arius-didymus.liber-de-philosophorum-sectis-epitome-ap-stobaeum 3.43
Περὶ δὲ πολιτικῆς ταῦτ’ ἂν εἴη κεφάλαια · πρῶτον μὲν ὅτι συνέστησαν αἱ πόλεις τῇ μὲν διὰ τὸ φύσει κοινωνικὸν εἶναι τὸν ἄνθρωπον , τῇ δὲ διὰ τὸ συμφέρον . Εἶτα ὅτι ἡ τελειοτάτη κοινωνία πόλις ἐστί , καὶ ὅτι πολίτης ἐστίν , ᾧ μέτεστι πολιτικῆς ἀρχῆς . Πόλις δὲ τὸ ἐκ τῶν τοιούτων πλῆθος ἱκανὸν πρὸς αὐτάρκειαν ζωῆς . Τοῦ δὲ πλήθους ὅρον εἶναι τοιοῦτον , ὥστε μήτε τὴν πόλιν ἀσυμπαθῆ , μήτ’ εὐκαταφρόνητον ὑπάρχειν , παρεσκευάσθαι δὲ καὶ τὰ πρὸς τὴν ζωὴν ἀνενδεῶς , καὶ τὰ πρὸς τοὺς ἔξωθεν ἐπιόντας ἱκανῶς . Εἶναι γὰρ τῆς φρονήσεως τὸ μὲν οἰκονομικόν , τὸ δὲ νομοθετικόν , τὸ δὲ πολιτικόν , τὸ δὲ στρατηγικόν . Οἰκονομικὸν μέν , ὡς εἶπον , τὸ διοικητικὸν αὐτοῦ τε καὶ τῶν περὶ οἶκον , νομοθετικὸν δέ , τὸ περὶ τὴν θέσιν καινῶν νόμων , πολιτικὸν δέ , τὸ τῆς πόλεως διοικητικόν , στρατηγικὸν δέ , τὸ περὶ τὴν θεωρίαν καὶ διοίκησιν τῶν στρατοπέδῳ συμφερόντων . Ἄρχειν δ’ ἀναγκαῖον τῶν πόλεων ἢ ἕνα ἢ ὀλίγους ἢ πάντας . Τούτων δὲ ἕκαστον ὀρθῶς ἢ φαύλως ἔχειν . Ὀρθῶς μέν , ὅταν οἱ ἄρχοντες τοῦ κοινῇ συμφέροντος στοχάζωνται · φαύλως δέ , ὅταν τοῦ ἰδίου . Τὸ δὲ φαῦλον παράβασιν εἶναι τοῦ ὀρθοῦ . Βασιλείαν μὲν οὖν καὶ ἀριστοκρατίαν καὶ δημοκρατίαν ἐφίεσθαι τοῦ ὀρθοῦ · τυραννίδα δὲ καὶ ὀλιγαρχίαν καὶ ὀχλοκρατίαν τοῦ φαύλου . Γίγνεσθαι δέ τινα καὶ μικτὴν ἐκ τῶν ὀρθῶν πολιτειῶν ἀρχήν . Μεταβάλλειν δὲ τὰς πολιτείας πολλάκις πρὸς τὸ ἄμεινον καὶ τὸ χεῖρον . Καθόλου δ’ ἀρίστην εἶναι πολιτείαν τὴν κατ’ ἀρετὴν διακεκοσμημένην , χειρίστην δὲ τὴν κατὰ κακίαν . Ἄρχειν δὲ καὶ βουλεύειν καὶ δικάζειν ἐν μὲν ταῑς δημοκρατίαις ἐκ πάντων , ἢ αἱρέσει ἢ κλήρῳ · ἐν δὲ ταῑς ὀλιγαρχίαις ἐκ τῶν εὐπόρων · ἐν δὲ ταῑς ἀριστοκρατίαις ἐκ τῶν ἀρίστων . Στάσεις δ’ ἐν ταῑς πόλεσι γίγνεσθαι τὰς μὲν κατὰ λόγον , τὰς δὲ κατὰ πάθος . Κατὰ λόγον μέν , ὅταν οἱ ἴσοι ὄντες ἄνισα ἔχειν ἀναγκάζωνται · κατὰ πάθος δέ , διὰ τιμήν , ἢ φιλαρχίαν , ἢ κέρδος , ἢ εὐπορίαν . Καταλύεσθαι δὲ τὰς πολιτείας διὰ δύο αἰτίας , ἢ βίᾳ , ἢ ἀπάτῃ . Μονιμωτέρας δὲ γίγνεσθαι τοῦ κοινῇ συμφέροντος ἐπιμελουμένας . Δικαστήρια δέ , καὶ βουλευτήρια , καὶ ἐκκλησίας , καὶ ἀρχὰς διωρίσθαι ταῑς πολιτείαις οἰκείως . Κοινοτάτας δ’ ἀρχὰς εἶναι ἱερωσύνην θεῶν , στρατηγίαν , ναυαρχίαν , ἀγορανομίαν , γυμνασιαρχίαν , γυναικονομίαν , παιδονομίαν , ἀστυνομίαν , ταμιείαν , νομοφυλακίαν , πρακτορείαν . Τούτων δ’ εἶναι τὰς μὲν κατὰ πόλεις , τὰς δὲ κατὰ πόλεμον , τὰς δὲ περὶ τοὺς λιμένας καὶ τὰς ἐμπορίας . Πολιτικοῦ δ’ ἀνδρὸς ἔργον εἶναι καὶ τὸ διορθῶσαι πολιτείαν , ὃ πολὺ χαλεπώτερον φαίνεται τοῦ κτίσαι · καὶ τὸ διανεῖμαι τοῦ πλήθους τῶν ἀνθρώπων τὸ μὲν πρὸς τἀναγκαῖα , τὸ δὲ πρὸς τὰ σπουδαῑα . Δημιουργοὺς μὲν γὰρ καὶ θῆτας καὶ γεωργούς , καὶ ἐμπόρους , πρὸς τὸ ἀναγκαῖον , ὑπηρέτας γὰρ εἶναι τοῖς πολιτικοῑς τούτους · τὸ δὲ μάχιμον πᾶν καὶ βουλευτικὸν κυριώτερον εἶναι , διὰ τὸ ἀρετῆς ἐπιμελεῖσθαι , καὶ περὶ τὰ καλὰ σπουδάζειν . Τούτων δὲ τὸ μὲν πρεσβύτερον προβουλεύειν , τὸ δὲ γεραρώτερον θεραπεύειν τὸ θεῖον , τὸ δὲ νέον ἅπαν προπολεμεῑν . Ταύτην δ’ ἀρχαίαν εἶναι πάνυ τὴν διάταξιν , Αἰγυπτίων πρώτων καταστησαμένων , πολιτικῶν δὲ καὶ τῶν ἄλλων οὐχ ἧττον · καὶ τὸ τὰ ἱερὰ τῶν θεῶν ἐν τοῖς ἐπιφανεστάτοις ἱδρῦσθαι τόποις · καὶ τὸ τῆς τῶν ἰδιωτῶν χώρας τὸ μὲν ἕτερον πρὸς ταῖς ἐσχατιαῑς διατετάχθαι , τὸ δ’ ἕτερον πρὸς τῇ πόλει , ἵνα δύο κλήρων ἑκάστῳ νεμηθέντων , ἀμφότερα τὰ μέρη τῆς χώρας εὐσύνοπτα ὑπάρχῃ . Χρήσιμον δὲ καὶ τὸ νομοθετεῖν συσσίτια ποιεῖσθαι , καὶ τὸ περὶ τῆς κοινῆς παιδείας τῶν τέκνων σπουδάζειν · καὶ τὸ πρὸς τὴν ῥώμην τῶν σωμάτων καὶ τελειότητα δεῑν μήτε νεωτέρων ἄγαν μήτε πρεσβυτέρων τοὺς γάμους ποιεῑσθαι , ἀτελῆ γὰρ γίγνεσθαι κατ’ ἀμφοτέρας τὰς ἡλικίας καὶ τελείως ἀσθενῆ τὰ ἔκγονα . Καὶ τὸ νομοθετεῑν δὲ μηδὲν ἐκτρέφειν πεπηρωμένον , μηδ’ ἐκτιθέναι τέλειον , μηδ’ ἐξαμβλοῦν , συμφορώτατον δήπου . Καὶ τῶν μὲν πολιτικῶν τὰ κεφάλαια ταῦτα .
Lemmas: περι δέ πολιτικός αὐτός εἄν εἰμί κεφάλαιος · πρῶτος μέν ὅτι συνίστημι ὁ πόλις ὁ μέν διά ὁ φύσις κοινωνικός εἰμί ὁ ἄνθρωπος , ὁ δέ διά ὁ συμφέρω . εἶτα ὅτι ὁ τέλειος κοινωνία πόλις εἰμί , καί ὅτι πολίτης εἰμί , ὅς μέτειμι πολιτικός ἀρχή . Πόλις δέ ὁ ἐκ ὁ τοιοῦτος πλῆθος ἱκανός πρός αὐτάρκεια ζωή . ὁ δέ πλῆθος ὅρος εἰμί τοιοῦτος , ὥστε μήτε ὁ πόλις ασυμπαθής , μήτε εὐκαταφρόνητος ὑπάρχω , παρασκευάζω δέ καί ὁ πρός ὁ ζωή ἀνενδεῶς , καί ὁ πρός ὁ ἔξωθεν ἔπειμι ἱκανῶς . εἰμί γάρ ὁ φρόνησις ὁ μέν οἰκονομικός , ὁ δέ νομοθετικός , ὁ δέ πολιτικός , ὁ δέ στρατηγικός . Οἰκονομικόν μέν , ὡς εἶπον , ὁ διοικητικός αὐτός τε καί ὁ περί οἶκος , νομοθετικός δέ , ὁ περί ὁ θέσις καινός νόμος , πολιτικός δέ , ὁ ὁ πόλις διοικητικός , στρατηγικός δέ , ὁ περί ὁ θεωρία καί διοίκησις ὁ στρατόπεδον συμφέρω . ἄρχω δέ ἀναγκαῖος ὁ πόλις ἢ εἷς ἢ ὀλίγος ἢ πᾶς . οὗτος δέ ἕκαστος ὀρθῶς ἢ φαῦλος ἔχω . ὀρθῶς μέν , ὅταν ὁ ἄρχω ὁ κοινός συμφέρω στοχάζομαι · φαῦλος δέ , ὅταν ὁ ἴδιος . ὁ δέ φαῦλος παράβασις εἰμί ὁ ὀρθός . βασιλεία μέν οὖν καί ἀριστοκρατία καί δημοκρατία ἐφίημι ὁ ὀρθός · τυραννίς δέ καί ὀλιγαρχία καί ὀχλοκρατία ὁ φαῦλος . γίγνομαι δέ τις καί μικτός ἐκ ὁ ὀρθός πολιτεία ἀρχή . μεταβάλλω δέ ὁ πολιτεία πολλάκις πρός ὁ ἀγαθός καί ὁ χείρων . Κάθολος δέ ἀγαθός εἰμί πολιτεία ὁ κατά ἀρετή διακοσμέω , κακός δέ ὁ κατά κακία . ἄρχω δέ καί βουλεύω καί δικάζω ἐν μέν ὅς δημοκρατία ἐκ πᾶς , ἢ αἵρεσις ἢ κλῆρος · ἐν δέ ὅς ὀλιγαρχία ἐκ ὁ εὔπορος · ἐν δέ ὅς ἀριστοκρατία ἐκ ὁ Ἀρίστων . στάσις δέ ἐν ὅς πόλις γίγνομαι ὁ μέν κατά λόγος , ὁ δέ κατά πάθος . κατά λόγος μέν , ὅταν ὁ ἴσος εἰμί ἄνισος ἔχω ἀναγκάζω · κατά πάθος δέ , διά τιμή , ἢ φιλαρχία , ἢ κέρδος , ἢ εὐπορία . καταλύω δέ ὁ πολιτεία διά δύο αἴτιος , ἢ βία , ἢ ἀπάτη . μόνιμος δέ γίγνομαι ὁ κοινός συμφέρω ἐπιμελέομαι . δικαστήριον δέ , καί βουλευτήριον , καί ἐκκλησία , καί ἀρχή διά-ὁρίζω ὅς πολιτεία οἰκεῖος . κοινός δέ ἀρχή εἰμί ἱερωσύνη θεός , στρατηγία , ναυαρχία , ἀγορανομία , γυμνασιαρχία , γυναικονομία , παιδονομία , ἀστυνομία , ταμιεία , νομοφυλακία , πρακτορεία . οὗτος δέ εἰμί ὁ μέν κατά πόλις , ὁ δέ κατά πόλεμος , ὁ δέ περί ὁ λιμήν καί ὁ ἐμπορία . πολιτικός δέ ἀνήρ ἔργον εἰμί καί ὁ διορθόω πολιτεία , ὅς πολύς χαλεπός φαίνω ὁ κτίζω · καί ὁ διανέμω ὁ πλῆθος ὁ ἄνθρωπος ὁ μέν πρός ἀναγκαῖος , ὁ δέ πρός ὁ σπουδαῖος . Δημιουργός μέν γάρ καί τίθημι καί γεωργός , καί ἔμπορος , πρός ὁ ἀναγκαῖος , ὑπηρέτης γάρ εἰμί ὁ πολιτικός οὗτος · ὁ δέ μάχιμος πᾶς καί βουλευτικός κύριος εἰμί , διά ὁ ἀρετή ἐπιμελέομαι , καί περί ὁ καλός σπουδάζω . οὗτος δέ ὁ μέν πρέσβυς προβουλεύω , ὁ δέ γεραρός θεραπεύω ὁ θέω , ὁ δέ νέος ἅπας προπολεμέω . οὗτος δέ ἀρχαῖος εἰμί πάνυ ὁ διάταξις , Αἰγύπτιος πρῶτος καθίστημι , πολιτικός δέ καί ὁ ἄλλος οὐ κακός · καί ὁ ὁ ἱερόv ὁ θεός ἐν ὁ ἐπιφανής ἱδρύω τόπος · καί ὁ ὁ ὁ ἰδιώτης χώρα ὁ μέν ἕτερος πρός ὁ ἐσχατιά διατάσσω , ὁ δέ ἕτερος πρός ὁ πόλις , ἵνα δύο κλῆρος ἕκαστος νέμω , ἀμφότερος ὁ μέρος ὁ χώρα εὐσύνοπτος ὑπάρχω . χρήσιμος δέ καί ὁ νομοθετέω συσσίτιον ποιέω , καί ὁ περί ὁ κοινός παιδεία ὁ τέκνον σπουδάζω · καί ὁ πρός ὁ ῥώμη ὁ σῶμα καί τελειότης δήω μήτε νέος ἄγαν μήτε πρέσβυς ὁ γάμος ποιέω , ἀτελής γάρ γίγνομαι κατά ἀμφότερος ὁ ἡλικία καί τέλειος ἀσθενής ὁ ἔκγονος . καί ὁ νομοθετέω δέ μηδείς ἐκτρέφω πηρόω , μηδέ ἐκτίθημι τέλειος , μηδέ ἐξαμβλόω , σύμφορος δήπου . καί ὁ μέν πολιτικός ὁ κεφάλαιος οὗτος .