aristoteles-et-corpus-aristotelicum.topica 6.2
Εἷς μὲν οὖν τόπος τοῦ ἀσαφῶς , εἰ ὁμώνυμόν ἐστί τινι τὸ εἰρημένον , οἷον ὅτι ἡ γένεσις ἀγωγὴ εἰς οὐσίαν ἢ ὅτι ἡ ὑγίεια συμμετρία θερμῶν καὶ ψυχρῶν . Ὁμώνυμος γὰρ ἡ ἀγωγὴ καὶ ἡ συμμετρία · ἄδηλον οὖν ὁπότερον βούλεται λέγειν τῶν δηλουμένων ὑπὸ τοῦ πλεοναχῶς λεγομένου . Ὁμοίως δὲ καὶ εἰ τοῦ ὁριζομένου πλεοναχῶς λεγομένου μὴ διελὼν εἶπεν · ἄδηλον γὰρ ὁποτέρου τὸν ὅρον ἀποδέδωκεν , ἐνδέχεταί τε συκοφαντεῖν ὡς οὐκ ἐφαρμόττοντος τοῦ λόγου ἐπὶ πάντα ὧν τὸν ὁρισμὸν ἀποδέδωκεν . Μάλιστα δ᾿ ἐνδέχεται τὸ τοιοῦτον ποιεῖν λανθανούσης τῆς ὁμωνυμίας . Ἐνδέχεται δὲ καὶ διελόμενον αὐτόν , ποσαχῶς λέγεται τὸ ἐν τῷ ὁρισμῷ ἀποδοθέν , συλλογισμὸν ποιῆσαι · εἰ γὰρ κατὰ μηδένα τῶν τρόπων ἱκανῶς εἴρηται , δῆλον ὅτι οὐκ ἂν ὡρισμένος εἴη κατὰ τρόπον . Ἄλλος , εἰ κατὰ μεταφορὰν εἴρηκεν , οἷον εἰ τὴν ἐπιστήμην ἀμετάπτωτον ἢ τὴν γῆν τιθήνην ἢ τὴν σωφροσύνην συμφωνίαν . Πᾶν γὰρ ἀσαφὲς τὸ κατὰ μεταφορὰν λεγόμενον . Ἐνδέχεται δὲ καὶ τὴν μεταφορὰν εἰπόντα συκοφαντεῖν ὡς κυρίως εἰρηκότα · οὐ γὰρ ἐφαρμόσει ὁ λεχθεὶς ὅρος , οἷον ἐπὶ τῆς σωφροσύνης · πᾶσα γὰρ συμφωνία ἐν φθόγγοις . Ἔτι εἰ γένος ἡ συμφωνία τῆς σωφροσύνης , ἐν δύο γένεσιν ἔσται ταὐτὸν οὐ περιέχουσιν ἄλληλα · οὔτε γὰρ ἡ συμφωνία τὴν ἀρετὴν οὔθ᾿ ἡ ἀρετὴ τὴν συμφωνίαν περιέχει . Ἔτι εἰ μὴ κειμένοις ὀνόμασι χρῆται , οἷον Πλάτων ὀφρυόσκιον τὸν ὀφθαλμόν , ἢ τὸ φαλάγγιον σηψιδακές , ἢ τὸν μυελὸν ὀστεογενές · πᾶν γὰρ ἀσαφὲς τὸ μὴ εἰωθός . Ἔνια δ᾿ οὔτε καθ᾿ ὁμωνυμίαν οὔτε κατὰ μεταφορὰν οὔτε κυρίως εἴρηται , οἷον ὁ νόμος μέτρον ἢ εἰκὼν τῶν φύσει δικαίων . Ἔστι δὲ τὰ τοιαῦτα χείρω τῆς μεταφορᾶς · ἡ μὲν γὰρ μεταφορὰ ποιεῖ πως γνώριμον τὸ σημαινόμενον διὰ τὴν ὁμοιότητα · πάντες γὰρ οἱ μεταφέροντες κατά τινα ὁμοιότητα μεταφέρουσιν · τὸ δὲ τοιοῦτον οὐ ποιεῖ γνώριμον · οὔτε γὰρ ἡ ὁμοιότης ὑπάρχει , καθ᾿ ἣν μέτρον ἢ εἰκὼν ὁ νόμος ἐστίν , οὔτε κυρίως εἴωθε λέγεσθαι . Ὥστε εἰ μὲν κυρίως μέτρον ἢ εἰκόνα τὸν νόμον φησὶν εἶναι , ψεύδεται · εἰκὼν γάρ ἐστιν οὗ ἡ γένεσις διὰ μιμήσεως , τοῦτο δ᾿ οὐχ ὑπάρχει τῷ νόμῳ · εἰ δὲ μὴ κυρίως , δῆλον ὅτι ἀσαφῶς εἴρηκε καὶ χεῖρον ὁποιουοῦν τῶν κατὰ μεταφορὰν λεγομένων . Ἔτι εἰ μὴ δῆλος ὁ τοῦ ἐναντίου λόγος ἐκ τοῦ λεχθέντος · οἱ γὰρ καλῶς ἀποδεδομένοι καὶ τοὺς ἐναντίους προσσημαίνουσιν . Ἢ εἰ καθ᾿ αὑτὸν λεχθεὶς μὴ φανερὸς εἴη τίνος ἐστὶν ὁρισμός , ἀλλὰ καθάπερ τὰ τῶν ἀρχαίων γραφέων , εἰ μή τις ἐπιγράψαι , οὐκ ἐγνωρίζετο τί ἐστιν ἕκαστον .
Lemmas: εἷς μέν οὖν τόπος ὁ ἀσαφής , εἰ ὁμώνυμος εἰμί τις ὁ λέγω , οἷος ὅτι ὁ γένεσις ἀγωγή εἰς οὐσία ἤ ὅτι ὁ ὑγίεια συμμετρία θερμός καί ψυχρός . ὁμώνυμος γάρ ὁ ἀγωγή καί ὁ συμμετρία · ἄδηλος οὖν ὁπότερος βούλομαι λέγω ὁ δηλέομαι ὑπό ὁ πλεοναχός λέγω . ὅμοιος δέ καί εἰ ὁ ὁρίζω πλεοναχός λέγω μή διαιρέω λέγω · ἄδηλος γάρ ὁπότερος ὁ ὅρος ἀποδίδωμι , ἐνδέχομαι τε συκοφαντέω ὡς οὐ ἐφαρμόζω ὁ λόγος ἐπί πᾶς ὅς ὁ ὁρισμός ἀποδίδωμι . μάλα δέ ἐνδέχομαι ὁ τοιοῦτος ποιέω λανθάνω ὁ ὁμωνυμία . ἐνδέχομαι δέ καί διαιρέω αὐτός , ποσαχῶς λέγω ὁ ἐν ὁ ὁρισμός ἀποδίδωμι , συλλογισμός ποιέω · εἰ γάρ κατά μηδείς ὁ τρόπος ἱκανός λέγω , δῆλος ὅτι οὐ ἄν ὁρίζω εἰμί κατά τρόπος . ἄλλος , εἰ κατά μεταφορά λέγω , οἷος εἰ ὁ ἐπιστήμη ἀμετάπτωτος ἤ ὁ γῆ τιθήνη ἤ ὁ σωφροσύνη συμφωνία . πᾶς γάρ ἀσαφής ὁ κατά μεταφορά λέγω . ἐνδέχομαι δέ καί ὁ μεταφορά λέγω συκοφαντέω ὡς κύριος λέγω · οὐ γάρ ἐφαρμόζω ὁ λέγω ὅρος , οἷος ἐπί ὁ σωφροσύνη · πᾶς γάρ συμφωνία ἐν φθόγγος . ἔτι εἰ γένος ὁ συμφωνία ὁ σωφροσύνη , ἐν δύο γένεσις εἰμί αὐτός οὐ περιέχω ἀλλήλων · οὔτε γάρ ὁ συμφωνία ὁ ἀρετή οὔτε ὁ ἀρετή ὁ συμφωνία περιέχω . ἔτι εἰ μή κεῖμαι ὄνομα χράω , οἷος Πλάτων ὀφρυόσκιος ὁ ὀφθαλμός , ἤ ὁ φαλάγγιον σηψιδακής , ἤ ὁ μυελός ὀστεογενής · πᾶς γάρ ἀσαφής ὁ μή εἴωθα . ἔνιοι δέ οὔτε κατά ὁμωνυμία οὔτε κατά μεταφορά οὔτε κύριος λέγω , οἷος ὁ νόμος μέτρον ἤ εἰκών ὁ φύσις δίκαιος . εἰμί δέ ὁ τοιοῦτος κακός ὁ μεταφορά · ὁ μέν γάρ μεταφορά ποιέω πως γνώριμος ὁ σημαίνω διά ὁ ὁμοιότης · πᾶς γάρ ὁ μεταφέρω κατά τις ὁμοιότης μεταφέρω · ὁ δέ τοιοῦτος οὐ ποιέω γνώριμος · οὔτε γάρ ὁ ὁμοιότης ὑπάρχω , κατά ὅς μέτρον ἤ εἰκών ὁ νόμος εἰμί , οὔτε κύριος εἴωθα λέγω . ὥστε εἰ μέν κύριος μέτρον ἤ εἰκών ὁ νόμος φημί εἰμί , ψεύδω · εἰκών γάρ εἰμί ὅς ὁ γένεσις διά μίμησις , οὗτος δέ οὐ ὑπάρχω ὁ νόμος · εἰ δέ μή κύριος , δῆλος ὅτι ἀσαφής λέγω καί κακός ὁποῖος ὁ κατά μεταφορά λέγω . ἔτι εἰ μή δῆλος ὁ ὁ ἐναντίος λόγος ἐκ ὁ λέγω · ὁ γάρ καλός ἀποδίδωμι καί ὁ ἐναντίος προσσημαίνω . ἤ εἰ κατά ἑαυτοῦ λέγω μή φανερός εἰμί τίς εἰμί ὁρισμός , ἀλλά καθά ὁ ὁ ἀρχαῖος γραφεύς , εἰ μή τις ἐπιγράφω , οὐ γνωρίζω τίς εἰμί ἕκαστος .