aristoteles.fragmenta 2.209
Πολιτεύεσθαι δὲ δοκοῦσι καὶ Καρχηδόνιοι καλῶς , καὶ πολλὰ περιττῶς πρὸς τοὺς ἄλλους , μάλιστα δ’ ἔνια παραπλησίως τοῖς Λάκωσιν · αὗται γὰρ αἱ πολιτεῖαι τρεῖς ἀλλήλαις τε σύνεγγύς πως εἰσὶ , καὶ τῶν ἄλλων πολὺ διαφέρουσιν , ἥ τε Κρητικὴ καὶ ἡ Λακωνικὴ καὶ τρίτη τούτων ἡ τῶν Καρχηδονίων . Καὶ πολλὰ τῶν τεταγμένων ἔχει παρ’ αὐτοῖς καλῶς · σημεῖον δὲ πολιτείας συντεταγμένης τὸ τὸν δῆμον ἔχουσαν διαμένειν ἐν τῇ τάξει τῆς πολιτείας , καὶ μήτε στάσιν , ὅ τι καὶ ἄξιον εἰπεῖν , γεγενῆσθαι μήτε τύραννον . ( 2 ) Ἔχει δὲ παραπλήσια τῇ Λακωνικῇ πολιτείᾳ τὰ μὲν συσσίτια τῶν ἑταιριῶν τοῖς φιδιτίοις , τὴν δὲ τῶν ἑκατὸν καὶ τεττάρων ἀρχὴν τοῖς ἐφόροις ( πλὴν οὐ χεῖρον οἱ μὲν ἐκ τῶν τυχόντων εἰσὶ , ταύτην δ’ αἱροῦνται τὴν ἀρχὴν ἀριστίνδην ) , τοὺς δὲ βασιλεῖς καὶ τὴν γερουσίαν ἀνάλογον τοῖς ἐκεῖ βασιλεῦσι καὶ γέρουσιν . Καὶ βέλτιον δὲ τοὺς βασιλεῖς μήτε κατὰ τὸ αὐτὸ εἶναι γένος , μήτε τοῦτο τὸ τυχὸν , εἰ δὲ διαφέρον , ἐκ τούτων αἱρετοὺς μᾶλλον ἢ κατ’ ἡλικίαν · μεγάλων γὰρ κύριοι καθεστῶτες , ἂν εὐτελεῖς ὦσι , μεγάλα βλάπτουσι καὶ ἔβλαψαν ἤδη τὴν πόλιν τὴν τῶν Λακεδαιμονίων . ( 3 ) Τὰ μὲν οὖν πλεῖστα τῶν ἐπιτιμηθέντων ἂν διὰ τὰς παρεκβάσεις κοινὰ τυγχάνει πάσαις ὄντα ταῖς εἰρημέναις πολιτείαις · τῶν δὲ πρὸς τὴν ὑπόθεσιν τῆς ἀριστοκρατίας καὶ τῆς πολιτείας τὰ μὲν εἰς δῆμον ἐκκλίνει μᾶλλον , τὰ δ’ εἰς ὀλιγαρχίαν . Τοῦ μὲν γὰρ τὰ μὲν προσάγειν , τὰ δὲ μὴ προσάγειν πρὸς τὸν δῆμον οἱ βασιλεῖς κύριοι μετὰ τῶν γερόντων , ἂν ὁμογνωμονῶσι πάντες · εἰ δὲ μὴ , καὶ τούτων ὁ δῆμος . Ἂ δ’ ἂν εἰσφέρωσιν οὗτοι , οὐ διακοῦσαι μόνον ἀποδιδόασι τῷ δήμῳ τὰ δόξαντα τοῖς ἄρχουσιν , ἀλλὰ κύριοι κρίνειν εἰσὶ καὶ τῷ βουλομένῳ τοῖς εἰσφερομένοις ἀντειπεῖν ἔξεστιν , ὅπερ ἐν ταῖς ἑτέραις πολιτείαις οὐκ ἔστιν . ( 4 ) Τὸ ὄὲ τὰς πενταρχίας κυρίας οὔσας πολλῶν καὶ μεγάλων ὑφ’ αὑτῶν αἱρετὰς εἶναι , καὶ τὴν τῶν ἑκατὸν ταύτας αἱρεῖσθαι τὴν μεγίστην ἀρχὴν , ἔτι δὲ ταύτας πλείονα ἄρχειν χρόνον τῶν ἄλλων ( καὶ γὰρ ἐξεληλυθότες ἄρχουσι καὶ μέλλοντες ) ὀλιγαρχικὸν , τὸ δ’ ἀμίσθους καὶ μὴ κληρωτὰς , ἀριστοκρατικὸν θετέον , καὶ εἴ τι τοιοῦτον ἕτερον , καὶ τὸ τὰς δίκας ὑπὸ τῶν ἀρχείων πάντων δικάζεσθαι πάσας , καὶ μὴ ἄλλας ὑπ’ ἄλλων , καθάπερ ἐν Λακεδαίμονι . ( 5 ) Παρεκβαίνει δὲ τῆς ἀριστοκρατίας ἡ τάξις τῶν Καρχηδονίων μάλιστα πρὸς τὴν ὀλιγαρχίαν κατά τινα διάνοιαν , ἣ συνδοκεῖ τοῖς πολλοῖς · οὐ γὰρ μόνον ἀριστίνδην , ἀλλὰ καὶ πλουτίνδην οἴονται δεῖν αἱρεῖσθαι τοὺς ἄρχοντς · ἀδύνατον γὰρ τὸν ἀποροῦντα καλῶς ἄρχειν καὶ σχολάζειν . Εἴπερ οὖν τὸ μὲν αἱρεῖσθαι πλουτίνδην ὀλιγαρχικὸν , τὸ δὲ κατ’ ἀρετὴν ἀριστοκρατικὸν , αὕτη τις ἂν εἴη τάξις τρίτη , καθ’ ἥνπερ συντέτακται καὶ τοῖς Καρχηδονίοις τὰ περὶ τὴν πολιτείαν · αἱροῦνται γὰρ εἰς δύο ταῦτα βλέποντες καὶ μάλιστα τὰς μέγιστας , τούς τε βασιλεῖς καὶ τοὺς στρατηγούς . ( 6 ) Δεῖ δὲ νομίζειν ἁμάρτημα νομοθέτου τὴν παρέκβασιν εἶναι τῆς ἀριστοκρατίας ταύτην . Ἐξ ἀρχῆς γὰρ τοῦθ’ ὁρᾶν ἔστι τῶν ἀναγκαιοτάτων , ὅπως οἱ βέλτιστοι δύνωνται σχολάζειν , καὶ μηδὲν ἀσχημονεῖν μὴ μόνον ἄρχοντες , ἀλλὰ μηδ’ ἰδιωτεύοντες . Εἰ δὲ δεῖ βλέπειν καὶ πρὸς εὐπορίαν χάριν σχολῆς , φαῦλον τὸ τὰς μεγίστας ὠνητὰς εἶναι τῶν ἀρχῶν , τήν τε βασιλείαν καὶ τὴν στρατηγίαν · ἔντιμον γὰρ ὁ νόμος οὗτος ποιεῖ τὸν πλοῦτον μᾶλλον τῆς ἀρετῆς , καὶ τὴν πόλιν ὅλην φιλοχρήματον . ( 7 ) Ὅ τι δὲ ἂν ὑπολάβῃ τίμιον εἶναι τὸ κύριον , ἀνάγκη καὶ τὴν τῶν ἄλλων πολιτῶν δόξαν ἀκολουθεῖν τούτοις · ὅπου δὲ μὴ μάλιστα ἀρετὴ τιμᾶται , ταύτην οὐχ οἷόν τε εἶναι βεβαίως ἀριστοκρατικὴν πολιτείαν . Ἐθίζεσθαι δ’ εὔλογον κερδαίνειν τοὺς ὠνουμένους , ὅταν δαπανήσαντες ἄρχωσιν · ἄτοπον γὰρ , εἰ πένης μὲν ὢν ἐπιεικὴς δὲ βουλήσεται κερδαίνειν , φαυλότερος δ’ ὢν οὐ βουλήσεται δαπανήσας . Διὸ δεῖ τοὺς δυναμένους ἀρισταρχεῖν , τούτους ἄρχειν . Βέλτιον δ’ εἰ καὶ προεῖτο τὴν εὐπορίαν τῶν ἐπιεικῶν ὁ νομοθέτης , ἀλλὰ ἀρχόντων γε ἐπιμελεῖσθαι τῆς σχολῆς . ( 8 ) Φαῦλον δ’ ἂν δόξειεν εἶναι καὶ τὸ πλείους ἀρχὰς τὸν αὐτὸν ἄρχειν , ὅπερ εὐδοκιμεῖ παρὰ τοῖς Καρχηδονίοις · ἓν γὰρ ὑφ’ ἑνὸς ἔργον ἄριστ’ ἀποτελεῖται . Δεῖ δ’ ὅπως γίνηται τοῦθ’ ὁρᾶν τὸν νομοθέτην , καὶ μὴ προστάττειν τὸν αὐτὸν αὐλεῖν καὶ σκυτοτομεῖν . Ὥσθ’ ὅπου μὴ μικρὰ πόλις , πολιτικώτερον πλείονας μετέχειν τῶν ἀρχῶν , καὶ δημοτικώτερον · κοινότερόν τε γὰρ , καθάπερ εἴπομεν , καὶ κάλλιον’ ἕκαστον ἀποτελεῖται τῶν αὐτῶν καὶ θᾶττον . Δῆλον δὲ τοῦτο ἐπὶ τῶν πολεμικῶν καὶ τῶν ναυτικῶν · ἐν τούτοις γὰρ ἀμφοτέροις διὰ πάντων ὡς εἰπεῖν διελήλυθε τὸ ἄρχειν καὶ τὸ ἄρχεσθαι . ( 9 ) Ὀλιγαρχικῆς δ’ οὔσης τῆς πολιτείας , ἄριστα ἐκφεύγουσι τῷ πλουτεῖν αἰεί τι τοῦ δήμου μέρος ἐκπέμποντες ἐπὶ τὰς πόλεις · τούτῳ γὰρ ἰῶνται καὶ ποιοῦσι μόνιμον τὴν πολιτείαν . Ἀλλὰ τοῦτί ἐστι τύχης ἔργον · δεῖ δὲ ἀστασιάστους εἶναι διὰ τὸν νομοθέτην · νῦν δ’ , ἂν ἀτυχία γενηταί τις , καὶ τὸ πλῆθος ἀποστῇ τῶν ἀρχομένων , οὐδέν ἐστι φάρμακον διὰ τῶν νόμων τῆς ἡσυχίας .
Lemmas: πολιτεύω δέ δοκέω καί Καρχηδόνιος καλῶς , καί πολύς περισσός πρός ὁ ἄλλος , μάλιστα δέ ἔνιοι παραπλήσιος ὁ Λάκων · οὗτος γάρ ὁ πολιτεία τρεῖς ἀλλήλων τε σύνεγγυς πως εἰμί , καί ὁ ἄλλος πολύς διαφέρω , ὅς τε Κρητικός καί ὁ Λακωνικός καί τρίτος οὗτος ὁ ὁ Καρχηδόνιος . καί πολύς ὁ τάσσω ἔχω παρά αὐτός καλῶς · σημεῖον δέ πολιτεία συντάσσω ὁ ὁ δῆμος ἔχω διαμένω ἐν ὁ τάξις ὁ πολιτεία , καί μήτε στάσις , ὅς τίς καί ἄξιος εἶπον , γίγνομαι μήτε τύραννος . ( 2 ) ἔχις δέ παραπλήσιος ὁ Λακωνικός πολιτεία ὁ μέν συσσίτιον ὁ ἑταιρεία ὁ φιδίτια , ὁ δέ ὁ ἑκατόν καί τέσσαρες ἀρχή ὁ ἔφορος ( πλήν οὖον χείρων ὁ μέν ἐκ ὁ τυγχάνω εἰμί , οὗτος δέ αἱρέω ὁ ἀρχή ἀριστίνδην ) , ὁ δέ βασιλεύς καί ὁ γερουσία ἀνάλογος ὁ ἐκεῖ βασιλεύς καί γέρων . καί ἀγαθός δέ ὁ βασιλεύς μήτε κατά ὁ αὐτός εἰμί γένος , μήτε οὗτος ὁ τυγχάνω , εἰμί δέ διαφέρω , ἐκ οὗτος αἱρετός μᾶλλον ἢ κατά ἡλικία · μέγας γάρ κύριος καθίστημι , εἄν εὐτελής εἰμί , μέγας βλάπτω καί βλάπτω ἤδη ὁ πόλις ὁ ὁ Λακεδαιμόνιος . ( 3 ) ὁ μέν οὖν πλεῖστος ὁ ἐπιτιμάω εἄν διά ὁ παρέκβασις κοινός τυγχάνω πᾶς εἰμί ὁ εἴρω πολιτεία · ὁ δέ πρός ὁ ὑπόθεσις ὁ ἀριστοκρατία καί ὁ πολιτεία ὁ μέν εἰς δῆμος ἐκκλίνω μᾶλλον , ὁ δέ εἰς ὀλιγαρχία . ὁ μέν γάρ ὁ μέν προσάγω , ὁ δέ μή προσάγω πρός ὁ δῆμος ὁ βασιλεύς κύριος μετά ὁ γέρων , εἄν ὁμογνωμονέω πᾶς · εἰμί δέ μή , καί οὗτος ὁ δῆμος . ἄν δέ εἄν εἰσφέρω οὗτος , οὖον διακούω μόνος ἀποδίδωμι ὁ δῆμος ὁ δόξα ὁ ἄρχω , ἀλλά κύριος κρίνω εἰμί καί ὁ βούλομαι ὁ εἰσφέρω ἀντιλέγω ἔξεστι , ὅσπερ ἐν ὁ ἕτερος πολιτεία οὐ εἰμί . ( 4 ) ὁ οεʹ ὁ πενταρχία κύριος εἰμί πολύς καί μέγας ὑπό ἑαυτοῦ αἱρετός εἰμί , καί ὁ ὁ ἑκατόν οὗτος αἱρέω ὁ μέγας ἀρχή , ἔτι δέ οὗτος πλείων ἄρχω χρόνος ὁ ἄλλος ( καί γάρ ἐξέρχομαι ἄρχω καί μέλλω ) ὀλιγαρχικός , ὁ δέ ἄμισθος καί μή κληρωτός , ἀριστοκρατικός θετέος , καί εἰμί τίς τοιοῦτος ἕτερος , καί ὁ ὁ δίκη ὑπό ὁ ἀρχεῖον πᾶς δικάζω πᾶς , καί μή ἄλλος ὑπό ἄλλος , καθάπερ ἐν Λακεδαίμων . ( 5 ) παρεκβαίνω δέ ὁ ἀριστοκρατία ὁ τάξις ὁ Καρχηδόνιος μάλιστα πρός ὁ ὀλιγαρχία κατά τις διάνοια , ὅς συνδοκέω ὁ πολύς · οὖον γάρ μόνος ἀριστίνδην , ἀλλά καί πλουτίνδην οἴομαι δήω αἱρέω ὁ ἄρχω · ἀδύνατος γάρ ὁ ἀπορέω καλῶς ἄρχω καί σχολάζω . εἴπερ οὖν ὁ μέν αἱρέω πλουτίνδην ὀλιγαρχικός , ὁ δέ κατά ἀρετή ἀριστοκρατικός , οὗτος τις εἄν εἰμί τάξις τρίτος , κατά ὅσπερ συντάσσω καί ὁ Καρχηδόνιος ὁ περί ὁ πολιτεία · αἱρέω γάρ εἰς δύο οὗτος βλέπω καί μάλιστα ὁ μέγας , ὁ τε βασιλεύς καί ὁ στρατηγός . ( 6 ) Δεύς δέ νομίζω ἁμάρτημα νομοθέτης ὁ παρέκβασις εἰμί ὁ ἀριστοκρατία οὗτος . ἐς ἀρχή γάρ οὗτος ὁράω εἰμί ὁ ἀναγκαῖος , ὅπως ὁ ἀγαθός δύναμαι σχολάζω , καί μηδείς ἀσχημονέω μή μόνος ἄρχω , ἀλλά μηδέ ἰδιωτεύω . εἰμί δέ δεῖ βλέπω καί πρός εὐπορία χάρις σχολή , φαῦλος ὁ ὁ μέγας ὠνητός εἰμί ὁ ἀρχή , ὁ τε βασίλειος καί ὁ στρατηγία · ἔντιμος γάρ ὁ νόμος οὗτος ποιέω ὁ πλοῦτος μᾶλλον ὁ ἀρετή , καί ὁ πόλις ὅλος φιλοχρήματος . ( 7 ) ὅς τίς δέ εἄν ὑπολαμβάνω τίμιος εἰμί ὁ κύριος , ἀνάγκη καί ὁ ὁ ἄλλος πολίτης δόξα ἀκολουθέω οὗτος · ὅπου δέ μή μάλιστα ἀρετή τιμάω , οὗτος οὐ οἷος τε εἰμί βεβαίως ἀριστοκρατικός πολιτεία . ἐθίζω δέ εὔλογος κερδαίνω ὁ ὠνέομαι , ὅταν δαπανάω ἄρχω · ἄτοπος γάρ , εἰμί πένης μέν εἰμί ἐπιεικής δέ βούλομαι κερδαίνω , φαῦλος δέ εἰμί οὖον βούλομαι δαπανάω . Διὸ δεῖ ὁ δύναμαι ἀρισταρχέω , οὗτος ἄρχω . Ἀγαθός δέ εἰμί καί προΐημι ὁ εὐπορία ὁ ἐπιεικής ὁ νομοθέτης , ἀλλά ἄρχω γε ἐπιμελέομαι ὁ σχολή . ( 8 ) φαῦλος δέ εἄν δοκέω εἰμί καί ὁ πλείων ἀρχή ὁ αὐτός ἄρχω , ὅσπερ εὐδοκιμέω παρά ὁ Καρχηδόνιος · εἷς γάρ ὑπό εἷς ἔργον ἀγαθός ἀποτελέω . Δεύς δέ ὅπως γίγνομαι οὗτος ὁράω ὁ νομοθέτης , καί μή προστάσσω ὁ αὐτός αὐλέω καί σκυτοτομέω . ὥστε ὅπου μή μικρός πόλις , πολιτικός πλείων μετέχω ὁ ἀρχή , καί δημοτικός · κοινός τε γάρ , καθάπερ εἶπον , καί καλῶς ἕκαστος ἀποτελέω ὁ αὐτός καί ταχύς . Δῆλος δέ οὗτος ἐπί ὁ πολεμικός καί ὁ ναυτικός · ἐν οὗτος γάρ ἀμφότερος διά πᾶς ὡς εἶπον διέρχομαι ὁ ἄρχω καί ὁ ἄρχω . ( 9 ) ὀλιγαρχικός δέ εἰμί ὁ πολιτεία , ἀγαθός ἐκφεύγω ὁ πλουτέω ἀεί τίς ὁ δῆμος μέρος ἐκπέμπω ἐπί ὁ πόλις · οὗτος γάρ ἰάομαι καί ποιέω μόνιμος ὁ πολιτεία . ἀλλά τοῦτις εἰμί τυγχάνω ἔργον · δεῖ δέ ἀστασίαστος εἰμί διά ὁ νομοθέτης · νῦν δέ , εἄν ἀτυχία γίγνομαι τις , καί ὁ πλῆθος ἀφίστημι ὁ ἄρχω , οὐδείς εἰμί φάρμακον διά ὁ νόμος ὁ ἡσυχία .