aristoteles-et-corpus-aristotelicum.topica 8.3
Ἔστι δ᾿ ἐπιχειρεῖν τε χαλεπὸν καὶ ὑπέχειν ῥᾴδιον τὰς αὐτὰς ὑποθέσεις . Ἔστι δὲ τοιαῦτα τά τε φύσει πρῶτα καὶ τὰ ἔσχατα . Τὰ μὲν γὰρ πρῶτα ὅρου δεῖται , τὰ δ᾿ ἔσχατα διὰ πολλῶν περαίνεται βουλομένῳ τὸ συνεχὲς λαμβάνειν ἀπὸ τῶν πρώτων , ἢ σοφισματώδη φαίνεται τὰ ἐπιχειρήματα · ἀδύνατον γὰρ ἀποδεῖξαί τι μὴ ἀρξάμενον ἀπὸ τῶν οἰκείων ἀρχῶν καὶ συνείραντα μέχρι τῶν ἐσχάτων . Ὁρίζεσθαι μὲν οὖν οὔτ᾿ ἀξιοῦσιν οἱ ἀποκρινόμενοι , οὔτ᾿ ἂν ὁ ἐρωτῶν ὁρίζηται προσέχουσιν · μὴ γενομένου δὲ φανεροῦ τί ποτ᾿ ἐστὶ τὸ προκείμενον , οὐ ῥᾴδιον ἐπιχειρεῖν . Μάλιστα δὲ τὸ τοιοῦτον περὶ τὰς ἀρχὰς συμβαίνει · τὰ μὲν γὰρ ἄλλα διὰ τούτων δείκνυται , ταῦτα δ᾿ οὐκ ἐνδέχεται δι᾿ ἑτέρων , ἀλλ᾿ ἀναγκαῖον ὁρισμῷ τῶν τοιούτων ἕκαστον γνωρίζειν . Ἔστι δὲ δυσεπιχείρητα καὶ τὰ λίαν ἐγγὺς τῆς ἀρχῆς · οὐ γὰρ ἐνδέχεται πολλοὺς πρὸς αὐτὰ λόγους πορίσασθαι , ὀλίγων ὄντων τῶν ἀνὰ μέσον αὐτοῦ τε καὶ τῆς ἀρχῆς , δι᾿ ὧν ἀνάγκη δείκνυσθαι τὰ μετὰ ταῦτα . Τῶν δὲ ὅρων δυσεπιχειρητότατοι πάντων εἰσὶν ὅσοι κέχρηνται τοιούτοις ὀνόμασιν , ἃ πρῶτον μὲν ἄδηλά ἐστιν εἴτε ἁπλῶς εἴτε πολλαχῶς λέγεται , πρὸς δὲ τούτοις μηδὲ γνώριμα πότερον κυρίως ἢ κατὰ μεταφορὰν ὑπὸ τοῦ ὁρισαμένου λέγεται . Διὰ μὲν γὰρ τὸ ἀσαφῆ εἶναι οὐκ ἔχει ἐπιχειρήματα , διὰ δὲ τὸ ἀγνοεῖσθαι εἰ παρὰ τὸ κατὰ μεταφορὰν λέγεσθαι τοιαῦτ᾿ ἐστίν , οὐκ ἔχει ἐπιτίμησιν . Ὅλως δὲ πᾶν πρόβλημα , ὅταν ᾖ δυσεπιχείρητον , ἢ ὅρου δεῖσθαι ὑποληπτέον , ἢ τῶν πολλαχῶς ἢ τῶν κατὰ μεταφορὰν εἶναι λεγομένων , ἢ οὐ πόρρω τῶν ἀρχῶν , ἢ διὰ τὸ μὴ φανερὸν εἶναι πρῶτον ἡμῖν τοῦτ᾿ αὐτό , κατὰ τίνα ποτὲ τῶν εἰρημένων τρόπον ἐστὶν ὃ τὴν ἀπορίαν παρέχεται · φανεροῦ γὰρ ὄντος τοῦ τρόπου δῆλον ὅτι ἢ ὁρίζεσθαι ἂν δέοι ἢ διαιρεῖσθαι ἢ τὰς ἀνὰ μέσον προτάσεις πορίζεσθαι · διὰ τούτων γὰρ δείκνυται τὰ ἔσχατα . Πολλαῖς τε τῶν θέσεων μὴ καλῶς ἀποδιδομένου τοῦ ὁρισμοῦ οὐ ῥᾴδιον διαλέγεσθαι καὶ ἐπιχειρεῖν , οἷον πότερον ἓν ἑνὶ ἐναντίον ἢ πλείω · ὁρισθέντων δὲ τῶν ἐναντίων κατὰ τρόπον ῥᾴδιον συμβιβάσαι πότερον ἐνδέχεται πλείω τῷ αὐτῷ εἶναι ἐναντία ἢ οὔ . Τὸν αὐτὸν δὲ τρόπον καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων τῶν ὁρισμοῦ δεομένων . Ἔοικε δὲ καὶ ἐν τοῖς μαθήμασιν ἔνια δι᾿ ὁρισμοῦ ἔλλειψιν οὐ ῥᾳδίως γράφεσθαι , οἷον καὶ ὅτι ἡ παρὰ τὴν πλευρὰν τέμνουσα τὸ ἐπίπεδον ὁμοίως διαιρεῖ τήν τε γραμμὴν καὶ τὸ χωρίον . Τοῦ δὲ ὁρισμοῦ ῥηθέντος εὐθέως φανερὸν τὸ λεγόμενον · τὴν γὰρ αὐτὴν ἀνταναίρεσιν ἔχει τὰ χωρία καὶ αἱ γραμμαί · ἔστι δ᾿ ὁρισμὸς τοῦ αὐτοῦ λόγου οὗτος . Ἁπλῶς δὲ τὰ πρῶτα τῶν στοιχείων τιθεμένων μὲν τῶν ὁρισμῶν , οἷον τί γραμμὴ καὶ τί κύκλος , ῥᾷστα δεῖξαι , πλὴν οὐ πολλά γε πρὸς ἕκαστον ἔστι τούτων ἐπιχειρεῖν διὰ τὸ μὴ πολλὰ τὰ ἀνὰ μέσον εἶναι · ἂν δὲ μὴ τιθῶνται οἱ τῶν ἀρχῶν ὁρισμοί , χαλεπόν , τάχα δ᾿ ὅλως ἀδύνατον . Ὁμοίως δὲ τούτοις καὶ ἐπὶ τῶν κατὰ τοὺς λόγους ἔχει . Οὔκουν δεῖ λανθάνειν , ὅταν δυσεπιχείρητος ᾖ ἡ θέσις , ὅτι πέπονθέ τι τῶν εἰρημένων . Ὅταν δ᾿ ᾖ πρὸς τὸ ἀξίωμα καὶ τὴν πρότασιν μεῖζον ἔργον διαλεγῆναι ἢ τὴν θέσιν , διαπορήσειεν ἄν τις πότερον θετέον τὰ τοιαῦτα ἢ οὔ . Εἰ γὰρ μὴ θήσει ἀλλ᾿ ἀξιώσει καὶ πρὸς τοῦτο διαλέγεσθαι , μεῖζον προστάξει τοῦ ἐν ἀρχῇ κειμένου · εἰ δὲ θήσει , πιστεύσει ἐξ ἧττον πιστῶν . Εἰ μὲν οὖν δεῖ μὴ χαλεπώτερον τὸ πρόβλημα ποιεῖν , θετέον , εἰ δὲ διὰ γνωριμωτέρων συλλογίζεσθαι , οὐ θετέον · ἢ τῷ μὲν μανθάνοντι οὐ θετέον , ἂν μὴ γνωριμώτερον ᾖ , τῷ δὲ γυμναζομένῳ θετέον , ἂν ἀληθὲς μόνον φαίνηται . Ὥστε φανερὸν ὅτι οὐχ ὁμοίως ἐρωτῶντί τε καὶ διδάσκοντι ἀξιωτέον τιθέναι .
Lemmas: εἰμί δέ ἐπιχειρέω τε χαλεπός καί ὑπέχω ῥᾴδιος ὁ αὐτός ὑπόθεσις . εἰμί δέ τοιοῦτος ὁ τε φύσις πρῶτος καί ὁ ἔσχατος . ὁ μέν γάρ πρῶτος ὅρος δέω , ὁ δέ ἔσχατος διά πολύς περαίνω βούλομαι ὁ συνεχής λαμβάνω ἀπό ὁ πρῶτος , ἤ σοφισματώδης φαίνω ὁ ἐπιχείρημα · ἀδύνατος γάρ ἀποδείκνυμι τις μή ἄρχω ἀπό ὁ οἰκεῖος ἀρχή καί συνείρω μέχρι ὁ ἔσχατος . ὁρίζω μέν οὖν οὔτε ἀξιόω ὁ ἀποκρίνω , οὔτε ἐάν ὁ ἐρωτάω ὁρίζω προσέχω · μή γίγνομαι δέ φανερός τίς ποτέ εἰμί ὁ πρόκειμαι , οὐ ῥᾴδιος ἐπιχειρέω . μάλα δέ ὁ τοιοῦτος περί ὁ ἀρχή συμβαίνω · ὁ μέν γάρ ἄλλος διά οὗτος δείκνυμι , οὗτος δέ οὐ ἐνδέχομαι διά ἕτερος , ἀλλά ἀναγκαῖος ὁρισμός ὁ τοιοῦτος ἕκαστος γνωρίζω . εἰμί δέ δυσεπιχείρητος καί ὁ λίαν ἐγγύς ὁ ἀρχή · οὐ γάρ ἐνδέχομαι πολύς πρός αὐτός λόγος πορίζω , ὀλίγος εἰμί ὁ ἀνά μέσος αὐτός τε καί ὁ ἀρχή , διά ὅς ἀνάγκη δείκνυμι ὁ μετά οὗτος . ὁ δέ ὅρος δυσεπιχείρητος πᾶς εἰμί ὅσος χράω τοιοῦτος ὄνομα , ὅς πρῶτος μέν ἄδηλος εἰμί εἴτε ἁπλῶς εἴτε πολλαχῶς λέγω , πρός δέ οὗτος μηδέ γνώριμος πότερος κύριος ἤ κατά μεταφορά ὑπό ὁ ὁρίζω λέγω . διά μέν γάρ ὁ ἀσαφής εἰμί οὐ ἔχω ἐπιχείρημα , διά δέ ὁ ἀγνοέω εἰ παρά ὁ κατά μεταφορά λέγω τοιοῦτος εἰμί , οὐ ἔχω ἐπιτίμησις . ὅλος δέ πᾶς πρόβλημα , ὅταν εἰμί δυσεπιχείρητος , ἤ ὅρος δέω ὑπολαμβάνω , ἤ ὁ πολλαχῶς ἤ ὁ κατά μεταφορά εἰμί λέγω , ἤ οὐ πρόσω ὁ ἀρχή , ἤ διά ὁ μή φανερός εἰμί πρῶτος ἐγώ οὗτος αὐτός , κατά τίς ποτέ ὁ λέγω τρόπος εἰμί ὅς ὁ ἀπορία παρέχω · φανερός γάρ εἰμί ὁ τρόπος δῆλος ὅτι ἤ ὁρίζω ἄν δέω ἤ διαιρέω ἤ ὁ ἀνά μέσος πρότασις πορίζω · διά οὗτος γάρ δείκνυμι ὁ ἔσχατος . πολύς τε ὁ θέσις μή καλός ἀποδίδωμι ὁ ὁρισμός οὐ ῥᾴδιος διαλέγω καί ἐπιχειρέω , οἷος πότερος εἷς εἷς ἐναντίος ἤ πολύς · ὁρίζω δέ ὁ ἐναντίος κατά τρόπος ῥᾴδιος συμβιβάζω πότερος ἐνδέχομαι πολύς ὁ αὐτός εἰμί ἐναντίος ἤ οὐ . ὁ αὐτός δέ τρόπος καί ἐπί ὁ ἄλλος ὁ ὁρισμός δέω . ἔοικα δέ καί ἐν ὁ μάθημα ἔνιοι διά ὁρισμός ἔλλειψις οὐ ῥᾴδιος γράφω , οἷος καί ὅτι ὁ παρά ὁ πλευρά τέμνω ὁ ἐπίπεδος ὅμοιος διαιρέω ὁ τε γραμμή καί ὁ χωρίον . ὁ δέ ὁρισμός λέγω εὐθύς φανερός ὁ λέγω · ὁ γάρ αὐτός ἀνταναίρεσις ἔχω ὁ χωρίον καί ὁ γραμμή · εἰμί δέ ὁρισμός ὁ αὐτός λόγος οὗτος . ἁπλῶς δέ ὁ πρῶτος ὁ στοιχεῖον τίθημι μέν ὁ ὁρισμός , οἷος τίς γραμμή καί τίς κύκλος , ῥᾴδιος δείκνυμι , πλήν οὐ πολύς γε πρός ἕκαστος εἰμί οὗτος ἐπιχειρέω διά ὁ μή πολύς ὁ ἀνά μέσος εἰμί · ἐάν δέ μή τίθημι ὁ ὁ ἀρχή ὁρισμός , χαλεπός , τάχα δέ ὅλος ἀδύνατος . ὅμοιος δέ οὗτος καί ἐπί ὁ κατά ὁ λόγος ἔχω . οὔκουν δέω λανθάνω , ὅταν δυσεπιχείρητος εἰμί ὁ θέσις , ὅτι πάσχω τις ὁ λέγω . ὅταν δέ εἰμί πρός ὁ ἀξίωμα καί ὁ πρότασις μέγας ἔργον διαλέγω ἤ ὁ θέσις , διαπορέω ἄν τις πότερος τίθημι ὁ τοιοῦτος ἤ οὐ . εἰ γάρ μή τίθημι ἀλλά ἀξιόω καί πρός οὗτος διαλέγω , μέγας προστάσσω ὁ ἐν ἀρχή κεῖμαι · εἰ δέ τίθημι , πιστεύω ἐκ ἥσσων πιστός . εἰ μέν οὖν δέω μή χαλεπός ὁ πρόβλημα ποιέω , τίθημι , εἰ δέ διά γνώριμος συλλογίζομαι , οὐ τίθημι · ἤ ὁ μέν μανθάνω οὐ τίθημι , ἐάν μή γνώριμος εἰμί , ὁ δέ γυμνάζω τίθημι , ἐάν ἀληθής μόνος φαίνω . ὥστε φανερός ὅτι οὐ ὅμοιος ἐρωτάω τε καί διδάσκω ἀξιωτέον τίθημι .