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ , ὃν ἀποστρέφονται μὲν οἱ δοκησίσοφοι , τὴν δὲ παρ’ αὐτοῦ γενομένην κτίσιν προσκυνοῦσι καὶ θεοποιοῦσι , καίτοι προσκυνοῦσαν καὶ αὐτὴν καὶ ὁμολογοῦσαν ὃν ἐκεῖνοι δι’ αὐτὴν ἀρνοῦνται κύριον . οὕτω γὰρ τοὺς ἀνθρώπους εἰς τὰ ταύτης μέρη κεχηνότας καὶ θεοὺς νομίζοντας ταῦτα δυσωπήσῃ δυσωπήσῃ ἂν καλῶς αὐτοὺς ἡ τῶν μερῶν πρὸς ἄλληλα χρεία . γνωρίζει δὲ καὶ σημαίνει τὸν καὶ αὐτῶν ὄντα κύριον καὶ ποιητὴν τὸν τοῦ λόγου πατέρα , τῇ ἀναντιρρήτῳ προστάξει τῆς εἰς αὐτὸν ὑπακοῆς , ᾗ φησι καὶ ἡ θεία νομοθεσία · οἱ οὐρανοὶ διηγοῦνται δόξαν θεοῦ . ποίησιν δὲ χειρῶν αὐτοῦ ἀναγγέλλει τὸ στερέωμα . πίστις δὲ τούτων οὐκ ἀφανής , ἀλλὰ καὶ λίαν ἐναργής ἐστι τοῖς τὸν ὀφθαλμὸν τῆς διανοίας μὴ πάντη πεπηρωμένον ἔχουσιν . εἰ γάρ τις καθ’ ἑαυτὰ τὰ μέρη τῆς κτίσεως λάβοι καὶ ἕκαστον ἰδίᾳ νοήσει , οἷον ἥλιον καθ’ ἑαυτὸν μόνον καὶ σελήνην χωρὶς καὶ γῆν αὖ καὶ ἀέρα καὶ τὴν θερμὴν καὶ ψυχρὰν καὶ ξηρὰν καὶ ὑγρὰν οὐσίαν διελὼν ἀπὸ τῆς πρὸς ἄλληλα συναφῆς , ἕκαστον ἐκλάβοι καθ’ ἑαυτὸ καὶ ἰδίᾳ θεωρήσειεν , εὑρήσει πάντως μηδὲν ἱκανούμενον ἑαυτῷ , ἀλλὰ πάντα τῆς ἀλλήλων χρείας δεόμενα καὶ ταῖς παρ’ ἀλλήλων ἐπικουρίαις συνιστάμενα . ἥλιος μὲν γὰρ τῷ σύμπαντι οὐρανῷ συμπεριστρέφεται καὶ ἐμπεριέχεται καὶ ἐκτὸς τῆς ἐκείνου κυκλοφορίας οὐκ ἄν ποτε γένοιτο . σελήνη δὲ καὶ τὰ ἄλλα ἄστρα μαρτυροῦσι τὴν παρὰ ἡλίου γιγνομένην αὐτοῖς ἐπικουρίαν . γῆ δὲ πάλιν οὐκ ἄνευ ὑετῶν τοὺς καρποὺς ἀποδιδοῦσα φαίνεται . οἱ δὲ ὑετοὶ χωρὶς τῆς τῶν νεφελῶν χρείας οὐκ ἂν καταβαῖεν ἐπὶ γῆς , ἀλλ’ οὐδὲ νέφη χωρὶς τοῦ ἀέρος καθ’ ἑαυτὰ ἂν φανείη καὶ συσταίη ποτέ . ὅ τε ἀὴρ οὐχ ὑφ’ ἑαυτοῦ , ἀλλ’ ὑπὸ μὲν τοῦ αἰθέρος διακαίεται , ὑπὸ δὲ τοῦ ἡλίου καταλαμπόμενος λαμπρύνεται . καὶ πηγαὶ μὲν καὶ ποταμοὶ οὐκ ἄνευ τῆς γῆς συστήσονται ποτέ . γῆ δὲ οὐκ ἀφ’ ἑαυτῆς ἐρήρεισται , ἀλλ’ ἐπὶ μὲν τὴν τῶν ὑδάτων οὐσίαν συνέστηκεν , ἐμπεριέχεται δὲ καὶ αὕτη κατὰ τὸ μέσον συνδεθεῖσα τοῦ παντός . ἥ τε θάλασσα καὶ ὁ ἔξωθεν περιρρέων τὴν σύμπασαν γῆν μέγας ὠκεανὸς ὑπὸ ἀνέμων κινεῖται καὶ φέρεται ὅποι δ’ ἂν αὐτὸν ἡ τῶν ἀνέμων προσρήσσῃ βία . καὶ αὐτοὶ δὲ οἱ ἄνεμοι οὐκ ἐν ἑαυτοῖς , ἀλλά , κατὰ τοὺς περὶ τούτων εἰπόντας , ἐκ τῆς πρὸς τὸν ἀέρα τοῦ αἰθέρος διακαύσεως καὶ θερμότητος ἐν αὐτῷ τῷ ἀέρι συνίστανται καὶ δι’ αὐτοῦ πανταχοῦ πνέουσι . περὶ γὰρ τῶν τεσσάρων στοιχείων , ἐξ ὧν καὶ συνέστηκεν ἡ τῶν σωμάτων φύσις , τὴν θερμὴν λέγω καὶ τὴν ψυχράν , ξηράν τε καὶ ὑγρὰν οὐσίαν , τίς τοσοῦτον ἀπέστραπται τὴν διάνοιαν , ὥστε μὴ εἰδέναι , ὅτι ὁμοῦ μὲν συνημμένα ταῦτα συνίσταται , διαιρούμενα δὲ καὶ καθ’ ἑαυτὰ γινόμενα , λοιπὸν καὶ ἀλλήλων εἰσὶν ἀναιρετικὰ ταῦτα κατὰ τὴν τοῦ πλεονάζοντος ἐν αὐτοῖς ἐπικράτειαν ; θερμόν τε γὰρ ὑπὸ ψυχροῦ πλεονάσαντος ἀναιρεῖται , καὶ ψυχρὸν πάλιν ὑπὸ τῆς θερμῆς ἀφανίζεται δυνάμεως , ξηρόν τε αὖ ὑπὸ τοῦ ὑγροῦ διυγραίνεται , καὶ τοῦτο ὑπὸ τοῦ ἑτέρου ξηραίνεται .
Lemmas: ἄλλος ἴσως ὁ ἐπαναβαίνω οὗτος καί περί ὁ κτίσις πτοέω , δυσωπέω ὁ περί ὁ βδέλυγμα ἐλέγχω , εὐκατάγνωστος μέν καί εὐέλεγκτος παρά πᾶς εἰμί οὗτος οὐ ἀρνέομαι καί αὐτός . ἐκεῖνος δέ αὐτός ἀσφαλής ὁ δόξα καί ἀναντίρρητος εἰμί οἴομαι ὁ πρός ὁ κόσμος καί ὁ ὁ κόσμος μέρος θρησκεία . καυχάομαι γάρ οὐ ὡς λίθος καί ξύλον καί μορφή ἄνθρωπος καί ἄλογος πτηνός τε καί ἑρπετόν καί τετράπους ἁπλόος , ἀλλά ἥλιος καί σελήνη καί πᾶς ὁ κατά οὐρανός κόσμος καί γῆ αὖος πάλιν καί σύμπας ὁ ὑγρός ὁ φύσις σέβω καί θρησκεύω . καί φημί μή δύναμαι τις ἀποδείκνυμι καί οὗτος μή εἰμί φύσις θεός , πᾶς εἰμί φανερός , ὅτι οὔτε ἄψυχος οὔτε ἄλογος τυγχάνω , ἀλλά καί ὁ ἄνθρωπος ὑπεραίρω φύσις , ὁ ὁ μέν ἐν οὐρανός , ὁ δέ ἐπί ὁ γῆ κατοικέω . ἄξιος οὖν καί περί οὗτος ὁράω καί διερευνάω . πάντως γάρ καί ἐν οὗτος εὑρίσκω ὁ λόγος ὁ ἔλεγχος ἀληθής κατά αὐτός . πρίν δέ ἐγώ ὁράω καί ὁ ἀπόδειξις ἄρχω , ἀρκέω ὁ κτίσις αὐτός κατά αὐτός μονονού βοάω καί δείκνυμι ὁ αὐτός ποιητής καί δημιουργός θεός , ὁ καί οὗτος καί ὁ πᾶς βασιλεύω ὁ πατήρ ὁ κύριος ἐγώ Ἰησοῦς Χριστός , ὅς ἀποστρέφω μέν ὁ δοκησίσοφος , ὁ δέ παρά αὐτός γίγνομαι κτίσις προσκυνέω καί θεοποιέω , καίτοι προσκυνέω καί αὐτός καί ὁμολογέω ὅς ἐκεῖνος διά αὐτός ἀρνέομαι κύριος . οὗτος γάρ ὁ ἄνθρωπος εἰς ὁ οὗτος μέρος χάσκω καί θεός νομίζω οὗτος δυσωπέω δυσωπέω εἄν καλῶς αὐτός ὁ ὁ μέρος πρός ἀλλήλων χρεία . γνωρίζω δέ καί σημαίνω ὁ καί αὐτός εἰμί κύριος καί ποιητής ὁ ὁ λόγος πατήρ , ὁ ἀναντίρρητος πρόσταξις ὁ εἰς αὐτός ὑπακοή , ὅς φημί καί ὁ θεῖος νομοθεσία · ὁ οὐρανός διηγέομαι δόξα θεός . ποίησις δέ χείρ αὐτός ἀναγγέλλω ὁ στερέωμα . πίστις δέ οὗτος οὐ ἀφανής , ἀλλά καί λίαν ἐναργής εἰμί ὁ ὁ ὀφθαλμός ὁ διάνοια μή πάντῃ πηρόω ἔχω . εἰμί γάρ τις κατά ἑαυτοῦ ὁ μέρος ὁ κτίσις λαμβάνω καί ἕκαστος ἴδιος νοέω , οἷος ἥλιος κατά ἑαυτοῦ μόνος καί σελήνη Χωρὶς καί γῆ αὖος καί ἀήρ καί ὁ θερμός καί ψυχρός καί ξηρός καί ὑγρός οὐσία διαιρέω ἀπό ὁ πρός ἀλλήλων συναφή , ἕκαστος ἐκλαμβάνω κατά ἑαυτοῦ καί ἴδιος θεωρέω , εὑρίσκω πάντως μηδείς ἱκανόω ἑαυτοῦ , ἀλλά πᾶς ὁ ἀλλήλων χρεία δήω καί ὁ παρά ἀλλήλων ἐπικουρία συνιστάω . ἥλιος μέν γάρ ὁ σύμπας οὐρανός συμπεριστρέφω καί ἐν-περιέχω καί ἐκτός ὁ ἐκεῖνος κυκλοφορία οὐ ἄν ποτός γίγνομαι . σελήνη δέ καί ὁ ἄλλος ἄστρον μαρτυρέω ὁ παρά ἥλιος γίγνομαι αὐτός ἐπικουρία . γῆ δέ πάλιν οὐ ἄνευ ὑετός ὁ καρπός1 ἀποδίδωμι φαίνω . ὁ δέ ὑετός Χωρὶς ὁ ὁ νεφέλη χρεία οὐ εἄν καταβαίνω ἐπί γῆ , ἀλλά οὐδέ νέφος Χωρὶς ὁ ἀήρ κατά ἑαυτοῦ εἄν φαίνω καί συνίστημι ποτός . ὅς τε ἀήρ οὐ ὑπό ἑαυτοῦ , ἀλλά ὑπό μέν ὁ αἰθήρ διακαίω , ὑπό δέ ὁ ἥλιος καταλάμπω λαμπρύνω . καί πηγή μέν καί ποταμός οὐ ἄνευ ὁ γῆ συνίστημι ποτός . γῆ δέ οὐ ἀπό ἑαυτοῦ ἐρείδω , ἀλλά ἐπί μέν ὁ ὁ ὕδωρ οὐσία συνίστημι , ἐν-περιέχω δέ καί οὗτος κατά ὁ μέσος συνδέω ὁ πᾶς . ὅς τε θάλασσα καί ὁ ἔξωθεν περιρρέω ὁ σύμπας γῆ μέγας ὠκεανός ὑπό ἄνεμος κινέω καί φέρω ὅποι δέ εἄν αὐτός ὁ ὁ ἄνεμος προσρήσσω βία . καί αὐτός δέ ὁ ἄνεμος οὐ ἐν ἑαυτοῦ , ἀλλά , κατά ὁ περί οὗτος εἶπον , ἐκ ὁ πρός ὁ ἀήρ ὁ αἰθήρ διάκαυσις καί θερμότης ἐν αὐτός ὁ ἀήρ συνίστημι καί διά αὐτός πανταχοῦ πνέω . περί γάρ ὁ τέσσαρες στοιχεῖον , ἐκ ὅς καί συνίστημι ὁ ὁ σῶμα φύσις , ὁ θερμός λέγω καί ὁ ψυχρός , ξηρός τε καί ὑγρός οὐσία , τίς τοσοῦτος ἀποστρέφω ὁ διάνοια , ὥστε μή οἶδα , ὅτι ὁμοῦ μέν συνάπτω οὗτος συνίστημι , διαιρέω δέ καί κατά ἑαυτοῦ γίγνομαι , λοιπός καί ἀλλήλων εἰμί ἀναιρετικός οὗτος κατά ὁ ὁ πλεονάζω ἐν αὐτός ἐπικράτεια ; θερμός τε γάρ ὑπό ψυχρός πλεονάζω ἀναιρέω , καί ψυχρός πάλιν ὑπό ὁ θερμός ἀφανίζω δύναμις , ξηρός τε αὖος ὑπό ὁ ὑγρός διυγραίνω , καί οὗτος ὑπό ὁ ἕτερος ξηραίνω .