aristoteles-et-corpus-aristotelicum.topica 7.5
Ὅτι δὲ χαλεπώτερον κατασκευάζειν ἢ ἀνασκευάζειν ὅρον , ἐκ τῶν μετὰ ταῦτα ῥηθησομένων φανερόν . Καὶ γὰρ ἰδεῖν αὐτὸν καὶ λαβεῖν παρὰ τῶν ἐρωτωμένων τὰς τοιαύτας προτάσεις οὐκ εὐπετές , οἷον ὅτι τῶν ἐν τῷ ἀποδοθέντι λόγῳ τὸ μὲν γένος τὸ δὲ διαφορά , καὶ ὅτι ἐν τῷ τί ἐστι τὸ γένος καὶ αἱ διαφοραὶ κατηγοροῦνται . Ἄνευ δὲ τούτων ἀδύνατον ὁρισμοῦ γένεσθαι συλλογισμόν · εἰ γάρ τινα καὶ ἄλλα ἐν τῷ τί ἐστι τοῦ πράγματος κατηγορεῖται , ἄδηλον πότερον ὁ ῥηθεὶς ἢ ἕτερος αὐτοῦ ὁρισμός ἐστιν , ἐπειδὴ ὁρισμός ἐστι λόγος ὁ τὸ τί ἦν εἶναι σημαίνων . Δῆλον δὲ καὶ ἐκ τῶνδε . Ῥᾷον γὰρ ἓν συμπεράνασθαι ἢ πολλά . Ἀναιροῦντι μὲν οὖν ἀπόχρη πρὸς ἕνα διαλεγῆναι ( ἓν γὰρ ὁποιονοῦν ἀνασκευάσαντες ἀνῃρηκότες ἐσόμεθα τὸν ὅρον ) , κατασκευάζοντι δὲ πάντα ἀνάγκη συμβιβάζειν ὅτι ὑπάρχει τὰ ἐν τῷ ὅρῳ . Ἔτι κατασκευάζοντι μὲν καθόλου οἰστέον συλλογισμόν · δεῖ γὰρ κατὰ παντὸς οὗ τοὔνομα κατηγορεῖσθαι τὸν ὅρον , καὶ ἔτι πρὸς τούτοις ἀντιστρέφειν , εἰ μέλλει ἴδιος εἶναι ὁ ἀποδοθεὶς ὅρος . Ἀνασκευάζοντα δ᾿ οὐκέτι ἀνάγκη δεῖξαι τὸ καθόλου · ἀπόχρη γὰρ τὸ δεῖξαι ὅτι οὐκ ἀληθεύεται περὶ τινὸς τῶν ὑπὸ τοὔνομα ὁ λόγος . Εἴ τε καὶ καθόλου δέοι ἀνασκευάσαι , οὐδ᾿ ὣς τὸ ἀντιστρέφειν ἀναγκαῖον ἐπὶ τοῦ ἀνασκευάζειν · ἀπόχρη γὰρ ἀνασκευάζοντι καθόλου τὸ δεῖξαι ὅτι κατὰ τινὸς ὧν τοὔνομα κατηγορεῖται ὁ λόγος οὐ κατηγορεῖται . Τὸ δ᾿ ἀνάπαλιν οὐκ ἀναγκαῖον πρὸς τὸ δεῖξαι , ὅτι καθ᾿ ὧν ὁ λόγος μὴ κατηγορεῖται τοὔνομα κατηγορεῖται . Ἔτι εἰ καὶ παντὶ ὑπάρχει τῷ ὑπὸ τοὔνομα , μὴ μόνῳ δέ , ἀνῃρημένος γίνεται ὁ ὁρισμός . Ὁμοίως δὲ καὶ περὶ τὸ ἴδιον καὶ τὸ γένος ἔχει · ἐν ἀμφοτέροις γὰρ ἀνασκευάζειν ἢ κατασκευάζειν ῥᾷον . Περὶ μὲν οὖν τοῦ ἰδίου φανερὸν ἐκ τῶν εἰρημένων · ὡς γὰρ ἐπὶ τὸ πολὺ ἐν συμπλοκῇ τὸ ἴδιον ἀποδίδοται , ὥστ᾿ ἀνασκευάζειν μὲν ἔστιν ἓν ἀνελόντα , κατασκευάζοντι δὲ ἀνάγκη πάντα συλλογίζεσθαι . Σχεδὸν δὲ καὶ τὰ λοιπὰ πάντα , ὅσα πρὸς τὸν ὁρισμόν , καὶ πρὸς τὸ ἴδιον ἁρμόσει λέγεσθαι · παντί τε γὰρ δεῖ τῷ ὑπὸ τοὔνομα τὸν κατασκευάζοντα δεικνύναι ὅτι ὑπάρχει , ἀνασκευάζοντι δ᾿ ἀπόχρη ἑνὶ δεῖξαι μὴ ὑπάρχον · εἴ τε καὶ παντὶ ὑπάρχει , μὴ μόνῳ δέ , καὶ οὕτως ἀνεσκευασμένον γίνεται , καθάπερ ἐπὶ τοῦ ὁρισμοῦ λέγεται . Περὶ δὲ τοῦ γένους , ὅτι κατασκευάζειν μὲν ἀνάγκη μοναχῶς παντὶ δείξαντα ὑπάρχειν , ἀνασκευάζοντι δὲ διχῶς · καὶ γὰρ εἰ μηδενὶ καὶ εἰ τινὶ δέδεικται μὴ ὑπάρχον , ἀνῄρηται τὸ ἐν ἀρχῇ . Ἔτι κατασκευάζοντι μὲν οὐκ ἀπόχρη ὅτι ὑπάρχει δεῖξαι , ἀλλὰ καὶ διότι ὡς γένος ὑπάρχει δεικτέον · ἀνασκευάζοντι δ᾿ ἱκανὸν τὸ δεῖξαι μὴ ὑπάρχον ἢ τινὶ ἢ μὴ παντί . Ἔοικε δ᾿ , ὥσπερ καὶ ἐν τοῖς ἄλλοις τὸ διαφθεῖραι τοῦ ποιῆσαι ῥᾷον , οὕτω καὶ ἐπὶ τούτων τὸ ἀνασκευάσαι τοῦ κατασκευάσαι . Ἐπὶ δὲ τοῦ συμβεβηκότος τὸ μὲν καθόλου ῥᾷον ἀνασκευάζειν ἢ κατασκευάζειν · κατασκευάζοντι μὲν γὰρ δεικτέον ὅτι παντί , ἀνασκευάζοντι δ᾿ ἀπόχρη ἑνὶ δεῖξαι μὴ ὑπάρχον . Τὸ δ᾿ ἐπὶ μέρους ἀνάπαλιν ῥᾷον κατασκευάσαι ἢ ἀνασκευάσαι · κατασκευάζοντι μὲν γὰρ ἀπόχρη δεῖξαι τινὶ ὑπάρχον , ἀνασκευάζοντι δὲ δεικτέον ὅτι οὐδενὶ ὑπάρχει . Φανερὸν δὲ καὶ διότι πάντων ῥᾷστον ὅρον ἀνασκευάσαι · πλεῖστα γὰρ ἐν αὐτῷ τὰ δεδομένα πολλῶν εἰρημένων , ἐκ δὲ τῶν πλειόνων θᾶττον γίνεται συλλογισμός · εἰκὸς γὰρ ἐν τοῖς πολλοῖς μᾶλλον ἢ ἐν τοῖς ὀλίγοις ἁμάρτημα γίνεσθαι . Ἔτι πρὸς μὲν ὅρον ἐνδέχεται καὶ διὰ τῶν ἄλλων ἐπιχειρεῖν · εἴτε γὰρ μὴ ἴδιος ὁ λόγος , εἴτε μὴ γένος τὸ ἀποδοθέν , εἴτε μὴ ὑπάρχει τι τῶν ἐν τῷ λόγῳ , ἀνῃρημένος γίνεται ὁ ὁρισμός · πρὸς δὲ τἆλλα οὔτε τὰ ἐκ τῶν ὅρων οὔτε τἆλλα ἐνδέχεται πάντ᾿ ἐπιχειρεῖν · μόνα γὰρ τὰ πρὸς τὸ συμβεβηκὸς κοινὰ πάντων τῶν εἰρημένων ἐστίν . Ὑπάρχειν μὲν γὰρ δεῖ ἕκαστον τῶν εἰρημένων · εἰ δὲ μὴ ὡς ἴδιον ὑπάρχει τὸ γένος , οὐδέπω ἀνῄρηται τὸ γένος . Ὁμοίως δὲ καὶ τὸ ἴδιον οὐκ ἀναγκαῖον ὡς γένος , οὐδὲ τὸ συμβεβηκὸς ὡς γένος ἢ ἴδιον , ἀλλ᾿ ὑπάρχειν μόνον . Ὥστ᾿ οὐ δυνατὸν ἐκ τῶν ἑτέρων πρὸς τὰ ἕτερα ἐπιχειρεῖν ἀλλ᾿ ἢ ἐπὶ τοῦ ὁρισμοῦ . Δῆλον οὖν ὅτι ῥᾷστον πάντων ὅρον ἀναιρεῖν , κατασκευάζειν δὲ χαλεπώτατον · ἐκεῖνά τε γὰρ δεῖ πάντα συλλογίσασθαι ( καὶ γὰρ ὅτι ὑπάρχει τὰ εἰρημένα καὶ ὅτι γένος τὸ ἀποδοθὲν καὶ ὅτι ἴδιος ὁ λόγος ) , καὶ ἔτι παρὰ ταῦτα , ὅτι δηλοὶ τὸ τί ἦν εἶναι ὁ λόγος , καὶ τοῦτο καλῶς δεῖ πεποιηκέναι . Τῶν δ᾿ ἄλλων τὸ ἴδιον μάλιστα τοιοῦτον · ἀναιρεῖν μὲν γὰρ ῥᾷον διὰ τὸ ἐκ πολλῶν ὡς ἐπὶ τὸ πολύ , κατασκευάζειν δὲ χαλεπώτατον , ὅτι τε πολλὰ δεῖ συμβιβάσαι , καὶ πρὸς τούτῳ ὅτι μονῳ ὑπάρχει καὶ ἀντικατηγορεῖται τοῦ πράγματος . Ῥᾷστον δὲ πάντων κατασκευάσαι τὸ συμβεβηκός · ἐν μὲν γὰρ τοῖς ἄλλοις οὐ μόνον ὑπάρχον , ἀλλὰ καὶ ὅτι οὕτως ὑπάρχει , δεικτέον · ἐπὶ δὲ τοῦ συμβεβηκότος , ὅτι ὑπάρχει μόνον , ἱκανὸν δεῖξαι . Ἀνασκευάζειν δὲ χαλεπώτατον τὸ συμβεβηκός , ὅτι ἐλάχιστα ἐν αὐτῷ δέδοται · οὐ γὰρ προσσημαίνει ἐν τῷ συμβεβηκότι πῶς ὑπάρχει , ὥστ᾿ ἐπὶ μὲν τῶν ἄλλων διχῶς ἔστιν ἀνελεῖν , ἢ δείξαντα ὅτι οὐχ ὑπάρχει ἢ ὅτι οὐχ οὕτως ὑπάρχει , ἐπὶ δὲ τοῦ συμβεβηκότος οὐκ ἔστιν ἀνελεῖν ἀλλ᾿ ἢ δείξαντα ὅτι οὐχ ὑπάρχει . Οἱ μὲν οὖν τόποι δι᾿ ὧν εὐπορήσομεν πρὸς ἕκαστα τῶν προβλημάτων ἐπιχειρεῖν , σχεδὸν ἱκανῶς ἐξηρίθμηνται .
Lemmas: ὅτι δέ χαλεπός κατασκευάζω ἤ ἀνασκευάζω ὅρος , ἐκ ὁ μετά οὗτος λέγω φανερός . καί γάρ ὁράω αὐτός καί λαμβάνω παρά ὁ ἐρωτάω ὁ τοιοῦτος πρότασις οὐ εὐπετής , οἷος ὅτι ὁ ἐν ὁ ἀποδίδωμι λόγος ὁ μέν γένος ὁ δέ διαφορά , καί ὅτι ἐν ὁ τίς εἰμί ὁ γένος καί ὁ διαφορά κατηγορέω . ἄνευ δέ οὗτος ἀδύνατος ὁρισμός γίγνομαι συλλογισμός · εἰ γάρ τις καί ἄλλος ἐν ὁ τίς εἰμί ὁ πρᾶγμα κατηγορέω , ἄδηλος πότερος ὁ λέγω ἤ ἕτερος αὐτός ὁρισμός εἰμί , ἐπειδή ὁρισμός εἰμί λόγος ὁ ὁ τίς εἰμί εἰμί σημαίνω . δῆλος δέ καί ἐκ ὅδε . ῥᾴδιος γάρ εἷς συμπεραίνω ἤ πολύς . ἀναιρέω μέν οὖν ἀποχράω πρός εἷς διαλέγω ( εἷς γάρ ὁποῖος ἀνασκευάζω ἀναλέγω εἰμί ὁ ὅρος ) , κατασκευάζω δέ πᾶς ἀνάγκη συμβιβάζω ὅτι ὑπάρχω ὁ ἐν ὁ ὅρος . ἔτι κατασκευάζω μέν καθόλου φέρω συλλογισμός · δέω γάρ κατά πᾶς ὅς ὄνομα κατηγορέω ὁ ὅρος , καί ἔτι πρός οὗτος ἀντιστρέφω , εἰ μέλλω ἴδιος εἰμί ὁ ἀποδίδωμι ὅρος . ἀνασκευάζω δέ οὐκέτι ἀνάγκη δείκνυμι ὁ καθόλου · ἀποχράω γάρ ὁ δείκνυμι ὅτι οὐ ἀληθεύω περί τις ὁ ὑπό ὄνομα ὁ λόγος . εἰ τε καί καθόλου δέω ἀνασκευάζω , οὐδέ ὡς ὁ ἀντιστρέφω ἀναγκαῖος ἐπί ὁ ἀνασκευάζω · ἀποχράω γάρ ἀνασκευάζω καθόλου ὁ δείκνυμι ὅτι κατά τις ὅς ὄνομα κατηγορέω ὁ λόγος οὐ κατηγορέω . ὁ δέ ἀνάπαλιν οὐ ἀναγκαῖος πρός ὁ δείκνυμι , ὅτι κατά ὅς ὁ λόγος μή κατηγορέω ὄνομα κατηγορέω . ἔτι εἰ καί πᾶς ὑπάρχω ὁ ὑπό ὄνομα , μή μόνος δέ , ἀναιρέω γίγνομαι ὁ ὁρισμός . ὅμοιος δέ καί περί ὁ ἴδιος καί ὁ γένος ἔχω · ἐν ἀμφότερος γάρ ἀνασκευάζω ἤ κατασκευάζω ῥᾴδιος . περί μέν οὖν ὁ ἴδιος φανερός ἐκ ὁ λέγω · ὡς γάρ ἐπί ὁ πολύς ἐν συμπλοκή ὁ ἴδιος ἀποδίδωμι , ὥστε ἀνασκευάζω μέν εἰμί εἷς ἀναιρέω , κατασκευάζω δέ ἀνάγκη πᾶς συλλογίζομαι . σχεδόν δέ καί ὁ λοιπός πᾶς , ὅσος πρός ὁ ὁρισμός , καί πρός ὁ ἴδιος ἁρμόζω λέγω · πᾶς τε γάρ δέω ὁ ὑπό ὄνομα ὁ κατασκευάζω δείκνυμι ὅτι ὑπάρχω , ἀνασκευάζω δέ ἀποχράω εἷς δείκνυμι μή ὑπάρχω · εἰ τε καί πᾶς ὑπάρχω , μή μόνος δέ , καί οὕτως ἀνασκευάζω γίγνομαι , καθά ἐπί ὁ ὁρισμός λέγω . περί δέ ὁ γένος , ὅτι κατασκευάζω μέν ἀνάγκη μοναχῶς πᾶς δείκνυμι ὑπάρχω , ἀνασκευάζω δέ διχῶς · καί γάρ εἰ μηδείς καί εἰ τις δείκνυμι μή ὑπάρχω , ἀναιρέω ὁ ἐν ἀρχή . ἔτι κατασκευάζω μέν οὐ ἀποχράω ὅτι ὑπάρχω δείκνυμι , ἀλλά καί διότι ὡς γένος ὑπάρχω δείκνυμι · ἀνασκευάζω δέ ἱκανός ὁ δείκνυμι μή ὑπάρχω ἤ τις ἤ μή πᾶς . ἔοικα δέ , ὥσπερ καί ἐν ὁ ἄλλος ὁ διαφθείρω ὁ ποιέω ῥᾴδιος , οὕτως καί ἐπί οὗτος ὁ ἀνασκευάζω ὁ κατασκευάζω . ἐπί δέ ὁ συμβαίνω ὁ μέν καθόλου ῥᾴδιος ἀνασκευάζω ἤ κατασκευάζω · κατασκευάζω μέν γάρ δείκνυμι ὅτι πᾶς , ἀνασκευάζω δέ ἀποχράω εἷς δείκνυμι μή ὑπάρχω . ὁ δέ ἐπί μέρος ἀνάπαλιν ῥᾴδιος κατασκευάζω ἤ ἀνασκευάζω · κατασκευάζω μέν γάρ ἀποχράω δείκνυμι τις ὑπάρχω , ἀνασκευάζω δέ δείκνυμι ὅτι οὐδείς ὑπάρχω . φανερός δέ καί διότι πᾶς ῥᾴδιος ὅρος ἀνασκευάζω · πολύς γάρ ἐν αὐτός ὁ δίδωμι πολύς λέγω , ἐκ δέ ὁ πολύς ταχύς γίγνομαι συλλογισμός · ἔοικα γάρ ἐν ὁ πολύς μάλα ἤ ἐν ὁ ὀλίγος ἁμάρτημα γίγνομαι . ἔτι πρός μέν ὅρος ἐνδέχομαι καί διά ὁ ἄλλος ἐπιχειρέω · εἴτε γάρ μή ἴδιος ὁ λόγος , εἴτε μή γένος ὁ ἀποδίδωμι , εἴτε μή ὑπάρχω τις ὁ ἐν ὁ λόγος , ἀναιρέω γίγνομαι ὁ ὁρισμός · πρός δέ ἄλλος οὔτε ὁ ἐκ ὁ ὅρος οὔτε ἄλλος ἐνδέχομαι πᾶς ἐπιχειρέω · μόνος γάρ ὁ πρός ὁ συμβαίνω κοινός πᾶς ὁ λέγω εἰμί . ὑπάρχω μέν γάρ δέω ἕκαστος ὁ λέγω · εἰ δέ μή ὡς ἴδιος ὑπάρχω ὁ γένος , οὐδέπω ἀναιρέω ὁ γένος . ὅμοιος δέ καί ὁ ἴδιος οὐ ἀναγκαῖος ὡς γένος , οὐδέ ὁ συμβαίνω ὡς γένος ἤ ἴδιος , ἀλλά ὑπάρχω μόνος . ὥστε οὐ δυνατός ἐκ ὁ ἕτερος πρός ὁ ἕτερος ἐπιχειρέω ἀλλά ἤ ἐπί ὁ ὁρισμός . δῆλος οὖν ὅτι ῥᾴδιος πᾶς ὅρος ἀναιρέω , κατασκευάζω δέ χαλεπός · ἐκεῖνος τε γάρ δέω πᾶς συλλογίζομαι ( καί γάρ ὅτι ὑπάρχω ὁ λέγω καί ὅτι γένος ὁ ἀποδίδωμι καί ὅτι ἴδιος ὁ λόγος ) , καί ἔτι παρά οὗτος , ὅτι δηλόω ὁ τίς εἰμί εἰμί ὁ λόγος , καί οὗτος καλός δέω ποιέω . ὁ δέ ἄλλος ὁ ἴδιος μάλα τοιοῦτος · ἀναιρέω μέν γάρ ῥᾴδιος διά ὁ ἐκ πολύς ὡς ἐπί ὁ πολύς , κατασκευάζω δέ χαλεπός , ὅτι τε πολύς δέω συμβιβάζω , καί πρός οὗτος ὅτι μονος ὑπάρχω καί ἀντικατηγορέω ὁ πρᾶγμα . ῥᾴδιος δέ πᾶς κατασκευάζω ὁ συμβαίνω · ἐν μέν γάρ ὁ ἄλλος οὐ μόνος ὑπάρχω , ἀλλά καί ὅτι οὕτως ὑπάρχω , δείκνυμι · ἐπί δέ ὁ συμβαίνω , ὅτι ὑπάρχω μόνος , ἱκανός δείκνυμι . ἀνασκευάζω δέ χαλεπός ὁ συμβαίνω , ὅτι ἐλαχύς ἐν αὐτός δίδωμι · οὐ γάρ προσσημαίνω ἐν ὁ συμβαίνω πῶς ὑπάρχω , ὥστε ἐπί μέν ὁ ἄλλος διχῶς εἰμί ἀναιρέω , ἤ δείκνυμι ὅτι οὐ ὑπάρχω ἤ ὅτι οὐ οὕτως ὑπάρχω , ἐπί δέ ὁ συμβαίνω οὐ εἰμί ἀναιρέω ἀλλά ἤ δείκνυμι ὅτι οὐ ὑπάρχω . ὁ μέν οὖν τόπος διά ὅς εὐπορέω πρός ἕκαστος ὁ πρόβλημα ἐπιχειρέω , σχεδόν ἱκανός ἐξαριθμέω .