athanasius-theology.contra-gentes 28
Πῶς οὖν ταῦτα ἂν εἶεν θεοὶ δεόμενα τῆς παρ’ ἑτέρων ἐπικουρίας ; ἢ πῶς παρὰ τούτων αἰτεῖσθαί τι προσήκει , καὶ αὐτῶν ἀπαιτούντων παρ’ ἀλλήλων τὴν εἰς ἑαυτὰ χρείαν ; εἰ γὰρ περὶ θεοῦ λόγος ἐστὶ μηδενὸς αὐτὸν ἐπιδεῆ εἶναι , ἀλλ’ αὐτάρκη καὶ πλήρη ἑαυτοῦ καὶ ἐν αὐτῷ τὰ πάντα συστήκειν , καὶ μᾶλλον αὐτὸν τοῖς πᾶσιν ἐπιδιδόναι . πῶς ἥλιον καὶ σελήνην καὶ τὰ ἄλλα μέρη τῆς κτίσεως οὐκ ὄντα τοιαῦτα , ἀλλὰ καὶ τὰ λειπόμενα τῆς ἀλλήλων χρείας ἀναγορεύειν ἄξιον θεούς ; ἀλλ’ ἴσως διαιρούμενα μὲν καὶ καθ’ ἑαυτὰ λαμβανόμενα , ἐπιδεῆ εἶναι αὐτὰ καὶ αὐτοὶ συνομολογοῦσι , τῆς ἀποδείξεως ἐπ’ ὀφθαλμῶν οὔσης . ὁμοῦ δὲ πάντα συνάπτοντες καὶ ὡς ἓν ἀποτελοῦντες μέγα σῶμα , τὸ ὅλον θεὸν εἶναι φήσουσι . συστάντος γὰρ τοῦ ὅλου γὰρ οὐκ ἔτι μὲν ἔξωθεν αὐτοῖς χρεία γενήσεται . ἑαυτῷ δὲ τὸ ὅλον ἱκανὸν καὶ αὔταρκες γενήσεται πρὸς πάντα , λέξουσιν οἱ δοκησίσοφοι , ἵνα καὶ ἐντεῦθεν ἐλεγχθῶσιν . οὗτος δὲ ὁ λόγος καὶ μᾶλλον αὐτῶν τὴν ἀσέβειαν μετὰ μεγάλης ἀπαιδευσίας οὐκ ἔλαττον τῶν πρόσθεν ἀποδείξει . εἰ γὰρ τὸ καθ’ ἕκαστον συναφθὲν τὸ ὅλον ἀναπληροῖ καὶ τὸ ὅλον ἐκ τῶν καθ’ ἓν συνίσταται . τὸ ὅλον ἄρα ἐκ μερῶν συνέστη καὶ ἕκαστον τοῦ ὅλου μέρος τυγχάνει . τοῦτο δὲ τῶν περὶ θεοῦ ἐννοιῶν πολὺ πόρρωθεν καθέστηκεν . ὁ γὰρ θεὸς ὅλον ἐστὶ καὶ οὐ μέρη καὶ οὐκ ἐκ διαφόρων συνέστηκεν , ἀλλ’ αὐτὸς τῆς πάντων συστάσεώς ἐστι ποιητής . θέα γὰρ ὅσην ἀσέβειαν κατὰ τοῦ θείου ταῦτα λέγοντες ἐξηγοῦνται . εἰ γὰρ ἐκ μερῶν συνέστηκε , πάντως αὐτὸς ἑαυτοῦ ἀνόμοιος φανήσεται καὶ ἐξ ἀνομοίων ἔχων τὴν συμπλήρωσιν . εἰ γὰρ ἥλιός ἐστιν , οὐκ ἔστι σελήνη , καὶ εἰ σελήνη ἐστίν , οὐκ ἔστι γῆ , καὶ εἰ γῆ τυγχάνει , οὐκ ἂν εἴη θάλασσα . καὶ οὕτως ἐφ’ ἑκάστου λαμβάνων ἄν τις εὑρήσει τὴν ἀτοπίαν τοῦ τοιούτου αὐτῶν λόγου . τοῦτο δ’ ἄν τις καὶ ἐκ τοῦ καθ’ ἡμᾶς ἀνθρωπείου σώματος ἰδὼν καταγνοίη τούτων . ὡς γὰρ ὁ ὀφθαλμὸς οὐκ ἔστιν ἀκοὴ οὐδὲ ἡ ἀκοὴ χεὶρ οὐδὲ ἡ γαστήρ ἐστι στέρνα οὐδ’ αὖ πάλιν ὁ αὐχήν ἐστι ποῦς , ἀλλ’ ἕκαστον τούτων ἰδίαν ἔχει τὴν ἐνέργειαν καὶ ἐκ τούτων διαφόρων ὄντων ἓν συνίσταται σῶμα , συνημμένα μὲν ἔχον τὰ μέρη κατὰ τὴν χρείαν . διαιρούμενα δὲ κατὰ τὴν τοῦ χρόνου παρουσίαν , ὅταν ἡ φύσις ἡ συνάξασα ταῦτα διέλῃ , ὡς ὁ προστάξας θεὸς βούλεται . οὕτω , συγγνώμην δὲ ὁ λόγος ἐχέτω παρ’ αὐτοῦ τοῦ κρείττονος , εἰ τὰ μέρη τῆς κτίσεως συνάπτοντες εἰς ἓν σῶμα θεὸν ἀναγορεύουσιν , ἀνάγκη αὐτὸν μὲν καθ’ ἑαυτὸν ἀνόμοιον ἑαυτῷ εἶναι , ὥσπερ ἐδείχθη , διαιρεῖσθαι δὲ πάλιν κατὰ τὴν τῶν μερῶν εἰς τὸ μερίζεσθαι γενομένην φύσιν .
Lemmas: Πῶς οὖν οὗτος εἄν ἄγω θεός δήω ὁ παρά ἕτερος ἐπικουρία ; ἢ πῶς παρά οὗτος αἰτέω τίς προσήκω , καί αὐτός ἀπαιτέω παρά ἀλλήλων ὁ εἰς ἑαυτοῦ χρεία ; εἰμί γάρ περί θεός λόγος εἰμί μηδείς αὐτός ἐπιδεής εἰμί , ἀλλά αὐτάρκης καί πλήρης ἑαυτοῦ καί ἐν αὐτός ὁ πᾶς συνίστημι , καί μᾶλλον αὐτός ὁ πᾶς ἐπιδίδωμι . πῶς ἥλιος καί σελήνη καί ὁ ἄλλος μέρος ὁ κτίσις οὐ εἰμί τοιοῦτος , ἀλλά καί ὁ λείπω ὁ ἀλλήλων χρεία ἀναγορεύω ἄξιος θεός ; ἀλλά ἴσως διαιρέω μέν καί κατά ἑαυτοῦ λαμβάνω , ἐπιδεής εἰμί αὐτός καί αὐτός συνομολογέω , ὁ ἀπόδειξις ἐπί ὀφθαλμός εἰμί . ὁμοῦ δέ πᾶς συνάπτω καί ὡς εἷς ἀποτελέω μέγας σῶμα , ὁ ὅλος θεός εἰμί φημί . συνίστημι γάρ ὁ ὅλος γάρ οὐ ἔτι μέν ἔξωθεν αὐτός χρεία γίγνομαι . ἑαυτοῦ δέ ὁ ὅλος ἱκανός καί αὐτάρκης γίγνομαι πρός πᾶς , λέγω ὁ δοκησίσοφος , ἵνα καί ἐντεῦθεν ἐλέγχω . οὗτος δέ ὁ λόγος καί μᾶλλον αὐτός ὁ ἀσέβεια μετά μέγας ἀπαιδευσία οὐ μικρός ὁ πρόσθεν ἀποδείκνυμι . εἰμί γάρ ὁ κατά ἕκαστος συνάπτω ὁ ὅλος ἀναπληρόω καί ὁ ὅλος ἐκ ὁ κατά εἷς συνίστημι . ὁ ὅλος ἄρα ἐκ μέρος συνίστημι καί ἕκαστος ὁ ὅλος μέρος τυγχάνω . οὗτος δέ ὁ περί θεός ἔννοια πολύς πόρρωθεν καθίστημι . ὁ γάρ θεός ὅλος εἰμί καί οὖον μέρος καί οὐ ἐκ διάφορος συνίστημι , ἀλλά αὐτός ὁ πᾶς σύστασις εἰμί ποιητής . θέα γάρ ὅσος ἀσέβεια κατά ὁ θεῖον οὗτος λέγω ἐξηγέομαι . εἰμί γάρ ἐκ μέρος συνίστημι , πάντως αὐτός ἑαυτοῦ ἀνόμοιος φαίνω καί ἐκ ἀνόμοιος ἔχω ὁ συμπλήρωσις . εἰμί γάρ ἥλιος εἰμί , οὐ εἰμί σελήνη , καί εἰμί σελήνη εἰμί , οὐ εἰμί γῆ , καί εἰμί γῆ τυγχάνω , οὐ εἄν εἰμί θάλασσα . καί οὕτως ἐπί ἕκαστος λαμβάνω ἄν τις εὑρίσκω ὁ ἀτοπία ὁ τοιοῦτος αὐτός λόγος . οὗτος δέ ἄν τις καί ἐκ ὁ κατά ἐγώ ἀνθρώπειος σῶμα εἶδον καταγνέω οὗτος . ὡς γάρ ὁ ὀφθαλμός οὐ εἰμί ἀκοή οὐδέ ὁ ἀκοή χείρ οὐδέ ὁ γαστήρ εἰμί στέρνον οὐδέ αὖος πάλιν ὁ αὐχήν εἰμί Ποῦς , ἀλλά ἕκαστος οὗτος ἴδιος ἔχω ὁ ἐνέργεια καί ἐκ οὗτος διάφορος εἰμί εἷς συνίστημι σῶμα , συνάπτω μέν ἔχω ὁ μέρος κατά ὁ χρεία . διαιρέω δέ κατά ὁ ὁ χρόνος παρουσία , ὅταν ὁ φύσις ὁ συνάγω οὗτος διαιρέω , ὡς ὁ προστάσσω θεός βούλομαι . οὗτος , συγγνώμη δέ ὁ λόγος ἔχω παρά αὐτός ὁ ἀγαθός , εἰμί ὁ μέρος ὁ κτίσις συνάπτω εἰς εἷς σῶμα θεός ἀναγορεύω , ἀνάγκη αὐτός μέν κατά ἑαυτοῦ ἀνόμοιος ἑαυτοῦ εἰμί , ὥσπερ δείκνυμι , διαιρέω δέ πάλιν κατά ὁ ὁ μέρος εἰς ὁ μερίζω γίγνομαι φύσις .