aristoteles-et-corpus-aristotelicum.topica 6.13
Σκοπεῖν δὲ καὶ εἴ τινος ὁρισμὸν ἀποδιδοὺς τάδε ἢ τὸ ἐκ τούτων ἢ τόδε μετὰ τοῦδε ὡρίσατο . Εἰ μὲν γὰρ τάδε , συμβήσεται ἀμφοῖν καὶ μηδετέρῳ ὑπάρχειν , οἷον εἰ τὴν δικαιοσύνην σωφροσύνην καὶ ἀνδρίαν ὡρίσατο · δύο γὰρ ὄντων ἐὰν ἑκάτερος θάτερον ἔχῃ , ἀμφότεροι δίκαιοι ἔσονται καὶ οὐδέτερος , ἐπειδὴ ἀμφότεροι μὲν ἔχουσι δικαιοσύνην , ἑκάτερος δ᾿ οὐκ ἔχει . Εἰ δὲ μήπω τὸ εἰρημένον σφόδρα ἄτοπον διὰ τὸ καὶ ἐπ᾿ ἄλλων συμβαίνειν τὸ τοιοῦτον ( οὐδὲν γὰρ κωλύει ἀμφοτέρους ἔχειν μνᾶν μηδετέρου ἔχοντος ) , ἀλλ᾿ οὖν τό γε τἀναντία ὑπάρχειν αὐτοῖς παντελῶς ἄτοπον ἂν δόξειεν εἶναι . Συμβήσεται δὲ τοῦτο , ἐὰν ὁ μὲν αὐτῶν σωφροσύνην καὶ δειλίαν ἔχῃ , ὁ δὲ ἀνδρίαν καὶ ἀκολασίαν · ἄμφω γὰρ δικαιοσύνην καὶ ἀδικίαν ἕξουσιν . Εἰ γὰρ ἡ δικαιοσύνη σωφροσύνη καὶ ἀνδρία ἐστίν , ἡ ἀδικία δειλία καὶ ἀκολασία ἔσται . Ὅλως τε ὅσα ἔστιν ἐπιχειρεῖν ὅτι οὐ ταὐτόν ἐστι τὰ μέρη καὶ τὸ ὅλον , πάντα χρήσιμα πρὸς τὸ νῦν εἰρημένον · ἔοικε γὰρ ὁ οὕτως ὁριζόμενος τὰ μέρη τῷ ὅλῳ ταὐτὰ φάσκειν εἶναι . Μάλιστα δ᾿ οἰκεῖοι γίνονται οἱ λόγοι , ἐφ᾿ ὅσων κατάδηλός ἐστιν ἡ τῶν μερῶν σύνθεσις , καθάπερ ἐπ᾿ οἰκίας καὶ τῶν ἄλλων τῶν τοιούτων · δῆλον γὰρ ὅτι τῶν μερῶν ὄντων οὐδὲν κωλύει τὸ ὅλον μὴ εἶναι , ὥστ᾿ οὐ ταὐτὸν τὰ μέρη τῷ ὅλῳ . Εἰ δὲ μὴ ταῦτα ἀλλὰ τὸ ἐκ τούτων ἔφησεν εἶναι τὸ ὁριζόμενον , πρῶτον μὲν ἐπισκοπεῖν εἰ μὴ πέφυκεν ἓν γίνεσθαι εκ τῶν εἰρημένων · ἔνια γὰρ οὕτως ἔχει πρὸς ἄλληλα ὥστε μηδὲν ἐξ αὐτῶν γίνεσθαι , οἷον γραμμὴ καὶ ἀριθμός . Ἔτι εἰ τὸ μὲν ὡρισμένον ἐν ἑνί τινι πέφυκε τῷ πρώτῳ γίνεσθαι , ἐξ ὧν δ᾿ ἔφησεν αὐτὸ εἶναι , μὴ ἐν ἑνὶ τῷ πρώτῳ , ἀλλ᾿ ἑκάτερον ἐν ἑκατέρῳ · δῆλον γὰρ ὅτι οὐκ ἂν εἴη ἐκ τούτων ἐκεῖνο · ἐν οἷς γὰρ τὰ μέρη , καὶ τὸ ὅλον ἀνάγκη ὑπάρχειν , ὥστ᾿ οὐκ ἐν ἑνὶ τὸ ὅλον πρώτῳ , ἀλλ᾿ ἐν πλείοσιν . Εἰ δὲ καὶ τὰ μέρη καὶ τὸ ὅλον ἐν ἑνί τινι πρώτῳ , σκοπεῖν εἰ μὴ ἐν τῷ αὐτῷ ἀλλ᾿ ἐν ἑτέρῳ τὸ ὅλον καὶ ἐν ἑτέρῳ τὰ μέρη . Πάλιν εἰ τῷ ὅλῳ συμφθείρεται τὰ μέρη · ἀνάπαλιν γὰρ δεῖ συμβαίνειν , τῶν μερῶν φθαρέντων φθείρεσθαι τὸ ὅλον · τοῦ δ᾿ ὅλου φθαρέντος οὐκ ἀναγκαῖον καὶ τὰ μέρη ἐφθάρθαι . Ἢ εἰ τὸ μὲν ὅλον ἀγαθὸν ἢ κακόν , τὰ δὲ μηδέτερα , ἢ ἀνάπαλιν τὰ μὲν ἀγαθὰ ἢ κακά , τὸ δ᾿ ὅλον μηδέτερον · οὔτε γὰρ ἐκ μηδετέρου δυνατὸν ἢ ἀγαθόν τι ἢ κακὸν γενέσθαι , οὔτ᾿ ἐκ κακῶν ἢ ἀγαθῶν μηδέτερον . Ἣ εἰ μᾶλλον μὲν θάτερον ἀγαθὸν ἢ θάτερον κακόν , τὸ δ᾿ ἐκ τούτων μὴ μᾶλλον ἀγαθὸν ἢ κακόν , οἷον εἰ ἡ ἀναίδεια ἐξ ἀνδρίας καὶ ψευδοῦς δόξης . Μᾶλλον γὰρ ἀγαθὸν ἡ ἀνδρία ἢ κακὸν ἡ ψευδὴς δόξα · ἔδει οὖν καὶ τὸ ἐκ τούτων ἀκολουθεῖν τῷ μᾶλλον , καὶ εἶναι ἢ ἁπλῶς ἀγαθὸν ἢ μᾶλλον ἀγαθὸν ἢ κακόν . Ἢ τοῦτο μὲν οὐκ ἀναγκαῖον , ἐὰν μὴ ἑκάτερον ᾖ καθ᾿ αὑτὸ ἀγαθὸν ἢ κακόν · πολλὰ γὰρ τῶν ποιητικῶν καθ᾿ αὑτὰ μὲν οὐκ ἔστιν ἀγαθά , μιχθέντα δέ , ἢ ἀνάπαλιν , ἑκάτερον μὲν ἀγαθόν , μιχθέντα δὲ κακὸν ἢ οὐδέτερον . Μάλιστα δὲ καταφανὲς τὸ νῦν ῥηθὲν ἐπὶ τῶν ὑγιεινῶν καὶ νοσωδῶν · ἔνια γὰρ τῶν φαρμάκων οὕτως ἔχει ὥσθ᾿ ἑκάτερον μὲν εἶναι ἀγαθόν , ἐὰν δ᾿ ἄμφω δοθῇ μιχθέντα , κακόν . Πάλιν εἰ ἐκ βελτίονος καὶ χείρονος ὂν μή ἐστι τὸ ὅλον τοῦ μὲν βελτίονος χεῖρον , τοῦ δὲ χείρονος βέλτιον . Ἢ οὐδὲ τοῦτ᾿ ἀναγκαῖον , ἐὰν μὴ καθ᾿ αὑτὰ ᾖ τὰ ἐξ ὧν σύγκειται ἀγαθά , ἀλλ᾿ οὐδὲν κωλύει τὸ ὅλον μὴ γίνεσθαι ἀγαθόν , καθάπερ ἐπὶ τῶν ἀρτίως ῥηθέντων . Ἔτι εἰ συνώνυμον τὸ ὅλον θατέρῳ · οὐ δεῖ γάρ , καθάπερ οὐδ᾿ ἐπὶ τῶν συλλαβῶν · οὐδενὶ γὰρ τῶν στοιχείων ἐξ ὧν σύγκειται ἡ συλλαβὴ συνώνυμός ἐστιν . Ἔτι εἰ μὴ εἴρηκε τὸν τρόπον τῆς συνθέσεως . Οὐ γὰρ αὔταρκες πρὸς τὸ γνωρίσαι τὸ εἰπεῖν ἐκ τούτων · οὐ γὰρ τὸ ἐκ τούτων , ἀλλὰ τὸ οὕτως ἐκ τούτων ἑκάστου τῶν συνθέτων ἡ οὐσία , καθάπερ ἐπ᾿ οἰκίας · οὐ γὰρ ἂν ὁπωσοῦν συντεθῇ ταῦτα , οἰκία ἐστίν . Εἰ δὲ τόδε μετὰ τοῦδε ἀποδέδωκε , πρῶτον μὲν ῥητέον ὅτι τόδε μετὰ τοῦδε ἢ τοῖσδε ταὐτὸν ἢ τῷ ἐκ τῶνδε · ὁ γὰρ λέγων μέλι μεθ᾿ ὕδατος ἤτοι μέλι καὶ ὕδωρ λέγει ἢ τὸ ἐκ μέλιτος καὶ ὕδατος , ὥστ᾿ ἐὰν ὁποτερῳοῦν τῶν εἰρημένων ταὐτὸν ὁμολογήσῃ εἶναι τὸ τόδε μετὰ τοῦδε , ταὐτὰ ἁρμόσει λέγειν ἅπερ πρὸς ἑκάτερον τούτων ἔμπροσθεν εἴρηται . Ἔτι διελόμενον ὁσαχῶς λέγεται ἕτερον μεθ᾿ ἑτέρου , σκοπεῖν εἰ μηδαμῶς τόδε μετὰ τοῦδε . Οἷον εἰ λέγεται ἕτερον μεθ᾿ ἑτέρου ἢ ὡς ἔν τινι ταὐτῷ δεκτικῷ , καθάπερ ἡ δικαιοσύνη καὶ ἡ ἀνδρία ἐν ψυχῇ , ἢ ἐν τόπῳ τῷ αὐτῷ ἐν χρόνῳ τῷ αὐτῷ , μηδαμῶς δ᾿ ἀληθὲς τὸ εἰρημένον ἐπὶ τούτων , δῆλον ὅτι οὐδενὸς ἂν εἴη ὁ ἀποδοθεὶς ὁρισμός , ἐπειδὴ οὐδαμῶς τόδε μετὰ τοῦδέ ἐστιν . Εἰ δὲ τῶν διαιρεθέντων ἀληθὲς τὸ ἐν ταὐτῷ χρόνῳ ἑκάτερον ὑπάρχειν , σκοπεῖν εἰ ἐνδέχεται μὴ πρὸς ταὐτὸν λέγεσθαι ἑκάτερον . Οἷον εἰ τὴν ἀνδρίαν ὡρίσατο τόλμαν μετὰ διανοίας ὀρθῆς · ἐνδέχεται γὰρ τόλμαν μὲν ἔχειν τοῦ ἀποστερεῖν , ὀρθὴν δὲ διάνοιαν περὶ τὰ ὑγιεινά · ἀλλ᾿ οὐδέπω ἀνδρεῖος ὁ ἐν τῷ αὐτῷ χρόνῳ τόδε μετὰ τοῦδε ἔχων . Ἔτι εἰ καὶ πρὸς ταὐτὸν ἄμφω λέγεται , οἷον πρὸς τὰ ἰατρικά · οὐδὲν γὰρ κωλύει καὶ τόλμαν καὶ ὀρθὴν διάνοιαν ἔχειν πρὸς τὰ ἰατρικά · ἀλλ᾿ ὅμως οὐδ᾿ οὗτος ἀνδρεῖος ὁ τόδε μετὰ τοῦδε ἔχων . Οὔτε γὰρ πρὸς ἕτερον αὐτῶν ἑκάτερον δεῖ λέγεσθαι οὔτε πρὸς ταὐτὸν τὸ τυχόν , ἀλλὰ πρὸς τὸ τῆς ἀνδρίας τέλος , οἷον πρὸς τοὺς πολεμικοὺς κινδύνους ἢ εἴ τι μᾶλλον τούτου τέλος . Ἔνια δὲ τῶν οὕτως ἀποδιδομένων οὐδαμῶς ὑπὸ τὴν εἰρημένην πίπτει διαίρεσιν , οἷον εἰ ἡ ὀργὴ λύπη μεθ᾿ ὑπολήψεως τοῦ ὀλιγωρεῖσθαι . Ὅτι γὰρ διὰ τὴν ὑπόληψιν τὴν τοιαύτην ἡ λύπη γίνεται , τοῦτο βούλεται δηλοῦν · τὸ δὲ διὰ τόδε γίνεσθαί τι οὐκ ἔστι ταὐτὸν τῷ μετὰ τούτου τόδ᾿ εἶναι κατ᾿ οὐδένα τῶν εἰρημένων τρόπων .
Lemmas: σκοπέω δέ καί εἰ τις ὁρισμός ἀποδίδωμι ὅδε ἤ ὁ ἐκ οὗτος ἤ ὅδε μετά ὅδε ὁρίζω . εἰ μέν γάρ ὅδε , συμβαίνω ἄμφω καί μηδέτερος ὑπάρχω , οἷος εἰ ὁ δικαιοσύνη σωφροσύνη καί ἀνδρεία ὁρίζω · δύο γάρ εἰμί ἐάν ἑκάτερος ἕτερος ἔχω , ἀμφότερος δίκαιος εἰμί καί οὐδέτερος , ἐπειδή ἀμφότερος μέν ἔχω δικαιοσύνη , ἑκάτερος δέ οὐ ἔχω . εἰ δέ μήπω ὁ λέγω σφόδρα ἄτοπος διά ὁ καί ἐπί ἄλλος συμβαίνω ὁ τοιοῦτος ( οὐδείς γάρ κωλύω ἀμφότερος ἔχω μνᾶ μηδέτερος ἔχω ) , ἀλλά οὖν ὁ γε ἐναντίος ὑπάρχω αὐτός παντελής ἄτοπος ἄν δοκέω εἰμί . συμβαίνω δέ οὗτος , ἐάν ὁ μέν αὐτός σωφροσύνη καί δειλία ἔχω , ὁ δέ ἀνδρεία καί ἀκολασία · ἄμφω γάρ δικαιοσύνη καί ἀδικία ἔχω . εἰ γάρ ὁ δικαιοσύνη σωφροσύνη καί ἀνδρεία εἰμί , ὁ ἀδικία δειλία καί ἀκολασία εἰμί . ὅλος τε ὅσος εἰμί ἐπιχειρέω ὅτι οὐ αὐτός εἰμί ὁ μέρος καί ὁ ὅλος , πᾶς χρήσιμος πρός ὁ νῦν λέγω · ἔοικα γάρ ὁ οὕτως ὁρίζω ὁ μέρος ὁ ὅλος αὐτός φάσκω εἰμί . μάλα δέ οἰκεῖος γίγνομαι ὁ λόγος , ἐπί ὅσος κατάδηλος εἰμί ὁ ὁ μέρος σύνθεσις , καθά ἐπί οἰκία καί ὁ ἄλλος ὁ τοιοῦτος · δῆλος γάρ ὅτι ὁ μέρος εἰμί οὐδείς κωλύω ὁ ὅλος μή εἰμί , ὥστε οὐ αὐτός ὁ μέρος ὁ ὅλος . εἰ δέ μή οὗτος ἀλλά ὁ ἐκ οὗτος φημί εἰμί ὁ ὁρίζω , πρῶτος μέν ἐπισκοπέω εἰ μή φύω εἷς γίγνομαι εκ ὁ λέγω · ἔνιοι γάρ οὕτως ἔχω πρός ἀλλήλων ὥστε μηδείς ἐκ αὐτός γίγνομαι , οἷος γραμμή καί ἀριθμός . ἔτι εἰ ὁ μέν ὁρίζω ἐν εἷς τις φύω ὁ πρῶτος γίγνομαι , ἐκ ὅς δέ φημί αὐτός εἰμί , μή ἐν εἷς ὁ πρῶτος , ἀλλά ἑκάτερος ἐν ἑκάτερος · δῆλος γάρ ὅτι οὐ ἄν εἰμί ἐκ οὗτος ἐκεῖνος · ἐν ὅς γάρ ὁ μέρος , καί ὁ ὅλος ἀνάγκη ὑπάρχω , ὥστε οὐ ἐν εἷς ὁ ὅλος πρῶτος , ἀλλά ἐν πολύς . εἰ δέ καί ὁ μέρος καί ὁ ὅλος ἐν εἷς τις πρῶτος , σκοπέω εἰ μή ἐν ὁ αὐτός ἀλλά ἐν ἕτερος ὁ ὅλος καί ἐν ἕτερος ὁ μέρος . πάλιν εἰ ὁ ὅλος συμφθείρω ὁ μέρος · ἀνάπαλιν γάρ δέω συμβαίνω , ὁ μέρος φθείρω φθείρω ὁ ὅλος · ὁ δέ ὅλος φθείρω οὐ ἀναγκαῖος καί ὁ μέρος φθείρω . ἤ εἰ ὁ μέν ὅλος ἀγαθός ἤ κακός , ὁ δέ μηδέτερος , ἤ ἀνάπαλιν ὁ μέν ἀγαθός ἤ κακός , ὁ δέ ὅλος μηδέτερος · οὔτε γάρ ἐκ μηδέτερος δυνατός ἤ ἀγαθός τις ἤ κακός γίγνομαι , οὔτε ἐκ κακός ἤ ἀγαθός μηδέτερος . ὁ εἰ μάλα μέν ἕτερος ἀγαθός ἤ ἕτερος κακός , ὁ δέ ἐκ οὗτος μή μάλα ἀγαθός ἤ κακός , οἷος εἰ ὁ ἀναίδεια ἐκ ἀνδρεία καί ψευδής δόξα . μάλα γάρ ἀγαθός ὁ ἀνδρεία ἤ κακός ὁ ψευδής δόξα · δέω οὖν καί ὁ ἐκ οὗτος ἀκολουθέω ὁ μάλα , καί εἰμί ἤ ἁπλῶς ἀγαθός ἤ μάλα ἀγαθός ἤ κακός . ἤ οὗτος μέν οὐ ἀναγκαῖος , ἐάν μή ἑκάτερος εἰμί κατά ἑαυτοῦ ἀγαθός ἤ κακός · πολύς γάρ ὁ ποιητικός κατά ἑαυτοῦ μέν οὐ εἰμί ἀγαθός , μείγνυμι δέ , ἤ ἀνάπαλιν , ἑκάτερος μέν ἀγαθός , μείγνυμι δέ κακός ἤ οὐδέτερος . μάλα δέ καταφανής ὁ νῦν λέγω ἐπί ὁ ὑγιεινός καί νοσώδης · ἔνιοι γάρ ὁ φάρμακον οὕτως ἔχω ὥστε ἑκάτερος μέν εἰμί ἀγαθός , ἐάν δέ ἄμφω δίδωμι μείγνυμι , κακός . πάλιν εἰ ἐκ ἀγαθός καί κακός εἰμί μή εἰμί ὁ ὅλος ὁ μέν ἀγαθός κακός , ὁ δέ κακός ἀγαθός . ἤ οὐδέ οὗτος ἀναγκαῖος , ἐάν μή κατά ἑαυτοῦ εἰμί ὁ ἐκ ὅς σύγκειμαι ἀγαθός , ἀλλά οὐδείς κωλύω ὁ ὅλος μή γίγνομαι ἀγαθός , καθά ἐπί ὁ ἄρτιος λέγω . ἔτι εἰ συνώνυμος ὁ ὅλος ἕτερος · οὐ δέω γάρ , καθά οὐδέ ἐπί ὁ συλλαβή · οὐδείς γάρ ὁ στοιχεῖον ἐκ ὅς σύγκειμαι ὁ συλλαβή συνώνυμος εἰμί . ἔτι εἰ μή λέγω ὁ τρόπος ὁ σύνθεσις . οὐ γάρ αὐτάρκης πρός ὁ γνωρίζω ὁ λέγω ἐκ οὗτος · οὐ γάρ ὁ ἐκ οὗτος , ἀλλά ὁ οὕτως ἐκ οὗτος ἕκαστος ὁ σύνθετος ὁ οὐσία , καθά ἐπί οἰκία · οὐ γάρ ἐάν ὁπωσοῦν συντίθημι οὗτος , οἰκίον εἰμί . εἰ δέ ὅδε μετά ὅδε ἀποδίδωμι , πρῶτος μέν λέγω ὅτι ὅδε μετά ὅδε ἤ ὅδε αὐτός ἤ ὁ ἐκ ὅδε · ὁ γάρ λέγω μέλι μετά ὕδωρ ἤτοι μέλι καί ὕδωρ λέγω ἤ ὁ ἐκ μέλι καί ὕδωρ , ὥστε ἐάν ὁποτέσρις ὁ λέγω αὐτός ὁμολογέω εἰμί ὁ ὅδε μετά ὅδε , αὐτός ἁρμόζω λέγω ὅς πρός ἑκάτερος οὗτος ἔμπροσθεν λέγω . ἔτι διαιρέω ὁσαχῶς λέγω ἕτερος μετά ἕτερος , σκοπέω εἰ μηδαμῶς ὅδε μετά ὅδε . οἷον εἰ λέγω ἕτερος μετά ἕτερος ἤ ὡς ἐν τις αὐτός δεκτικός , καθά ὁ δικαιοσύνη καί ὁ ἀνδρεία ἐν ψυχή , ἤ ἐν τόπος ὁ αὐτός ἐν χρόνος ὁ αὐτός , μηδαμῶς δέ ἀληθής ὁ λέγω ἐπί οὗτος , δῆλος ὅτι οὐδείς ἄν εἰμί ὁ ἀποδίδωμι ὁρισμός , ἐπειδή οὐδαμῶς ὅδε μετά ὅδε εἰμί . εἰ δέ ὁ διαιρέω ἀληθής ὁ ἐν αὐτός χρόνος ἑκάτερος ὑπάρχω , σκοπέω εἰ ἐνδέχομαι μή πρός αὐτός λέγω ἑκάτερος . οἷον εἰ ὁ ἀνδρεία ὁρίζω τόλμα μετά διάνοια ὀρθός · ἐνδέχομαι γάρ τόλμα μέν ἔχω ὁ ἀποστερέω , ὀρθός δέ διάνοια περί ὁ ὑγιεινός · ἀλλά οὐδέπω ἀνδρεῖος ὁ ἐν ὁ αὐτός χρόνος ὅδε μετά ὅδε ἔχω . ἔτι εἰ καί πρός αὐτός ἄμφω λέγω , οἷος πρός ὁ ἰατρικός · οὐδείς γάρ κωλύω καί τόλμα καί ὀρθός διάνοια ἔχω πρός ὁ ἰατρικός · ἀλλά ὅμως οὐδέ οὗτος ἀνδρεῖος ὁ ὅδε μετά ὅδε ἔχω . οὔτε γάρ πρός ἕτερος αὐτός ἑκάτερος δέω λέγω οὔτε πρός αὐτός ὁ τυγχάνω , ἀλλά πρός ὁ ὁ ἀνδρεία τέλος , οἷος πρός ὁ πολεμικός κίνδυνος ἤ εἰ τις μάλα οὗτος τέλος . ἔνιοι δέ ὁ οὕτως ἀποδίδωμι οὐδαμῶς ὑπό ὁ λέγω πίπτω διαίρεσις , οἷος εἰ ὁ ὀργή λύπη μετά ὑπόληψις ὁ ὀλιγωρέω . ὅτι γάρ διά ὁ ὑπόληψις ὁ τοιοῦτος ὁ λύπη γίγνομαι , οὗτος βούλομαι δηλόω · ὁ δέ διά ὅδε γίγνομαι τις οὐ εἰμί αὐτός ὁ μετά οὗτος ὅδε εἰμί κατά οὐδείς ὁ λέγω τρόπος .