athanasius-theology.contra-gentes 39
Οὐδὲ γὰρ πολλοὺς εἶναι δεῖ νομίζειν τοὺς τῆς κτίσεως ἄρχοντας καὶ ποιητάς , ἀλλὰ πρὸς εὐσέβειαν ἀκριβῆ καὶ ἀλήθειαν ἕνα τὸν ταύτης δημιουργὸν πιστεύειν προσήκει , καὶ τοῦτο τῆς κτίσεως αὐτῆς ἐμφανῶς δεικνυούσης . γνώρισμα γὰρ ἀσφαλὲς τοῦ ἕνα τὸν ποιητὴν εἶναι τοῦ παντός ἐστι τοῦτο μὴ πολλοὺς , ἀλλ’ ἕνα εἶναι τὸν κόσμον . ἔδει γάρ , εἴπερ ἦσαν πολλοὶ θεοί , πολλοὺς εἶναι καὶ διαφόρους τοὺς κόσμους . οὔτε γὰρ ἔπρεπε τοὺς πολλοὺς ἕνα κόσμον κατασκευάζειν οὔτε τὸν ἕνα ὑπὸ πολλῶν ποιεῖσθαι διὰ τὰ ἐκ τούτων δεικνύμενα ἄτοπα . πρῶτον μὲν ὅτι , εἰ ὑπὸ πολλῶν ὁ εἷς ἐγεγόνει κόσμος , ἀσθένεια τῶν ποιησάντων ἦν , ὅτι ἐκ πολλῶν ἓν ἔργον ἀπετελέσθη . καὶ ἐκ τούτου γνώρισμα οὐ τὸ τυχὸν ἦν τῆς ἀτελοῦς ἑκάστου πρὸς τὸ ποιεῖν ἐπιστήμης . εἰ γὰρ ἤρκει εἷς , οὐκ ἂν οἱ πολλοὶ τὴν ἀλλήλων ἀνεπλήρουν ἔλλειψιν . ἐν θεῷ δὲ λέγειν εἶναί τι ἐλλιπὲς ἀσεβὲς οὐ μόνον , ἀλλὰ καὶ πέρα τῶν ἀθεμίτων ἐστί . καὶ γὰρ καὶ τεχνίτην ἐν ἀνθρώποις οὐκ ἄν τις εἴποι τέλειον , ἀλλὰ ἀσθενῆ , εἰ μὴ μόνος , ἀλλὰ μετὰ πολλῶν ἓν ἀποτελοίη τὸ ἔργον . εἰ δὲ ἕκαστος μὲν ἠδύνατο τὸ ὅλον ἀποτελέσαι , οἱ πάντες δὲ εἰργάσαντο διὰ τὴν τοῦ γιγνομένου κοινωνίαν , γελοῖον μὲν ἂν εἴη τὸ τοιοῦτον , εἰ διὰ δόξαν ἕκαστος εἰργάσατο , ἵνα μὴ ὡς ἀδύνατος ὑπονοηθῇ . κενοδοξίαν δὲ πάλιν λέγειν ἐν θεοῖς τῶν ἀτοπωτάτων ἐστίν . ἔπειτα εἰ ἕκαστος ἱκανὸς ἦν πρὸς τὴν τοῦ ὅλου δημιουργίαν , τίς ἡ χρεία τῶν πολλῶν , ἑνὸς αὐτάρκους γιγνομένου πρὸς τὸ πᾶν ; ἄλλως τε ἀσεβὲς καὶ ἄτοπον ἂν φανείη , εἰ τὸ μὲν ποίημα ἓν τυγχάνει , οἱ δὲ ποιήσαντες διάφοροι καὶ πολλοί , λόγου ὄντος φυσικοῦ τὸ ἓν καὶ τέλειον τῶν διαφόρων κρεῖττον εἶναι . καὶ τοῦτο καὶ τοῦτο δὲ ἰστέον , ὅτι , εἰ ὑπὸ πολλῶν ὁ κόσμος ἐγεγόνει , διαφόρους εἶχε καὶ τὰς κινήσεις καὶ ἀνομοίους ἑαυτῷ . πρὸς ἕκαστον γὰρ τῶν ποιησάντων ἀποβλέπων , διαφόρους εἶχε καὶ τὰς κινήσεις . ἐν δὲ τῇ διαφορᾷ , καθάπερ εἴρηται πρότερον , πάλιν ἦν ἀκοσμία καὶ τοῦ παντὸς ἀταξία . ἐπειδὴ οὐδὲ ναῦς ὑπὸ πολλῶν κυβερνωμένη κατ’ ὀρθὸν πλευσεῖται , εἰ μὴ εἷς ταύτης τοὺς οἴακας κρατοίη κυβερνήτης . οὐδὲ λύρα ὑπὸ πολλῶν κρουομένη σύμφωνον ἀποτελέσει τὸν ἦχον , εἰ μὴ εἷς ὁ ταύτην πλήττων εἴη τεχνίτης . οὐκοῦν μιᾶς οὔσης τῆς κτίσεως καὶ ἑνὸς ὄντος κόσμου καὶ μιᾶς τῆς τούτου τάξεως , ἕνα δεῖ νοεῖν εἶναι καὶ τὸν ταύτης βασιλέα καὶ δημιουργόν . διὰ τοῦτο γὰρ καὶ αὐτὸς ὁ δημιουργὸς ἕνα τὸν σύμπαντα κόσμον πεποίηκεν , ἵνα μὴ τῇ τῶν πολλῶν συστάσει πολλοὶ καὶ οἱ δημιουργοὶ νομίζοιντο , ἀλλ’ ἑνὸς ὄντος τοῦ ποιήματος , εἷς καὶ ὁ τούτου ποιητὴς πιστεύηται . καὶ οὐχ ὅτι εἷς ἐστιν ὁ δημιουργός , διὰ τοῦτο καὶ εἷς ἐστιν ὁ κόσμος . ἠδύνατο γὰρ καὶ ἄλλους κόσμους ποιῆσαι ὁ θεός . ἀλλ’ ὅτι εἷς ἐστιν ὁ κόσμος ὁ γενόμενος , ἀνάγκη καὶ τὸν τούτου δημιουργὸν ἕνα πιστεύειν εἶναι .
Lemmas: οὐδέ γάρ πολύς εἰμί δεῖ νομίζω ὁ ὁ κτίσις ἄρχω καί ποιητής , ἀλλά πρός εὐσέβεια ἀκριβής καί ἀλήθεια εἷς ὁ οὗτος δημιουργός πιστεύω προσήκω , καί οὗτος ὁ κτίσις αὐτός ἐμφανής δείκνυμι . γνώρισμα γάρ ἀσφαλής ὁ εἷς ὁ ποιητής εἰμί ὁ πᾶς εἰμί οὗτος μή πολύς , ἀλλά εἷς εἰμί ὁ κόσμος . ἐσθίω γάρ , εἴπερ εἰμί πολύς θεός , πολύς εἰμί καί διάφορος ὁ κόσμος . οὔτε γάρ πρέπω ὁ πολύς εἷς κόσμος κατασκευάζω οὔτε ὁ εἷς ὑπό πολύς ποιέω διά ὁ ἐκ οὗτος δείκνυμι ἄτοπος . πρῶτος μέν ὅτι , εἰμί ὑπό πολύς ὁ εἷς γίγνομαι κόσμος , ἀσθένεια ὁ ποιέω εἰμί , ὅτι ἐκ πολύς εἷς ἔργον ἀποτελέω . καί ἐκ οὗτος γνώρισμα οὖον ὁ τυγχάνω εἰμί ὁ ἀτελής ἕκαστος πρός ὁ ποιέω ἐπιστήμη . εἰμί γάρ ἀρκέω εἷς , οὐ εἄν ὁ πολύς ὁ ἀλλήλων ἀναπληρόω ἔλλειψις . ἐν θεός δέ λέγω εἰμί τίς ἐλλιπής ἀσεβής οὖον μόνος , ἀλλά καί πέρα ὁ ἀθέμιστος εἰμί . καί γάρ καί τεχνίτης ἐν ἄνθρωπος οὐ ἄν τις εἶπον τέλειος , ἀλλά ἀσθενής , εἰμί μή μόνος , ἀλλά μετά πολύς εἷς ἀποτελέω ὁ ἔργον . εἰμί δέ ἕκαστος μέν δύναμαι ὁ ὅλος ἀποτελέω , ὁ πᾶς δέ ἐργάζομαι διά ὁ ὁ γίγνομαι κοινωνία , γελοῖος μέν εἄν εἰμί ὁ τοιοῦτος , εἰμί διά δόξα ἕκαστος ἐργάζομαι , ἵνα μή ὡς ἀδύνατος ὑπονοέω . κενοδοξία δέ πάλιν λέγω ἐν θεός ὁ ἄτοπος εἰμί . ἔπειτα εἰμί ἕκαστος ἱκανός εἰμί πρός ὁ ὁ ὅλος δημιουργία , τίς ὁ χρεία ὁ πολύς , εἷς αὐτάρκης γίγνομαι πρός ὁ πᾶς ; ἄλλως τε ἀσεβής καί ἄτοπος εἄν φαίνω , εἰμί ὁ μέν ποίημα εἷς τυγχάνω , ὁ δέ ποιέω διάφορος καί πολύς , λόγος εἰμί φυσικός ὁ εἷς καί τέλειος ὁ διάφορος ἀγαθός εἰμί . καί οὗτος καί οὗτος δέ ἰστέον , ὅτι , εἰμί ὑπό πολύς ὁ κόσμος γίγνομαι , διάφορος ἔχω καί ὁ κινέω καί ἀνόμοιος ἑαυτοῦ . πρός ἕκαστος γάρ ὁ ποιέω ἀποβλέπω , διάφορος ἔχω καί ὁ κινέω . ἐν δέ ὁ διαφορά , καθάπερ εἴρω πρότερος , πάλιν εἰμί ἀκοσμία καί ὁ πᾶς ἀταξία . ἐπεί οὐδέ ναῦς ὑπό πολύς κυβερνάω κατά ὀρθός πλέω , εἰμί μή εἷς οὗτος ὁ Οἴαξ κρατέω κυβερνήτης . οὐδέ λύρα ὑπό πολύς κρούω σύμφωνος ἀποτελέω ὁ ἦχος , εἰμί μή εἷς ὁ οὗτος πλήσσω εἰμί τεχνίτης . οὐκοῦν εἷς εἰμί ὁ κτίσις καί εἷς εἰμί κόσμος καί εἷς ὁ οὗτος τάξις , εἷς δεῖ νοέω εἰμί καί ὁ οὗτος βασιλεύς καί δημιουργός . διά οὗτος γάρ καί αὐτός ὁ δημιουργός εἷς ὁ σύμπας κόσμος ποιέω , ἵνα μή ὁ ὁ πολύς σύστασις πολύς καί ὁ δημιουργός νομίζω , ἀλλά εἷς εἰμί ὁ ποίημα , εἷς καί ὁ οὗτος ποιητής πιστεύω . καί οὐ ὅτι εἷς εἰμί ὁ δημιουργός , διά οὗτος καί εἷς εἰμί ὁ κόσμος . δύναμαι γάρ καί ἄλλος κόσμος ποιέω ὁ θεός . ἀλλά ὅτι εἷς εἰμί ὁ κόσμος ὁ γίγνομαι , ἀνάγκη καί ὁ οὗτος δημιουργός εἷς πιστεύω εἰμί .