aristoteles-et-corpus-aristotelicum.topica 6.8
Ἐὰν δ᾿ ᾖ πρός τι τὸ ὁριζόμενον ἢ καθ᾿ αὑτὸ ἢ κατὰ τὸ γένος , σκοπεῖν εἰ μὴ εἴρηται ἐν τῷ ὁρισμῷ πρὸς ὃ λέγεται ἢ αὐτὸ ἢ κατὰ τὸ γένος , οἷον εἰ τὴν ἐπιστήμην ὡρίσατο ὑπόληψιν ἀμετάπειστον ἢ τὴν βούλησιν ὄρεξιν ἄλυπον . Παντὸς γὰρ τοῦ πρός τι ἡ οὐσία πρὸς ἕτερον , ἐπειδὴ ταὐτὸν ἦν ἑκάστῳ τῶν πρός τι τὸ εἶναι ὅπερ τὸ πρός τί πως ἔχειν . Ἔδει οὖν τὴν ἐπιστήμην εἰπεῖν ὑπόληψιν ἐπιστητοῦ καὶ τὴν βούλησιν ὄρεξιν ἀγαθοῦ . Ὁμοίως δὲ καὶ εἰ τὴν γραμματικὴν ὡρίσατο ἐπιστήμην γραμμάτων · ἔδει γὰρ ἢ πρὸς ὃ αὐτὸ λέγεται ἢ πρὸς ὅ ποτε τὸ γένος ἐν τῷ διορισμῷ ἀποδίδοσθαι . Ἢ εἰ πρός τι εἰρημένον μὴ πρὸς τὸ τέλος ἀποδέδοται . Τέλος δ᾿ ἐν ἑκάστῳ τὸ βέλτιστον ἢ οὗ χάριν τἆλλα . Ῥητέον δὴ ἢ τὸ βέλτιστον ἢ τὸ ἔσχατον , οἷον τὴν ἐπιθυμίαν οὐχ ἡδέος ἀλλ᾿ ἡδονῆς · ταύτης γὰρ χάριν καὶ τὸ ἡδὺ αἱρούμεθα . Σκοπεῖν δὲ καὶ εἰ γένεσίς ἐστι πρὸς ὃ ἀποδέδωκεν ἢ ἐνέργεια · οὐδὲν γὰρ τῶν τοιούτων τέλος · μᾶλλον γὰρ τὸ ἐνηργηκέναι καὶ γεγενῆσθαι τέλος ἢ τὸ γίνεσθαι καὶ ἐνεργεῖν . Ἢ οὐκ ἐπὶ πάντων ἀληθὲς τὸ τοιοῦτον · σχεδὸν γὰρ οἱ πλεῖστοι ἥδεσθαι μᾶλλον βούλονται ἢ πεπαῦσθαι ἡδόμενοι , ὥστε τὸ ἐνεργεῖν μᾶλλον τέλος ἂν ποιοῖντο τοῦ ἐνηργηκέναι . Πάλιν ἐπ᾿ ἐνίων εἰ μὴ διώρικε τοῦ πόσου ἢ ποίου ἢ ποῦ ἢ κατὰ τὰς ἄλλας διαφοράς , οἷον φιλότιμος ὁ ποίας καὶ ὁ πόσης ὀρεγόμενος τιμῆς · πάντες γὰρ ὀρέγονται τιμῆς , ὥστ᾿ οὐκ ἀπόχρη φιλότιμον εἰπεῖν τὸν ὀρεγόμενον τιμῆς , ἀλλὰ προσθετέον τὰς εἰρημένας διαφοράς . Ὁμοίως δὲ καὶ φιλοχρήματος ὁ πόσων ὀρεγόμενος χρημάτων ἢ ἀκρατὴς ὁ περὶ ποίας ἡδονάς · οὐ γὰρ ὁ ὑφ᾿ οἱασποτοῦν ἡδονῆς κρατούμενος ἀκρατὴς λέγεται , ἀλλ᾿ ὁ ὑπό τινος . Ἢ πάλιν , ὡς ὁρίζονται τὴν νύκτα σκιὰν γῆς , ἢ τὸν σεισμὸν κίνησιν γῆς , ἢ τὸ νέφος πύκνωσιν ἀέρος , ἢ τὸ πνεῦμα κίνησιν ἀέρος · προσθετέον γὰρ πόσου καὶ ποίου καὶ ὑπὸ τίνος . Ὁμοίως δὲ καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων τῶν τοιούτων · ἀπολείπων γὰρ διαφορὰν ἡντινοῦν οὐ λέγει τὸ τί ἦν εἶναι . Δεῖ δ᾿ ἀεὶ πρὸς τὸ ἐνδεὲς ἐπιχειρεῖν · οὐ γὰρ ὁπωσοῦν γῆς κινηθείσης οὐδ᾿ ὁποσησοῦν σεισμὸς ἔσται , ὁμοίως δ᾿ οὐδ᾿ ἀέρος ὁπωσοῦν οὐδ᾿ ὁποσουοῦν κινηθέντος πνεῦμα . Ἔτι ἐπὶ τῶν ὀρέξεων εἰ μὴ πρόσκειται τὸ φαινόμενον , καὶ ἐφ᾿ ὅσων ἄλλων ἁρμόττει , οἷον ὅτι ἡ βούλησις ὄρεξις ἀγαθοῦ , ἡ δ᾿ ἐπιθυμία ὄρεξις ἡδέος , ἀλλὰ μὴ φαινομένου ἀγαθοῦ ἢ ἡδέος . Πολλάκις γὰρ λανθάνει τοὺς ὀρεγομένους ὅ τι ἀγαθὸν ἢ ἡδύ ἐστιν , ὥστ᾿ οὐκ ἀναγκαῖον ἀγαθὸν ἢ ἡδὺ εἶναι , ἀλλὰ φαινόμενον μόνον . Ἔδει οὖν οὕτω καὶ τὴν ἀπόδοσιν ποιήσασθαι . Ἐὰν δὲ καὶ ἀποδῷ τὸ εἰρημένον , ἐπὶ τὰ εἴδη ἀκτέον τὸν τιθέμενον ἰδέας εἶναι · οὐ γάρ ἐστιν ἰδέα φαινομένου οὐδενός , τὸ δ᾿ εἶδος πρὸς τὸ εἶδος δοκεῖ λέγεσθαι , οἷον αὐτὴ ἐπιθυμία αὐτοῦ ἡδέος καὶ αὐτὴ βούλησις αὐτοῦ ἀγαθοῦ . Οὐκ ἔστιν οὖν φαινομένου ἀγαθοῦ οὐδὲ φαινομένου ἡδέος · ἄτοπον γὰρ τὸ εἶναι αὐτὸ φαινόμενον ἀγαθὸν ἢ ἡδύ .
Lemmas: ἐάν δέ εἰμί πρός τις ὁ ὁρίζω ἤ κατά ἑαυτοῦ ἤ κατά ὁ γένος , σκοπέω εἰ μή λέγω ἐν ὁ ὁρισμός πρός ὅς λέγω ἤ αὐτός ἤ κατά ὁ γένος , οἷος εἰ ὁ ἐπιστήμη ὁρίζω ὑπόληψις ἀμετάπειστος ἤ ὁ βούλησις ὄρεξις ἄλυπος . πᾶς γάρ ὁ πρός τις ὁ οὐσία πρός ἕτερος , ἐπειδή αὐτός εἰμί ἕκαστος ὁ πρός τις ὁ εἰμί ὅς ὁ πρός τις πως ἔχω . δέω οὖν ὁ ἐπιστήμη λέγω ὑπόληψις ἐπιστητός καί ὁ βούλησις ὄρεξις ἀγαθός . ὅμοιος δέ καί εἰ ὁ γραμματικός ὁρίζω ἐπιστήμη γράμμα · δέω γάρ ἤ πρός ὅς αὐτός λέγω ἤ πρός ὅς ποτέ ὁ γένος ἐν ὁ διορισμός ἀποδίδωμι . ἤ εἰ πρός τις λέγω μή πρός ὁ τέλος ἀποδίδωμι . τέλος δέ ἐν ἕκαστος ὁ ἀγαθός ἤ ὅς χάριν ἄλλος . λέγω δή ἤ ὁ ἀγαθός ἤ ὁ ἔσχατος , οἷος ὁ ἐπιθυμία οὐ ἡδύς ἀλλά ἡδονή · οὗτος γάρ χάριν καί ὁ ἡδύς αἱρέω . σκοπέω δέ καί εἰ γένεσις εἰμί πρός ὅς ἀποδίδωμι ἤ ἐνέργεια · οὐδείς γάρ ὁ τοιοῦτος τέλος · μάλα γάρ ὁ ἐνεργέω καί γίγνομαι τέλος ἤ ὁ γίγνομαι καί ἐνεργέω . ἤ οὐ ἐπί πᾶς ἀληθής ὁ τοιοῦτος · σχεδόν γάρ ὁ πολύς ἥδομαι μάλα βούλομαι ἤ παύω ἥδομαι , ὥστε ὁ ἐνεργέω μάλα τέλος ἄν ποιέω ὁ ἐνεργέω . πάλιν ἐπί ἔνιοι εἰ μή διορίζω ὁ πόσος ἤ ποῖος ἤ ποῦ ἤ κατά ὁ ἄλλος διαφορά , οἷος φιλότιμος ὁ ποῖος καί ὁ πόσος ὀρέγω τιμή · πᾶς γάρ ὀρέγω τιμή , ὥστε οὐ ἀποχράω φιλότιμος λέγω ὁ ὀρέγω τιμή , ἀλλά προστίθημι ὁ λέγω διαφορά . ὅμοιος δέ καί φιλοχρήματος ὁ πόσος ὀρέγω χρῆμα ἤ ἀκρατής ὁ περί ποῖος ἡδονή · οὐ γάρ ὁ ὑπό οίσ̔ασποτς ἡδονή κρατέω ἀκρατής λέγω , ἀλλά ὁ ὑπό τις . ἤ πάλιν , ὡς ὁρίζω ὁ νύξ σκιά γῆ , ἤ ὁ σεισμός κίνησις γῆ , ἤ ὁ νέφος πύκνωσις ἀήρ , ἤ ὁ πνεῦμα κίνησις ἀήρ · προστίθημι γάρ πόσος καί ποῖος καί ὑπό τίς . ὅμοιος δέ καί ἐπί ὁ ἄλλος ὁ τοιοῦτος · ἀπολείπω γάρ διαφορά ὅστις οὐ λέγω ὁ τίς εἰμί εἰμί . δέω δέ ἀεί πρός ὁ ἐνδεής ἐπιχειρέω · οὐ γάρ ὁπωσοῦν γῆ κινέω οὐδέ ὁποσησοῦν σεισμός εἰμί , ὅμοιος δέ οὐδέ ἀήρ ὁπωσοῦν οὐδέ ὁπόσσις κινέω πνεῦμα . ἔτι ἐπί ὁ ὄρεξις εἰ μή πρόσκειμαι ὁ φαίνω , καί ἐπί ὅσος ἄλλος ἁρμόζω , οἷος ὅτι ὁ βούλησις ὄρεξις ἀγαθός , ὁ δέ ἐπιθυμία ὄρεξις ἡδύς , ἀλλά μή φαίνω ἀγαθός ἤ ἡδύς . πολλάκις γάρ λανθάνω ὁ ὀρέγω ὅς τις ἀγαθός ἤ ἡδύς εἰμί , ὥστε οὐ ἀναγκαῖος ἀγαθός ἤ ἡδύς εἰμί , ἀλλά φαίνω μόνος . δέω οὖν οὕτως καί ὁ ἀπόδοσις ποιέω . ἐάν δέ καί ἀποδίδωμι ὁ λέγω , ἐπί ὁ εἶδος ἀκτέος ὁ τίθημι ἰδέα εἰμί · οὐ γάρ εἰμί ἰδέα φαίνω οὐδείς , ὁ δέ εἶδος πρός ὁ εἶδος δοκέω λέγω , οἷος αὐτός ἐπιθυμία αὐτός ἡδύς καί αὐτός βούλησις αὐτός ἀγαθός . οὐ εἰμί οὖν φαίνω ἀγαθός οὐδέ φαίνω ἡδύς · ἄτοπος γάρ ὁ εἰμί αὐτός φαίνω ἀγαθός ἤ ἡδύς .