aristoteles.fragmenta 2.88.a
Ἡ δὲ Κρητικὴ πολιτεία πάρεγγυς μέν ἐστι ταύτης ( τῆς Λακωνικῆς ) , ἔχει δὲ μικρὰ μὲν οὐ χεῖρον , τὸ δὲ πλεῖον ἧττον γλαφυρῶς · καὶ γὰρ ἔοικε καὶ λέγεται δὲ τὰ πλεῖστα μεμιμῆσθαι τὴν Κρητικὴν πολιτείαν ἡ τῶν Λακώνων · τὰ δὲ πλεῖστα τῶν ἀρχαίων ἧττον διήρθρωται τῶν νεωτέρων . Φασὶ γὰρ τὸν Λυκοῦργον , ὅτε τὴν ἐπιτροπείαν τὴν Χαριλάου τοῦ βασιλέως καταλιπὼν ἀπεδήμησεν , τότε τὸν πλεῖστον διατρῖψαι χρόνον περὶ τὴν Κρήτην διὰ τὴν συγγένειαν · ἄποικοι γὰρ οἱ Λύκτιοι τῶν Λακώνων ἦσαν · κατέλαβον δ’ οἱ πρὸς τὴν ἀποικίαν ἐλθόντες τὴν τάξιν τῶν νόμων ὑπάρχουσαν ἐν τοῖς τότε κατοικοῦσιν · διὸ καὶ νῦν οἱ περίοικοι τὸν αὐτὸν τρόπον χρῶνται αὐτοῖς , ὡς κατασκευάσαντος Μίνω πρώτου τὴν τάξιν τῶν νόμων.(2 ) Δοκεῖ δ’ ἡ νὴσος καὶ πρὸς τὴν ἀρχὴν τὴν Ἑλληνικὴν πεφυκέναι καὶ κεῖσθαι καλῶς · πάσῃ γὰρ ἐπίκειται τῇ θαλάσσῃ σχεδὸν τῶν Ἑλλήνων ἱδρυμένων περὶ τὴν θάλασσαν πάντων · ἀπέχει γὰρ τῇ μὲν τῆς Πελοποννήσου μικρὸν , τῇ δὲ τῆς Ἀσίας τοῦ περὶ Τριόπιον τόπου καὶ Ῥόδον . Διὸ καὶ τὴν τῆς θαλάσσης ἀρχὴν κατέσχεν ὁ Μίνως , καὶ τὰς νήσους τὰς μὲν ἐχειρώσατο , τὰς δ’ ᾤκισε · τέλος δὲ ἐπιθέμενος τῇ Σικελίᾳ τὸν βίον ἐτελεύτησεν τάξις πρὸς τὴν Λακωνικήν · γεωργοῦσί τε γὰρ τοῖς μὲν εἵλωτες , τοῖς δὲ Κρησὶν οἱ περίοικοι · καὶ συσσίτια παρ’ ἀμφοτέροις ἐστί · καὶ τό γε ἀρχαῖον ἐκάλουν οἱ Λάκωνες οὐ φιδίτια , ἀλλὰ ἄνδρια , καθάπερ οἱ Κρῆτες , ᾗ καὶ δῆλον ὅτι ἐκεῖθεν ἐλήλυθεν . Ἔτι δὲ τῆς πολιτείας ἡ τάξις · οἱ μὲν γὰρ ἔφοροι τὴν αὐτὴν ἔχουσι δύναμιν τοῖς ἐν τῇ Κρήτῃ καλουμένοις κόσμοις , πλὴν οἱ μὲν ἔφοροι πέντε τὸν ἀριθμὸν , οἱ δὲ κόσμοι δέκα εἰσίν . Οἱ δὲ γέροντες τοῖς γέρουσιν , οὓς καλοῦσιν οἱ Κρῆτες βουλὴν , ἴσοι . Βασιλεία δὲ πρότερον μὲν ἦν , εἶτα κατέλυσαν οἱ Κρῆτες · καὶ τὴν ἡγεμονίαν οἱ κόσμοι τὴν κατὰ πόλεμον ἔχουσιν . ( 4 ) Ἐκκλησίας δὲ μετέχουσι πάντες · κυρία δ’ οὐδενός ἐστιν ἀλλ’ ἢ συνεπιψηφίσαι τὰ δόξαντα τοῖς γέρουσι καὶ τοῖς κόσμοις . Τὰ μὲν οὖν τῶν συσσιτίων ἔχει βέλτιον τοῖς Κρησὶν ἢ τοῖς Λάκωσιν · ἐν μὲν γὰρ Λακεδαίμονι κατὰ κεφαλὴν ἕκαστος εἰσφέρει τὸ τεταγμένον · εἰ δὲ μὴ , μετέχειν νόμος κωλύει τῆς πολιτείας , καθάπερ εἴρηται καὶ πρότερον . Ἐν δὲ Κρήτῃ κοινοτέρως · ἀπὸ πάντων γὰρ τῶν γινομένων καρπῶν τε καὶ βοσκημάτων , καί ἐκ τῶν δημοσίων καὶ φόρων , οὓς φέρουσιν οἱ περίοικοι , τέτακται μέρος τὸ μὲν πρὸς τοὺς θεοὺς καὶ τὰς κοινὰς λειτουργίας , τὸ δὲ τοῖς συσσιτίοις , ὥστε ἐκ κοινοῦ τρέφεσθαι πάντας καὶ γυναῖκας καὶ παῖδας καὶ ἄνδρας . ( 5 ) Πρὸς δὲ τὴν ὀλιγοσιτίαν ὡς ὠφέλιμον πολλὰ πεφιλοσόφηκεν ὁ νομοθέτης , καὶ πρὸς τὴν διάζευξιν τῶν γυναικῶν , ἵνα μὴ πολυτεκνῶσι , τὴν πρὸς τοὺς ἄρρενας ποιήσας ὁμιλίαν , περὶ ἦς , εἰ φαύλως ἤ μὴ φαύλως , ἕτερος ἔσται τοῦ διασκέψασθαι καιρός . Ὅτι δὲ τὰ περὶ τὰ συσσίτια βέλτιον τέτακται τοῖς Κρησὶν ἢ τοῖς Λάκωσι , φανερόν . Τὰ δὲ περὶ τοὺς κόσμους ἔτι χεῖρον τῶν ἐφόρων · ὅ μὲν γὰρ ἔχει κακὸν τὸ τῶν ἐφόρων ἀρχεῖον , ὑπάρχει καὶ τούτων · γίνονται γὰρ οἱ τυχόντες · ὃ δ’ ἐκεῖ συμφέρει πρὸς τὴν πολιτείαν , ἐνταῦθ’ οὐκ ἔστιν . Ἐκεῖ μὲν γὰρ , διὰ τὸ τὴν αἵρεσιν ἐκ πάντων εἶναι , μετέχων ὁ δῆμος τῆς μεγίστης ἀρχῆς βούλεται μένειν τὴν πολιτείαν · ἐνταῦθα δ’ οὐκ ἐξ ἁπάντων αἱροῦνται τοὺς κόσμους , ἀλλ’ ἐκ τινῶν γενῶν , καὶ τοὺς γέροντας ἐκ τῶν κεκοσμηκότων . ( 6 ) Περὶ ὧν τοὺς αὐτοὺς ἄν τις εἴποι λόγους καὶ περὶ τῶν ἐν Λακεδαίμονι γινομένων · τὸ γὰρ ἀνυπεύθυνον καὶ τὸ διὰ βίου , μεῖζόν ἐστι γέρας τῆς ἀξίας αὐτοῖς , καὶ τὸ μὴ κατὰ γράμματα ἄρχειν , ἀλλ’ αὐτογνώμονας , ἐπισφαλές . Τὸ δ’ ἡσυχάζειν μὴ μετέχοντα τὸν δῆμον , οὐδὲν σημεῖον τοῦ τετάχθαι καλῶς · οὐδὲ γὰρ λήμματός τι τοῖς κόσμοις , ὥσπερ τοῖς ἐφόροις , πόρρω γ’ ἀποικοῦσιν ἐν νήσῳ τῶν διαφθερούντων . Ἣν δὲ ποιοῦνται τῆς ἁμαρτίας ταύτης ἰατρείαν , ἄτοπος καὶ οὐ πολιτικὴ , ἀλλὰ δυναστευτική . ( 7 ) Πολλάκις γὰρ ἐκβάλλουσι συστάντες τινὲς τοὺς κόσμους ἢ τῶν συναρχόντων αὐτῶν ἢ τῶν ἰδιωτῶν . Ἔξεστι δὲ καὶ μεταξὺ τοῖς κόσμοις ἀπειπεῖν τὴν ἀρχήν . Ταῦτα δὴ πάντα βέλτιον γίνεσθαι κατὰ νόμον ἢ κατὰ ἀνθρώπων βούλησιν · οὐ γὰρ ἀσφαλὴς ὁ κανών . Πάντων δὲ φαυλότατον τὸ τῆς ἀκοσμίας τῶν δυνατῶν , ἣν συνιστᾶσι πολλάκις , ὅταν μὴ δίκας βούλωνται δοῦναι · ᾗ καὶ δῆλον , ὡς ἔχει τι πολιτείας ἡ τάξις , ἀλλ’ οὐ πολιτεία ἐστὶν , ἀλλὰ δυναστεία μᾶλλον . Εἰώθασι δὲ διαλαμβάνοντες τὸν δῆμον καὶ τοὺς φίλους μοναρχίαν ποιεῖν καὶ στασιάζειν καὶ μάχεσθαι πρὸς ἀλλήλους . ( 8 ) Καίτοι τί διαφέρει τὸ τοιοῦτον ἢ διὰ τινὸς χρόνου μηκέτι πόλιν εἶναι τὴν τοιαύτην , ἀλλὰ λύεσθαι τὴν πολιτικὴν κοινωνίαν ; Ἔστι δ’ ἐπικλίνδυνος οὕτως ἔχουσα πόλις τῶν βουλομένων ἐπιτίθεσθαι καὶ δυναμένων · ἀλλὰ , καθάπερ εἴρηται , σώζεται διὰ τὸν τόπον · ξενηλασίας γὰρ τὸ πόρρω πεποίηκεν . Διὸ καὶ τὸ τῶν περιοίκων μένει τοῖς Κρησὶν , οἱ δ’ εἵλωτες ἀφίστανται πολλάκις · οὔτε γὰρ ἐξωτερικῆς ἀρχῆς κοινωνοῦσιν οἱ Κρὴτες , νεωστί τε πόλεμος ξενικὸς διαβέβηκεν εἰς τὴν νῆσον , ὅς πεποίηκε ρανερὰν τὴν ἀσθένειαν τῶν ἐκεῖ νόμων . Περὶ μὲν οὖν ταίτης εἰρήσθω τοσαῦθ’ ἡμῖν τῆς πολιτείασ . ]
Lemmas: ὁ δέ Κρητικός πολιτεία πάρεγγυς μέν εἰμί οὗτος ( ὁ Λακωνικός ) , ἔχω δέ μικρός μέν οὖον χείρων , ὁ δέ πλείων κακός γλαφυρός · καί γάρ ἔοικα καί λέγω δέ ὁ πλεῖστος μιμέομαι ὁ Κρητικός πολιτεία ὁ ὁ Λάκων · ὁ δέ πλεῖστος ὁ ἀρχαῖος κακός διαρθρόω ὁ νέος . φημί γάρ ὁ Λυκοῦργος , ὅτε ὁ ἐπιτροπεία ὁ Χαρίλαος ὁ βασιλεύς καταλείπω ἀποδημέω , τότε ὁ πλεῖστος διατρίβω χρόνος περί ὁ Κρήτη διά ὁ συγγένεια · ἄποικος γάρ ὁ Λύκτιος ὁ Λάκων εἰμί · καταλαμβάνω δέ ὁ πρός ὁ ἀποικία ἔρχομαι ὁ τάξις ὁ νόμος ὑπάρχω ἐν ὁ τότε κατοικέω · διό καί νῦν ὁ περίοικος ὁ αὐτός τρόπος χράω αὐτός , ὡς κατασκευάζω Μίνως πρῶτος ὁ τάξις ὁ ὅνος ) δοκέω δέ ὁ νῆσος καί πρός ὁ ἀρχή ὁ Ἑλληνικός φύω καί κεῖμαι καλῶς · πᾶς γάρ ἐπίκειμαι ὁ θάλασσα σχεδόν ὁ Ἕλλην ἱδρύω περί ὁ θάλασσα πᾶς · ἀπέχω γάρ ὁ μέν ὁ Πελοπόννησος μικρός , ὁ δέ ὁ Ἀσία ὁ περί Τριόπιον τόπος καί Ῥόδος . Διὸ καί ὁ ὁ θάλασσα ἀρχή κατέχω ὁ Μίνως , καί ὁ νῆσος ὁ μέν χειρόομαι , ὁ δέ οἰκίζω · τέλος δέ ἐπιτίθημι ὁ Σικελία ὁ βίος τελευτάω τάξις πρός ὁ Λακωνικός · γεωργέω τε γάρ ὁ μέν Εἵλως , ὁ δέ Κρής ὁ περίοικος · καί συσσίτιον παρά ἀμφότερος εἰμί · καί ὁ γε ἀρχαῖος καλέω ὁ Λάκων οὖον φιδίτια , ἀλλά ἄνδρια , καθάπερ ὁ Κρής , ὅς καί δῆλος ὅτι ἐκεῖθεν ἔρχομαι . ἔτι δέ ὁ πολιτεία ὁ τάξις · ὁ μέν γάρ ἔφορος ὁ αὐτός ἔχω δύναμις ὁ ἐν ὁ Κρήτη καλέω κόσμος , πλήν ὁ μέν ἔφορος πέντε ὁ ἀριθμός , ὁ δέ κόσμος δέκα εἰμί . ὁ δέ γέρων ὁ γέρων , ὅς καλέω ὁ Κρής βουλή , ἴσος . Βασιλεία δέ πρότερος μέν εἰμί , εἶτα καταλύω ὁ Κρής · καί ὁ ἡγεμονία ὁ κόσμος ὁ κατά πόλεμος ἔχω . ( 4 ) ἐκκλησία δέ μετέχω πᾶς · κύριος δέ οὐδείς εἰμί ἀλλά ἢ συνεπιψηφίζω ὁ δόξα ὁ γέρων καί ὁ κόσμος . ὁ μέν οὖν ὁ συσσίτιον ἔχω ἀγαθός ὁ Κρής ἢ ὁ Λάκων · ἐν μέν γάρ Λακεδαίμων κατά κεφαλή ἕκαστος εἰσφέρω ὁ τάσσω · εἰμί δέ μή , μετέχω νόμος κωλύω ὁ πολιτεία , καθάπερ εἴρω καί πρότερος . ἐν δέ Κρήτη κοινός · ἀπό πᾶς γάρ ὁ γίγνομαι καρπός τε καί βόσκημα , καί ἐκ ὁ δημόσιος καί φόρος , ὅς φέρω ὁ περίοικος , τάσσω μέρος ὁ μέν πρός ὁ θεός καί ὁ κοινός λειτουργία , ὁ δέ ὁ συσσίτιον , ὥστε ἐκ κοινός τρέφω πᾶς καί γυνή καί παῖς καί ἀνήρ . ( 5 ) πρός δέ ὁ ὀλιγοσιτία ὡς ὠφέλιμος πολύς φιλοσοφέω ὁ νομοθέτης , καί πρός ὁ διάζευξις ὁ γυνή , ἵνα μή πολυτεκνέω , ὁ πρός ὁ ἄρσην ποιέω ὁμιλία , περί εἰμί , εἰμί φαῦλος ἤ μή φαῦλος , ἕτερος εἰμί ὁ διασκέπτομαι καιρός . ὅτι2 δέ ὁ περί ὁ συσσίτιον ἀγαθός τάσσω ὁ Κρής ἢ ὁ Λάκων , φανερός . ὁ δέ περί ὁ κόσμος ἔτι χείρων ὁ ἔφορος · ὅς μέν γάρ ἔχω κακός ὁ ὁ ἔφορος ἀρχεῖον , ὑπάρχω καί οὗτος · γίγνομαι γάρ ὁ τυγχάνω · ὅς δέ ἐκεῖ συμφέρω πρός ὁ πολιτεία , ἐνταῦθα οὐ εἰμί . ἐκεῖ μέν γάρ , διά ὁ ὁ αἵρεσις ἐκ πᾶς εἰμί , μετέχω ὁ δῆμος ὁ μέγας ἀρχή βούλομαι μένω ὁ πολιτεία · ἐνταῦθα δέ οὐ ἐκ ἅπας αἱρέω ὁ κόσμος , ἀλλά ἐκ τις γένος , καί ὁ γέρων ἐκ ὁ κοσμέω . ( 6 ) περι ὅς ὁ αὐτός ἄν τις εἶπον λόγος καί περί ὁ ἐν Λακεδαίμων γίγνομαι · ὁ γάρ ἀνυπεύθυνος καί ὁ διά βίος , μέγας εἰμί γέρας ὁ ἄξιος αὐτός , καί ὁ μή κατά γράμμα ἄρχω , ἀλλά αὐτογνώμων , ἐπισφαλής . ὁ δέ ἡσυχάζω μή μετέχω ὁ δῆμος , οὐδείς σημεῖον ὁ τάσσω καλῶς · οὐδέ γάρ λῆμμα τίς ὁ κόσμος , ὥσπερ ὁ ἔφορος , πόρρω γε ἀποικέω ἐν νῆσος ὁ διαφθείρω . ἥς δέ ποιέω ὁ ἁμαρτία οὗτος ἰατρεία , ἄτοπος καί οὖον πολιτικός , ἀλλά δυναστευτικός . ( 7 ) πολλάκις γάρ ἐκβάλλω συνίστημι τις ὁ κόσμος ἢ ὁ συνάρχω αὐτός ἢ ὁ ἰδιώτης . ἔξεστι δέ καί μεταξύ ὁ κόσμος ἀπολέγω ὁ ἀρχή . οὗτος δή πᾶς ἀγαθός γίγνομαι κατά νόμος ἢ κατά ἄνθρωπος βούλησις · οὖον γάρ ἀσφαλής ὁ κανών . Πάντων δέ φαῦλος ὁ ὁ ἀκοσμία ὁ δυνατός , ὅς συνίστημι πολλάκις , ὅταν μή δίκη βούλομαι δίδωμι · ὅς καί δῆλος , ὡς ἔχω τίς πολιτεία ὁ τάξις , ἀλλά οὖον πολιτεία εἰμί , ἀλλά δυναστεία μᾶλλον . εἴωθα δέ διαλαμβάνω ὁ δῆμος καί ὁ φίλος μοναρχία ποιέω καί στασιάζω καί μάχομαι πρός ἀλλήλων . ( 8 ) καίτοι τίς διαφέρω ὁ τοιοῦτος ἢ διά τις χρόνος μηκέτι πόλις εἰμί ὁ τοιοῦτος , ἀλλά λύω ὁ πολιτικός κοινωνία ; εἰμί δέ ἐπικλίνδυνος οὕτως ἔχω πόλις ὁ βούλομαι ἐπιτίθημι καί δύναμαι · ἀλλά , καθάπερ εἴρω , σῴζω διά ὁ τόπος · ξενηλασία γάρ ὁ πόρρω ποιέω . Διὸ καί ὁ ὁ περίοικος μένω ὁ Κρής , ὁ δέ Εἵλως ἀφίστημι πολλάκις · οὔτε γάρ ἐξωτερικός ἀρχή κοινωνέω ὁ Κρής , νεωστί τε πόλεμος Ξενικὸς διαβαίνω εἰς ὁ νῆσος , ὅς ποιέω ρανερὰν ὁ ἀσθένεια ὁ ἐκεῖ νόμος . περι μέν οὖν ταΐτης εἴρω τοσοῦτος ἐγώ ὁ πολιτεία . ]