arius-didymus.liber-de-philosophorum-sectis-epitome-ap-stobaeum 3.21
Πάθος δ’ εἶναί φασιν ὁρμὴν πλεονάζουσαν καὶ ἀπειθῆ τῷ αἱροῦντι λόγῳ , ἢ κίνησιν ψυχῆς παρὰ φύσιν ( εἶναι δὲ πάθη πάντα , τῷ γένει , τῆς ψυχῆς , ) διὸ καὶ πᾶσαν πτοίαν πάθος εἶναι , καὶ πάλιν πάθος πτοίαν . Τοῦ δὲ πάθους τοιούτου ὄντος , ὑποληπτέον , τὰ μὲν πρῶτα εἶναι καὶ ἀρχηγά , τὰ δ’ εἰς ταῦτα τὴν ἀναφορὰν ἔχειν . Πρῶτα δ’ εἶναι τῷ γένει ταῦτα τὰ τέσσαρα , ἐπιθυμίαν , φόβον , λύπην , ἡδονήν . Ἐπιθυμίαν μὲν οὖν καὶ φόβον προηγεῖσθαι , τὴν μὲν πρὸς τὸ φαινόμενον ἀγαθόν , τήν δὲ πρὸς τὸ φαινόμενον κακόν . Ἐπιγίγνεσθαι δὲ τούτοις ἡδονὴν καὶ λύπην , ἡδονὴν μέν , ὅταν τυγχάνωμεν ὧν ἐπιθυμοῦμεν , ἢ ἐκφύγωμεν ἃ ἐφοβούμεθα · λύπην δέ , ὅταν ἀποτυγχάνωμεν ὧν ἐπιθυμοῦμεν , ἢ περιπέσωμεν οἷς ἐφοβούμεθα . Ἐπὶ πάντων δὲ τῶν τῆς ψυχῆς παθῶν ἐπὶ δόξας αὐτὰ λέγουσιν εἶναι · παραλαμβάνεσθαι τὴν δόξαν ἀντὶ τῆς ἀσθενοῦς ὑπολήψεως · τὸ δὲ πρόσφατον ἀντὶ τοῦ κινητικοῦ συστολῆς ἀλόγου ἢ ἐπάρσεως . Τὸ δὲ ἄλογον καὶ τὸ παρὰ φύσιν οὐ κοινῶς , ἀλλὰ τὸ μὲν ἄλογον ὅσον τὸ ἀπειθῶς τῷ λόγῳ . Πᾶν γὰρ πάθος βιαστικόν ἐστιν , ὡς καὶ πολλάκις ὁρῶντας τοὺς ἐν τοῖς πάθεσιν ὄντας ὅτι συμφέρει τόδε οὐ ποιεῖν , ὑπὸ τῆς σφοδρότητος ἐκφερομένους , καθάπερ ὑπό τινος ἀπειθοῦς ἵππου , ἀνάγεσθαι πρὸς τὸ ποιεῖν αὐτό , παρ’ ὃ καὶ πολλάκις τινὰς ἐξομολογεῖσθαι λέγοντας τὸ θρυλλούμενον τοῦτο , Γνώμην δ’ ἔχοντά μ’ ἡ φύσις βιάζεται . γνώμην γὰρ λέγει νῦν τὴν εἴδησιν καὶ γνῶσιν τῶν ὀρθῶν πραγμάτων . Καὶ τὸ παρὰ φύσιν δ’ εἴρηται ἐν τῇ τοῦ πάθους ὑπογραφῇ , ὡς συμβαίνοντος παρὰ τὸν ὀρθὸν καὶ κατὰ φύσιν λόγον . Πάντες δ’ οἱ ἐν τοῖς πάθεσιν ὄντες ἀποστρέφονται τὸν λόγον , οὐ παραπλησίως δὲ τοῖς ἐξηπατημένοις ἐν ὁτῳοῦν , ἀλλ’ ἰδιαζόντως . Οἱ μὲν γὰρ ἠπατημένοι , λόγου χάριν περὶ τὰς ἀτόμους ἀρχὰς εἶναι , διδαχθέντες ὅτι οὐκ εἰσίν , ἀφίστανται τῆς κρίσεως · οἱ δ’ ἐν τοῖς πάθεσιν ὄντες , κἂν μάθωσι , κἂν μεταδιδαχθῶσιν ὅτι οὐ δεῖ λυπεῖσθαι ἢ φοβεῖσθαι , ἢ ὅλως ἐν τοῖς πάθεσιν εἶναι τῆς ψυχῆς , ὅμως οὐκ ἀφίστανται τούτων , ἀλλ’ ἄγονται ὑπὸ τῶν παθῶν εἰς τὸ ὑπὸ τῆς τούτων κρατεῖσθαι τυραννίδος . Τὴν μὲν οὖν ἐπιθυμίαν λέγουσιν ὄρεξιν εἶναι ἀπειθῆ λόγῳ · αἴτιον δ’ αὐτῆς τὸ δοξάζειν ἀγαθὸν ἐπιφέρεσθαι , οὗ παρόντος εὖ ἀπαλλάξομεν , τῆς δόξης αὐτῆς ἐχούσης τὸ ἀτάκτως κινητικὸν καὶ πρόσφατον . Φόβον δ’ εἶναι ἔκκλισιν ἀπειθῆ λόγῳ , αἴτιον δ’ αὐτοῦ τὸ δοξάζειν κακὸν ἐπιφέρεσθαι , τῆς δόξης τὸ κινητικὸν καὶ πρόσφατον ἐχούσης τοῦ ὄντως αὐτὸ φευκτὸν εἶναι . Λύπην δ’ εἶναι συστολὴν ψυχῆς ἀπειθῆ λόγῳ , αἴτιον δ’ αὐτῆς τὸ δοξάζειν πρόσφατον κακὸν παρεῖναι , ἐφ’ ᾧ καθήκει συστέλλεσθαι . Ἡδονὴν δ’ εἶναι ἔπαρσιν ψυχῆς ἀπειθῆ λόγῳ , αἴτιον δ’ αὐτῆς τὸ δοξάζειν πρόσφατον ἀγαθὸν παρεῖναι , ἐφ’ ᾧ καθήκει ἐπαίρεσθαι . Ὑπὸ μὲν οὖν τὴν ἐπιθυμίαν ὑπάγεται τὰ τοιαῦτα · ὀργὴ καὶ τὰ εἴδη αὐτῆς , ( θυμός , καὶ χόλος καὶ μῆνις , καὶ κότος , καὶ πικρίαι , καὶ τὰ τοιαῦτα , ) ἔρωτες σφοδροί , καὶ πόθοι , καὶ ἵμεροι , καὶ φιληδονίαι , καὶ φιλοπλουσίαι , καὶ φιλοδοξίαι , καὶ τὰ ὅμοια · ὑπὸ δὲ τὴν ἡδονὴν ἐπιχαιρεκακίαι , καὶ ἀσμενισμοί , καὶ γοητεῖαι , καὶ τὰ ὅμοια · ὑπὸ δὲ τὸν φόβον , ὄκνοι καὶ ἀγωνία , καὶ αἰσχύναι καὶ θόρυβοι , καὶ ἐκπλήξεις , καὶ δεισιδαιμονίαι , καὶ δέος , καὶ δείματα · ὑπὸ δὲ τὴν λύπην , φθόνος , ζῆλος , ζηλοτυπία , ἔλεος , πένθος , ἄχθος , ἄχος , ἀνία , ὀδύνη , ἄση . Ὀργὴ μὲν οὖν ἐστιν ἐπιθυμία τιμωρήσασθαι τὸν δοκοῦντα ἠδικηκέναι παρὰ τὸ προσῆκον · θυμὸς δὲ ὀργὴ ἐναρχομένη · χόλος δὲ , ὀργὴ διοιδοῦσα · μῆνις δέ , ὀργὴ εἰς παλαίωσιν ἀποτιθεμένη ἢ ἐναποκειμένη · κότος δέ , ὀργὴ ἐπιτηροῦσα καιρὸν εἰς τιμωρίαν · πικρία δέ , ὀργὴ παραχρῆμα ἐκρηγνυμένη · ἔρως δέ , ἐπιβολὴ φιλοποιίας διὰ κάλλος ἐμφαινόμενον · πάθος δέ , ἐπιθυμία τοῦ ἔτι ἀπόντος · ἵμερος δέ , ἐπιθυμία φίλου ἀπόντος ὁμιλίας · φιληδονία δέ , ἐπιθυμία ἡδονῶν · φιλοπλουτία δέ , πλούτου · φιλοδοξία δέ , δόξης · ἐπιχαιρεκακία δέ , ἡδονὴ ἐπ’ ἀλλοτρίοις κακοῖς · ἀσμενισμὸς δέ , ἡδονὴ ἐπὶ ἀπροσδοκήτοις · γοητεία δέ , ἡδονὴ δι’ ὄψεως κατ’ ἀπάτην · ὄκνος δέ , φόβος μελλούσης ἐνεργείας · ἀγωνία δέ , φόβος διαπτώσεως , καὶ ἑτέρως , φόβος ἥττης · ἔκπληξις δέ , φόβος ἐξ ἀσυνήθους φαντασίας · αἰσχύνη δέ , φόβος ἀδοξίας · θόρυβος δέ , φόβος μετὰ φωνῆς κατεπείγων · δεισιδαιμονία δέ , φόβος θεῶν καὶ δαιμόνων · δέος δέ , φόβος δεινοῦ · δεῖμα δέ , φόβος ἐκ λόγου · φθόνος δέ , λύπη ἐπ’ ἀλλοτρίοις ἀγα , θοῖς · ζῆλος δέ , λύπη ἐπὶ τῷ ἕτερον ἐπιτυγχάνειν ὧν αὐτὸς ἐπιθυμεῖ , αὐτὸν δὲ μή · λέγεσθαι δὲ καὶ ἑτέρως , ζῆλον , μακαρισμοῦ ἔνδειαν , ἤτοι ἄλλου μίμησιν ὡς ἂν κρείττονος · ζηλοτυπίαν δέ , λύπην ἐπὶ τῷ ἕτερον ἐπιτυγχάνειν ὧν αὐτὸς ἐπιθυμεῖ · ἔλεος δέ , λύπην ἐπὶ τὸν τῷ δοκοῦντι ἀναξίως κακοπαθεῖν · πένθος δέ , λύπην ἐπὶ χόλος δὲ , θανάτῳ ἀώρῳ · ἄχθος δέ , λύπην βαρύνουσαν · ἄχος δέ , λύπην ἀφωνίαν ἐμποιοῦσαν · ἀνίαν δέ , λύπην κατὰ διατιμωρίαν · λογισμόν · ὀδύνην δέ , λύπην εἰσδύνουσαν καὶ καθικνου μένην · ἄσην δέ , λύπην μετὰ ῥιπτασμοῦ . Τούτων δὲ τῶν παθῶν τὰ μὲν ἐμφαίνειν τὸ ἐφ’ ᾧ γίγνεται , οἷον ἔλεον , φθόνον ἐπιχαιρεκακίαν , αἰσχύνην · τὰ δὲ τὴν ἰδιότητα τῆς κινήσεως , οἷον ὀδύνην , δεῖμα .
Lemmas: πάθος δέ εἰμί φημί ὁρμή πλεονάζω καί ἀπειθής ὁ αἱρέω λόγος , ἢ κίνησις Ψυχή παρά φύσις ( εἰμί δέ πάθος πᾶς , ὁ γένος , ὁ Ψυχή , ) διό καί πᾶς πτοία πάθος εἰμί , καί πάλιν πάθος πτοία . ὁ δέ πάθος τοιοῦτος εἰμί , ὑποληπτέον , ὁ μέν πρῶτος εἰμί καί ἀρχηγός , ὁ δέ εἰς οὗτος ὁ ἀναφορά ἔχω . Πρότερος δέ εἰμί ὁ γένος οὗτος ὁ τέσσαρες , ἐπιθυμία , φόβος , λύπη , ἡδονή . Ἐπιθυμία μέν οὖν καί φόβος προηγέομαι , ὁ μέν πρός ὁ φαίνω ἀγαθός , ὁ δέ πρός ὁ φαίνω κακός . ἐπιγίγνομαι δέ οὗτος ἡδονά καί λύπη , ἡδονά μέν , ὅταν τυγχάνω ὅς ἐπιθυμέω , ἢ ἐκφεύγω ὁ φοβέω · λύπη δέ , ὅταν ἀποτυγχάνω ὅς ἐπιθυμέω , ἢ περιπίπτω ὅς φοβέω . ἐπί πᾶς δέ ὁ ὁ Ψυχή πάθος ἐπί δόξα αὐτός λέγω εἰμί · παραλαμβάνω ὁ δόξα ἀντί ὁ ἀσθενής ὑπόληψις · ὁ δέ πρόσφατος ἀντί ὁ κινητικός συστολή ἄλογος ἢ ἔπαρσις . ὁ δέ ἄλογος καί ὁ παρά φύσις οὖον κοινῶς , ἀλλά ὁ μέν ἄλογος ὅσος ὁ ἀπειθῶς ὁ λόγος . Πᾶν γάρ πάθος βιαστικός εἰμί , ὡς καί πολλάκις ὁράω ὁ ἐν ὁ πάθος εἰμί ὅτι συμφέρω ὅδε οὖον ποιέω , ὑπό ὁ σφοδρότης ἐκφέρω , καθάπερ ὑπό τις ἀπειθής ἵππος , ἀνάγω πρός ὁ ποιέω αὐτός , παρά ὅς καί πολλάκις τις ἐξομολογέομαι λέγω ὁ θρυλέω οὗτος , Γνώμη δέ ἔχω εἷς ὁ φύσις βιάζομαι . γνώμη γάρ λέγω νῦν ὁ εἴδησις καί γνῶσις ὁ ὀρθός πρᾶγμα . καί ὁ παρά φύσις δέ εἴρω ἐν ὁ ὁ πάθος ὑπογράφω , ὡς συμβαίνω παρά ὁ ὀρθός καί κατά φύσις λόγος . πάνετες δέ ὁ ἐν ὁ πάθος εἰμί ἀποστρέφω ὁ λόγος , οὖον παραπλήσιος δέ ὁ ἐξαπατάω ἐν ὅστις , ἀλλά ἰδιαζόντως . ὁ μέν γάρ ἀπατάω , λόγος χάρις περί ὁ ἄτομος ἀρχή εἰμί , διδάσκω ὅτι οὐ εἰμί , ἀφίστημι ὁ κρίσις · ὁ δέ ἐν ὁ πάθος εἰμί , κἀν μανθάνω , κἀν μεταδιδάσκω ὅτι οὖον δεῖ λυπέω ἢ φοβέω , ἢ ὅλως ἐν ὁ πάθος εἰμί ὁ Ψυχή , ὅμως οὐ ἀφίστημι οὗτος , ἀλλά ἄγω ὑπό ὁ πάθος εἰς ὁ ὑπό ὁ οὗτος κρατέω τυραννίς . ὁ μέν οὖν ἐπιθυμία λέγω ὄρεξις εἰμί ἀπειθής λόγος · αἴτιος δέ αὐτός ὁ δοξάζω ἀγαθός ἐπιφέρω , ὅς πάρειμι εὕω ἀπαλλάσσω , ὁ δόξα αὐτός ἔχω ὁ ἄτακτος κινητικός καί πρόσφατος . Φόβος δέ εἰμί ἔκκλισις ἀπειθής λόγος , αἴτιος δέ αὐτός ὁ δοξάζω κακός ἐπιφέρω , ὁ δόξα ὁ κινητικός καί πρόσφατος ἔχω ὁ εἰμί αὐτός φευκτός εἰμί . λύπη δέ εἰμί συστολή Ψυχή ἀπειθής λόγος , αἴτιος δέ αὐτός ὁ δοξάζω πρόσφατος κακός πάρειμι , ἐπί ὅς καθήκω συστέλλω . Ἡδονή δέ εἰμί ἔπαρσις Ψυχή ἀπειθής λόγος , αἴτιος δέ αὐτός ὁ δοξάζω πρόσφατος ἀγαθός πάρειμι , ἐπί ὅς καθήκω ἐπαίρω . ὑπό μέν οὖν ὁ ἐπιθυμία ὑπάγω ὁ τοιοῦτος · ὀργή καί ὁ εἶδος αὐτός , ( θυμός , καί χόλος καί μῆνις , καί κότος , καί πικρία , καί ὁ τοιοῦτος , ) Ἔρως σφοδρός , καί πόθος , καί ἵμερος , καί φιληδονία , καί φιλοπλούσιος , καί φιλοδοξία , καί ὁ ὅμοιος · ὑπό δέ ὁ ἡδονά ἐπιχαιρεκακία , καί ἀσμενισμός , καί γοητεία , καί ὁ ὅμοιος · ὑπό δέ ὁ φόβος , ὄκνος καί ἀγωνία , καί αἰσχύνω καί θόρυβος , καί ἔκπληξις , καί δεισιδαιμονία , καί δέος , καί δεῖμα · ὑπό δέ ὁ λύπη , φθόνος , ζῆλος , ζηλοτυπία , ἔλεος , πένθος , ἄχθος , ἄχος , ἀνία , ὀδύνη , ἄση . Ὀργή μέν οὖν εἰμί ἐπιθυμία τιμωρέω ὁ δοκέω ἀδικέω παρά ὁ προσήκω · θυμός δέ ὀργή ἐνάρχομαι · χόλος δέ , ὀργή διοιδέω · μῆνις δέ , ὀργή εἰς παλαίωσις ἀποτίθημι ἢ ἐναπόκειμαι · κότος δέ , ὀργή ἐπιτηρέω καιρός εἰς τιμωρία · πικρία δέ , ὀργή παραχρῆμα ἐκρήγνυμι · Ἔρως δέ , ἐπιβολή φιλοποιία διά κάλλος ἐμφαίνω · πάθος δέ , ἐπιθυμία ὁ ἔτι ἄπειμι · ἵμερος δέ , ἐπιθυμία φίλος ἄπειμι ὁμιλία · φιληδονία δέ , ἐπιθυμία ἡδονή · φιλοπλουτία δέ , πλοῦτος · φιλοδοξία δέ , δόξα · ἐπιχαιρεκακία δέ , ἡδονή ἐπί ἀλλότριος κακός · ἀσμενισμός δέ , ἡδονή ἐπί ἀπροσδόκητος · γοητεία δέ , ἡδονή διά ὄψις κατά ἀπάτη · ὄκνος δέ , φόβος μέλλω ἐνέργεια · ἀγωνία δέ , φόβος διάπτωσις , καί ἑτέρως , φόβος ἧσσα · ἔκπληξις δέ , φόβος ἐκ ἀσυνήθης φαντασία · αἰσχύνη δέ , φόβος ἀδοξία · θόρυβος δέ , φόβος μετά φωνή κατεπείγω · δεισιδαιμονία δέ , φόβος θεός καί δαίμων · δέος δέ , φόβος δεινός · δεῖμα δέ , φόβος ἐκ λόγος · φθόνος δέ , λύπη ἐπί ἀλλότριος ἀγα , θέω · ζῆλος δέ , λύπη ἐπί ὁ ἕτερος ἐπιτυγχάνω ὅς αὐτός ἐπιθυμέω , αὐτός δέ μή · λέγω δέ καί ἑτέρως , ζῆλος , μακαρισμός ἔνδεια , ἤτοι ἄλλος μίμησις ὡς εἄν ἀγαθός · ζηλοτυπία δέ , λύπη ἐπί ὁ ἕτερος ἐπιτυγχάνω ὅς αὐτός ἐπιθυμέω · ἔλεος δέ , λύπη ἐπί ὁ ὁ δοκέω ἀνάξιος κακοπαθέω · πένθος δέ , λύπη ἐπί χόλος δέ , θάνατος ἄωρος · ἄχθος δέ , λύπη βαρύνω · ἄχος δέ , λύπη ἀφωνία ἐμποιέω · ἀνία δέ , λύπη κατά διατιμωρια · λογισμός · ὀδύνη δέ , λύπη εἰσδύνω καί καθικνου μένω · ἄση δέ , λύπη μετά ριπτασμός . οὗτος δέ ὁ πάθος ὁ μέν ἐμφαίνω ὁ ἐπί ὅς γίγνομαι , οἷος ἔλεος , φθόνος ἐπιχαιρεκακία , αἰσχύνη · ὁ δέ ὁ ἰδιότης ὁ κίνησις , οἷος ὀδύνη , δεῖμα .