aristoteles-et-corpus-aristotelicum.topica 6.5
Καθόλου μὲν οὖν εἰπεῖν εἷς ἐστὶ τόπος τὸ μὴ διὰ προτέρων καὶ γνωριμωτέρων ποιήσασθαι τὸν λόγον , μέρη δ᾿ αὐτοῦ τὰ εἰρημένα . Δεύτερος , εἰ ἐν γένει τοῦ πράγματος ὄντος μὴ κεῖται ἐν γένει . Ἐν ἅπασι δὲ τὸ τοιοῦτον ἁμάρτημά ἐστιν , ἐν οἷς οὐ πρόκειται τοῦ λόγου τὸ τί ἐστιν , οἷον ὁ τοῦ σώματος ὁρισμός , τὸ ἔχον τρεῖς διαστάσεις , ἢ εἴ τις τὸν ἄνθρωπον ὁρίσαιτο τὸ ἐπιστάμενον ἀριθμεῖν . Οὐ γὰρ εἴρηται τί ὂν τρεῖς ἔχει διαστάσεις ἢ τί ὂν ἐπίσταται ἀριθμεῖν · τὸ δὲ γένος βούλεται τὸ τί ἐστι σημαίνειν , καὶ πρῶτον ὑποτίθεται τῶν ἐν τῷ ὁρισμῷ λεγομένων . Ἔτι εἰ πρὸς πλείω λεγομένου τοῦ ὁριζομένου μὴ πρὸς πάντα ἀποδέδωκεν , οἷον εἰ τὴν γραμματικὴν ἐπιστήμην τοῦ γράψαι τὸ ὑπαγορευθέν · προσδεῖται γὰρ ὅτι καὶ τοῦ ἀναγνῶναι · οὐδὲν γὰρ μᾶλλον τοῦ γράψαι ἢ τοῦ ἀναγνῶναι ἀποδοὺς ὥρισται , ὥστ᾿ οὐδέτερος , ἀλλ᾿ ὁ ἄμφω ταῦτ᾿ εἰπών , ἐπειδὴ πλείους οὐκ ἐνδέχεται ταὐτοῦ ὁρισμοὺς εἶναι . Ἐπ᾿ ἐνίων μὲν οὖν κατ᾿ ἀλήθειαν ἔχει καθάπερ εἴρηται , ἐπ᾿ ἐνίων δ᾿ οὔ , οἷον ἐφ᾿ ὅσων μὴ καθ᾿ αὑτὸ πρὸς ἄμφω λέγεται , καθάπερ ἰατρικὴ τοῦ νόσον καὶ ὑγίειαν ποιῆσαι · τοῦ μὲν γὰρ καθ᾿ αὑτὴν λέγεται , τοῦ δὲ κατὰ συμβεβηκός · ἁπλῶς γὰρ ἀλλότριον τῆς ἰατρικῆς τὸ νόσον ποιεῖν . Ὥστ᾿ οὐδὲν μᾶλλον ὥρισται ὁ πρὸς ἄμφω ἀποδοὺς τοῦ πρὸς θάτερον , ἀλλ᾿ ἴσως καὶ χεῖρον , ἐπειδὴ καὶ τῶν λοιπῶν ὁστισοῦν δυνατός ἐστι νόσον ποιῆσαι . Ἔτι εἰ μὴ πρὸς τὸ βέλτιον ἀλλὰ πρὸς τὸ χεῖρον ἀποδέδωκε , πλειόνων ὄντων πρὸς ἃ λέγεται τὸ ὁριζόμενον · πᾶσα γὰρ ἐπιστήμη καὶ δύναμις τοῦ βελτίστου δοκεῖ εἶναι . Πάλιν εἰ μὴ κεῖται ἐν τῷ οἰκείῳ γένει τὸ λεχθέν , σκοπεῖν ἐκ τῶν περὶ τὰ γένη στοιχείων , καθάπερ πρότερον εἴρηται . Ἔτι εἰ ὑπερβαίνειν λέγει τὰ γένη , οἷον ὁ τὴν δικαιοσύνην ἕξιν ἰσότητος ποιητικὴν ἢ διανεμητικὴν τοῦ ἴσου . Ὑπερβαίνει γὰρ οὕτως ὁριζόμενος τὴν ἀρετήν . Ἀπολιπὼν οὖν τὸ τῆς δικαιοσύνης γένος οὐ λέγει τὸ τί ἦν εἶναι · ἡ γὰρ οὐσία ἑκάστῳ μετὰ τοῦ γένους . Ἔστι δὲ τοῦτο ταὐτὸν τῷ μὴ εἰς τὸ ἐγγυτάτω γένος θεῖναι · ὁ γὰρ εἰς τὸ ἐγγυτάτω θεὶς πάντα τὰ ἐπάνω εἴρηκεν , ἐπειδὴ πάντα τὰ ἐπάνω γένη τῶν ὑποκάτω κατηγορεῖται . Ὥστ᾿ ἢ εἰς τὸ ἐγγυτάτω γένος θετέον , ἢ πάσας τὰς διαφορὰς τῷ ἐπάνω γένει προσαπτέον , δι᾿ ὧν ὁρίζεται τὸ ἐγγυτάτω γένος . Οὕτω γὰρ οὐδὲν ἂν εἴη παραλελοιπώς , ἀλλ᾿ ἀντ᾿ ὀνόματος λόγῳ εἰρηκὼς ἂν εἴη τὸ ὑποκάτω γένος . Ὁ δ᾿ αὐτὸ μόνον τὸ ἐπάνω γένος εἴπας οὐ λέγει καὶ τὸ ὑποκάτω γένος · ὁ γὰρ φυτὸν εἴπας οὐ λέγει δένδρον .
Lemmas: καθόλου μέν οὖν λέγω εἷς εἰμί τόπος ὁ μή διά πρότερος καί γνώριμος ποιέω ὁ λόγος , μέρος δέ αὐτός ὁ λέγω . δεύτερος , εἰ ἐν γένος ὁ πρᾶγμα εἰμί μή κεῖμαι ἐν γένος . ἐν ἅπας δέ ὁ τοιοῦτος ἁμάρτημα εἰμί , ἐν ὅς οὐ πρόκειμαι ὁ λόγος ὁ τις εἰμί , οἷος ὁ ὁ σῶμα ὁρισμός , ὁ ἔχω τρεῖς διάστασις , ἤ εἰ τις ὁ ἄνθρωπος ὁρίζω ὁ ἐπίσταμαι ἀριθμέω . οὐ γάρ λέγω τίς εἰμί τρεῖς ἔχω διάστασις ἤ τίς εἰμί ἐπίσταμαι ἀριθμέω · ὁ δέ γένος βούλομαι ὁ τις εἰμί σημαίνω , καί πρῶτος ὑποτίθημι ὁ ἐν ὁ ὁρισμός λέγω . ἔτι εἰ πρός πολύς λέγω ὁ ὁρίζω μή πρός πᾶς ἀποδίδωμι , οἷος εἰ ὁ γραμματικός ἐπιστήμη ὁ γράφω ὁ ὑπαγορεύω · προσδέω γάρ ὅτι καί ὁ ἀναγιγνώσκω · οὐδείς γάρ μάλα ὁ γράφω ἤ ὁ ἀναγιγνώσκω ἀποδίδωμι ὁρίζω , ὥστε οὐδέτερος , ἀλλά ὁ ἄμφω οὗτος λέγω , ἐπειδή πολύς οὐ ἐνδέχομαι αὐτός ὁρισμός εἰμί . ἐπί ἔνιοι μέν οὖν κατά ἀλήθεια ἔχω καθά λέγω , ἐπί ἔνιοι δέ οὐ , οἷος ἐπί ὅσος μή κατά ἑαυτοῦ πρός ἄμφω λέγω , καθά ἰατρικός ὁ νόσος καί ὑγίεια ποιέω · ὁ μέν γάρ κατά ἑαυτοῦ λέγω , ὁ δέ κατά συμβαίνω · ἁπλῶς γάρ ἀλλότριος ὁ ἰατρικός ὁ νόσος ποιέω . ὥστε οὐδείς μάλα ὁρίζω ὁ πρός ἄμφω ἀποδίδωμι ὁ πρός ἕτερος , ἀλλά ἴσως καί κακός , ἐπειδή καί ὁ λοιπός ὅστις δυνατός εἰμί νόσος ποιέω . ἔτι εἰ μή πρός ὁ ἀγαθός ἀλλά πρός ὁ κακός ἀποδίδωμι , πολύς εἰμί πρός ὅς λέγω ὁ ὁρίζω · πᾶς γάρ ἐπιστήμη καί δύναμις ὁ ἀγαθός δοκέω εἰμί . πάλιν εἰ μή κεῖμαι ἐν ὁ οἰκεῖος γένος ὁ λέγω , σκοπέω ἐκ ὁ περί ὁ γένος στοιχεῖον , καθά πρότερος λέγω . ἔτι εἰ ὑπερβαίνω λέγω ὁ γένος , οἷος ὁ ὁ δικαιοσύνη ἕξις ἰσότης ποιητικός ἤ διανεμητικός ὁ ἴσος . ὑπερβαίνω γάρ οὕτως ὁρίζω ὁ ἀρετή . ἀπολείπω οὖν ὁ ὁ δικαιοσύνη γένος οὐ λέγω ὁ τίς εἰμί εἰμί · ὁ γάρ οὐσία ἕκαστος μετά ὁ γένος . εἰμί δέ οὗτος αὐτός ὁ μή εἰς ὁ ἐγγύς γένος τίθημι · ὁ γάρ εἰς ὁ ἐγγύς τίθημι πᾶς ὁ ἐπάνω λέγω , ἐπειδή πᾶς ὁ ἐπάνω γένος ὁ ὑποκάτω κατηγορέω . ὥστε ἤ εἰς ὁ ἐγγύς γένος τίθημι , ἤ πᾶς ὁ διαφορά ὁ ἐπάνω γένος προσάπτω , διά ὅς ὁρίζω ὁ ἐγγύς γένος . οὕτως γάρ οὐδείς ἄν εἰμί παραλείπω , ἀλλά ἀντί ὄνομα λόγος λέγω ἄν εἰμί ὁ ὑποκάτω γένος . ὁ δέ αὐτός μόνος ὁ ἐπάνω γένος λέγω οὐ λέγω καί ὁ ὑποκάτω γένος · ὁ γάρ φυτόν λέγω οὐ λέγω δένδρον .