aristoteles-et-corpus-aristotelicum.topica 6.3
Εἰ μὲν οὖν μὴ σαφῶς , ἐκ τῶν τοιούτων ἐστὶν ἐπισκεπτέον . Εἰ δ᾿ ἐπὶ πλεῖον εἴρηκε τὸν ὅρον , πρῶτον μὲν σκοπεῖν εἴ τινι κέχρηται ὃ πᾶσιν ὑπάρχει , ἢ ὅλως τοῖς οὖσιν ἢ τοῖς ὑπὸ ταὐτὸ γένος τῷ ὁριζομένῳ · ἐπὶ πλεῖον γὰρ εἰρῆσθαι ἀναγκαῖον τοῦτο . Δεῖ γὰρ τὸ μὲν γένος ἀπὸ τῶν ἄλλων χωρίζειν , τὴν δὲ διαφορὰν ἀπό τινος τῶν ἐν τῷ αὐτῷ γένει . Τὸ μὲν οὖν πᾶσιν ὑπάρχον ἁπλῶς ἀπ᾿ οὐδενὸς χωρίζει , τὸ δὲ τοῖς ὑπὸ ταὐτὸ γένος πᾶσιν ὑπάρχον οὐ χωρίζει ἀπὸ τῶν ἐν ταὐτῷ γένει , ὥστε μάταιον τὸ τοιοῦτον προσκείμενον . Ἢ εἰ ἔστι μὲν ἴδιον τὸ προσκείμενον , ἀφαιρεθέντος δὲ τούτου καὶ ὁ λοιπὸς λόγος ἴδιός ἐστι καὶ δηλοῖ τὴν οὐσίαν . Οἷον ἐν τῷ τοῦ ἀνθρώπου λόγῳ τὸ ἐπιστήμης δεκτικὸν προστεθὲν περίεργον · καὶ γὰρ ἀφαιρεθέντος τούτου ὁ λοιπὸς λόγος ἴδιος καὶ δηλοῖ τὴν οὐσίαν . Ἁπλῶς δ᾿ εἰπεῖν , ἅπαν περίεργον οὗ ἀφαιρεθέντος τὸ λοιπὸν δῆλον ποιεῖ τὸ ὁριζόμενον . Τοιοῦτος δὲ καὶ ὁ τῆς ψυχῆς ὅρος , εἰ ἀριθμὸς αὐτὸς αὑτὸν κινῶν ἐστίν · καὶ γὰρ τὸ αὐτὸ αὑτὸ κινοῦν ψυψή , καθάπερ Πλάτων ὥρισται . Ἢ ἴδιον μέν ἐστι τὸ εἰρημένον , οὐ δηλοῖ δὲ τὴν οὐσίαν ἀφαιρεθέντος τοῦ ἀριθμοῦ . Ποτέρως μὲν οὖν ἔχει , χαλεπὸν διασαφῆσαι · χρηστέον δ᾿ ἐπὶ πάντων τῶν τοιούτων πρὸς τὸ συμφέρον . Οἷον ὅτι ὁ τοῦ φλέγματος ὅρος ὑγρὸν πρῶτον ἀπὸ τροφῆς ἄπεπτον . Ἣν γὰρ τὸ πρῶτον , οὐ πολλά , ὥστε περίεργον τὸ ἄπεπτον προσκείμενον · καὶ γὰρ τούτου ἀφαιρεθέντος ὁ λοιπὸς ἔσται ἴδιος λόγος · οὐ γὰρ ἐνδέχεται ἀπὸ τῆς τροφῆς καὶ τοῦτο καὶ ἄλλο τι πρῶτον εἶναι . Ἢ οὐχ ἁπλῶς πρῶτον ἀπὸ τροφῆς τὸ φλέγμα , ἀλλὰ τῶν ἀπέπτων πρῶτον , ὥστε προσθετέον τὸ ἄπεπτον · ἐκείνως μὲν γὰρ ῥηθέντος οὐκ ἀληθὴς ὁ λόγος , εἴπερ μὴ πάντων πρῶτόν ἐστιν . Ἔτι εἴ τι τῶν ἐν τῷ λόγῳ μὴ πᾶσιν ὑπάρχει τοῖς ὑπὸ ταὐτὸ εἶδος · ὁ γὰρ τοιοῦτος χεῖρον ὥρισται τῶν χρωμένων ὃ πᾶσιν ὑπάρχει τοῖς οὖσιν . Ἐκείνως μὲν γὰρ ἂν ὁ λοιπὸς ἴδιος ᾖ λόγος , καὶ ὁ πᾶς ἴδιος ἔσται · ἁπλῶς γὰρ πρὸς τὸ ἴδιον ὁτουοῦν προστεθέντος ἀληθοῦς ὅλος ἴδιος γίνεται . Εἰ δέ τι τῶν ἐν τῷ λόγῳ μὴ πᾶσιν ὑπάρχει τοῖς ὑπὸ ταὐτὸ εἶδος , ἀδύνατον ὅλον τὸν λόγον ἴδιον εἶναι · οὐ γὰρ ἀντικατηγορηθήσεται τοῦ πράγματος . Οἷον τὸ ζῷον πεζὸν δίπουν τετράπηχυ · ὁ γὰρ τοιοῦτος λόγος οὐκ ἀντικατηγορεῖται τοῦ πράγματος διὰ τὸ μὴ πᾶσιν ὑπάρχειν τοῖς ὑπὸ ταὐτὸν εἶδος τὸ τετράπηχυ . Πάλιν εἰ ταὐτὸν πλεονάκις εἴρηκεν , οἷον τὴν ἐπιθυμίαν ὄρεξιν ἡδέος εἰπών · πᾶσα γὰρ ἐπιθυμία ἡδέος ἐστίν , ὥστε καὶ τὸ ταὐτὸν τῇ ἐπιθυμίᾳ ἡδέος ἔσται . Γίνεται οὖν ὅρος τῆς ἐπιθυμίας ὄρεξις ἡδέος ἡδέος · οὐδὲν γὰρ διαφέρει ἐπιθυμίαν εἰπεῖν ἢ ὄρεξιν ἡδέος , ὥσθ᾿ ἑκάτερον αὐτῶν ἡδέος ἔσται . Ἢ τοῦτο μὲν οὐδὲν ἄτοπον · καὶ γὰρ ὁ ἄνθρωπος δίπουν ἐστίν , ὥστε καὶ τὸ ταὐτὸν τῷ ἀνθρώπῳ δίπουν ἔσται . Ἔστι δὲ ταὐτὸν τῷ ἀνθρώπῳ ζῷον πεζὸν δίπουν , ὥστε ζῷον πεζὸν δίπουν δίπουν ἐστίν . Ἀλλ᾿ οὐ διὰ τοῦτο ἄτοπόν τι συμβαίνει · οὐ γὰρ κατὰ ζῴου πεζοῦ τὸ δίπουν κατηγορεῖται ( οὕτω μὲν γὰρ ἂν δὶς περὶ τοῦ αὐτοῦ τὸ δίπουν ἂν κατηγοροῖτο ) , ἀλλὰ περὶ ζῴου πεζοῦ δίποδος τὸ δίπουν λέγεται , ὥστε ἅπαξ μόνον τὸ δίπουν κατηγορεῖται . Ὁμοίως δὲ καὶ ἐπὶ τῆς ἐπιθυμίας · οὐ γὰρ κατὰ τῆς ὀρέξεως τὸ ἡδέος εἶναι κατηγορεῖται , ἀλλὰ κατὰ τοῦ σύμπαντος , ὥστε ἅπαξ καὶ ἐνταῦθα ἡ κατηγορία γίνεται . Οὐκ ἔστι δὲ τὸ δὶς φθέγξασθαι ταὐτὸν ὄνομα τῶν ἀτόπων , ἀλλὰ τὸ πλεονάκις περί τινος τὸ αὐτὸ κατηγορῆσαι , οἷον ὡς Ξενοκράτης τὴν φρόνησιν ὁριστικὴν καὶ θεωρητικὴν τῶν ὄντων φησὶν εἶναι . Ἡ γὰρ ὁριστικὴ θεωρητική τίς ἐστιν , ὥστε δὶς τὸ αὐτὸ λέγει προσθεὶς πάλιν καὶ θεωρητικήν . Ὁμοίως δὲ καὶ ὅσοι τὴν κατάψυξιν στέρησιν τοῦ κατὰ φύσιν θερμοῦ φασὶν εἶναι · πᾶσα γὰρ στέρησίς ἐστι τοῦ κατὰ φύσιν ὑπάρχοντος , ὥστε περίεργον τὸ προσθεῖναι τοῦ κατὰ φύσιν , ἀλλ᾿ ἱκανὸν ἦν εἰπεῖν στέρησιν θερμοῦ , ἐπειδὴ αὐτὴ ἡ στέρησις γνώριμον ποιεῖ ὅτι τοῦ κατὰ φύσιν λέγεται . Πάλιν εἰ τοῦ καθόλου εἰρημένου προσθείη καὶ ἐπὶ μέρους , οἷον εἰ τὴν ἐπιείκειαν ἐλάττωσιν τῶν συμφερόντων καὶ δικαίων · τὸ γὰρ δίκαιον συμφέρον τι , ὥστε περιέχεται ἐν τῷ συμφέροντι . Περιττὸν οὖν τὸ δίκαιον , ὥστε καθόλου εἴπας ἐπὶ μέρους προσέθηκεν . Καὶ εἰ τὴν ἰατρικὴν ἐπιστήμην τῶν ὑγιεινῶν ζῴῳ καὶ ἀνθρώπῳ , ἢ τὸν νόμον εἰκόνα τῶν φύσει καλῶν καὶ δικαίων · τὸ γὰρ δίκαιον καλόν τι , ὥστε πλεονάκις τὸ αὐτὸ λέγει .
Lemmas: εἰ μέν οὖν μή σαφής , ἐκ ὁ τοιοῦτος εἰμί ἐπισκοπέω . εἰ δέ ἐπί πολύς λέγω ὁ ὅρος , πρῶτος μέν σκοπέω εἰ τις χράω ὅς πᾶς ὑπάρχω , ἤ ὅλος ὁ εἰμί ἤ ὁ ὑπό αὐτός γένος ὁ ὁρίζω · ἐπί πολύς γάρ λέγω ἀναγκαῖος οὗτος . δέω γάρ ὁ μέν γένος ἀπό ὁ ἄλλος χωρίζω , ὁ δέ διαφορά ἀπό τις ὁ ἐν ὁ αὐτός γένος . ὁ μέν οὖν πᾶς ὑπάρχω ἁπλῶς ἀπό οὐδείς χωρίζω , ὁ δέ ὁ ὑπό αὐτός γένος πᾶς ὑπάρχω οὐ χωρίζω ἀπό ὁ ἐν αὐτός γένος , ὥστε μάταιος ὁ τοιοῦτος πρόσκειμαι . ἤ εἰ εἰμί μέν ἴδιος ὁ πρόσκειμαι , ἀφαιρέω δέ οὗτος καί ὁ λοιπός λόγος ἴδιος εἰμί καί δηλόω ὁ οὐσία . οἷον ἐν ὁ ὁ ἄνθρωπος λόγος ὁ ἐπιστήμη δεκτικός προστίθημι περίεργος · καί γάρ ἀφαιρέω οὗτος ὁ λοιπός λόγος ἴδιος καί δηλόω ὁ οὐσία . ἁπλῶς δέ λέγω , ἅπας περίεργος ὅς ἀφαιρέω ὁ λοιπός δῆλος ποιέω ὁ ὁρίζω . τοιοῦτος δέ καί ὁ ὁ ψυχή ὅρος , εἰ ἀριθμός αὐτός ἑαυτοῦ κινέω εἰμί · καί γάρ ὁ αὐτός ἑαυτοῦ κινέω ψυψή , καθά Πλάτων ὁρίζω . ἤ ἴδιος μέν εἰμί ὁ λέγω , οὐ δηλόω δέ ὁ οὐσία ἀφαιρέω ὁ ἀριθμός . ποτέρως μέν οὖν ἔχω , χαλεπός διασαφέω · χράω δέ ἐπί πᾶς ὁ τοιοῦτος πρός ὁ συμφέρω . οἷον ὅτι ὁ ὁ φλέγμα ὅρος ὑγρός πρῶτος ἀπό τροφή ἄπεπτος . ὅς γάρ ὁ πρῶτος , οὐ πολύς , ὥστε περίεργος ὁ ἄπεπτος πρόσκειμαι · καί γάρ οὗτος ἀφαιρέω ὁ λοιπός εἰμί ἴδιος λόγος · οὐ γάρ ἐνδέχομαι ἀπό ὁ τροφή καί οὗτος καί ἄλλος τις πρῶτος εἰμί . ἤ οὐ ἁπλῶς πρῶτος ἀπό τροφή ὁ φλέγμα , ἀλλά ὁ ἄπεπτος πρῶτος , ὥστε προστίθημι ὁ ἄπεπτος · ἐκεῖνος μέν γάρ λέγω οὐ ἀληθής ὁ λόγος , εἴπερ μή πᾶς πρῶτος εἰμί . ἔτι εἰ τις ὁ ἐν ὁ λόγος μή πᾶς ὑπάρχω ὁ ὑπό αὐτός εἶδος · ὁ γάρ τοιοῦτος κακός ὁρίζω ὁ χράω ὅς πᾶς ὑπάρχω ὁ εἰμί . ἐκεῖνος μέν γάρ ἐάν ὁ λοιπός ἴδιος εἰμί λόγος , καί ὁ πᾶς ἴδιος εἰμί · ἁπλῶς γάρ πρός ὁ ἴδιος ὅστις προστίθημι ἀληθής ὅλος ἴδιος γίγνομαι . εἰ δέ τις ὁ ἐν ὁ λόγος μή πᾶς ὑπάρχω ὁ ὑπό αὐτός εἶδος , ἀδύνατος ὅλος ὁ λόγος ἴδιος εἰμί · οὐ γάρ ἀντικατηγορέω ὁ πρᾶγμα . οἷος ὁ ζῷον πεζός δίπους τετράπηχυς · ὁ γάρ τοιοῦτος λόγος οὐ ἀντικατηγορέω ὁ πρᾶγμα διά ὁ μή πᾶς ὑπάρχω ὁ ὑπό αὐτός εἶδος ὁ τετράπηχυς . πάλιν εἰ αὐτός πλεονάκις λέγω , οἷος ὁ ἐπιθυμία ὄρεξις ἡδύς λέγω · πᾶς γάρ ἐπιθυμία ἡδύς εἰμί , ὥστε καί ὁ αὐτός ὁ ἐπιθυμία ἡδύς εἰμί . γίγνομαι οὖν ὅρος ὁ ἐπιθυμία ὄρεξις ἡδύς ἡδύς · οὐδείς γάρ διαφέρω ἐπιθυμία λέγω ἤ ὄρεξις ἡδύς , ὥστε ἑκάτερος αὐτός ἡδύς εἰμί . ἤ οὗτος μέν οὐδείς ἄτοπος · καί γάρ ὁ ἄνθρωπος δίπους εἰμί , ὥστε καί ὁ αὐτός ὁ ἄνθρωπος δίπους εἰμί . εἰμί δέ αὐτός ὁ ἄνθρωπος ζῷον πεζός δίπους , ὥστε ζῷον πεζός δίπους δίπους εἰμί . ἀλλά οὐ διά οὗτος ἄτοπος τις συμβαίνω · οὐ γάρ κατά ζῷον πεζός ὁ δίπους κατηγορέω ( οὕτως μέν γάρ ἄν δίς περί ὁ αὐτός ὁ δίπους ἄν κατηγορέω ) , ἀλλά περί ζῷον πεζός δίπους ὁ δίπους λέγω , ὥστε ἅπαξ μόνος ὁ δίπους κατηγορέω . ὅμοιος δέ καί ἐπί ὁ ἐπιθυμία · οὐ γάρ κατά ὁ ὄρεξις ὁ ἡδύς εἰμί κατηγορέω , ἀλλά κατά ὁ σύμπας , ὥστε ἅπαξ καί ἐνταῦθα ὁ κατηγορία γίγνομαι . οὐ εἰμί δέ ὁ δίς φθέγγομαι αὐτός ὄνομα ὁ ἄτοπος , ἀλλά ὁ πλεονάκις περί τις ὁ αὐτός κατηγορέω , οἷος ὡς Ξενοκράτης ὁ φρόνησις ὁριστικός καί θεωρητικός ὁ εἰμί φημί εἰμί . ὁ γάρ ὁριστικός θεωρητικός τις εἰμί , ὥστε δίς ὁ αὐτός λέγω προστίθημι πάλιν καί θεωρητικός . ὅμοιος δέ καί ὅσος ὁ κατάψυξις στέρησις ὁ κατά φύσις θερμός φημί εἰμί · πᾶς γάρ στέρησις εἰμί ὁ κατά φύσις ὑπάρχω , ὥστε περίεργος ὁ προστίθημι ὁ κατά φύσις , ἀλλά ἱκανός εἰμί λέγω στέρησις θερμός , ἐπειδή αὐτός ὁ στέρησις γνώριμος ποιέω ὅτι ὁ κατά φύσις λέγω . πάλιν εἰ ὁ καθόλου λέγω προστίθημι καί ἐπί μέρος , οἷος εἰ ὁ ἐπιείκεια ἐλάττωσις ὁ συμφέρω καί δίκαιος · ὁ γάρ δίκαιος συμφέρω τις , ὥστε περιέχω ἐν ὁ συμφέρω . περισσός οὖν ὁ δίκαιος , ὥστε καθόλου λέγω ἐπί μέρος προστίθημι . καί εἰ ὁ ἰατρικός ἐπιστήμη ὁ ὑγιεινός ζῷον καί ἄνθρωπος , ἤ ὁ νόμος εἰκών ὁ φύσις καλός καί δίκαιος · ὁ γάρ δίκαιος καλός τις , ὥστε πλεονάκις ὁ αὐτός λέγω .