aristoteles-et-corpus-aristotelicum.topica 3.6
Ἂν δ᾿ ἐπὶ μέρους καὶ μὴ καθόλου τὸ πρόβλημα τεθῇ , πρῶτον μὲν οἱ εἰρημένοι καθόλου κατασκευαστικοὶ ἢ ἀνασκευαστικοὶ τόποι πάντες χρήσιμοι . Καθόλου γὰρ ἀναιροῦντες ἢ κατασκευάζοντες καὶ ἐπὶ μέρους δείκνυμεν · εἰ γὰρ παντὶ ὑπάρχει , καὶ τινί , καὶ εἰ μηδενί , οὐδὲ τινί . Μάλιστα δ᾿ ἐπίκαιροι καὶ κοινοὶ τῶν τόπων οἵ τ᾿ ἐκ τῶν ἀντικειμένων καὶ τῶν συστοίχων καὶ τῶν πτώσεων · ὁμοίως γὰρ ἔνδοξον τὸ ἀξιῶσαι , εἰ πᾶσα ἡδονὴ ἀγαθόν , καὶ λύπην πᾶσαν εἶναι κακόν , τῷ εἴ τις ἡδονὴ ἀγαθόν , καὶ λύπην εἶναί τινα κακόν . Ἔτι εἴ τις αἴσθησις μή ἐστι δύναμις , καὶ ἀναισθησία τις οὐκ ἔστιν ἀδυναμία . Καὶ εἴ τι ὑποληπτὸν ἐπιστητόν , καὶ ὑπόληψίς τις ἐπιστήμη . Πάλιν εἴ τι τῶν ἀδίκων ἀγαθόν , καὶ τῶν δικαίων τι κακόν · καὶ εἴ τι τῶν δικαίως κακόν , καὶ τῶν ἀδίκως τι ἀγαθόν . Καὶ εἴ τι τῶν ἡδέων φευκτόν , ἡδονή τις φευκτόν . Κατὰ ταὐτὰ δὲ καὶ εἴ τι τῶν ἡδέων ὠφέλιμον , ἡδονή τις ὠφέλιμον . Καὶ ἐπὶ τῶν φθαρτικῶν δὲ καὶ τῶν γενέσεων καὶ φθορῶν ὡσαύτως . Εἰ γάρ τι φθαρτικὸν ἡδονῆς ἢ ἐπιστήμης ὂν ἀγαθόν ἐστιν , εἴη ἄν τις ἡδονὴ ἢ ἐπιστήμη τῶν κακῶν . Ὁμοίως δὲ καὶ εἰ φθορά τις ἐπιστήμης τῶν ἀγαθῶν ἢ ἡ γένεσις τῶν κακῶν , ἔσται τις ἐπιστήμη τῶν κακῶν , οἷον εἰ τὸ ἐπιλανθάνεσθαι ἅ τις αἰσχρὰ ἔπραξε τῶν ἀγαθῶν ἢ τὸ ἀναμιμνήσκεσθαι τῶν κακῶν , εἴη ἂν τὸ ἐπίστασθαι ἅ τις αἰσχρὰ ἔπραξε τῶν κακῶν . Ὡσαύτως δὲ καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων · ἐν ἅπασι γὰρ ὁμοίως τὸ ἔνδοξον . Ἔτι ἐκ τοῦ μᾶλλον καὶ ἧττον καὶ ὁμοίως . Εἰ γὰρ μᾶλλον μὲν τῶν ἐξ ἄλλου γένους τι τοιοῦτο ἐκείνων δὲ μηδέν ἐστιν , οὐδ᾿ ἂν τὸ εἰρημένον εἴη τοιοῦτον , οἷον εἰ μᾶλλον μὲν ἐπιστήμη τις ἀγαθὸν ἢ ἡδονή , μηδεμία δ᾿ ἐπιστήμη ἀγαθόν , οὐδ᾿ ἂν ἡδονὴ εἴη . Καὶ ἐκ τοῦ ὁμοίως δὲ καὶ ἧττον ὡσαύτως · ἔσται γὰρ καὶ ἀναιρεῖν καὶ κατασκευάζειν , πλὴν ἐκ μὲν τοῦ ὁμοίως ἀμφότερα , ἐκ δὲ τοῦ ἧττον κατασκευάζειν μόνον , ἀνασκευάζειν δὲ οὔ . Εἰ γὰρ ὁμοίως δύναμίς τις ἀγαθὸν καὶ ἐπιστήμη , ἔστι δέ τις δύναμις ἀγαθόν , καὶ ἐπιστήμη ἐστίν . Εἰ δὲ μηδεμία δύναμις , οὐδ᾿ ἐπιστήμη . Εἰ δ᾿ ἧττον δύναμίς τις ἀγαθὸν ἢ ἐπιστήμη , ἔστι δέ τις δύναμις ἀγαθόν , καὶ ἐπιστήμη . Εἰ δὲ μηδεμία δύναμις ἀγαθόν , οὐκ ἀνάγκη καὶ ἐπιστήμην μηδεμίαν εἶναι ἀγαθόν . Δῆλον οὖν ὅτι κατασκευάζειν μόνον ἐκ τοῦ ἧττον ἔστιν . Οὐ μόνον δ᾿ ἐξ ἄλλου γένους ἔστιν ἀνασκευάζειν , ἀλλὰ καὶ ἐκ τοῦ αὐτοῦ λαμβάνοντι τὸ μάλιστα τοιοῦτον , οἷον εἰ κεῖται ἐπιστήμη τις ἀγαθόν , δειχθείη δ᾿ ὅτι φρόνησις οὐκ ἀγαθόν , οὐδ᾿ ἄλλη οὐδεμία ἔσται , ἐπεὶ οὐδ᾿ ἡ μάλιστα δοκοῦσα . Ἔτι ἐξ ὑποθέσεως , ὁμοίως ἀξιώσαντα , εἱ ἑνί , καὶ πᾶσιν ὑπάρχειν ἢ μὴ ὑπάρχειν , οἷον εἰ ἡ τοῦ ἀνθρώπου ψυχὴ ἀθάνατος , καὶ τὰς ἄλλας , εἰ δ᾿ αὕτη μή , μηδὲ τὰς ἄλλας . Εἰ μὲν οὖν ὑπάρχειν τινὶ κεῖται , δεικτέον ὅτι οὐχ ὑπάρχει τινί · ἀκολουθήσει γὰρ διὰ τὴν ὑπόθεσιν τὸ μηδενὶ ὑπάρχειν . Εἰ δέ τινι μὴ ὑπάρχον κεῖται , δεικτέον ὅτι ὑπάρχει τινί · καὶ γὰρ οὕτως ἀκολουθήσει τὸ πᾶσιν ὑπάρχειν . Δῆλον δ᾿ ἐστὶν ὅτι ὁ ὑποτιθέμενος ποιεῖ τὸ πρόβλημα καθόλου ἐπὶ μέρους τεθέν · τὸν γὰρ ἐπὶ μέρους ὁμολογοῦντα καθόλου ἀξιοῖ ὁμολογεῖν , ἐπειδή , εἰ ἑνί , καὶ πᾶσιν ὁμοίως ἀξιοῖς ὑπάρχειν . Ἀδιορίστου μὲν οὖν ὄντος τοῦ προβλήματος μοναχῶς ἀνασκευάζειν ἐνδέχεται , οἷον εἰ ἔφησεν ἡδονὴν ἀγαθὸν εἶναι ἢ μὴ ἀγαθόν , καὶ μηδὲν ἄλλο προσδιώρισεν . Εἰ μὲν γάρ τινα ἔφησεν ἡδονὴν ἀγαθὸν εἶναι , δεικτέον καθόλου ὅτι οὐδεμία , εἰ μέλλει ἀναιρεῖσθαι τὸ προκείμενον . Ὁμοίως δὲ καὶ εἴ τινα ἔφησεν ἡδονὴν μὴ εἶναι ἀγαθόν , δεικτέον καθόλου ὅτι πᾶσα · ἄλλως δ᾿ οὐκ ἐνδέχεται ἀναιρεῖν . Ἐὰν γὰρ δείξωμεν ὅτι ἐστί τις ἡδονὴ οὐκ ἀγαθὸν ἢ ἀγαθόν , οὔπω ἀναιρεῖται τὸ προκείμενον . Δῆλον οὖν ὅτι ἀναιρεῖν μὲν μοναχῶς ἐνδέχεται , κατασκευάζειν δὲ διχῶς · ἄν τε γὰρ καθόλου δείξωμεν ὅτι πᾶσα ἡδονὴ ἀγαθόν , ἄν τε ὅτι ἐστί τις ἡδονὴ ἀγαθόν , δεδειγμένον ἔσται τὸ προκείμενον . Ὁμοίως δὲ κἂν δέῃ διαλεχθῆναι ὅτι ἐστί τις ἡδονὴ οὐκ ἀγαθόν , ἐὰν δείξωμεν ὅτι οὐδεμία ἀγαθὸν ἢ ὅτι τις οὐκ ἀγαθόν , διειλεγμένοι ἐσόμεθα ἀμφοτέρως , καὶ καθόλου καὶ ἐπὶ μέρους , ὅτι ἐστί τις ἡδονὴ οὐκ ἀγαθόν . Διωρισμένης δὲ τῆς θέσεως οὔσης , διχῶς ἀναιρεῖν ἔσται , οἷον εἰ τεθείη τινὶ μὲν ὑπάρχειν ἡδονῇ ἀγαθῷ εἶναι , τινὶ δ᾿ οὐχ ὑπάρχειν · εἴτε γὰρ πᾶσα δειχθείη ἡδονὴ ἀγαθὸν εἴτε μηδεμία , ἀνῃρημένον ἔσται τὸ προκείμενον . Εἰ δὲ μίαν ἡδονὴν μόνην ἀγαθὸν ἔθηκεν εἶναι , τριχῶς ἐνδέχεται ἀναιρεῖν · δείξαντες γὰρ ὅτι πᾶσα ἢ ὅτι οὐδεμία ἢ ὅτι πλείους μιᾶς ἀγαθόν , ἀνῃρηκότες ἐσόμεθα τὸ προκείμενον . Ἐπὶ πλεῖον δὲ τῆς θέσεως διορισθείσης , οἷον ὅτι ἡ φρόνησις μόνη τῶν ἀρετῶν ἐπιστήμη , τετραχῶς ἔστιν ἀναιρεῖν · δειχθέντος γὰρ ὅτι πᾶσα ἀρετὴ ἐπιστήμη ἢ ὅτι οὐδεμία ἢ ὅτι καὶ ἄλλη τις , οἷον ἡ δικαιοσύνη , ἢ ὅτι αὐτὴ ἡ φρόνησις οὐκ ἐπιστήμη , ἀνῃρημένον ἔσται τὸ προκείμενον . Χρήσιμον δὲ καὶ τὸ ἐπιβλέπειν ἐπὶ τὰ καθ᾿ ἕκαστα , ἐν οἷς ὑπάρχειν τι ἢ μὴ εἴρηται , καθάπερ ἐν τοῖς καθόλου προβλήμασιν . Ἔτι δ᾿ ἐν τοῖς γένεσιν ἐπιβλεπτέον , διαιροῦντα κατ᾿ εἴδη μέχρι τῶν ἀτόμων , καθὰ προείρηται · ἄν τε γὰρ παντὶ φαίνηται ὑπάρχον ἄν τε μηδενί , πολλὰ προενέγκαντι ἀξιωτέον καθόλου ὁμολογεῖν ἢ φέρειν ἔνστασιν ἐπὶ τίνος οὐχ οὕτως . Ἔτι ἐφ᾿ ὧν ἔστιν ἢ εἴδει ἢ ἀριθμῷ διορίσαι τὸ συμβεβηκός , σκεπτέον εἰ μηδὲν τούτων ὑπάρχει , οἷον ὅτι ὁ χρόνος οὐ κινεῖται οὐδ᾿ ἐστὶ κίνησις , καταριθμησάμενον πόσα εἴδη κινήσεως · εἰ γὰρ μηδὲν τούτων ὑπάρχει τῷ χρόνῳ , δῆλον ὅτι οὐ κινεῖται οὐδ᾿ ἐστὶ κίνησις . Ὁμοίως δὲ καὶ ὅτι ἡ ψυχὴ οὐκ ἀριθμός , διελόμενον ὅτι πᾶς ἀριθμὸς ἢ περιττὸς ἢ ἄρτιος · εἰ γὰρ ἡ ψυχὴ μήτε περιττὸν μήτε ἄρτιον , δῆλον ὅτι οὐκ ἀριθμός . Πρὸς μὲν οὖν τὸ συμβεβηκὸς διὰ τῶν τοιούτων καὶ οὕτως ἐπιχειρητέον .
Lemmas: ἐάν δέ ἐπί μέρος καί μή καθόλου ὁ πρόβλημα τίθημι , πρῶτος μέν ὁ λέγω καθόλου κατασκευαστικός ἤ ἀνασκευαστικός τόπος πᾶς χρήσιμος . καθόλου γάρ ἀναιρέω ἤ κατασκευάζω καί ἐπί μέρος δείκνυμι · εἰ γάρ πᾶς ὑπάρχω , καί τις , καί εἰ μηδείς , οὐδέ τις . μάλα δέ ἐπίκαιρος καί κοινός ὁ τόπος ὁ τε ἐκ ὁ ἀντίκειμαι καί ὁ σύστοιχος καί ὁ πτῶσις · ὅμοιος γάρ ἔνδοξος ὁ ἀξιόω , εἰ πᾶς ἡδονή ἀγαθός , καί λύπη πᾶς εἰμί κακός , ὁ εἰ τις ἡδονή ἀγαθός , καί λύπη εἰμί τις κακός . ἔτι εἰ τις αἴσθησις μή εἰμί δύναμις , καί ἀναισθησία τις οὐ εἰμί ἀδυναμία . καί εἰ τις ὑποληπτός ἐπιστητός , καί ὑπόληψις τις ἐπιστήμη . πάλιν εἰ τις ὁ ἄδικος ἀγαθός , καί ὁ δίκαιος τις κακός · καί εἰ τις ὁ δίκαιος κακός , καί ὁ ἄδικος τις ἀγαθός . καί εἰ τις ὁ ἡδύς φευκτός , ἡδονή τις φευκτός . κατά αὐτός δέ καί εἰ τις ὁ ἡδύς ὠφέλιμος , ἡδονή τις ὠφέλιμος . καί ἐπί ὁ φθαρτικός δέ καί ὁ γένεσις καί φθορά ὡσαύτως . εἰ γάρ τις φθαρτικός ἡδονή ἤ ἐπιστήμη εἰμί ἀγαθός εἰμί , εἰμί ἄν τις ἡδονή ἤ ἐπιστήμη ὁ κακός . ὅμοιος δέ καί εἰ φθορά τις ἐπιστήμη ὁ ἀγαθός ἤ ὁ γένεσις ὁ κακός , εἰμί τις ἐπιστήμη ὁ κακός , οἷος εἰ ὁ ἐπιλανθάνω ὅς τις αἰσχρός πράσσω ὁ ἀγαθός ἤ ὁ ἀναμιμνῄσκω ὁ κακός , εἰμί ἄν ὁ ἐπίσταμαι ὅς τις αἰσχρός πράσσω ὁ κακός . ὡσαύτως δέ καί ἐπί ὁ ἄλλος · ἐν ἅπας γάρ ὅμοιος ὁ ἔνδοξος . ἔτι ἐκ ὁ μάλα καί ἥσσων καί ὅμοιος . εἰ γάρ μάλα μέν ὁ ἐκ ἄλλος γένος τις τοιοῦτος ἐκεῖνος δέ μηδείς εἰμί , οὐδέ ἄν ὁ λέγω εἰμί τοιοῦτος , οἷος εἰ μάλα μέν ἐπιστήμη τις ἀγαθός ἤ ἡδονή , μηδείς δέ ἐπιστήμη ἀγαθός , οὐδέ ἄν ἡδονή εἰμί . καί ἐκ ὁ ὅμοιος δέ καί ἥσσων ὡσαύτως · εἰμί γάρ καί ἀναιρέω καί κατασκευάζω , πλήν ἐκ μέν ὁ ὅμοιος ἀμφότερος , ἐκ δέ ὁ ἥσσων κατασκευάζω μόνος , ἀνασκευάζω δέ οὐ . εἰ γάρ ὅμοιος δύναμις τις ἀγαθός καί ἐπιστήμη , εἰμί δέ τις δύναμις ἀγαθός , καί ἐπιστήμη εἰμί . εἰ δέ μηδείς δύναμις , οὐδέ ἐπιστήμη . εἰ δέ ἥσσων δύναμις τις ἀγαθός ἤ ἐπιστήμη , εἰμί δέ τις δύναμις ἀγαθός , καί ἐπιστήμη . εἰ δέ μηδείς δύναμις ἀγαθός , οὐ ἀνάγκη καί ἐπιστήμη μηδείς εἰμί ἀγαθός . δῆλος οὖν ὅτι κατασκευάζω μόνος ἐκ ὁ ἥσσων εἰμί . οὐ μόνος δέ ἐκ ἄλλος γένος εἰμί ἀνασκευάζω , ἀλλά καί ἐκ ὁ αὐτός λαμβάνω ὁ μάλα τοιοῦτος , οἷος εἰ κεῖμαι ἐπιστήμη τις ἀγαθός , δείκνυμι δέ ὅτι φρόνησις οὐ ἀγαθός , οὐδέ ἄλλος οὐδείς εἰμί , ἐπεί οὐδέ ὁ μάλα δοκέω . ἔτι ἐκ ὑπόθεσις , ὅμοιος ἀξιόω , εἰ εἷς , καί πᾶς ὑπάρχω ἤ μή ὑπάρχω , οἷος εἰ ὁ ὁ ἄνθρωπος ψυχή ἀθάνατος , καί ὁ ἄλλος , εἰ δέ οὗτος μή , μηδέ ὁ ἄλλος . εἰ μέν οὖν ὑπάρχω τις κεῖμαι , δείκνυμι ὅτι οὐ ὑπάρχω τις · ἀκολουθέω γάρ διά ὁ ὑπόθεσις ὁ μηδείς ὑπάρχω . εἰ δέ τις μή ὑπάρχω κεῖμαι , δείκνυμι ὅτι ὑπάρχω τις · καί γάρ οὕτως ἀκολουθέω ὁ πᾶς ὑπάρχω . δῆλος δέ εἰμί ὅτι ὁ ὑποτίθημι ποιέω ὁ πρόβλημα καθόλου ἐπί μέρος τίθημι · ὁ γάρ ἐπί μέρος ὁμολογέω καθόλου ἀξιόω ὁμολογέω , ἐπειδή , εἰ εἷς , καί πᾶς ὅμοιος ἀξιόω ὑπάρχω . ἀδιόριστος μέν οὖν εἰμί ὁ πρόβλημα μοναχῶς ἀνασκευάζω ἐνδέχομαι , οἷος εἰ φημί ἡδονή ἀγαθός εἰμί ἤ μή ἀγαθός , καί μηδείς ἄλλος προσδιορίζω . εἰ μέν γάρ τις φημί ἡδονή ἀγαθός εἰμί , δείκνυμι καθόλου ὅτι οὐδείς , εἰ μέλλω ἀναιρέω ὁ πρόκειμαι . ὅμοιος δέ καί εἰ τις φημί ἡδονή μή εἰμί ἀγαθός , δείκνυμι καθόλου ὅτι πᾶς · ἄλλος δέ οὐ ἐνδέχομαι ἀναιρέω . ἐάν γάρ δείκνυμι ὅτι εἰμί τις ἡδονή οὐ ἀγαθός ἤ ἀγαθός , οὔπω ἀναιρέω ὁ πρόκειμαι . δῆλος οὖν ὅτι ἀναιρέω μέν μοναχῶς ἐνδέχομαι , κατασκευάζω δέ διχῶς · ἐάν τε γάρ καθόλου δείκνυμι ὅτι πᾶς ἡδονή ἀγαθός , ἐάν τε ὅτι εἰμί τις ἡδονή ἀγαθός , δείκνυμι εἰμί ὁ πρόκειμαι . ὅμοιος δέ ἐάν δέω διαλέγω ὅτι εἰμί τις ἡδονή οὐ ἀγαθός , ἐάν δείκνυμι ὅτι οὐδείς ἀγαθός ἤ ὅτι τις οὐ ἀγαθός , διαλέγω εἰμί ἀμφοτέρως , καί καθόλου καί ἐπί μέρος , ὅτι εἰμί τις ἡδονή οὐ ἀγαθός . διορίζω δέ ὁ θέσις εἰμί , διχῶς ἀναιρέω εἰμί , οἷος εἰ τίθημι τις μέν ὑπάρχω ἡδονή ἀγαθός εἰμί , τις δέ οὐ ὑπάρχω · εἴτε γάρ πᾶς δείκνυμι ἡδονή ἀγαθός εἴτε μηδείς , ἀναιρέω εἰμί ὁ πρόκειμαι . εἰ δέ εἷς ἡδονή μόνος ἀγαθός τίθημι εἰμί , τριχῶς ἐνδέχομαι ἀναιρέω · δείκνυμι γάρ ὅτι πᾶς ἤ ὅτι οὐδείς ἤ ὅτι πολύς εἷς ἀγαθός , ἀναλέγω εἰμί ὁ πρόκειμαι . ἐπί πολύς δέ ὁ θέσις διορίζω , οἷος ὅτι ὁ φρόνησις μόνος ὁ ἀρετή ἐπιστήμη , τετραχῶς εἰμί ἀναιρέω · δείκνυμι γάρ ὅτι πᾶς ἀρετή ἐπιστήμη ἤ ὅτι οὐδείς ἤ ὅτι καί ἄλλος τις , οἷος ὁ δικαιοσύνη , ἤ ὅτι αὐτός ὁ φρόνησις οὐ ἐπιστήμη , ἀναιρέω εἰμί ὁ πρόκειμαι . χρήσιμος δέ καί ὁ ἐπιβλέπω ἐπί ὁ κατά ἕκαστος , ἐν ὅς ὑπάρχω τις ἤ μή λέγω , καθά ἐν ὁ καθόλου πρόβλημα . ἔτι δέ ἐν ὁ γένεσις ἐπιβλεπτέον , διαιρέω κατά εἶδος μέχρι ὁ ἄτομος , καθά προλέγω · ἐάν τε γάρ πᾶς φαίνω ὑπάρχω ἐάν τε μηδείς , πολύς προφέρω ἀξιωτέον καθόλου ὁμολογέω ἤ φέρω ἔνστασις ἐπί τίς οὐ οὕτως . ἔτι ἐπί ὅς εἰμί ἤ εἶδος ἤ ἀριθμός διορίζω ὁ συμβαίνω , σκοπέω εἰ μηδείς οὗτος ὑπάρχω , οἷος ὅτι ὁ χρόνος οὐ κινέω οὐδέ εἰμί κίνησις , καταριθμέω πόσος εἶδος κίνησις · εἰ γάρ μηδείς οὗτος ὑπάρχω ὁ χρόνος , δῆλος ὅτι οὐ κινέω οὐδέ εἰμί κίνησις . ὅμοιος δέ καί ὅτι ὁ ψυχή οὐ ἀριθμός , διαιρέω ὅτι πᾶς ἀριθμός ἤ περισσός ἤ ἄρτιος · εἰ γάρ ὁ ψυχή μήτε περισσός μήτε ἄρτιος , δῆλος ὅτι οὐ ἀριθμός . πρός μέν οὖν ὁ συμβαίνω διά ὁ τοιοῦτος καί οὕτως ἐπιχειρέω .