arius-didymus.liber-de-philosophorum-sectis-epitome-ap-stobaeum 3.8
Τέλος λέγεται πολλαχῶς · ὡς τὸ πέρας , ᾧ ἀντιδιαιρεῖται ἀρχὴ καὶ μέσον · καὶ ὡς τὸ τέλεσμα φορικόν · ὡς τὸ ἀνάλωμα , καθ’ ὃ λέγεται ἀτελής τις καὶ εὐτελής · ὡς ὁ γάμος παρὰ τοῖς Δωριεῦσιν , ἤτοι παρὰ τὸ συμπέρασμα τῆς νεότητος , ἢ διὰ τὸ τελειοῦν τὸν ἄνδρα τῇ πρὸς τὴν γυναῖκα συνόδῳ , καθ’ ὃ τὴν γαμήλιον Ἥραν συζυγίαν καὶ τελείαν ἐπονομάζουσι · τέλος δὲ καὶ γνώσεως καὶ πράξεως καὶ ποιήματος · τὸ καὶ ἀποβαῖνον , ὡς παρ’ Εὐριπίδη · Ἀχαλίνων στομάτων ἀνόμου τ’ ἀφροσύνας τὸ τέλος δυστυχία . Τέλη δὲ λέγονται καὶ αἱ τῶν πολιτειῶν ἀρχαί , τὰ τέλη Λακεδαιμονίων εἰ τύχοι . Παρὰ δ’ Ὁμήρῳ ἐν τῷ τῆς Ἰλιάδος δεκάτῳ · Αἶψα δ’ ἐπὶ Θρῃκῶν ἀνδρῶν τέλος ἷξον ἰόντες · τοῦτο δ’ ἐστὶν ἔναρχον τάγμα . Λέγεται δὲ ὑπὸ τῶν Στωϊκῶν ὁρικῶς , τέλος ἐστὶν οὗ ἕνεκα πάντα πράττεται καθηκόντως , αὐτὸ δὲ πράττεται οὐδενὸς ἕνεκα . Ὑπὸ Κράτητος , οὗ χάριν τἆλλα , αὐτὸ δ’ οὐδενὸς ἕνεκα . Καὶ πάλιν , ἐφ’ ὃ πάντα τὰ ἐν τῷ βίῳ πραττόμενα καθηκόντως τὴν ἀναφορὰν λαμβάνει , αὐτὸ δ’ ἐπ’ οὐδέν . Ὑπὸ δὲ τῶν νεωτέρων Περιπατητικῶν , τῶν ἀπὸ Κριτολάου , τὸ ἐκ πάντων τῶν ἀγαθῶν συμπεπληρωμένον . Τοῦτο δὲ ἦν τὸ ἐκ τῶν τριῶν γενῶν , οὐκ ὀρθῶς . Οὐ γὰρ πάντα τἀγαθὰ μέρη γίνεται τοῦ τέλους · οὔτε γὰρ σωματικά , οὔτε τὰ ἀπὸ τῶν ἐκτός , τὰ δὲ τῆς ψυχικῆς ἀρετῆς ἐνεργήματα μόνης . Κρεῖττον οὖν ἦν εἰπεῖν ἀντὶ τοῦ συμπληρούμενον , ἐνεργούμενον , ἵνα τὸ χρηστικὸν τῆς ἀρετῆς ἐμφαίνηται . Τοῦτο δ’ οἱ κατ’ Ἐπίκουρον φιλοσοφοῦντες οὐ προσδέχονται λέγειν ἐνεργούμενον , διὰ τὸ παθητικὸν ὑποτίθεσθαι τὸ τέλος , οὐ πρακτικόν · ἡδονὴ γάρ · ὅθεν καὶ τὴν ἔννοιαν ἀποδιδόασι τοῦ τέλους τὸ οἰκείως διατεθεῖσθαι ἐξ ἑαυτοῦ πρὸς αὑτὸν χωρὶς τῆς ἐπ’ ἄλλο τι ἀγούσης ἐπιβολῆς . Τὸ μὲν οὖν ὄνομα τοῦ τέλους εὑρίσκεται καὶ παρ’ Ὁμήρῳ « οὐ γὰρ ἔγωγέ τί φημι τέλος χαριέστερον εἶναι . » Ἀλλ’ οὗτος μὲν δημοτελὲς εἰσήγαγε τὸ τέλος , Πλάτων δὲ διέστιξε πρῶτος τὸ κατ’ ἄνδρα καὶ βίον ἰδιάζον , ἔν τε τῷ Τιμαίῳ καὶ τῷ Πρωταγόρᾳ , καί γε τὴν τοῦ σκοποῦ διαφορὰν πρὸς τὸ τέλος . Καὶ ἔστι σκοπὸς μέν , τὸ προκείμενον εἰς τὸ τυχεῖν , οἷον ἀσπὶς τοξόταις · τέλος δέ , τοῦ προκειμένου τεῦξις . Βούλονται γὰρ ἐνέργημα ἡμέτερον εἶναι πρὸς τὸ τέλος . Ὑποτελὲς δ’ ἐστὶ τὸ πρῶτον καὶ οἰκεῖον τοῦ ζῴου πάθος , ἀφ’ οὗ κατήρξατο συναισθάνεσθαι τὸ ζῷον τῆς συστάσεως αὐτοῦ , οὔπω λογικόν , ἀλλ’ ἄλογον , κατὰ τοὺς φυσικοὺς καὶ σπερματικοὺς λόγους , ὥσπερ τὸ θρεπτικὸν καὶ τὸ αἰσθητικὸν καὶ τῶν τοιούτων ἕκαστον ῥίζης τόπον ἐπέχον , οὐδέπω φυτοῦ . Γενόμενον γὰρ τὸ ζῷον ᾠκειώθη τινὶ πάντως εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς , ὅπερ ἐστὶν ὑποτελές , κεῖται δ’ ἔν τινι τῶν τριῶν · ἢ γὰρ ἐν ἡδονῇ , ἢ ἐν ἀοχλησίᾳ , ἢ ἐν τοῖς πρώτοις κατὰ φύσιν . Πρῶτα δ’ ἐστὶ κατὰ φύσιν , περὶ μὲν τὸ σῶμα ἕξις , κίνησις , σχέσις , ἐνέργεια , δύναμις , ὄρεξις , ὑγίεια , ἰσχύς , εὐεξία , εὐαισθησία , κάλλος , τάχος , ἀρτιότης , αἱ τῆς ζωτικῆς ἁρμονίας ποιότητες · περὶ δὲ τὴν ψυχήν , εὐσυνεσία , εὐφυΐα , φιλοπονία , ἐπιμονή , μνήμη , τὰ τούτοις παραπλήσια , ὧν οὐδέπω τεχνοειδὲς οὐδέν , σύμφυτον δὲ μᾶλλον . Τὴν δ’ ὑποτελίδα τῶν ἀρχαίων οὐδεὶς ὠνόμασεν , καίτοι τὸ πρᾶγμα γιγνωσκόντων , τὴν δ’ εὐδαιμονίαν συνωνυμεῖν τῷ τέλει λέγουσιν . Εὐδαιμονία δ’ ἐστὶ τὸ ἄριστον ἐν τῷ βίῳ , ἢ τὸ μέγιστον τῶν ἀγαθῶν , ἢ τὸ κράτιστον . Ταῦτα γάρ ἐστι τῶν περὶ αὐτῆς ἐννοημάτων ἁπλούστερα . Κἂν λέγῃ δέ τις μακαριότητα καὶ τὸ μακαρίως ζῆν , εἰς τὸ αὐτὸ συνδραμεῖται τοῖς τελικοῖς . Προσδιαιρετέον οὖν . Τῶν περὶ τέλους διαλεχθέντων οἱ μὲν ψυχικὸν εἶναι διενοήθησαν , οἱ δὲ σωματικόν , οἱ δὲ μικτὸν ἐξ ἀμφοῖν . Φράσω δὲ παραδείγματος χάριν · ὁ μὲν τοίνυν ἀρετὴν λέγων , τοῦτ’ ἔστιν ἐν ἀρετῇ κείμενον , ψυχικὸν ὑπείληφεν · ὁ δ’ ἡδονήν , σωματικόν · ὁ δὲ τὸ καλῶς καὶ ἡδέως ζῆν , κοινόν . Εἴποι δ’ ἄν τις κἀκείνως , οἱ μὲν λογικόν , οἱ δ’ ἄλογον , οἱ μὲν διανοητικόν , οἱ δὲ παθητικόν . Πάντᾳ δὲ τὴν ἐν τούτοις ὀνόμασιν ἔχοντα διαφορὰν εἰς ταὐτὸ συντρέχει . Ἐκ γὰρ σώματος καὶ ψυχῆς τοῦ ἀνθρώπου συνεστῶτος , ἀνάγκη καὶ τὴν εὐζωΐαν αὐτοῦ περὶ ταῦτα καὶ διὰ τούτων συνίστασθαι . Λέγωμεν οὖν περὶ τῶν πρώτων εὐθὺς ὁποῖοι ἦσαν οἱ ἀπὸ τῶν ψυχικῶν ἀναγόμενοι . Ὅμηρος , δεδόσθω γὰρ τῇ ἀρχαιότητι προνομία , ψυχικὸν ἀπεφήνατο τὸ τῆς εὐδαιμονίας τέλος , καὶ ταῦτα διὰ τοῦ παρεισαγομένου προσώπου σοφωτάτου παρ’ αὐτῷ . Πεποίηται γὰρ Ὀδυσσεὺς ἀναφωνῶν · « οὐ γὰρ ἔγωγέ τί φημι τέλος χαριέστερον εἶναι , ἢ ὅταν εὐφροσύνη μὲν ἔχῃ κατὰ δῆμον ἅπαντα . » Ἡ δ’ εὐφροσύνη ψυχική τίς ἐστι διάθεσις , ἣν ἄν τις ἐξηγήσαιτο καλὴν φρόνησιν , τοῦτο δ’ ἂν ἐκδέξαιτο τὴν ἐπὶ τοῖς καλοῖς φρόνησιν . Ὁμήρῳ μὲν ἀρκέσει προμετρηθὲν τὸ τῆς τιμῆς διὰ τὴν ἀρχαιότητα , ἐπὶ δὲ τοὺς φιλοσόφους ἰτέον .
Lemmas: Τέλος λέγω πολλαχῶς · ὡς ὁ πέρας , ὅς ἀντιδιαιρέω ἀρχή καί μέσος · καί ὡς ὁ τέλεσμα φορικός · ὡς ὁ ἀνάλωμα , κατά ὅς λέγω ἀτελής τις καί εὐτελής · ὡς ὁ γάμος παρά ὁ Δωριεύς , ἤτοι παρά ὁ συμπέρασμα ὁ νεότης , ἢ διά ὁ τελειόω ὁ ἀνήρ ὁ πρός ὁ γυνή σύνοδος , κατά ὅς ὁ γαμήλιος Ἥρα συζυγία καί τέλειος ἐπονομάζω · τέλος δέ καί γνῶσις καί πρᾶξις καί ποίημα · ὁ καί ἀποβαίνω , ὡς παρά Εὐριπίδης · ἀχάλινος στόμα ἄνομος τε ἀφροσύνη ὁ τέλος δυστυχία . Τέλη δέ λέγω καί ὁ ὁ πολιτεία ἀρχή , ὁ τέλος Λακεδαιμόνιος εἰμί τυγχάνω . Παρά δέ Ὅμηρος ἐν ὁ ὁ Ἰλιάς δέκατος · αἶψα δέ ἐπί Θρᾷξ ἀνήρ τέλος ἵκω εἶμι · οὗτος δέ εἰμί ἐνάρχομαι τάγμα . λέγω δέ ὑπό ὁ Στωϊκός ὁρικός , τέλος εἰμί ὅς ἕνεκα πᾶς πράσσω καθήκω , αὐτός δέ πράσσω οὐδείς ἕνεκα . ὑπό Κράτης , ὅς χάρις ἄλλος , αὐτός δέ οὐδείς ἕνεκα . καί πάλιν , ἐπί ὅς πᾶς ὁ ἐν ὁ βίος πράσσω καθήκω ὁ ἀναφορά λαμβάνω , αὐτός δέ ἐπί οὐδείς . ὑπό δέ ὁ νέος περιπατητικός , ὁ ἀπό Κριτόλαος , ὁ ἐκ πᾶς ὁ ἀγαθός συμπληρόω . οὗτος δέ εἰμί ὁ ἐκ ὁ τρεῖς γένος , οὐ ὀρθῶς . οὖον γάρ πᾶς ἀγαθός μέρος γίγνομαι ὁ τέλος · οὔτε γάρ σωματικός , οὔτε ὁ ἀπό ὁ ἐκτός , ὁ δέ ὁ ψυχικός ἀρετή ἐνέργημα μόνος . κρείσσων οὖν εἰμί εἶπον ἀντί ὁ συμπληρόω , ἐνεργέω , ἵνα ὁ χρηστικός ὁ ἀρετή ἐμφαίνω . οὗτος δέ ὁ κατά Ἐπίκουρος φιλοσοφέω οὖον προσδέχομαι λέγω ἐνεργέω , διά ὁ παθητικός ὑποτίθημι ὁ τέλος , οὖον πρακτικός · ἡδονή γάρ · ὅθεν καί ὁ ἔννοια ἀποδίδωμι ὁ τέλος ὁ οἰκεῖος διατίθημι ἐκ ἑαυτοῦ πρός ἑαυτοῦ Χωρὶς ὁ ἐπί ἄλλος τίς ἄγω ἐπιβολεύς . ὁ μέν οὖν ὄνομα ὁ τέλος εὑρίσκω καί παρά Ὅμηρος « οὖον γάρ ἐγώ τίς φημί τέλος χαρίεις εἰμί . » ἀλλά οὗτος μέν δημοτελής εἰσάγω ὁ τέλος , Πλάτων δέ διαστίζω πρῶτος ὁ κατά ἀνήρ καί βίος ἰδιάζον , ἐν τε ὁ Τίμαιος καί ὁ Πρωταγόρας , καί γε ὁ ὁ σκοπός διαφορά πρός ὁ τέλος . καί εἰμί σκοπός μέν , ὁ πρόκειμαι εἰς ὁ τυγχάνω , οἷος ἀσπίς τοξότης · τέλος δέ , ὁ πρόκειμαι τεῦξις . βούλομαι γάρ ἐνέργημα ἡμέτερος εἰμί πρός ὁ τέλος . ὑποτελής δέ εἰμί ὁ πρῶτος καί οἰκέω ὁ ζῷον πάθος , ἀπό ὅς κατάρχω συναισθάνομαι ὁ ζῷον ὁ σύστασις αὐτός , οὔπω λογικός , ἀλλά ἄλογος , κατά ὁ φυσικός καί σπερματικός λόγος , ὥσπερ ὁ θρεπτικός καί ὁ αἰσθητικός καί ὁ τοιοῦτος ἕκαστος ῥίζα τόπος ἐπέχω , οὐδέπω φυτός . γίγνομαι γάρ ὁ ζῷον οἰκειόω τις πάντως εὐθύς ἐκ ἀρχή , ὅσπερ εἰμί ὑποτελής , κεῖμαι δέ ἐν τις ὁ τρεῖς · ἢ γάρ ἐν ἡδονή , ἢ ἐν ἀοχλησία , ἢ ἐν ὁ πρῶτος κατά φύσις . Πρότερος δέ εἰμί κατά φύσις , περί μέν ὁ σῶμα ἕξις , κίνησις , σχέσις , ἐνέργεια , δύναμις , ὄρεξις , ὑγίεια , ἰσχύς , εὐεξία , εὐαισθησία , κάλλος , τάχος , ἀρτιότης , ὁ ὁ ζωτικός ἁρμονία ποιότης · περί δέ ὁ Ψυχή , εὐσυνεσία , εὐφυΐα , φιλοπονία , ἐπιμονή , μνήμη , ὁ οὗτος παραπλήσιος , ὅς οὐδέπω τεχνοειδής οὐδείς , συμφύω δέ μᾶλλον . ὁ δέ ὑποτελίς ὁ ἀρχαῖος οὐδείς ὀνομάζω , καίτοι ὁ πρᾶγμα γιγνώσκω , ὁ δέ εὐδαιμονία συνωνυμέω ὁ τέλος λέγω . Εὐδαιμονία δέ εἰμί ὁ ἀγαθός ἐν ὁ βίος , ἢ ὁ μέγας ὁ ἀγαθός , ἢ ὁ ἀγαθός . οὗτος γάρ εἰμί ὁ περί αὐτός ἐννόημα ἁπλόος . κἀν λέγω δέ τις μακαριότης καί ὁ μακάριος ζῶ , εἰς ὁ αὐτός συντρέχω ὁ τελικός . προσδιαιρετέον οὖν . ὁ περί τέλος διαλέγω ὁ μέν ψυχικός εἰμί διανοέομαι , ὁ δέ σωματικός , ὁ δέ μικτός ἐκ ἄμφω . Φράσω δέ παράδειγμα χάρις · ὁ μέν τοίνυν ἀρετή λέγω , οὗτος εἰμί ἐν ἀρετή κεῖμαι , ψυχικός ὑπολαμβάνω · ὁ δέ ἡδονή , σωματικός · ὁ δέ ὁ καλῶς καί ἡδύς ζῶ , κοινός . εἶπον δέ ἄν τις κἀκεῖνος , ὁ μέν λογικός , ὁ δέ ἄλογος , ὁ μέν διανοητικός , ὁ δέ παθητικός . πάντῃ δέ ὁ ἐν οὗτος ὄνομα ἔχω διαφορά εἰς αὐτός συντρέχω . ἐκ γάρ σῶμα καί Ψυχή ὁ ἄνθρωπος συνίστημι , ἀνάγκη καί ὁ εὐζωΐα αὐτός περί οὗτος καί διά οὗτος συνίστημι . λέγω οὖν περί ὁ πρῶτος εὐθύς ὁποῖος εἰμί ὁ ἀπό ὁ ψυχικός ἀνάγω . Ὅμηρος , δίδωμι γάρ ὁ ἀρχαιότης προνομία , ψυχικός ἀποφαίνω ὁ ὁ εὐδαιμονία τέλος , καί οὗτος διά ὁ παρεισάγω πρόσωπον σοφός παρά αὐτός . ποιέω γάρ Ὀδυσσεύς ἀναφωνέω · « οὖον γάρ ἐγώ τίς φημί τέλος χαρίεις εἰμί , ἢ ὅταν Εὐφρόσυνος μέν ἔχω κατά δῆμος ἅπας . » ὁ δέ Εὐφρόσυνος ψυχικός τίς εἰμί διάθεσις , ὅς ἄν τις ἐξηγέομαι καλός φρόνησις , οὗτος δέ εἄν ἐκδείκνυμι ὁ ἐπί ὁ καλός φρόνησις . Ὅμηρος μέν ἀρκέω προμετρέω ὁ ὁ τιμή διά ὁ ἀρχαιότης , ἐπί δέ ὁ φιλόσοφος εἶμι .