athanasius-theology.contra-gentes 31
Πρῶτον μὲν οὖν οὐ μικρὸν γνώρισμα τοῦ λογικὴν εἶναι τὴν τῶν ἀνθρώπων ψυχὴν ἐκ τοῦ πρὸς τὰ ἄλογα διαλλάττειν αὐτήν . διὰ τοῦτο γὰρ ἐκεῖνα μὲν ἄλογα καλεῖν ἡ φύσις εἴωθεν , ἐπειδὴ τῶν ἀνθρώπων τὸ γένος ἐστὶ λογικόν . ἔπειτα δὲ καὶ τοῦτο πρὸς ἀπόδειξιν οὐ τὸ τυχὸν ἂν εἴη ἐκ τοῦ μόνον τὸν ἄνθρωπον τὰ ἔξωθεν ἑαυτοῦ λογίζεσθαι καὶ ἐνθυμεῖσθαι τὰ μὴ παρόντα καὶ πάλιν ἐπιλογίζεσθαι καὶ κρίσει τὸ κρεῖττον τῶν λογισμῶν αἱρεῖσθαι . τὰ μὲν γὰρ ἄλογα μόνα τὰ παρόντα βλέπει καὶ πρὸς μόνα τὰ ἐν ὀφθαλμοῖς ὁρμᾷ , κἂν μετὰ ταῦτα τὴν βλάβην ἔχῃ . ὁ δὲ ἄνθρωπος οὐ πρὸς τὰ βλεπόμενα ὁρμᾷ , ἀλλὰ τῷ λογισμῷ τὰ διὰ τῶν ὀφθαλμῶν ὁρώμενα κρίνει . πολλάκις γοῦν ὁρμήσας κεκράτηται τῷ λογισμῷ , καὶ λογισάμενος πάλιν ἐπελογίσατο καὶ αἰσθάνεται ἕκαστος , εἰ τῆς ἀληθείας γένοιτο φίλος , ὅτι ἄλλος παρὰ τὰς σωματικὰς αἰσθήσεις ἐστὶν ὁ τῶν ἀνθρώπων νοῦς . διὰ τοῦτο γοῦν ὡς ἄλλος ὢν , αὐτῶν τῶν αἰσθήσεων γίνεται κριτής , καὶ ὧν ἐκεῖναι ἀντιλαμβάνονται , ταῦτα οὗτος διακρίνει καὶ ἀναμιμνήσκει καὶ δείκνυσιν αὐταῖς τὸ κρεῖττον . ὀφθαλμοῦ μὲν γάρ ἐστι μόνον τὸ ὁρᾶν καὶ ὤτων τὸ ἀκούειν καὶ στόματος γεύεσθαι καὶ ρινὸς ὀδμῶν ἀντιλαμβάνεσθαι καὶ χειρῶν τὸ ἅπτεσθαι . ἀλλ’ ἃ δεῖ ὁρᾶν καὶ ἀκούειν , καὶ ὧν ἅπτεσθαι δεῖ καὶ γεύεσθαι καὶ ὀδμᾶσθαι , οὐκέτι τῶν αἰσθήσεών ἐστιν , ἀλλὰ τῆς ψυχῆς καὶ τοῦ ταύτης νοῦ διακρῖναι . ἀμέλει καὶ ξίφους λαβέσθαι δύναται ἡ χεὶρ καὶ δηλητηρίου γεύσασθαι τὸ στόμα , ἀλλ’ οὐκ οἶδεν , ὅτι βλάπτει ταῦτα , εἰ μὴ ὁ νοῦς διακρίνῃ . καὶ ἔοικέ γε τὸ τοιοῦτον , ἵνα ἐπὶ εἰκόνος αὐτὸ θεωρήσωμεν , λύρᾳ καλῶς κατεσκευασμένῃ καὶ τῷ ταύτην κρατοῦντι μουσικῷ μετ’ ἐπιστήμης . ὡς γὰρ αἱ ἐν τῇ λύρᾳ νευραὶ ἑκάστη μὲν ἔχει τὸν ἴδιον φθόγγον , ἡ μὲν βαρύν , ἡ δὲ ὀξύν , ἡ δὲ μέσον , ἡ δὲ ὀξύτονον , ἡ δὲ ἄλλον . ἀδιάκριτος δέ ἐστιν αὐτῶν ἡ ἁρμονία καὶ ἀδιάγνωστος ἡ σύνθεσις χωρὶς τοῦ ἐπιστήμονος . τότε γὰρ καὶ ἡ ἁρμονία αὐτῶν δείκνυται καὶ ἡ σύνταξις ὀρθή , ὅταν ὁ κατέχων τὴν λύραν πλήξῃ τὰς νευρὰς καὶ ἁρμοδίως ἑκάστης ἅψηται , τοῦτον τὸν τρόπον καὶ τῶν αἰσθήσεων ἐν τῷ σώματι ὡς λύρας ἡρμοσμένων , ὅταν ὁ ἐπιστήμων νοῦς αὐτῶν ἡγεμονεύῃ . τότε καὶ διακρίνει ἡ ψυχὴ καὶ οἶδεν ὃ ποιεῖ καὶ πράττει . τοῦτο δὲ μόνον ἴδιον ἀνθρώπων ἐστὶ καὶ τοῦτό ἐστι τὸ λογικὸν τῆς ψυχῆς τῶν ἀνθρώπων , ᾧ χρωμένη διαλλάττει τῶν ἀλόγων καὶ δείκνυσιν , ὅτι ἀληθῶς ἄλλη παρὰ τὸ φαινόμενόν ἐστιν ἐν σώματι . πολλάκις γοῦν κειμένου τοῦ σώματος ἐπὶ γῆς τὰ ἐν οὐρανοῖς φαντάζεται καὶ θεωρεῖ ὁ ἄνθρωπος . καὶ πολλάκις τοῦ σώματος ἠρεμοῦντος καὶ ἡσυχάζοντος καὶ καθεύδοντος κινεῖται ἔνδον ὁ ἄνθρωπος καὶ τὰ ἔξωθεν ἑαυτοῦ θεωρεῖ , χώρας ἀποδημῶν καὶ περιπατῶν καὶ ἀπαντῶν τοῖς γνωρίμοις καὶ πολλάκις διὰ τούτων τὰς μεθ’ ἡμέραν πράξεις ἑαυτοῦ μαντευόμενος καὶ προγινώσκων . τοῦτο δὲ τί ἂν εἴη ἕτερον ἢ ψυχὴ λογική , ἐν ᾗ λογίζεται καὶ νοεῖ τὰ ὑπὲρ ἑαυτὸν ὁ ἄνθρωπος ;
Lemmas: Πρῶτος μέν οὖν οὖον μικρός γνώρισμα ὁ λογικός εἰμί ὁ ὁ ἄνθρωπος ψυχή ἐκ ὁ πρός ὁ ἄλογος διαλλάσσω αὐτός . διά οὗτος γάρ ἐκεῖνος μέν ἄλογος καλέω ὁ φύσις εἴωθα , ἐπεί ὁ ἄνθρωπος ὁ γένος εἰμί λογικός . ἔπειτα δέ καί οὗτος πρός ἀπόδειξις οὖον ὁ τυγχάνω εἄν εἰμί ἐκ ὁ μόνος ὁ ἄνθρωπος ὁ ἔξωθεν ἑαυτοῦ λογίζομαι καί ἐνθυμέομαι ὁ μή πάρειμι καί πάλιν ἐπιλογίζομαι καί κρίσις ὁ ἀγαθός ὁ λογισμός αἱρέω . ὁ μέν γάρ ἄλογος μόνος ὁ πάρειμι βλέπω καί πρός μόνος ὁ ἐν ὀφθαλμός ὁρμάω , κἀν μετά οὗτος ὁ βλάβη ἔχω . ὁ δέ ἄνθρωπος οὖον πρός ὁ βλέπω ὁρμάω , ἀλλά ὁ λογισμός ὁ διά ὁ ὀφθαλμός ὁράω κρίνω . πολλάκις γοῦν ὁρμάω κρατέω ὁ λογισμός , καί λογίζομαι πάλιν ἐπιλογίζομαι καί αἰσθάνομαι ἕκαστος , εἰμί ὁ ἀλήθεια γίγνομαι φίλος , ὅτι ἄλλος παρά ὁ σωματικός αἴσθησις εἰμί ὁ ὁ ἄνθρωπος νόος . διά οὗτος γοῦν ὡς ἄλλος εἰμί , αὐτός ὁ αἴσθησις γίγνομαι κριτής , καί ὅς ἐκεῖνος ἀντιλαμβάνω , οὗτος οὗτος διακρίνω καί ἀναμιμνήσκω καί δείκνυμι αὐτός ὁ ἀγαθός . ὀφθαλμός μέν γάρ εἰμί μόνος ὁ ὁράω καί οὖς ὁ ἀκούω καί στόμα γεύω καί ῥίς ὀδμή ἀντιλαμβάνω καί χείρ ὁ ἅπτω . ἀλλά ὁ δεῖ ὁράω καί ἀκούω , καί ὅς ἅπτω δεῖ καί γεύω καί ὀδμάομαι , οὐκέτι ὁ αἴσθησις εἰμί , ἀλλά ὁ Ψυχή καί ὁ οὗτος νόος διακρίνω . ἀμελέω καί ξίφος λαμβάνω δύναμαι ὁ χείρ καί δηλητήριος γεύω ὁ στόμα , ἀλλά οὐ οἶδα , ὅτι βλάπτω οὗτος , εἰμί μή ὁ νόος διακρίνω . καί ἔοικα γε ὁ τοιοῦτος , ἵνα ἐπί εἰκών αὐτός θεωρέω , λύρα καλῶς κατασκευάζω καί ὁ οὗτος κράτος μουσικός μετά ἐπιστήμη . ὡς γάρ ὁ ἐν ὁ λύρα νευρά ἕκαστος μέν ἔχω ὁ ἴδιος φθόγγος , ὁ μέν βαρύς , ὁ δέ ὀξύς , ὁ δέ μέσος , ὁ δέ ὀξύτονος , ὁ δέ ἄλλος . ἀδιάκριτος δέ εἰμί αὐτός ὁ ἁρμονία καί ἀδιάγνωστος ὁ σύνθεσις Χωρὶς ὁ ἐπιστήμων . τότε γάρ καί ὁ ἁρμονία αὐτός δείκνυμι καί ὁ σύνταξις ὀρθός , ὅταν ὁ κατέχω ὁ λύρα πλήσσω ὁ νευρά καί ἁρμοδίως ἕκαστος ἅπτω , οὗτος ὁ τρόπος καί ὁ αἴσθησις ἐν ὁ σῶμα ὡς λύρα ἁρμόζω , ὅταν ὁ Ἐπιστήμων νόος αὐτός ἡγεμονεύω . τότε καί διακρίνω ὁ ψυχή καί οἶδα ὅς ποιέω καί πράσσω . οὗτος δέ μόνος ἴδιος ἄνθρωπος εἰμί καί οὗτος εἰμί ὁ λογικός ὁ Ψυχή ὁ ἄνθρωπος , ὅς χράω διαλλάσσω ὁ ἄλογος καί δείκνυμι , ὅτι ἀληθής ἄλλος παρά ὁ φαίνω εἰμί ἐν σῶμα . πολλάκις γοῦν κεῖμαι ὁ σῶμα ἐπί γῆ ὁ ἐν οὐρανός φαντάζω καί θεωρέω ὁ ἄνθρωπος . καί πολλάκις ὁ σῶμα ἠρεμέω καί ἡσυχάζω καί καθεύδω κινέω ἔνδον ὁ ἄνθρωπος καί ὁ ἔξωθεν ἑαυτοῦ θεωρέω , χώρα ἀποδημέω καί περιπατέω καί ἀπαντάω ὁ γνώριμος καί πολλάκις διά οὗτος ὁ μετά ἡμέρα πρᾶξις ἑαυτοῦ μαντεύομαι καί προγιγνώσκω . οὗτος δέ τίς εἄν εἰμί ἕτερος ἢ ψυχή λογικός , ἐν ὅς λογίζομαι καί νοέω ὁ ὑπέρ ἑαυτοῦ ὁ ἄνθρωπος ;