aristoteles-et-corpus-aristotelicum.topica 1.5
Λεκτέον δὲ τί ὅρος , τί ἴδιον , τί γένος , τί συμβεβηκός . Ἔστι δ᾿ ὅρος μὲν λόγος ὁ τὸ τί ἦν εἶναι σημαίνων . Ἀποδίδοται δὲ ἢ λόγος ἀντ᾿ ὀνόματος ἢ λόγος ἀντὶ λόγου · δυνατὸν γὰρ καὶ τῶν ὑπὸ λόγου τινὰ σημαινομένων ὁρίσασθαι . Ὅσοι δ᾿ ὁπωσοῦν ὀνόματι τὴν ἀπόδοσιν ποιοῦνται , δῆλον ὡς οὐκ ἀποδιδόασιν οὗτοι τὸν τοῦ πράγματος ὁρισμόν , ἐπειδὴ πᾶς ὁρισμὸς λόγος τίς ἐστιν . Ὁρικὸν μέντοι καὶ τὸ τοιοῦτον θετέον , οἷον ὅτι καλόν ἐστι τὸ πρέπον . Ὁμοίως δὲ καὶ τὸ πότερον ταὐτὸν αἴσθησις καὶ ἐπιστήμη ἢ ἕτερον · καὶ γὰρ περὶ τοὺς ὁρισμούς , πότερον ταὐτὸν ἢ ἕτερον , ἡ πλείστη γίνεται διατριβή . Ἁπλῶς δὲ ὁρικὰ πάντα λεγέσθω τὰ ὑπὸ τὴν αὐτὴν ὄντα μέθοδον τοῖς ὁρισμοῖς . Ὅτι δὲ πάντα τὰ νῦν ῥηθέντα τοιαῦτ᾿ ἐστί , δῆλον ἐξ αὐτῶν . Δυνάμενοι γὰρ ὅτι ταὐτὸν καὶ ὅτι ἕτερον διαλέγεσθαι , τῷ αὐτῷ τρόπῳ καὶ πρὸς τοὺς ὁρισμοὺς ἐπιχειρεῖν εὐπορήσομεν · δείξαντες γὰρ ὅτι οὐ ταὐτόν ἐστιν ἀνῃρηκότες ἐσόμεθα τὸν ὁρισμόν . Οὐ μὴν ἀντιστρέφει γε τὸ νῦν ῥηθέν · οὐ γὰρ ἱκανὸν πρὸς τὸ κατασκευάσαι τὸν ὁρισμὸν τὸ δεῖξαι ταὐτὸν ὄν . Πρὸς μέντοι τὸ ἀνασκευάσαι αὔταρκες τὸ δεῖξαι ὅτι οὐ ταὐτόν . Ἴδιον δ᾿ ἐστὶν ὃ μὴ δηλοῖ μὲν τὸ τί ἦν εἶναι , μόνῳ δ᾿ ὑπάρχει καὶ ἀντικατηγορεῖται τοῦ πράγματος , οἷον ἴδιον ἀνθρώπου τὸ γραμματικῆς εἶναι δεκτικόν · εἰ γὰρ ἄνθρωπός ἐστι , γραμματικῆς δεκτικός ἐστι , καὶ εἰ γραμματικῆς δεκτικός ἐστιν , ἄνθρωπός ἐστιν . Οὐθεὶς γὰρ ἴδιον λέγει τὸ ἐνδεχόμενον ἄλλῳ ὑπάρχειν , οἷον τὸ καθεύδειν ἀνθρώπῳ , οὐδ᾿ ἂν τύχῃ κατά τινα χρόνον μόνῳ ὑπάρχον . Εἰ δ᾿ ἄρα τι καὶ λέγοιτο τῶν τοιούτων ἴδιον , οὐχ ἁπλῶς ἀλλὰ ποτὲ ἢ πρός τι ἴδιον ῥηθήσεται · τὸ μὲν γὰρ ἐκ δεξιῶν εἶναι ποτὲ ἴδιόν ἐστι , τὸ δὲ δίπουν πρός τι ἴδιον τυγχάνει λεγόμενον , οἷον τῷ ἀνθρώπῳ πρὸς ἵππον καὶ κύνα . Ὅτι δὲ τῶν ἐνδεχομένων ἄλλῳ ὑπάρχειν οὐθὲν ἀντικατηγορεῖται , δῆλον · οὐ γὰρ ἀναγκαῖον , εἴ τι καθεύδει , ἄνθρωπον εἶναι . Γένος δ᾿ ἐστὶ τὸ κατὰ πλειόνων καὶ διαφερόντων τῷ εἴδει ἐν τῷ τί ἐστι κατηγορούμενον . Ἐν τῷ τί ἐστι δὲ κατηγορεῖσθαι τὰ τοιαῦτα λεγέσθω , ὅσα ἁρμόττει ἀποδοῦναι ἐρωτηθέντας τί ἐστι τὸ προκείμενον , καθάπερ ἐπὶ τοῦ ἀνθρώπου ἁρμόττει , ἐρωτηθέντα τί ἐστι τὸ προκείμενον , εἰπεῖν ὅτι ζῷον . Γενικὸν δὲ καὶ τὸ πότερον ἐν τῷ αὐτῷ γένει ἄλλο ἄλλῳ ἢ ἐν ἑτέρῳ . Καὶ γὰρ τὸ τοιοῦτον ὑπὸ τὴν αὐτὴν μέθοδον πίπτει τῷ γένει · διαλεχθέντες γὰρ ὅτι τὸ ζῷον γένος τοῦ ἀνθρώπου , ὁμοίως δὲ καὶ τοῦ βοός , διειλεγμένοι ἐσόμεθα ὅτι ἐν τῷ αὐτῷ γένει . Ἐὰν δὲ τοῦ μὲν ἑτέρου δείξωμεν ὅτι γένος ἐστί , τοῦ δὲ ἑτέρου ὅτι οὐκ ἔστι , διειλεγμένοι ἐσόμεθα ὅτι οὐκ ἐν τῷ αὐτῷ γένει ταῦτ᾿ ἐστίν . Συμβεβηκὸς δέ ἐστιν ὃ μηδὲν μὲν τούτων ἐστί , μήτε ὅρος μήτε ἴδιον μήτε γένος , ὑπάρχει δὲ τῷ πράγματι , καὶ ὃ ἐνδέχεται ὑπάρχειν ὁτῳοῦν ἑνὶ καὶ τῷ αὐτῷ καὶ μὴ ὑπάρχειν , οἷον τὸ καθῆσθαι ἐνδέχεται ὑπάρχειν τινὶ τῷ αὐτῷ καὶ μὴ ὑπάρχειν . Ὁμοίως δὲ καὶ τὸ λευκόν · τὸ γὰρ αὐτὸ οὐθὲν κωλύει ὁτὲ μὲν λευκὸν ὁτὲ δὲ μὴ λευκὸν εἶναι . Ἔστι δὲ τῶν τοῦ συμβεβηκότος ὁρισμῶν ὁ δεύτερος βελτίων · τοῦ μὲν γὰρ πρώτου ῥηθέντος ἀναγκαῖον , εἰ μέλλει τις συνήσειν , προειδέναι τί ἐστιν ὅρος καὶ γένος καὶ ἴδιον , ὁ δὲ δεύτερος αὐτοτελής ἐστι πρὸς τὸ γνωρίζειν τί ποτ᾿ ἐστὶ τὸ λεγόμενον καθ᾿ αὑτό . Προσκείσθωσαν δὲ τῷ συμβεβηκότι καὶ αἱ πρὸς ἄλληλα συγκρίσεις , ὁπωσοῦν ἀπὸ τοῦ συμβεβηκότος λεγόμεναι , οἷον πότερον τὸ καλὸν ἢ τὸ συμφέρον αἱρετώτερον , καὶ πότερον ὁ κατ᾿ ἀρετὴν ἢ ὁ κατ᾿ ἀπόλαυσιν ἡδίων βίος , καὶ εἴ τι ἄλλο παραπλησίως τυγχάνει τούτοις λεγόμενον · ἐπὶ πάντων γὰρ τῶν τοιούτων , ποτέρῳ μᾶλλον τὸ κατηγορούμενον συμβέβηκεν , ἡ ζήτησις γίνεται . Δῆλον δ᾿ ἐξ αὐτῶν ὅτι τὸ συμβεβηκὸς οὐθὲν κωλύει ποτὲ καὶ πρός τι ἴδιον γίνεσθαι , οἷον τὸ καθῆσθαι συμβεβηκὸς ὄν , ὅταν τις μόνος κάθηται , τότε ἴδιον ἔσται , μὴ μόνου δὲ καθημένου πρὸς τοὺς μὴ καθημένους ἴδιον . Ὥστε καὶ πρός τι καὶ ποτὲ οὐθὲν κωλύει τὸ συμβεβηκὸς ἴδιον γίνεσθαι . Ἁπλῶς δ᾿ ἴδιον οὐκ ἔσται .
Lemmas: λεκτέος δέ τίς ὅρος , τίς ἴδιος , τίς γένος , τίς συμβαίνω . εἰμί δέ ὅρος μέν λόγος ὁ ὁ τίς εἰμί εἰμί σημαίνω . ἀποδίδωμι δέ ἤ λόγος ἀντί ὄνομα ἤ λόγος ἀντί λόγος · δυνατός γάρ καί ὁ ὑπό λόγος τις σημαίνω ὁρίζω . ὅσος δέ ὁπωσοῦν ὄνομα ὁ ἀπόδοσις ποιέω , δῆλος ὡς οὐ ἀποδίδωμι οὗτος ὁ ὁ πρᾶγμα ὁρισμός , ἐπειδή πᾶς ὁρισμός λόγος τις εἰμί . ὁρικός μέντοι καί ὁ τοιοῦτος τίθημι , οἷος ὅτι καλός εἰμί ὁ πρέπω . ὅμοιος δέ καί ὁ πότερος αὐτός αἴσθησις καί ἐπιστήμη ἤ ἕτερος · καί γάρ περί ὁ ὁρισμός , πότερος αὐτός ἤ ἕτερος , ὁ πολύς γίγνομαι διατριβή . ἁπλῶς δέ ὁρικός πᾶς λέγω ὁ ὑπό ὁ αὐτός εἰμί μέθοδος ὁ ὁρισμός . ὅτι δέ πᾶς ὁ νῦν λέγω τοιοῦτος εἰμί , δῆλος ἐκ αὐτός . δύναμαι γάρ ὅτι αὐτός καί ὅτι ἕτερος διαλέγω , ὁ αὐτός τρόπος καί πρός ὁ ὁρισμός ἐπιχειρέω εὐπορέω · δείκνυμι γάρ ὅτι οὐ αὐτός εἰμί ἀναλέγω εἰμί ὁ ὁρισμός . οὐ μήν ἀντιστρέφω γε ὁ νῦν λέγω · οὐ γάρ ἱκανός πρός ὁ κατασκευάζω ὁ ὁρισμός ὁ δείκνυμι αὐτός εἰμί . πρός μέντοι ὁ ἀνασκευάζω αὐτάρκης ὁ δείκνυμι ὅτι οὐ αὐτός . ἴδιος δέ εἰμί ὅς μή δηλόω μέν ὁ τίς εἰμί εἰμί , μόνος δέ ὑπάρχω καί ἀντικατηγορέω ὁ πρᾶγμα , οἷος ἴδιος ἄνθρωπος ὁ γραμματικός εἰμί δεκτικός · εἰ γάρ ἄνθρωπος εἰμί , γραμματικός δεκτικός εἰμί , καί εἰ γραμματικός δεκτικός εἰμί , ἄνθρωπος εἰμί . οὐδείς γάρ ἴδιος λέγω ὁ ἐνδέχομαι ἄλλος ὑπάρχω , οἷος ὁ καθεύδω ἄνθρωπος , οὐδέ ἐάν τυγχάνω κατά τις χρόνος μόνος ὑπάρχω . εἰ δέ ἄρα τις καί λέγω ὁ τοιοῦτος ἴδιος , οὐ ἁπλῶς ἀλλά ποτέ ἤ πρός τις ἴδιος λέγω · ὁ μέν γάρ ἐκ δεξιός εἰμί ποτέ ἴδιος εἰμί , ὁ δέ δίπους πρός τις ἴδιος τυγχάνω λέγω , οἷος ὁ ἄνθρωπος πρός ἵππος καί κύων . ὅτι δέ ὁ ἐνδέχομαι ἄλλος ὑπάρχω οὐδείς ἀντικατηγορέω , δῆλος · οὐ γάρ ἀναγκαῖος , εἰ τις καθεύδω , ἄνθρωπος εἰμί . γένος δέ εἰμί ὁ κατά πολύς καί διαφέρω ὁ εἶδος ἐν ὁ τίς εἰμί κατηγορέω . ἐν ὁ τίς εἰμί δέ κατηγορέω ὁ τοιοῦτος λέγω , ὅσος ἁρμόζω ἀποδίδωμι ἐρωτάω τίς εἰμί ὁ πρόκειμαι , καθά ἐπί ὁ ἄνθρωπος ἁρμόζω , ἐρωτάω τίς εἰμί ὁ πρόκειμαι , λέγω ὅτι ζῷον . γενικός δέ καί ὁ πότερος ἐν ὁ αὐτός γένος ἄλλος ἄλλος ἤ ἐν ἕτερος . καί γάρ ὁ τοιοῦτος ὑπό ὁ αὐτός μέθοδος πίπτω ὁ γένος · διαλέγω γάρ ὅτι ὁ ζῷον γένος ὁ ἄνθρωπος , ὅμοιος δέ καί ὁ βοῦς , διαλέγω εἰμί ὅτι ἐν ὁ αὐτός γένος . ἐάν δέ ὁ μέν ἕτερος δείκνυμι ὅτι γένος εἰμί , ὁ δέ ἕτερος ὅτι οὐ εἰμί , διαλέγω εἰμί ὅτι οὐ ἐν ὁ αὐτός γένος οὗτος εἰμί . συμβαίνω δέ εἰμί ὅς μηδείς μέν οὗτος εἰμί , μήτε ὅρος μήτε ἴδιος μήτε γένος , ὑπάρχω δέ ὁ πρᾶγμα , καί ὅς ἐνδέχομαι ὑπάρχω ὅστις εἷς καί ὁ αὐτός καί μή ὑπάρχω , οἷος ὁ κάθημαι ἐνδέχομαι ὑπάρχω τις ὁ αὐτός καί μή ὑπάρχω . ὅμοιος δέ καί ὁ λευκός · ὁ γάρ αὐτός οὐδείς κωλύω ὅτε μέν λευκός ὅτε δέ μή λευκός εἰμί . εἰμί δέ ὁ ὁ συμβαίνω ὁρισμός ὁ δεύτερος ἀγαθός · ὁ μέν γάρ πρῶτος λέγω ἀναγκαῖος , εἰ μέλλω τις συνίημι , πρόοιδα τίς εἰμί ὅρος καί γένος καί ἴδιος , ὁ δέ δεύτερος αὐτοτελής εἰμί πρός ὁ γνωρίζω τίς ποτέ εἰμί ὁ λέγω κατά ἑαυτοῦ . πρόσκειμαι δέ ὁ συμβαίνω καί ὁ πρός ἀλλήλων σύγκρισις , ὁπωσοῦν ἀπό ὁ συμβαίνω λέγω , οἷος πότερος ὁ καλός ἤ ὁ συμφέρω αἱρετός , καί πότερος ὁ κατά ἀρετή ἤ ὁ κατά ἀπόλαυσις ἡδύς βίος , καί εἰ τις ἄλλος παραπλήσιος τυγχάνω οὗτος λέγω · ἐπί πᾶς γάρ ὁ τοιοῦτος , πότερος μάλα ὁ κατηγορέω συμβαίνω , ὁ ζήτησις γίγνομαι . δῆλος δέ ἐκ αὐτός ὅτι ὁ συμβαίνω οὐδείς κωλύω ποτέ καί πρός τις ἴδιος γίγνομαι , οἷος ὁ κάθημαι συμβαίνω εἰμί , ὅταν τις μόνος κάθημαι , τότε ἴδιος εἰμί , μή μόνος δέ κάθημαι πρός ὁ μή κάθημαι ἴδιος . ὥστε καί πρός τις καί ποτέ οὐδείς κωλύω ὁ συμβαίνω ἴδιος γίγνομαι . ἁπλῶς δέ ἴδιος οὐ εἰμί .