athanasius-theology.contra-gentes 13
Εἶτα προσκυνοῦντες λίθοις καὶ ξύλοις , οὐχ ὁρῶσιν , ὅτι τὰ μὲν ὅμοια τοῖς ποσὶ πατοῦσι καὶ καίουσι , τὰ δὲ τούτων μέρη θεοὺς προσαγορεύουσι · καὶ ἃ πρὸ ὀλίγου εἰς χρῆσιν εἶχον , ταῦτα διὰ παραφροσύνην γλύψαντες σέβουσιν , οὐχ ὁρῶντες οὐδὲ λογιζόμενοι τὸ σύνολον , ὅτι οὐ θεούς , ἀλλὰ τὴν τέχνην τοῦ γλύψαντος προσκυνοῦσιν . ἀγοράσαντες μισθοῦ παρὰ τοῦ γλύψαντος πολλάκις δὲ καὶ αὐτὸς ἕως μὲν γὰρ ἄξυστός ἐστιν ὁ λίθος καὶ ἡ ὕλη ἀργή , ἐπὶ τοσοῦτον ταῦτα πατοῦσι καὶ τούτοις εἰς ὑπηρεσίας τὰς ἑαυτῶν πολλάκις καὶ τὰς ἀτιμοτέρας χρῶνται . ἐπειδὰν δὲ ὁ τεχνίτης εἰς αὐτὰς τῆς ἰδίας ἐπιστήμης ἐπιβάλῃ τὰς συμμετρίας καὶ ἀνδρὸς ἢ γυναικὸς εἰς τὴν ὕλην σχῆμα τὰς συμμετρίας καὶ ἀνδρὸς ἢ γυναικὸς εἰς τὴν τυπώσῃ , τότε δὴ χάριν ὁμολογήσαντες τῷ τεχνίτῃ λοιπὸν ὡς θεοὺς προσκυνοῦσι , μισθοῦ παρὰ τοῦ γλύψαντος αὐτοὺς ἀγοράσαντες . πολλάκις δὲ καὶ αὐτὸς ὁ ἀγαλματοποιός , ὥσπερ ἐπιλαθόμενος ὧν αὐτὸς εἰργάσατο , τοῖς ἰδίοις ἔργοις προσεύχεται . καὶ ἃ πρὸ ὀλίγου κατέξεε καὶ κατέκοπτε , ταῦτα μετὰ τὴν τέχνην , θεοὺς προσαγορεύει . ἔδει δέ , εἴπερ ἦν θαυμάζειν ταῦτα , τὴν τοῦ ἐπιστήμονος τέχνην ἀποδέχεσθαι , καὶ μὴ τὰ ὑπ’ αὐτοῦ πλασθέντα τοῦ πεποιηκότος προτιμᾶν . οὐ γὰρ ἡ ὕλη τὴν τέχνην , ἀλλ’ ἡ τέχνη τὴν ὕλην ἐκόσμησε καὶ ἐθεοποίησε . πολλῷ οὖν μᾶλλον δικαιότερον ἦν τὸν τεχνίτην αὐτοὺς προσκυνεῖν , ἤπερ τὰ ὑπ’ αὐτοῦ πεποιημένα , ὅτι τε καὶ προυπῆρχε τῶν ἐκ τέχνης θεῶν καὶ ὅτι ὡς ἐβουλήθη , οὕτω καὶ γεγόνασι . νῦν δὲ παραγκωνισάμενοι τὸ δίκαιον καὶ τὴν ἐπιστήμην καὶ τὴν τέχνην ἀτιμάσαντες , τὰ μετ’ ἐπιστήμης καὶ τέχνης γεγονότα προσκυνοῦσι , καὶ τοῦ ποιήσαντος ἀνθρώπου ἀποθνήσκοντος τὰ ὑπ’ αὐτοῦ γενόμενα ὡς ἀθάνατα τιμῶσιν . ἃ , εἰ μὴ τύχοιεν τῆς καθημέραν ἐπιμελείας , πάντως τῷ χρόνῳ διὰ τὴν φύσιν ἀφανίζονται . πῶς δὲ οὐκ ἄν τις αὐτοὺς οἰκτειρήσειε καὶ κατὰ τοῦτο , ὅτι βλέποντες αὐτοὶ τοῖς μὴ βλέπουσι προσκυνοῦσι καὶ ἀκούοντες αὐτοὶ τοῖς μὴ ἀκούουσι προσεύχονται καὶ ἔμψυχοι καὶ λογικοὶ κατὰ φύσιν ὄντες οἱ ἄνθρωποι τοὺς μηδ’ ὅλως κινουμένους , ἀλλὰ ἀψύχους ὄντας ὡς θεοὺς προσαγορεύουσι , καὶ τό γε θαυμαστόν , ὅτι οὓς αὐτοὶ φυλάττουσιν ὑπ’ ἐξουσίαν ἔχοντες , τούτοις ὡς δεσπόταις δουλεύουσι ; καὶ μήτοι νομίσῃς ταῦτά με λέγειν ἁπλῶς ἢ ψεύδεσθαι κατ’ αὐτῶν . ἔστι μὲν γὰρ καὶ τοῖς ὀφθαλμοῖς ἡ πίστις ἀπαντῶσα τούτων καὶ πάρεστι τοῖς βουλομένοις ὁρᾶν τὰ τοιαῦτα .
Lemmas: εἶτα προσκυνέω λίθος καί ξύλον , οὐ ὁράω , ὅτι ὁ μέν ὅμοιος ὁ πούς πατέω καί καίω , ὁ δέ οὗτος μέρος θεός προσαγορεύω · καί ὁ πρό ὀλίγος εἰς χρῆσις ἔχω , οὗτος διά παραφροσύνη γλύφω σέβω , οὐ ὁράω οὐδέ λογίζομαι ὁ σύνολον , ὅτι οὖον θεός , ἀλλά ὁ τέχνη ὁ γλύφω προσκυνέω . ἀγοράζω μισθός παρά ὁ γλύφω πολλάκις δέ καί αὐτός ἠώς μέν γάρ άξυστος εἰμί ὁ λίθος καί ὁ ὕλη ἀργός , ἐπί τοσοῦτος οὗτος πατέω καί οὗτος εἰς ὑπηρεσία ὁ ἑαυτοῦ πολλάκις καί ὁ ἄτιμος χράω . ἐπειδάν δέ ὁ τεχνίτης εἰς αὐτός ὁ ἴδιος ἐπιστήμη ἐπιβάλλω ὁ συμμετρία καί ἀνήρ ἢ γυνή εἰς ὁ ὕλη σχῆμα ὁ συμμετρία καί ἀνήρ ἢ γυνή εἰς ὁ τύπωση , τότε δή χάρις ὁμολογέω ὁ τεχνίτης λοιπός ὡς θεός προσκυνέω , μισθός παρά ὁ γλύφω αὐτός ἀγοράζω . πολλάκις δέ καί αὐτός ὁ ἀγαλματοποιός , ὥσπερ ἐπιλανθάνομαι ὅς αὐτός ἐργάζομαι , ὁ ἴδιος ἔργον προσεύχομαι . καί ὁ πρό ὀλίγος καταξέω καί κατακόπτω , οὗτος μετά ὁ τέχνη , θεός προσαγορεύω . ἐσθίω δέ , εἴπερ εἰμί θαυμάζω οὗτος , ὁ ὁ ἐπιστήμων τέχνη ἀποδέχομαι , καί μή ὁ ὑπό αὐτός πλάσσω ὁ ποιέω προτιμάω . οὖον γάρ ὁ ὕλη ὁ τέχνη , ἀλλά ὁ τέχνη ὁ ὕλη κοσμέω καί θεοποιώ . πολύς οὖν μᾶλλον Δίκαιος εἰμί ὁ τεχνίτης αὐτός προσκυνέω , ἤ2 ὁ ὑπό αὐτός ποιέω , ὅτι τε καί προυπαρχω ὁ ἐκ τέχνη θεός καί ὅτι ὡς βούλομαι , οὗτος καί γίγνομαι . νῦν δέ παραγκωνίζω ὁ Δίκαιος καί ὁ ἐπιστήμη καί ὁ τέχνη ἀτιμάζω , ὁ μετά ἐπιστήμη καί τέχνη γίγνομαι προσκυνέω , καί ὁ ποιέω ἄνθρωπος ἀποθνῄσκω ὁ ὑπό αὐτός γίγνομαι ὡς ἀθάνατος τιμάω . ὁ , εἰμί μή τυγχάνω ὁ καθημέρα ἐπιμέλεια , πάντως ὁ χρόνος διά ὁ φύσις ἀφανίζω . πῶς δέ οὐ ἄν τις αὐτός οἰκτειρέω καί κατά οὗτος , ὅτι βλέπω αὐτός ὁ μή βλέπω προσκυνέω καί ἀκούω αὐτός ὁ μή ἀκούω προσεύχομαι καί ἔμψυχος καί λογικός κατά φύσις εἰμί ὁ ἄνθρωπος ὁ μηδέ ὅλως κινέω , ἀλλά ἄψυχος εἰμί ὡς θεός προσαγορεύω , καί ὁ γε θαυμαστός , ὅτι ὅς αὐτός φυλάσσω ὑπό ἐξουσία ἔχω , οὗτος ὡς δεσπότης δουλεύω ; καί μήτοι νομίζω οὗτος ἐγώ λέγω ἁπλόος ἢ ψεύδω κατά αὐτός . εἰμί μέν γάρ καί ὁ ὀφθαλμός ὁ πίστις ἀπαντάω οὗτος καί πάρειμι ὁ βούλομαι ὁράω ὁ τοιοῦτος .