athanasius-theology.contra-gentes 47
Τίς οὖν ἄν , τίς ἐξαριθμήσειε τὸν πατέρα , ἵνα καὶ τοῦ λόγου τούτου τὰς δυνάμεις ἐξεύροι ; ἔστι γὰρ ὥσπερ τοῦ πατρὸς λόγος καὶ σοφία , οὕτω καὶ τοῖς γενητοῖς συγκαταβαίνων , γίνεται πρὸς τὴν τοῦ γεννήτορος γνῶσιν καὶ ἔννοιαν αὐτοαγιασμὸς καὶ αὐτοζωὴ καὶ θύρα καὶ ποιμὴν καὶ ὁδὸς καὶ βασιλεὺς καὶ ἡγεμὼν καὶ ἐπὶ πᾶσι σωτὴρ καὶ ζωοποιὸς καὶ φῶς καὶ πρόνοια τῶν πάντων . τοιοῦτον ἄρα ἀγαθὸν καὶ δημιουργὸν υἱὸν ἔχων ἐξ ἑαυτοῦ ὁ πατήρ , οὐκ ἀφανῆ αὐτὸν τοῖς γενητοῖς ἀπέκρυψεν , ἀλλὰ καὶ ὁσημέραι τοῦτον ἀποκαλύπτει τοῖς πᾶσι διὰ τῆς τῶν πάντων δι’ αὐτοῦ συστάσεως καὶ ζωῆς . ἐν αὐτῷ δὲ καὶ δι’ αὐτοῦ καὶ ἑαυτὸν ἐμφαίνει , καθὼς ὁ σωτήρ φησιν · ἐγὼ ἐν τῷ πατρὶ καὶ ὁ πατὴρ ἐν ἐμοί . ὥστε ἐξ ἀνάγκης εἶναι τὸν λόγον ἐν τῷ γεννήσαντι καὶ τὸν γεννηθέντα σὺν τῷ πατρὶ διαιωνίζειν . τούτων δὲ οὕτως ἐχόντων καὶ οὐδενὸς ἔξωθεν αὐτοῦ τυγχάνοντος , ἀλλὰ καὶ οὐρανοῦ καὶ γῆς καὶ πάντων τῶν ἐν αὐτοῖς ἐξηρτημένων αὐτοῦ , ὅμως ἄνθρωποι παράφρονες , παραγκωνισάμενοι τὴν πρὸς τοῦτον γνῶσιν καὶ εὐσέβειαν , τὰ οὐκ ὄντα πρὸ τῶν ὄντων ἐτίμησαν καὶ ἀντὶ τοῦ ὄντως ὄντος θεοῦ τὰ μὴ ὄντα ἐθεοποίησαν , τῇ κτίσει παρὰ τὸν κτίσαντα λατρεύοντες , πρᾶγμα πάσχοντες ἀνόητον καὶ δυσσεβές . ὅμοιον γὰρ ὡς εἴ τις τὰ ἔργα πρὸ τοῦ τεχνίτου θαυμάσειε καὶ τὰ ἐν τῇ πόλει δημιουργήματα καταπλαγείς , τὸν τούτων δημιουργὸν καταπατοίη . ἢ ὡς εἴ τις τὸ μὲν μουσικὸν ὄργανον ἐπαινοίη , τὸν δὲ συνθέντα καὶ ἁρμοσάμενον ἐκβάλλοι . ἄφρονες καὶ πολὺ τὸν ὀφθαλμὸν πεπηρωμένοι . πῶς γὰρ ἂν ἔγνωσαν ἄλλως οἰκοδομὴν ἢ ναῦν ἢ λύραν , μὴ οὐχὶ τοῦ ναυπηγοῦ ἐργασαμένου καὶ τοῦ ἀρχιτέκτονος οἰκοδομήσαντος καὶ τοῦ μουσικοῦ συνθέντος ; ὥσπερ οὖν ὁ ταῦτα λογιζόμενος μαίνεται καὶ ὑπερέκεινα πάσης μανίας ἐστίν , οὕτως οὔ μοι δοκοῦσιν ὑγιαίνειν τὴν διάνοιαν , οἱ τὸν θεὸν μὴ ἐπιγινώσκοντες , καὶ τὸν τούτου λόγον μὴ θρησκεύοντες τὸν σωτῆρα τῶν πάντων τὸν κύριον ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστόν , δι’ οὗ τὰ πάντα ὁ πατὴρ διακοσμεῖ καὶ συνέχει καὶ προνοεῖται τῶν ὅλων . εἰς ὃν σὺ τὴν πίστιν ἔχων καὶ τὸ θεοσεβές , ὦ φιλόχριστε , χαῖρε καὶ εὔελπις γίνου , ὅτι τῆς εἰς αὐτὸν πίστεως καὶ εὐσεβείας , ἀθανασία καὶ βασιλεία οὐρανῶν ἐστιν ὁ καρπός , μόνον ἐὰν κατὰ τοὺς αὐτοῦ νόμους ἡ ψυχὴ κεκοσμημένη γένηται . ὥσπερ γὰρ τοῖς κατ’ αὐτὸν πολιτευομένοις ἐστὶ τὸ ἔπαθλον ζωὴ αἰώνιος , οὕτως τοῖς τὴν ἐναντίαν καὶ μὴ τὴν τῆς ἀρετῆς ἀτραπὸν ὁδεύουσιν , αἰσχύνη μεγάλη καὶ κίνδυνος ἀσύγνωστος ἐν ἡμέρᾳ κρίσεως , ὅτι καίτοι γνόντες τὴν τῆς ἀληθείας ὁδόν , ἐναντία ὧν ἔγνωσαν ἔπραξαν .
Lemmas: Τῖς οὖν ἄν , τίς ἐξαριθμέω ὁ πατήρ , ἵνα καί ὁ λόγος οὗτος ὁ δύναμις ἐξευρίσκω ; εἰμί γάρ ὥσπερ ὁ πατήρ λόγος καί σοφία , οὗτος καί ὁ γενητός συγκαταβαίνω , γίγνομαι πρός ὁ ὁ γεννήτωρ γνῶσις καί ἔννοια αὐτοαγιασμός καί αὐτοζωή καί θύρα καί ποιμήν καί ὁδός καί βασιλεύς καί ἡγεμών καί ἐπί πᾶς σωτήρ καί ζωοποιός καί φάος καί πρόνοια ὁ πᾶς . τοιοῦτος ἄρα ἀγαθός καί δημιουργός υἱός ἔχω ἐκ ἑαυτοῦ ὁ πατήρ , οὐ ἀφανής αὐτός ὁ γενητός ἀποκρύπτω , ἀλλά καί ὁσημέραι οὗτος ἀποκαλύπτω ὁ πᾶς διά ὁ ὁ πᾶς διά αὐτός σύστασις καί ζωή . ἐν αὐτός δέ καί διά αὐτός καί ἑαυτοῦ ἐμφαίνω , καθώς ὁ σωτήρ φημί · ἐγώ ἐν ὁ πατήρ καί ὁ πατήρ ἐν ἐγώ . ὥστε ἐκ ἀνάγκη εἰμί ὁ λόγος ἐν ὁ γεννάω καί ὁ γεννάω σύν ὁ πατήρ διαιωνίζω . οὗτος δέ οὕτως ἔχω καί οὐδείς ἔξωθεν αὐτός τυγχάνω , ἀλλά καί οὐρανός καί γῆ καί πᾶς ὁ ἐν αὐτός ἐξαρτάω αὐτός , ὅμως ἄνθρωπος παράφρων , παραγκωνίζω ὁ πρός οὗτος γνῶσις καί εὐσέβεια , ὁ οὐ εἰμί πρό ὁ εἰμί τιμάω καί ἀντί ὁ εἰμί εἰμί θεός ὁ μή εἰμί θεοποιώ , ὁ κτίζω παρά ὁ κτίζω λατρεύω , πρᾶγμα πάσχω ἀνόητος καί δυσσεβής . ὅμοιος γάρ ὡς εἰμί τις ὁ ἔργον πρό ὁ τεχνίτης θαυμάζω καί ὁ ἐν ὁ πόλις δημιούργημα καταπλήσσω , ὁ οὗτος δημιουργός καταπατέω . ἢ ὡς εἰμί τις ὁ μέν μουσικός ὄργανον ἐπαινέω , ὁ δέ συντίθημι καί ἁρμόζω ἐκβάλλω . ἄφρων καί πολύς ὁ ὀφθαλμός πηρόω . πῶς γάρ εἄν γιγνώσκω ἄλλως οἰκοδομή ἢ ναῦς ἢ λύρα , μή οὐ ὁ ναυπηγέω ἐργάζομαι καί ὁ ἀρχιτέκτων οἰκοδομέω καί ὁ μουσικός συντίθημι ; ὥσπερ οὖν ὁ οὗτος λογίζομαι μαίνομαι καί ὑπερέκεινα πᾶς μανία εἰμί , οὕτως οὖον ἐγώ δοκέω ὑγιαίνω ὁ διάνοια , ὁ ὁ θεός μή ἐπιγιγνώσκω , καί ὁ οὗτος λόγος μή θρησκεύω ὁ σωτήρ ὁ πᾶς ὁ κύριος ἐγώ Ἰησοῦς Χριστός , διά ὅς ὁ πᾶς ὁ πατήρ διακοσμέω καί συγχέω καί προνοέω ὁ ὅλος . εἰς ὅς σύ ὁ πίστις ἔχω καί ὁ θεοσεβής , εἰμί φιλόχριστος , χαίρω καί εὔελπις γίγνομαι , ὅτι ὁ εἰς αὐτός πίστις καί εὐσέβεια , ἀθανασία καί βασίλειος οὐρανός εἰμί ὁ καρπός , μόνος ἐάν κατά ὁ αὐτός νόμος ὁ ψυχή κοσμέω γίγνομαι . ὥσπερ γάρ ὁ κατά αὐτός πολιτεύω εἰμί ὁ ἔπαθλον ζωή αἰώνιος , οὕτως ὁ ὁ ἐναντίος καί μή ὁ ὁ ἀρετή ἀτραπός ὁδεύω , αἰσχύνη μέγας καί κίνδυνος ασύγγνωστος ἐν ἡμέρα κρίσις , ὅτι καίτοι γιγνώσκω ὁ ὁ ἀλήθεια ὁδός , ἐναντίος ὅς γιγνώσκω πράσσω .