aristoteles-et-corpus-aristotelicum.topica 2.2
Εἷς μὲν δὴ τόπος τὸ ἐπιβλέπειν εἰ τὸ κατ᾿ ἄλλον τινὰ τρόπον ὑπάρχον ὡς συμβεβηκὸς ἀποδέδωκεν . Ἁμαρτάνεται δὲ μάλιστα τοῦτο περὶ τὰ γένη , οἷον εἴ τις τῷ λευκῷ φαίη συμβεβηκέναι χρώματι εἶναι · οὐ γὰρ συμβέβηκε τῷ λευκῷ χρώματι εἶναι , ἀλλὰ γένος αὐτοῦ τὸ χρῶμά ἐστιν . ἐνδέχεται μὲν οὖν καὶ κατὰ τὴν ὀνομασίαν διορίσαι τὸν τιθέμενον , οἷον ὅτι συμβέβηκε τῇ δικαιοσύνῃ ἀρετῇ εἶναι · πολλάκις δὲ καὶ μὴ διορίσαντι κατάδηλον ὅτι τὸ γένος ὡς συμβεβηκὸς ἀποδέδωκεν , οἷον εἴ τις τὴν λευκότητα κεχρῶσθαι φήσειεν ἢ τὴν βάδισιν κινεῖσθαι . Ἀπ᾿ οὐδενὸς γὰρ γένους παρωνύμως ἡ κατηγορία κατὰ τοῦ εἴδους λέγεται , ἀλλὰ πάντα συνωνύμως τὰ γένη τῶν εἰδῶν κατηγορεῖται · καὶ γὰρ τοὔνομα καὶ τὸν λόγον ἐπιδέχεται τῶν γενῶν τὰ εἴδη . Ὁ οὖν κεχρωσμένον εἴπας τὸ λευκὸν οὔτε ὡς γένος ἀποδέδωκεν , ἐπειδὴ παρωνύμως εἴρηκεν , οὔθ᾿ ὡς ἴδιον ἢ ὡς ὁρισμόν · ὁ γὰρ ὁρισμὸς καὶ τὸ ἴδιον οὐδενὶ ἄλλῳ ὑπάρχει , κέχρωσται δὲ πολλὰ καὶ τῶν ἄλλων , οἷον ξύλον λίθος ἄνθρωπος ἵππος . Δῆλον οὖν ὅτι ὡς συμβεβηκὸς ἀποδίδωσιν . Ἄλλος τὸ ἐπιβλέπειν οἷς ὑπάρχειν ἢ πᾶσιν ἢ μηδενὶ εἴρηται . Σκοπεῖν δὲ κατ᾿ εἴδη καὶ μὴ ἐν τοῖς ἀπείροις · ὁδῷ γὰρ μᾶλλον καὶ ἐν ἐλάττοσιν ἡ σκέψις . Δεῖ δὲ σκοπεῖν καὶ ἄρχεσθαι ἀπὸ τῶν πρώτων , εἶτ᾿ ἐφεξῆς ἕως τῶν ἀτόμων , οἷον εἰ τῶν ἀντικειμένων τὴν αὐτὴν ἐπιστήμην ἔφησεν εἶναι , σκεπτέον εἰ τῶν πρός τι καὶ τῶν ἐναντίων καὶ τῶν κατὰ στέρησιν καὶ ἕξιν καὶ τῶν κατ᾿ ἀντίφασιν λεγομένων ἡ αὐτὴ ἐπιστήμη · κἂν ἐπὶ τοῦτων μήπω φανερὸν ᾖ , πάλιν ταῦτα διαιρετέον μέχρι τῶν ἀτόμων , οἷον εἰ τῶν δικαίων καὶ ἀδίκων , ἢ τοῦ διπλασίου καὶ ἡμίσεος , ἢ τυφλότητος καὶ ὄψεως , ἢ τοῦ εἶναι καὶ μὴ εἶναι . Ἐὰν γὰρ ἐπί τινος δειχθῇ ὅτι οὐχ ἡ αὐτή , ἀνῃρηκότες ἐσόμεθα τὸ πρόβλημα · ὁμοίως δὲ καὶ ἐὰν μηδενὶ ὑπάρχῃ . Οὗτος δ᾿ ὁ τόπος ἀντιστρέφει πρὸς τὸ ἀνασκευάζειν καὶ κατασκευάζειν . Ἐὰν γὰρ ἐπὶ πάντων φαίνηται διαίρεσιν προενέγκασιν ἢ ἐπὶ πολλῶν , ἀξιωτέον καὶ καθόλου τιθέναι ἢ ἔνστασιν φέρειν ἐπὶ τίνος οὐχ οὕτως · ἐὰν γὰρ μηδέτερον τούτων ποιῇ , ἄτοπος φανεῖται μὴ τιθείς . Ἄλλος τὸ λόγους ποιεῖν τοῦ τε συμβεβηκότος καὶ ᾧ συμβέβηκεν , ἢ ἀμφοτέρων καθ᾿ ἑκάτερον ἢ τοῦ ἑτέρου , εἶτα σκοπεῖν εἴ τι μὴ ἀληθὲς ἐν τοῖς λόγοις ὡς ἀληθὲς εἴληπται . Οἷον εἰ ἔστι θεὸν ἀδικεῖν , τί τὸ ἀδικεῖν ; εἰ γὰρ τὸ βλάπτειν ἑκουσίως , δῆλον ὡς οὐκ ἔστι θεὸν ἀδικεῖσθαι · οὐ γὰρ ἐνδέχεται βλάπτεσθαι τὸν θεόν . Καὶ εἰ φθονερὸς ὁ σπουδαῖος , τίς ὁ φθονερὸς καὶ τίς ὁ φθόνος ; εἰ γὰρ ὁ φθόνος ἐστὶ λύπη ἐπὶ φαινομένῃ εὐπραγίᾳ τῶν ἐπιεικῶν τινός , δῆλον ὅτι ὁ σπουδαῖος οὐ φθονερός · φαῦλος γὰρ ἂν εἴη . Καὶ εἰ ὁ νεμεσητικὸς φθονερός , τίς ἑκάτερος αὐτῶν ; οὕτω γὰρ καταφανὲς ἔσται πότερον ἀληθὲς ἢ ψεῦδος τὸ ῥηθέν , οἷον εἰ φθονερὸς μὲν ὁ λυπούμενος ἐπὶ ταῖς τῶν ἀγαθῶν εὐπραγίαις , νεμεσητικὸς δ᾿ ὁ λυπούμενος ἐπὶ ταῖς τῶν κακῶν εὐπραγίαις , δῆλον ὅτι οὐκ ἂν εἴη φθονερὸς ὁ νεμεσητικός . Λαμβάνειν δὲ καὶ ἀντὶ τῶν ἐν τοῖς λόγοις ὀνομάτων λόγους , καὶ μὴ ἀφίστασθαι ἕως ἂν εἰς γνώριμον ἔλθῃ · πολλάκις γὰρ ὅλου μὲν τοῦ λόγου ἀποδοθέντος οὔπω δῆλον τὸ ζητούμενον , ἀντὶ δέ τινος τῶν ἐν τῷ λόγῳ ὀνομάτων λόγου ῥηθέντος κατάδηλον γίνεται . Ἔτι τὸ πρόβλημα πρότασιν ἑαυτῷ ποιούμενον ἐνίστασθαι · ἡ γὰρ ἔνστασις ἔσται ἐπιχείρημα πρὸς τὴν θέσιν . Ἔστι δ᾿ ὁ τόπος οὗτος σχεδὸν ὁ αὐτὸς τῷ ἐπιβλέπειν οἷς ὑπάρχειν ἢ πᾶσιν ἢ μηδενὶ εἴρηται · διαφέρει δὲ τῷ τρόπῳ . Ἔτι διορίζεσθαι ποῖα δεῖ καλεῖν ὡς οἱ πολλοὶ καὶ ποῖα οὔ . Χρήσιμον γὰρ καὶ πρὸς τὸ κατασκευάζειν καὶ πρὸς τὸ ἀνασκευάζειν , οἷον ὅτι ταῖς μὲν ὀνομασίαις τὸ πράγματα προσαγορευτέον καθάπερ οἱ πολλοί , ποῖα δὲ τῶν πραγμάτων ἐστὶ τοιαῦτα ἢ οὐ τοιαῦτα , οὐκέτι προσεκτέον τοῖς πολλοῖς . Οἷον ὑγιεινὸν μὲν ῥητέον τὸ ποιητικὸν ὑγιείας , ὡς οἱ πολλοὶ λέγουσιν · πότερον δὲ τὸ προκείμενον ποιητικὸν ὑγιείας ἢ οὔ , οὐκέτι ὡς οἱ πολλοὶ κλητέον ἀλλ᾿ ὡς ὁ ἰατρός .
Lemmas: εἷς μέν δή τόπος ὁ ἐπιβλέπω εἰ ὁ κατά ἄλλος τις τρόπος ὑπάρχω ὡς συμβαίνω ἀποδίδωμι . ἁμαρτάνω δέ μάλα οὗτος περί ὁ γένος , οἷος εἰ τις ὁ λευκός φημί συμβαίνω χρῶμα εἰμί · οὐ γάρ συμβαίνω ὁ λευκός χρῶμα εἰμί , ἀλλά γένος αὐτός ὁ χρῶμα εἰμί . ἐνδέχομαι μέν οὖν καί κατά ὁ ὀνομασία διορίζω ὁ τίθημι , οἷος ὅτι συμβαίνω ὁ δικαιοσύνη ἀρετή εἰμί · πολλάκις δέ καί μή διορίζω κατάδηλος ὅτι ὁ γένος ὡς συμβαίνω ἀποδίδωμι , οἷος εἰ τις ὁ λευκότης χρώζω φημί ἤ ὁ βάδισις κινέω . ἀπό οὐδείς γάρ γένος παρώνυμος ὁ κατηγορία κατά ὁ εἶδος λέγω , ἀλλά πᾶς συνώνυμος ὁ γένος ὁ εἶδος κατηγορέω · καί γάρ ὄνομα καί ὁ λόγος ἐπιδέχομαι ὁ γένος ὁ εἶδος . ὁ οὖν χρώζω λέγω ὁ λευκός οὔτε ὡς γένος ἀποδίδωμι , ἐπειδή παρώνυμος λέγω , οὔτε ὡς ἴδιος ἤ ὡς ὁρισμός · ὁ γάρ ὁρισμός καί ὁ ἴδιος οὐδείς ἄλλος ὑπάρχω , χρώζω δέ πολύς καί ὁ ἄλλος , οἷος ξύλον λίθος ἄνθρωπος ἵππος . δῆλος οὖν ὅτι ὡς συμβαίνω ἀποδίδωμι . ἄλλος ὁ ἐπιβλέπω ὅς ὑπάρχω ἤ πᾶς ἤ μηδείς λέγω . σκοπέω δέ κατά εἶδος καί μή ἐν ὁ ἄπειρος · ὁδός γάρ μάλα καί ἐν ἐλαχύς ὁ σκέψις . δέω δέ σκοπέω καί ἄρχω ἀπό ὁ πρῶτος , εἶτα ἐφεξῆς ἕως ὁ ἄτομος , οἷος εἰ ὁ ἀντίκειμαι ὁ αὐτός ἐπιστήμη φημί εἰμί , σκοπέω εἰ ὁ πρός τις καί ὁ ἐναντίος καί ὁ κατά στέρησις καί ἕξις καί ὁ κατά ἀντίφασις λέγω ὁ αὐτός ἐπιστήμη · ἐάν ἐπί τοῦτων μήπω φανερός εἰμί , πάλιν οὗτος διαιρετέον μέχρι ὁ ἄτομος , οἷος εἰ ὁ δίκαιος καί ἄδικος , ἤ ὁ διπλάσιος καί ἥμισυς , ἤ τυφλότης καί ὄψις , ἤ ὁ εἰμί καί μή εἰμί . ἐάν γάρ ἐπί τις δείκνυμι ὅτι οὐ ὁ αὐτός , ἀναλέγω εἰμί ὁ πρόβλημα · ὅμοιος δέ καί ἐάν μηδείς ὑπάρχω . οὗτος δέ ὁ τόπος ἀντιστρέφω πρός ὁ ἀνασκευάζω καί κατασκευάζω . ἐάν γάρ ἐπί πᾶς φαίνω διαίρεσις προφέρω ἤ ἐπί πολύς , ἀξιωτέον καί καθόλου τίθημι ἤ ἔνστασις φέρω ἐπί τίς οὐ οὕτως · ἐάν γάρ μηδέτερος οὗτος ποιέω , ἄτοπος φαίνω μή τίθημι . ἄλλος ὁ λόγος ποιέω ὁ τε συμβαίνω καί ὅς συμβαίνω , ἤ ἀμφότερος κατά ἑκάτερος ἤ ὁ ἕτερος , εἶτα σκοπέω εἰ τις μή ἀληθής ἐν ὁ λόγος ὡς ἀληθής λαμβάνω . οἷον εἰ εἰμί θεός ἀδικέω , τίς ὁ ἀδικέω ; εἰ γάρ ὁ βλάπτω ἑκούσιος , δῆλος ὡς οὐ εἰμί θεός ἀδικέω · οὐ γάρ ἐνδέχομαι βλάπτω ὁ θεός . καί εἰ φθονερός ὁ σπουδαῖος , τίς ὁ φθονερός καί τίς ὁ φθόνος ; εἰ γάρ ὁ φθόνος εἰμί λύπη ἐπί φαίνω εὐπραγία ὁ ἐπιεικής τις , δῆλος ὅτι ὁ σπουδαῖος οὐ φθονερός · φαῦλος γάρ ἄν εἰμί . καί εἰ ὁ νεμεσητικός φθονερός , τίς ἑκάτερος αὐτός ; οὕτως γάρ καταφανής εἰμί πότερος ἀληθής ἤ ψεῦδος ὁ λέγω , οἷος εἰ φθονερός μέν ὁ λυπέω ἐπί ὁ ὁ ἀγαθός εὐπραγία , νεμεσητικός δέ ὁ λυπέω ἐπί ὁ ὁ κακός εὐπραγία , δῆλος ὅτι οὐ ἄν εἰμί φθονερός ὁ νεμεσητικός . λαμβάνω δέ καί ἀντί ὁ ἐν ὁ λόγος ὄνομα λόγος , καί μή ἀφίστημι ἕως ἄν εἰς γνώριμος ἔρχομαι · πολλάκις γάρ ὅλος μέν ὁ λόγος ἀποδίδωμι οὔπω δῆλος ὁ ζητέω , ἀντί δέ τις ὁ ἐν ὁ λόγος ὄνομα λόγος λέγω κατάδηλος γίγνομαι . ἔτι ὁ πρόβλημα πρότασις ἑαυτοῦ ποιέω ἐνίστημι · ὁ γάρ ἔνστασις εἰμί ἐπιχείρημα πρός ὁ θέσις . εἰμί δέ ὁ τόπος οὗτος σχεδόν ὁ αὐτός ὁ ἐπιβλέπω ὅς ὑπάρχω ἤ πᾶς ἤ μηδείς λέγω · διαφέρω δέ ὁ τρόπος . ἔτι διορίζω ποῖος δέω καλέω ὡς ὁ πολύς καί ποῖος οὐ . χρήσιμος γάρ καί πρός ὁ κατασκευάζω καί πρός ὁ ἀνασκευάζω , οἷος ὅτι ὁ μέν ὀνομασία ὁ πρᾶγμα προσαγορευτέος καθά ὁ πολύς , ποῖος δέ ὁ πρᾶγμα εἰμί τοιοῦτος ἤ οὐ τοιοῦτος , οὐκέτι προσέχω ὁ πολύς . οἷον ὑγιεινός μέν λέγω ὁ ποιητικός ὑγίεια , ὡς ὁ πολύς λέγω · πότερος δέ ὁ πρόκειμαι ποιητικός ὑγίεια ἤ οὐ , οὐκέτι ὡς ὁ πολύς κλητέος ἀλλά ὡς ὁ ἰατρός .