aristoteles-et-corpus-aristotelicum.topica 2.7
Ἐπεὶ δὲ τὰ ἐναντία συμπλέκεται μὲν ἀλλήλοις ἑξαχῶς , ἐναντίωσιν δὲ ποιεῖ τετραχῶς συμπλεκόμενα , δεῖ λαμβάνειν τὰ ἐναντία , ὅπως ἂν χρήσιμον ᾖ καὶ ἀναιροῦντι καὶ κατασκευάζοντι . Ὅτι μὲν οὖν ἑξαχῶς συμπλέκεται , δῆλον · ἢ γὰρ ἑκάτερον τῶν ἐναντίων ἑκατέρῳ συμπλακήσεται · τοῦτο δὲ διχῶς , οἷον τὸ τοὺς φίλους εὖ ποιεῖν καὶ τὸ τοὺς ἐχθροὺς κακῶς , ἢ ἀνάπαλιν τὸ τοὺς φίλους κακῶς καὶ τοὺς ἐχθροὺς εὖ . Ἢ ὅταν ἄμφω περὶ τοῦ ἑνός · διχῶς δὲ καὶ τοῦτο , οἷον τὸ τοὺς φίλους εὖ καὶ τὸ τοὺς φίλους κακῶς , ἢ τὸ τοὺς ἐχθροὺς εὖ καὶ τοὺς ἐχθροὺς κακῶς . Ἢ τὸ ἓν περὶ ἀμφοτέρων · διχῶς δὲ καὶ τοῦτο , οἷον τὸ τοὺς φίλους εὖ καὶ τὸ τοὺς ἐχθροὺς εὖ , ἢ τοὺς φίλους κακῶς καὶ τοὺς ἐχθροὺς κακῶς . Αἱ μὲν οὖν πρῶται δύο ῥηθεῖσαι συμπλοκαὶ οὐ ποιοῦσιν ἐναντίωσιν · τὸ γὰρ τοὺς φίλους εὖ ποιεῖν τῷ τοὺς ἐχθροὺς κακῶς οὐκ ἔστιν ἐναντίον · ἀμφότερα γὰρ αἱρετὰ καὶ τοῦ αὐτοῦ ἤθους . Οὐδὲ τὸ τοὺς φίλους κακῶς τῷ τοὺς ἐχθροὺς εὖ · καὶ γὰρ ταῦτα ἀμφότερα φευκτὰ καὶ τοῦ αὐτοῦ ἤθους . Οὐ δοκεῖ δὲ φευκτὸν φευκτῷ ἐναντίον εἶναι , ἐὰν μὴ τὸ μὲν καθ᾿ ὑπερβολὴν τὸ δὲ κατ᾿ ἔνδειαν λεγόμενον ᾖ · ἥ τε γὰρ ὑπερβολὴ τῶν φευκτῶν δοκεῖ εἶναι , ὁμοίως δὲ καὶ ἡ ἔνδεια . Τὰ δὲ λοιπὰ πάντα τέτταρα ποιεῖ ἐναντίωσιν . Τὸ γὰρ τοὺς φίλους εὖ ποιεῖν τῷ τοὺς φίλους κακῶς ἐναντίον · ἀπό τε γὰρ ἐναντίου ἤθους ἐστί , καὶ τὸ μὲν αἱρετὸν τὸ δὲ φευκτόν . Ὡσαύτως δὲ καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων · καθ᾿ ἑκάστην γὰρ συζυγίαν τὸ μὲν αἱρετὸν τὸ δὲ φευκτόν , καὶ τὸ μὲν ἐπιεικοῦς ἤθους τὸ δὲ φαύλου . Δῆλον οὖν ἐκ τῶν εἰρημένων ὅτι τῷ αὐτῷ πλείονα ἐναντία συμβαίνει γίνεσθαι . Τῷ γὰρ τοὺς φίλους εὖ ποιεῖν καὶ τὸ τοὺς ἐχθροὺς εὖ ποιεῖν ἐναντίον καὶ τὸ τοὺς φίλους κακῶς . Ὁμοίως δὲ καὶ τῶν ἄλλων ἑκάστῳ τὸν αὐτὸν τρόπον ἐπισκοποῦσι δύο τὰ ἐναντία φανήσεται . Λαμβάνειν οὖν τῶν ἐναντίων ὁπότερον ἂν ᾖ πρὸς τὴν θέσιν χρήσιμον . Ἔτι εἰ ἔστι τι ἐναντίον τῷ συμβεβηκότι , σκοπεῖν εἰ ὑπάρχει ᾧπερ τὸ συμβεβηκὸς εἴρηται ὑπάρχειν · εἰ γὰρ τοῦτο ὑπάρχει , ἐκεῖνο οὐκ ἂν ὑπάρχοι · ἀδύνατον γὰρ τἀναντία ἅμα τῷ αὐτῷ ὑπάρχειν . Ἢ εἴ τι τοιοῦτον εἴρηται κατά τινος , οὗ ὄντος ἀνάγκη τὰ ἐναντία ὑπάρχειν . Οἷον εἰ τὰς ἰδέας ἐν ἡμῖν ἔφησεν εἶναι · κινεῖσθαί τε γὰρ καὶ ἠρεμεῖν αὐτὰς συμβήσεται , ἔτι δὲ αἰσθητὰς καὶ νοητὰς εἶναι . Δοκοῦσι γὰρ αἱ ἰδέαι ἠρεμεῖν καὶ νοηταὶ εἶναι τοῖς τιθεμένοις ἰδέας εἶναι , ἐν ἡμῖν δὲ οὔσας ἀδύνατον ἀκινήτους εἶναι · κινουμένων γὰρ ἡμῶν ἀναγκαῖον καὶ τὰ ἐν ἡμῖν πάντα συγκινεῖσθαι . Δῆλον δ᾿ ὅτι καὶ αἰσθηταί , εἴπερ ἐν ἡμῖν εἰσί · διὰ γὰρ τῆς περὶ τὴν ὄψιν αἰσθήσεως τὴν ἐν ἑκάστῳ μορφὴν γνωρίζομεν . Πάλιν εἰ κεῖται συμβεβηκὸς ᾧ ἐστί τι ἐναντίον , σκοπεῖν εἰ καὶ τοῦ ἐναντίου δεκτικόν , ὅπερ καὶ τοῦ συμβεβηκότος · τὸ γὰρ αὐτὸ τῶν ἐναντίων δεκτικόν , οἷον εἰ τὸ μῖσος ἕπεσθαι ὀργῇ ἔφησεν , εἴη ἂν τὸ μῖσος ἐν τῷ θυμοειδεῖ · ἐκεῖ γὰρ ἡ ὀργή . Σκεπτέον οὖν εἰ καὶ τὸ ἐναντίον ἐν τῷ θυμοειδεῖ , ἡ φιλία · εἰ γὰρ μή , ἀλλ᾿ ἐν τῷ ἐπιθυμητικῷ ἐστὶν ἡ φιλία , οὐκ ἂν ἕποιτο μῖσος ὀργῇ . Ὁμοίως δὲ καὶ εἰ τὸ ἐπιθυμητικὸν ἀγνοεῖν ἔφησεν . Εἴη γὰρ ἂν καὶ ἐπιστήμης δεκτικόν , εἴπερ καὶ ἀγνοίας · ὅπερ οὐ δοκεῖ , τὸ ἐπιθυμητικὸν δεκτικὸν εἶναι ἐπιστήμης . Ἀνασκευάζοντι μὲν οὖν , καθάπερ εἴρηται , χρηστέον · κατασκευάζοντι δέ , ὅτι μὲν ὑπάρχει τὸ συμβεβηκός , οὐ χρήσιμος ὁ τόπος , ὅτι δ᾿ ἐνδέχεται ὑπάρχειν , χρήσιμος . Δείξαντες μὲν γὰρ ὅτι οὐ δεκτικὸν τοῦ ἐναντίου , δεδειχότες ἐσόμεθα ὅτι οὔτε ὑπάρχει τὸ συμβεβηκὸς οὔτ᾿ ἐνδέχεται ὑπάρξαι · ἐὰν δὲ δείξωμεν ὅτι ὑπάρχει τὸ ἐναντίον ἢ ὅτι δεκτικὸν τοῦ ἐναντίου ἐστίν , οὐδέπω δεδειχότες ἐσόμεθα ὅτι καὶ τὸ συμβεβηκὸς ὑπάρχει , ἀλλ᾿ ὅτι ἐνδέχεται ὑπάρχειν , ἐπὶ τοσοῦτον μόνον δεδειγμένον ἔσται .
Lemmas: ἐπεί δέ ὁ ἐναντίος συμπλέκω μέν ἀλλήλων ἑξαχῶς , ἐναντίωσις δέ ποιέω τετραχῶς συμπλέκω , δέω λαμβάνω ὁ ἐναντίος , ὅπως ἄν χρήσιμος εἰμί καί ἀναιρέω καί κατασκευάζω . ὅτι μέν οὖν ἑξαχῶς συμπλέκω , δῆλος · ἤ γάρ ἑκάτερος ὁ ἐναντίος ἑκάτερος συμπλέκω · οὗτος δέ διχῶς , οἷος ὁ ὁ φίλος εὖ ποιέω καί ὁ ὁ ἐχθρός κακός , ἤ ἀνάπαλιν ὁ ὁ φίλος κακός καί ὁ ἐχθρός εὖ . ἤ ὅταν ἄμφω περί ὁ εἷς · διχῶς δέ καί οὗτος , οἷος ὁ ὁ φίλος εὖ καί ὁ ὁ φίλος κακός , ἤ ὁ ὁ ἐχθρός εὖ καί ὁ ἐχθρός κακός . ἤ ὁ εἷς περί ἀμφότερος · διχῶς δέ καί οὗτος , οἷος ὁ ὁ φίλος εὖ καί ὁ ὁ ἐχθρός εὖ , ἤ ὁ φίλος κακός καί ὁ ἐχθρός κακός . ὁ μέν οὖν πρῶτος δύο λέγω συμπλοκή οὐ ποιέω ἐναντίωσις · ὁ γάρ ὁ φίλος εὖ ποιέω ὁ ὁ ἐχθρός κακός οὐ εἰμί ἐναντίος · ἀμφότερος γάρ αἱρετός καί ὁ αὐτός ἦθος . οὐδέ ὁ ὁ φίλος κακός ὁ ὁ ἐχθρός εὖ · καί γάρ οὗτος ἀμφότερος φευκτός καί ὁ αὐτός ἦθος . οὐ δοκέω δέ φευκτός φευκτός ἐναντίος εἰμί , ἐάν μή ὁ μέν κατά ὑπερβολή ὁ δέ κατά ἔνδεια λέγω εἰμί · ὁ τε γάρ ὑπερβολή ὁ φευκτός δοκέω εἰμί , ὅμοιος δέ καί ὁ ἔνδεια . ὁ δέ λοιπός πᾶς τέσσαρες ποιέω ἐναντίωσις . ὁ γάρ ὁ φίλος εὖ ποιέω ὁ ὁ φίλος κακός ἐναντίος · ἀπό τε γάρ ἐναντίος ἦθος εἰμί , καί ὁ μέν αἱρετός ὁ δέ φευκτός . ὡσαύτως δέ καί ἐπί ὁ ἄλλος · κατά ἕκαστος γάρ συζυγία ὁ μέν αἱρετός ὁ δέ φευκτός , καί ὁ μέν ἐπιεικής ἦθος ὁ δέ φαῦλος . δῆλος οὖν ἐκ ὁ λέγω ὅτι ὁ αὐτός πολύς ἐναντίος συμβαίνω γίγνομαι . ὁ γάρ ὁ φίλος εὖ ποιέω καί ὁ ὁ ἐχθρός εὖ ποιέω ἐναντίος καί ὁ ὁ φίλος κακός . ὅμοιος δέ καί ὁ ἄλλος ἕκαστος ὁ αὐτός τρόπος ἐπισκοπέω δύο ὁ ἐναντίος φαίνω . λαμβάνω οὖν ὁ ἐναντίος ὁπότερος ἄν εἰμί πρός ὁ θέσις χρήσιμος . ἔτι εἰ εἰμί τις ἐναντίος ὁ συμβαίνω , σκοπέω εἰ ὑπάρχω ὅς ὁ συμβαίνω λέγω ὑπάρχω · εἰ γάρ οὗτος ὑπάρχω , ἐκεῖνος οὐ ἄν ὑπάρχω · ἀδύνατος γάρ ἐναντίος ἅμα ὁ αὐτός ὑπάρχω . ἤ εἰ τις τοιοῦτος λέγω κατά τις , ὅς εἰμί ἀνάγκη ὁ ἐναντίος ὑπάρχω . οἷον εἰ ὁ ἰδέα ἐν ἐγώ φημί εἰμί · κινέω τε γάρ καί ἠρεμέω αὐτός συμβαίνω , ἔτι δέ αἰσθητός καί νοητός εἰμί . δοκέω γάρ ὁ ἰδέα ἠρεμέω καί νοητός εἰμί ὁ τίθημι ἰδέα εἰμί , ἐν ἐγώ δέ εἰμί ἀδύνατος ἀκίνητος εἰμί · κινέω γάρ ἐγώ ἀναγκαῖος καί ὁ ἐν ἐγώ πᾶς συγκινέω . δῆλος δέ ὅτι καί αἰσθητός , εἴπερ ἐν ἐγώ εἰμί · διά γάρ ὁ περί ὁ ὄψις αἴσθησις ὁ ἐν ἕκαστος μορφή γνωρίζω . πάλιν εἰ κεῖμαι συμβαίνω ὅς εἰμί τις ἐναντίος , σκοπέω εἰ καί ὁ ἐναντίος δεκτικός , ὅς καί ὁ συμβαίνω · ὁ γάρ αὐτός ὁ ἐναντίος δεκτικός , οἷος εἰ ὁ μῖσος ἕπομαι ὀργή φημί , εἰμί ἄν ὁ μῖσος ἐν ὁ θυμοειδής · ἐκεῖ γάρ ὁ ὀργή . σκοπέω οὖν εἰ καί ὁ ἐναντίος ἐν ὁ θυμοειδής , ὁ φιλία · εἰ γάρ μή , ἀλλά ἐν ὁ ἐπιθυμητικός εἰμί ὁ φιλία , οὐ ἄν ἕπομαι μῖσος ὀργή . ὅμοιος δέ καί εἰ ὁ ἐπιθυμητικός ἀγνοέω φημί . εἰμί γάρ ἄν καί ἐπιστήμη δεκτικός , εἴπερ καί ἄγνοια · ὅς οὐ δοκέω , ὁ ἐπιθυμητικός δεκτικός εἰμί ἐπιστήμη . ἀνασκευάζω μέν οὖν , καθά λέγω , χράω · κατασκευάζω δέ , ὅτι μέν ὑπάρχω ὁ συμβαίνω , οὐ χρήσιμος ὁ τόπος , ὅτι δέ ἐνδέχομαι ὑπάρχω , χρήσιμος . δείκνυμι μέν γάρ ὅτι οὐ δεκτικός ὁ ἐναντίος , δείκνυμι εἰμί ὅτι οὔτε ὑπάρχω ὁ συμβαίνω οὔτε ἐνδέχομαι ὑπάρχω · ἐάν δέ δείκνυμι ὅτι ὑπάρχω ὁ ἐναντίος ἤ ὅτι δεκτικός ὁ ἐναντίος εἰμί , οὐδέπω δείκνυμι εἰμί ὅτι καί ὁ συμβαίνω ὑπάρχω , ἀλλά ὅτι ἐνδέχομαι ὑπάρχω , ἐπί τοσοῦτος μόνος δείκνυμι εἰμί .