athanasius-theology.contra-gentes 37
Οὐκ ἂν οὖν μαχόμενα καὶ ἐναντία ὄντα τῇ φύσει ἑαυτὰ συνήγαγον , εἰ μὴ κρείττων ἦν καὶ κύριος ὁ συνδήσας αὐτά , ᾧ καὶ αὐτὰ τὰ στοιχεῖα ὥσπερ δοῦλα δεσπότῃ ὑπακούοντα εἴκει καὶ πείθεται , καὶ οὐκ εἰς τὴν ἑαυτοῦ φύσιν ἕκαστον σκοποῦν ἀντιμάχεται πρὸς τὸ ἕτερον , ἀλλὰ τὸν συνδήσαντα κύριον γινώσκοντα ὁμόνοιαν ἔχουσι πρὸς ἑαυτά , φύσει μὲν ὄντα ἐναντία , τῇ δὲ τοῦ κυβερνῶντος βουλήσει φιλιάζοντα . ἐπεὶ εἰ μὴ κρείττονι προστάξει ἐγεγόνει τούτων μία κρᾶσις , πῶς ἂν τὸ βαρὺ τῷ ἐλαφρῷ ἢ τὸ ξηρὸν τῷ ὑγρῷ ἢ τὸ περιφερὲς τῷ ὀρθῷ ἢ τὸ πῦρ τῷ ψυχρῷ ἢ ὅλως ἡ θάλασσα τῇ γῇ ἢ ὁ ἥλιος τῇ σελήνῃ ἢ τὰ ἄστρα τῷ οὐρανῷ καὶ ὁ ἀὴρ ταῖς νεφέλαις ἐμίγη καὶ συνῆλθεν ἀνομοίου οὔσης τῆς ἑκάστου πρὸς τὸ ἕτερον φύσεως ; ἔμελλε γὰρ καὶ μεγάλη στάσις γίγνεσθαι αὐτά , τοῦ μὲν καίοντος , τοῦ δὲ ψύχοντος , καὶ τοῦ μὲν βαρέος κάτω , τοῦ δὲ κούφου ἐκ τῶν ἐναντίων ἄνω ἕλκοντος , καὶ τοῦ μὲν ἡλίου φωτίζοντος , τοῦ δὲ ἀέρος σκοτίζοντος . καὶ τὰ ἄστρα ἐστασίασαν ἂν πρὸς ἑαυτά , ὅτι τὰ μὲν ἀνωτέρω , τὰ δὲ κατωτέρω τὴν θέσιν ἔχει . καὶ ἡ νὺξ δὲ οὐκ ἂν παρεχώρησε τῇ ἡμέρᾳ , ἀλλὰ ἔμενεν ἂν πάντως μαχομένη πρὸς αὐτὴν καὶ στασιάζουσα . τούτων δὲ γιγνομένων λοιπὸν ἦν ἰδεῖν οὐκέτι κόσμον ἀλλ’ ἀκοσμίαν , οὐκέτι τάξιν ἀλλ’ ἀταξίαν , οὐκέτι σύστασιν ἀλλ’ ἀσύστατον τὸ ὅλον , οὐκέτι μέτρα ἀλλ’ ἀμετρίαν . τῇ γὰρ ἑκάστου στάσει καὶ μάχῃ ἢ πάντα ἀνῃροῦντο ἢ τὸ κρατοῦν μόνον ἐφαίνετο . καὶ τοῦτο πάλιν τὴν τοῦ παντὸς ἀκοσμίαν ἐδείκνυε . μόνον γὰρ γενόμενον καὶ λειπόμενον τῇ τῶν ἄλλων χρείᾳ , ἀνάρμοστον τὸ ὅλον ἐποίει . ὥσπερ εἰ καὶ μόνος ποῦς καὶ μόνη χεὶρ ἀπομείνασα , οὐκ ἂν ἔσωσεν ὁλόκληρον τὸ σῶμα . ποῖος γὰρ κόσμος ἦν , εἰ μόνον ἥλιος ἔφαινεν ἢ σελήνη μόνη περιεπόλει ἢ νὺξ μόνη ἦν ἢ ἡμέρα ἀεὶ ἐτύγχανε ; ποία δὲ πάλιν ἦν ἁρμονία , εἰ μόνος ἦν ὁ οὐρανὸς χωρὶς τῶν ἄστρων ἢ τὰ ἄστρα χωρὶς τοῦ οὐρανοῦ ; τί δὲ καὶ χρήσιμον , εἰ μόνη θάλαττα ἦν καὶ εἰ μόνη γῆ χωρὶς ὑδάτων καὶ τῶν ἄλλων τῆς κτίσεως μερῶν ἔκειτο ; πῶς δ’ ἂν καὶ ἄνθρωπος ἐφάνη ἢ ὅλως ζῶον ἐπὶ γῆς , τῶν στοιχείων πρὸς ἑαυτὰ στασιαζόντων καὶ ἑνὸς ὄντος τοῦ κρατοῦντος καὶ μὴ δυναμένου πρὸς τὴν τῶν σωμάτων σύστασιν ἀρκεῖν ; οὐκ ἂν γὰρ ἐκ μόνου θερμοῦ ἢ μόνου ψυχροῦ ἢ μόνου ὑγροῦ ἢ ξηροῦ συνέστη τι τῶν ὅλων , ἀλλ’ ἦν ἄτακτα πάντα καὶ ἀσύνθετα καθόλου . ἀλλ’ οὐδ’ ἂν αὐτὸ τὸ δοκοῦν κρατεῖν ἠδυνήθη ἂν συστῆναι χωρὶς τῆς τῶν ἄλλων ἐπικουρίας , οὕτω γὰρ καὶ νῦν συνέστηκεν .
Lemmas: οὐ εἄν οὖν μάχομαι καί ἐναντίος εἰμί ὁ φύσις ἑαυτοῦ συνάγω , εἰμί μή ἀγαθός εἰμί καί κύριος ὁ συνδέω αὐτός , ὅς καί αὐτός ὁ στοιχεῖον ὥσπερ δοῦλος δεσπότης ὑπακούω εἴκω καί πείθω , καί οὐ εἰς ὁ ἑαυτοῦ φύσις ἕκαστος σκοπέω ἀντιμάχομαι πρός ὁ ἕτερος , ἀλλά ὁ συνδέω κύριος γιγνώσκω ὁμόνοια ἔχω πρός ἑαυτοῦ , φύσις μέν εἰμί ἐναντίος , ὁ δέ ὁ κυβερνάω βούλομαι φιλιάζω . ἐπεί εἰμί μή ἀγαθός πρόσταξις γίγνομαι οὗτος εἷς κρᾶσις , πῶς εἄν ὁ βαρύς ὁ ἐλαφρός ἢ ὁ ξηρός ὁ ὑγρός ἢ ὁ περιφερής ὁ ὀρθός ἢ ὁ πῦρ ὁ ψυχρός ἢ ὅλως ὁ θάλασσα ὁ γῆ ἢ ὁ ἥλιος ὁ σελήνη ἢ ὁ ἄστρον ὁ οὐρανός καί ὁ ἀήρ ὁ νεφέλη μίγνυμι καί συνέρχομαι ἀνόμοιος εἰμί ὁ ἕκαστος πρός ὁ ἕτερος φύσις ; μέλλω γάρ καί μέγας στάσις γίγνομαι αὐτός , ὁ μέν καίω , ὁ δέ ψύχω , καί ὁ μέν βαρύς κάτω , ὁ δέ κοῦφος ἐκ ὁ ἐναντίος ἄνω ἕλκω , καί ὁ μέν ἥλιος φωτίζω , ὁ δέ ἀήρ σκοτίζω . καί ὁ ἄστρον στασιάζω εἄν πρός ἑαυτοῦ , ὅτι ὁ μέν ἀνωτέρω , ὁ δέ κατωτέρω ὁ θέσις ἔχω . καί ὁ νύξ δέ οὐ εἄν παραχωρέω ὁ ἡμέρα , ἀλλά μένω εἄν πάντως μάχομαι πρός αὐτός καί στασιάζω . οὗτος δέ γίγνομαι λοιπός εἰμί ὁράω οὐκέτι κόσμος ἀλλά ἀκοσμία , οὐκέτι τάξις ἀλλά ἀταξία , οὐκέτι σύστασις ἀλλά ἀσύστατος ὁ ὅλος , οὐκέτι μέτρον ἀλλά ἀμετρία . ὁ γάρ ἕκαστος στάσις καί μάχομαι ἢ πᾶς ἀναιρέω ἢ ὁ κρατέω μόνος φαίνω . καί οὗτος πάλιν ὁ ὁ πᾶς ἀκοσμία δείκνυμι . μόνος γάρ γίγνομαι καί λείπω ὁ ὁ ἄλλος χρεία , ἀνάρμοστος ὁ ὅλος ποιέω . ὥσπερ εἰμί καί μόνος Ποῦς καί μόνος χείρ ἀπομένω , οὐ εἄν σῴζω ὁλόκληρος ὁ σῶμα . ποῖος γάρ κόσμος εἰμί , εἰμί μόνος ἥλιος φαίνω ἢ σελήνη μόνος περιπολέω ἢ νύξ μόνος εἰμί ἢ ἡμέρα ἀεί τυγχάνω ; ποῖος δέ πάλιν εἰμί ἁρμονία , εἰμί μόνος εἰμί ὁ οὐρανός Χωρὶς ὁ ἄστρον ἢ ὁ ἄστρον Χωρὶς ὁ οὐρανός ; τίς δέ καί χρήσιμος , εἰμί μόνος θάλασσα εἰμί καί εἰμί μόνος γῆ Χωρὶς ὕδωρ καί ὁ ἄλλος ὁ κτίσις μέρος κεῖμαι ; πῶς δέ εἄν καί ἄνθρωπος φαίνω ἢ ὅλως ζῷον ἐπί γῆ , ὁ στοιχεῖον πρός ἑαυτοῦ στασιάζω καί εἷς εἰμί ὁ κράτος καί μή δύναμαι πρός ὁ ὁ σῶμα σύστασις ἀρκέω ; οὐ εἄν γάρ ἐκ μόνος θερμός ἢ μόνος ψυχρός ἢ μόνος ὑγρός ἢ ξηρός συνίστημι τίς ὁ ὅλος , ἀλλά εἰμί ἄτακτος πᾶς καί ἀσύνθετος καθόλου . ἀλλά οὐδέ εἄν αὐτός ὁ δοκέω κρατέω δύναμαι εἄν συνίστημι Χωρὶς ὁ ὁ ἄλλος ἐπικουρία , οὗτος γάρ καί νῦν συνίστημι .