athanasius-theology.contra-gentes 38
Ἐπεὶ οὖν οὐκ ἀταξία ἀλλὰ τάξις ἐστὶν ἐν τῷ παντὶ καὶ οὐκ ἀμετρία ἀλλὰ συμμετρία καὶ οὐκ ἀκοσμία ἀλλὰ κόσμος καὶ κόσμου παναρμόνιος σύνταξις . ἀνάγκη λογίζεσθαι καὶ λαμβάνειν ἔννοιαν τοῦ ταῦτα συναγαγόντος καὶ συσφίγξαντος καὶ συμφωνίαν ἐργαζομένου πρὸς αὐτὰ δεσπότου . κἂν γὰρ μὴ τοῖς ὀφθαλμοῖς ὁρᾶται , ἀλλ’ ἀπὸ τῆς τάξεως καὶ συμφωνίας τῶν ἐναντίων , ἐννοεῖν ἐστι τὸν τούτων ἄρχοντα καὶ κοσμήτορα καὶ βασιλέα . ὥσπερ γὰρ πόλιν ἐκ πολλῶν καὶ διαφόρων ἀνθρώπων συνεστῶσαν , μικρῶν καὶ μεγάλων καὶ πλουσίων αὖ καὶ πενήτων καὶ πάλιν γερόντων καὶ νεωτέρων καὶ ἀρρένων καὶ θηλειῶν , εἰ θεωρήσαιμεν εὐτάκτως οἰκουμένην καὶ τοὺς ἐν αὐτῇ διαφόρους μὲν ὄντας , ὁμονοοῦντας δὲ πρὸς ἑαυτοὺς καὶ μήτε τοὺς πλουσίους κατὰ τῶν πενήτων μήτε τοὺς μεγάλους κατὰ τῶν μικρῶν μήτε τοὺς νέους κατὰ τῶν γερόντων γιγνομένους , ἀλλὰ πάντας κατὰ τὴν ἰσομοιρίαν εἰρηνεύοντας . εἰ ταῦτα βλέποιμεν , πάντως ἐννοοῦμεν , ὅτι ἄρχοντος παρουσία τὴν ὁμόνοιαν πρυτανεύει , κἂν μὴ ὁρῶμεν αὐτόν . μὲν γὰρ ἀταξία ἀναρχίας ἐστὶ γνώρισμα , ἡ δὲ τάξις τὸν ἡγεμονεύοντα . καὶ γὰρ καὶ τὴν ἐν τῷ σώματι τῶν μελῶν πρὸς ἑαυτὰ συμφωνίαν ὁρῶντες , ὅτι οὐ μάχεται ὁ ὀφθαλμὸς τῇ ἀκοῇ οὐδὲ ἡ χεὶρ τῷ ποδὶ στασιάζει , ἀλλ’ ἕκαστον τὴν ἰδίαν ἀποτελεῖ χρείαν ἀστασιάστως , ἐννοοῦμεν ἐκ τούτου πάντως εἶναι ψυχὴν ἐν τῷ σώματι τὴν τούτων ἡγεμονεύουσαν , κἂν μὴ βλέπωμεν αὐτήν . οὕτως ἐν τῇ τοῦ παντὸς τάξει καὶ ἁρμονίᾳ τὸν τοῦ παντὸς ἡγεμόνα νοεῖν ἀνάγκη θεὸν καὶ τοῦτον ἕνα καὶ οὐ πολλούς . καὶ ἡ τάξις δὲ αὕτη τῆς διακοσμήσεως καὶ ἡ τῶν πάντων μεθ’ ὁμονοίας ἁρμονία , οὐ πολλοὺς , ἀλλ’ ἕνα τὸν αὐτῆς ἄρχοντα καὶ ἡγεμόνα δείκνυσι λόγον . οὐκ ἂν γάρ , εἴπερ ἦσαν πολλοὶ τῆς κτίσεως ἄρχοντες , ἐσώζετο τοιαύτη τάξις τῶν πάντων . ἀλλ’ ἦν πάλιν ἄτακτα πάντα διὰ τοὺς πολλούς , ἕλκοντος ἑκάστου πρὸς τὴν ἑαυτοῦ βούλησιν τὰ πάντα καὶ μαχομένου πρὸς τὸν ἕτερον . ὥσπερ γὰρ ἐλέγομεν τὴν πολυθεότητα ἀθεότητα εἶναι , οὕτως ἀνάγκη τὴν πολυαρχίαν ἀναρχίαν εἶναι . ἑκάστου γὰρ τὴν τοῦ ἑτέρου ἀρχὴν ἀναιροῦντος , οὐδεὶς ἐφαίνετο λοιπὸν ὁ ἄρχων , ἀλλ’ ἦν ἀναρχία παρὰ πᾶσιν . ἔνθα δὲ μὴ ἔστιν ἄρχων , ἐκεῖ πάντως ἀταξία γίνεται . καὶ ἔμπαλιν ἡ τῶν πολλῶν καὶ διαφόρων μία τάξις καὶ ὁμόνοια ἕνα καὶ τὸν ἄρχοντα δείκνυσι . καθάπερ γὰρ εἴ τις πόρρωθεν ἀκούει λύρας ἐκ πολλῶν καὶ διαφόρων νευρῶν συγκειμένης καὶ θαυμάζοι τούτων τὴν ἁρμονίαν τῆς συμφωνίας , ὅτι μὴ μόνη ἡ βαρεῖα τὸν ἦχον ἀποτελεῖ μηδὲ μόνη ἡ ὀξεῖα μηδὲ μόνη ἡ μέση , ἀλλὰ πᾶσαι κατὰ τὴν ἴσην ἀντίστασιν ἀλλήλαις συνηχοῦσι . καὶ πάντως ἐκ τούτων ἐννοεῖ οὐχ ἑαυτὴν κινεῖν τὴν λύραν , ἀλλ’ οὐδὲ ὑπὸ πολλῶν αὐτὴν τύπτεσθαι . ἕνα δὲ εἶναι μουσικόν , τὸν ἑκάστης νευρᾶς ἦχον πρὸς τὴν ἐναρμόνιον συμφωνίαν κεράσαντα τῇ ἐπιστήμῃ , κἂν μὴ τοῦτον βλέπῃ . οὕτω παναρμονίου οὔσης τῆς τάξεως ἐν τῷ κόσμῳ παντὶ καὶ μήτε τῶν ἄνω πρὸς τὰ κάτω μήτε τῶν κάτω πρὸς τὰ ἄνω στασιαζόντων , ἀλλὰ μιᾶς τῶν πάντων ἀποτελουμένης τάξεως , ἕνα καὶ μὴ πολλοὺς νοεῖν ἀκόλουθόν ἐστι τὸν ἄρχοντα καὶ βασιλέα τῆς πάσης κτίσεως , τὸν τῷ ἑαυτοῦ φωτὶ τὰ πάντα καταλάμποντα καὶ κινοῦντα .
Lemmas: ἐπεί οὖν οὐ ἀταξία ἀλλά τάξις εἰμί ἐν ὁ πᾶς καί οὐ ἀμετρία ἀλλά συμμετρία καί οὐ ἀκοσμία ἀλλά κόσμος καί κόσμος παναρμόνιος σύνταξις . ἀνάγκη λογίζομαι καί λαμβάνω ἔννοια ὁ οὗτος συνάγω καί συσφίγγω καί συμφωνία ἐργάζομαι πρός αὐτός δεσπότης . κἀν γάρ μή ὁ ὀφθαλμός ὁράω , ἀλλά ἀπό ὁ τάξις καί συμφωνία ὁ ἐναντίος , ἐννοέω εἰμί ὁ οὗτος ἄρχω καί κοσμήτωρ καί βασιλεύς . ὥσπερ γάρ πόλις ἐκ πολύς καί διάφορος ἄνθρωπος συνίστημι , μικρός καί μέγας καί πλούσιος αὖος καί πένης καί πάλιν γέρων καί νέος καί ἄρσην καί θῆλυς , εἰμί θεωρέω εὔτακτος οἰκέω καί ὁ ἐν αὐτός διάφορος μέν εἰμί , ὁμονοέω δέ πρός ἑαυτοῦ καί μήτε ὁ πλούσιος κατά ὁ πένης μήτε ὁ μέγας κατά ὁ μικρός μήτε ὁ νέος κατά ὁ γέρων γίγνομαι , ἀλλά πᾶς κατά ὁ ἰσομοιρία εἰρηνεύω . εἰμί οὗτος βλέπω , πάντως ἐννοέω , ὅτι ἄρχω παρουσία ὁ ὁμόνοια πρυτανεύω , κἀν μή ὁράω αὐτός . μέν γάρ ἀταξία ἀναρχία εἰμί γνώρισμα , ὁ δέ τάξις ὁ ἡγεμονεύω . καί γάρ καί ὁ ἐν ὁ σῶμα ὁ μέλος πρός ἑαυτοῦ συμφωνία ὁράω , ὅτι οὖον μάχομαι ὁ ὀφθαλμός ὁ ἀκοή οὐδέ ὁ χείρ ὁ πούς στασιάζω , ἀλλά ἕκαστος ὁ ἴδιος ἀποτελέω χρεία ἀστασίαστος , ἐννοέω ἐκ οὗτος πάντως εἰμί ψυχή ἐν ὁ σῶμα ὁ οὗτος ἡγεμονεύω , κἀν μή βλέπω αὐτός . οὕτως ἐν ὁ ὁ πᾶς τάξις καί ἁρμονία ὁ ὁ πᾶς ἡγεμών νοέω ἀνάγκη θεός καί οὗτος εἷς καί οὖον πολύς . καί ὁ τάξις δέ οὗτος ὁ διακόσμησις καί ὁ ὁ πᾶς μετά ὁμόνοια ἁρμονία , οὖον πολύς , ἀλλά εἷς ὁ αὐτός ἄρχω καί ἡγεμών δείκνυμι λόγος . οὐ εἄν γάρ , εἴπερ εἰμί πολύς ὁ κτίσις ἄρχω , σῴζω τοιοῦτος τάξις ὁ πᾶς . ἀλλά εἰμί πάλιν ἄτακτος πᾶς διά ὁ πολύς , ἕλκω ἕκαστος πρός ὁ ἑαυτοῦ βούλησις ὁ πᾶς καί μάχομαι πρός ὁ ἕτερος . ὥσπερ γάρ λέγω ὁ πολυθεότης ἀθεότης εἰμί , οὕτως ἀνάγκη ὁ πολυαρχία ἀναρχία εἰμί . ἕκαστος γάρ ὁ ὁ ἕτερος ἀρχή ἀναιρέω , οὐδείς φαίνω λοιπός ὁ ἄρχω , ἀλλά εἰμί ἀναρχία παρά πᾶς . ἔνθα δέ μή εἰμί ἄρχω , ἐκεῖ πάντως ἀταξία γίγνομαι . καί ἔμπαλιν ὁ ὁ πολύς καί διάφορος εἷς τάξις καί Ὁμόνοια εἷς καί ὁ ἄρχω δείκνυμι . καθάπερ γάρ εἰμί τις πόρρωθεν ἀκούω λύρα ἐκ πολύς καί διάφορος νευρά σύγκειμαι καί θαυμάζω οὗτος ὁ ἁρμονία ὁ συμφωνία , ὅτι μή μόνος ὁ βαρύς ὁ ἦχος ἀποτελέω μηδέ μόνος ὁ ὀξύς μηδέ μόνος ὁ μέσος , ἀλλά πᾶς κατά ὁ ἴσος ἀντίστασις ἀλλήλων συνηχέω . καί πάντως ἐκ οὗτος ἐννοέω οὐ ἑαυτοῦ κινέω ὁ λύρα , ἀλλά οὐδέ ὑπό πολύς αὐτός τύπτω . εἷς δέ εἰμί μουσικός , ὁ ἕκαστος νευρά ἦχος πρός ὁ ἐναρμόνιος συμφωνία κεράννυμι ὁ ἐπιστήμη , κἀν μή οὗτος βλέπω . οὗτος παναρμόνιος εἰμί ὁ τάξις ἐν ὁ κόσμος πᾶς καί μήτε ὁ ἄνω πρός ὁ κάτω μήτε ὁ κάτω πρός ὁ ἄνω στασιάζω , ἀλλά εἷς ὁ πᾶς ἀποτελέω τάξις , εἷς καί μή πολύς νοέω ἀκόλουθος εἰμί ὁ ἄρχω καί βασιλεύς ὁ πᾶς κτίσις , ὁ ὁ ἑαυτοῦ φάος ὁ πᾶς καταλάμπω καί κινέω .