athanasius-theology.contra-gentes 46
Ἆρ’ οὖν , ἀνελὼν τὴν τῶν ἐθνῶν ἢ εἰδώλων ἀθεότητα , σεσιώπηκεν ἡ ἔνθεος διδασκαλία καὶ ἁπλῶς ἀφῆκε τὸ τῶν ἀνθρώπων γένος ἄμοιρον τῆς τοῦ θείου γνώσεως φέρεσθαι ; οὐχί γε , ἀλλὰ καὶ προαπαντᾷ τῇ διανοίᾳ λέγουσα · ἄκουε ἰσραήλ , κύριος ὁ θεός σου , κύριος εἷς ἐστι · καὶ πάλιν · ἀγαπήσεις κύριον τὸν θεόν σου ἐν ὅλῃ τῇ καρδίᾳ σου , καὶ ἐν ὅλῃ τῇ ἰσχύϊ σου · καὶ πάλιν · κύριον τὸν θεόν σου προσκυνήσεις καὶ αὐτῷ μόνῳ λατρεύσεις καὶ πρὸς αὐτὸν κολληθήσῃ . ὅτι δὲ καὶ ἡ διὰ πάντων καὶ ἡ εἰς πάντα τοῦ λόγου πρόνοια καὶ διακόσμησις ἀπὸ πάσης τῆς θεοπνεύστου γραφῆς μαρτυρεῖται , ἀρκεῖ τὰ νῦν λεγόμενα δεῖξαι τοῦ λόγου τὴν πίστιν , ᾗ φασιν οἱ θεολόγοι ἄνδρες · ἐθεμελίωσας τὴν γῆν , καὶ διαμένει · τῇ διατάξει σου διαμένει ἡ ἡμέρα · καὶ πάλιν · ψάλατε τῷ θεῷ ἡμῶν ἐν κιθάρᾳ , τῷ περιβάλλοντι τὸν οὐρανὸν ἐν νεφέλαις , τῷ ἑτοιμάζοντι τῇ γῇ ὑετόν , τῷ ἐξαγαγόντι ἐν ὄρεσι χόρτον καὶ χλόην τῇ δουλείᾳ τῶν ἀνθρώπων καὶ διδόντι τοῖς κτήνεσι τροφήν . διὰ τίνος δὲ δίδωσιν ἢ δι’ οὗ καὶ πάντα τὰ γέγονε ; δι’ οὗ γὰρ γέγονε , δι’ αὐτοῦ καὶ ἡ τῶν πάντων ἀκολούθως ἐστὶ πρόνοια . τίς οὖν ἂν εἴη οὗτος ἢ ὁ τοῦ θεοῦ λόγος , περὶ οὗ καὶ ἐν ἑτέρῳ λέγει · τῷ λόγῳ κυρίου οἱ οὐρανοὶ ἐστερεώθησαν καὶ τῷ πνεύματι τοῦ στόματος αὐτοῦ πᾶσα ἡ δύναμις αὐτῶν . καὶ γὰρ τὰ πάντα ἐν αὐτῷ καὶ δι’ αὐτοῦ γενόμενα διαλέγεται , ἀφ’ ὧν καὶ ἡμᾶς πείθει λέγουσα · αὐτὸς εἶπε καὶ ἐγενήθησαν · αὐτὸς ἐνετείλατο καὶ ἐκτίσθησαν · καθὼς καὶ ὁ πάντα μέγας Μωυσῆς ἐν ἀρχῇ τῆς κοσμοποιίας βεβαιοῖ τὸ λεγόμενον ἐξηγούμενος καὶ λέγων · καὶ εἶπεν ὁ θεός · ποιήσωμεν ἄνθρωπον κατ’ εἰκόνα ἡμετέραν καὶ καθ’ ὁμοίωσιν . ἐπειδὴ καὶ τὴν οὐρανοῦ γῆς καὶ πάντων ὑφιστὰς γένεσιν , αὐτῷ εἶπεν ὁ πατήρ · γενηθήτω καὶ συναχθήτω τὰ ὕδατα καὶ ὀφθήτω ἡ ξηρά · καὶ ἐξαγαγέτω ἡ γῆ βοτάνην · καὶ πᾶν ζῶον · ἀφ’ ὧν καὶ Ἰουδαίους ἄν τις ἐλέγξειεν οὐ γνησίως ἐφιστάνοντας ταῖς γραφαῖς . τίνι γάρ , ἄν τις εἴποι πρὸς αὐτούς , ὡμίλει ὁ θεός , ἵνα καὶ προστάττων λαλῇ ; εἰ μὲν οὖν τοῖς γιγνομένοις προσέταττε καὶ ὡμίλει , περιττὸς ἦν ὁ λόγος . οὔπω γὰρ ἦν , ἀλλ’ ἔμελλε γίγνεσθαι . οὐδεὶς δὲ τῷ μὴ ὄντι λαλεῖ οὐδὲ εἰς τὸ γενέσθαι τῷ μηδέπω γενομένῳ προστάττει καὶ λαλεῖ . εἰ γὰρ τοῖς ἐσομένοις προσέττατεν ὁ θεός , ἔδει λέγειν αὐτόν · γενοῦ , οὐρανέ , καὶ γενοῦ , γῆ , καὶ ἔξελθε , βοτάνη , καὶ ποιήθητι , ἄνθρωπε . νῦν δὲ τοῦτο μὲν οὐκ ἐποίησε , προστάττει δὲ λέγων · ποιήσωμεν ἄνθρωπον καὶ ἐξελθέτω βοτάνη · ἀφ’ ὧν δείκνυται ὁ θεὸς ὡς πλησίον τινὶ διαλεγόμενος περὶ τούτων . οὐκοῦν ἀνάγκη συνεῖναί τινα τούτῳ , ᾧ καὶ ὁμιλῶν ἐποίει τὰ ὅλα . τίς οὖν ἂν εἴη εἰ μὴ ὁ τούτου λόγος ; τίνι γὰρ ἄν τις φαίη θεὸν ὁμιλεῖν ἢ τῷ ἑαυτοῦ λόγῳ ; ἢ τίς τούτῳ συνῆν ποιοῦντι τὴν γενητὴν πᾶσαν οὐσίαν ἢ ἡ τούτου σοφία ἡ λέγουσα · ἡνίκα ἐποίει τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν γῆν , συμπαρήμην αὐτῷ . ἐν δὲ τῇ οὐρανοῦ καὶ γῆς ὀνομασίᾳ πάντα τὰ ἐν οὐρανῷ καὶ γῇ γενητὰ συμπεριλαμβάνει . συνὼν δὲ ὡς σοφία καὶ ὡς λόγος τὸν πατέρα βλέπων , ἐδημιούργει τὸ πᾶν καὶ συνίστη καὶ διεκόσμει . καὶ δύναμις δὲ ὢν τοῦ πατρὸς τὰ ὅλα εἰς τὸ εἶναι ἰσχυροποιεῖ , ᾗ φησι καὶ ὁ σωτήρ · πάντα ὅσα βλέπω τὸν πατέρα ποιοῦντα , κἀγὼ ὁμοίως ποιῶ . καὶ δι’ αὐτοῦ δὲ καὶ εἰς αὐτὸν τὰ πάντα γεγονέναι οἱ ἱεροὶ τούτου διδάσκουσι μαθηταὶ καὶ ὅτι ἀγαθὸς ἐξ ἀγαθοῦ , γέννημα καὶ ἀληθινὸς υἱὸς ὑπάρχων , δύναμίς ἐστι τοῦ πατρὸς καὶ σοφία καὶ λόγος , οὐ κατὰ μετοχὴν ταῦτα ὢν οὐδὲ ἔξωθεν ἐπιγενομένων τούτων αὐτῷ κατὰ τοὺς αὐτοῦ μετέχοντας καὶ σοφιζομένους δι’ αὐτοῦ καὶ δυνατοὺς καὶ λογικοὺς ἐν αὐτῷ γινομένους , ἀλλ’ αὐτοσοφία , αὐτολόγος , αὐτοδύναμις ἰδία τοῦ πατρός ἐστιν , αὐτοφῶς , αὐτοαλήθεια , αὐτοδικαιοσύνη , αὐτοαρετὴ καὶ μὴν καὶ χαρακτὴρ καὶ ἀπαύγασμα καὶ εἰκών . καὶ συνελόντι φράσαι , καρπὸς παντέλειος τοῦ πατρὸς ὑπάρχει καὶ μόνος ἐστὶν υἱός , εἰκὼν ἀπαράλλακτος τοῦ πατρός .
Lemmas: ἆρα οὖν , ἀναιρέω ὁ ὁ ἔθνος ἢ εἴδωλον ἀθεότης , σιωπάω ὁ ἔνθεος διδασκαλία καί ἁπλόος ἀφίημι ὁ ὁ ἄνθρωπος γένος ἄμοιρος ὁ ὁ θεῖον γνῶσις φέρω ; οὐ γε , ἀλλά καί προαπαντάω ὁ διάνοια λέγω · ἀκούω Ἰσραήλ , κύριος ὁ θεός σύ , κύριος εἷς εἰμί · καί πάλιν · ἀγαπάω κύριος ὁ θεός σύ ἐν ὅλος ὁ Καρδία σύ , καί ἐν ὅλος ὁ ἰσχύς σύ · καί πάλιν · κύριος ὁ θεός σύ προσκυνέω καί αὐτός μόνος λατρεύω καί πρός αὐτός κολλάω . ὅτι δέ καί ὁ διά πᾶς καί ὁ εἰς πᾶς ὁ λόγος πρόνοια καί διακόσμησις ἀπό πᾶς ὁ θεόπνευστος γραφεύς μαρτυρέω , ἀρκέω ὁ νῦν λέγω δείκνυμι ὁ λόγος ὁ πίστις , ὅς φημί ὁ θεολόγος ἀνήρ · θεμελιόω ὁ γῆ , καί διαμένω · ὁ διάταξις σύ διαμένω ὁ ἡμέρα · καί πάλιν · ψάλλω ὁ θεός ἐγώ ἐν κιθάρα , ὁ περιβάλλω ὁ οὐρανός ἐν νεφέλη , ὁ ἑτοιμάζω ὁ γῆ ὑετός , ὁ ἐξάγω ἐν ὄρος χόρτος καί χλόη ὁ δουλεία ὁ ἄνθρωπος καί δίδωμι ὁ κτῆνος τροφή . διά τίς δέ δίδωμι ἢ διά ὅς καί πᾶς ὁ γίγνομαι ; διά ὅς γάρ γίγνομαι , διά αὐτός καί ὁ ὁ πᾶς ἀκόλουθος εἰμί πρόνοια . τίς οὖν εἄν εἰμί οὗτος ἢ ὁ ὁ θεός λόγος , περί ὅς καί ἐν ἕτερος λέγω · ὁ λόγος κύριος ὁ οὐρανός στερεόω καί ὁ πνεῦμα ὁ στόμα αὐτός πᾶς ὁ δύναμις αὐτός . καί γάρ ὁ πᾶς ἐν αὐτός καί διά αὐτός γίγνομαι διαλέγω , ἀπό ὅς καί ἐγώ πείθω λέγω · αὐτός εἶπον καί γίγνομαι · αὐτός ἐντέλλω καί κτίζω · καθώς καί ὁ πᾶς μέγας Μωυσῆς ἐν ἀρχή ὁ κοσμοποιία βεβαιόω ὁ λέγω ἐξηγέομαι καί λέγω · καί εἶπον ὁ θεός · ποιέω ἄνθρωπος κατά εἰκών ἡμέτερος καί κατά ὁμοίωσις . ἐπεί καί ὁ οὐρανός γῆ καί πᾶς ὑφίστημι γένεσις , αὐτός εἶπον ὁ πατήρ · γίγνομαι καί συνάγω ὁ ὕδωρ καί ὁράω ὁ ξηρός · καί ἐξάγω ὁ γῆ βοτάνη · καί πᾶς ζῷον · ἀπό ὅς καί Ἰουδαῖος ἄν τις ἐλέγχω οὖον γνήσιος ἐφιστάνω ὁ γραφεύς . τίς γάρ , ἄν τις εἶπον πρός αὐτός , ὁμιλέω ὁ θεός , ἵνα καί προστάσσω λαλέω ; εἰμί μέν οὖν ὁ γίγνομαι προστάσσω καί ὁμιλέω , περισσός εἰμί ὁ λόγος . οὔπω γάρ εἰμί , ἀλλά μέλλω γίγνομαι . οὐδείς δέ ὁ μή εἰμί λαλέω οὐδέ εἰς ὁ γίγνομαι ὁ μηδέπω γίγνομαι προστάσσω καί λαλέω . εἰμί γάρ ὁ εἰμί προστάσσω ὁ θεός , ἐσθίω λέγω αὐτός · γίγνομαι , οὐρανός , καί γίγνομαι , γῆ , καί ἐξέρχομαι , βοτάνη , καί ποιέω , ἄνθρωπος . νῦν δέ οὗτος μέν οὐ ποιέω , προστάσσω δέ λέγω · ποιέω ἄνθρωπος καί ἐξέρχομαι βοτάνη · ἀπό ὅς δείκνυμι ὁ θεός ὡς πλησίος τις διαλέγω περί οὗτος . οὐκοῦν ἀνάγκη σύνειμι τις οὗτος , ὅς καί ὁμιλέω ποιέω ὁ ὅλος . τίς οὖν εἄν εἰμί εἰμί μή ὁ οὗτος λόγος ; τίς γάρ ἄν τις φημί θεός ὁμιλέω ἢ ὁ ἑαυτοῦ λόγος ; ἢ τίς οὗτος σύνειμι ποιέω ὁ γενητός πᾶς οὐσία ἢ ὁ οὗτος σοφία ὁ λέγω · ἡνίκα ποιέω ὁ οὐρανός καί ὁ γῆ , συμπάρειμι αὐτός . ἐν δέ ὁ οὐρανός καί γῆ ὀνομασία πᾶς ὁ ἐν οὐρανός καί γῆ γενητός συμπεριλαμβάνω . σύνειμι δέ ὡς σοφία καί ὡς λόγος ὁ πατήρ βλέπω , δημιουργέω ὁ πᾶς καί συνίστημι καί διακοσμέω . καί δύναμις δέ εἰμί ὁ πατήρ ὁ ὅλος εἰς ὁ εἰμί ἰσχυροποιέω , ὅς φημί καί ὁ σωτήρ · πᾶς ὅσος βλέπω ὁ πατήρ ποιέω , ἐγώ ὁμοίως ποιέω . καί διά αὐτός δέ καί εἰς αὐτός ὁ πᾶς γίγνομαι ὁ ἱερός οὗτος διδάσκω μαθητής καί ὅτι ἀγαθός ἐκ ἀγαθός , γέννημα καί ἀληθινός υἱός ὑπάρχω , δύναμις εἰμί ὁ πατήρ καί σοφία καί λόγος , οὖον κατά μετοχή οὗτος εἰμί οὐδέ ἔξωθεν ἐπιγίγνομαι οὗτος αὐτός κατά ὁ αὐτός μετέχω καί σοφίζω διά αὐτός καί δυνατός καί λογικός ἐν αὐτός γίγνομαι , ἀλλά αὐτοσοφία , αὐτολόγος , αὐτοδύναμις ἴδιος ὁ πατήρ εἰμί , αὐτόφως , αὐτοαλήθεια , αὐτοδικαιοσύνη , αὐτοαρετή καί μήv καί χαρακτήρ καί ἀπαύγασμα καί εἰκών . καί συναιρέω φράζω , καρπός1 παντέλειος ὁ πατήρ ὑπάρχω καί μόνος εἰμί υἱός , εἰκών ἀπαράλλακτος ὁ πατήρ .