aristoteles-et-corpus-aristotelicum.topica 8.12
Λόγος δ᾿ ἐστὶ δῆλος ἕνα μὲν τρόπον καὶ δημοσιώτατον , ἐὰν ᾖ συμπεπερασμένος οὕτως ὥστε μηδὲν δεῖν ἐπερωτῆσαι · ἕνα δέ , καὶ ὃς μάλιστα λέγεται , ὅταν εἰλημμένα μὲν ᾖ ἐξ ὧν ἀναγκαῖον εἶναι , ᾖ δὲ διὰ συμπερασμάτων συμπεραινόμενα · ἔτι εἰ ἐλλείπει σφόδρα ἐνδόξων . Ψευδὴς δὲ λόγος καλεῖται τετραχῶς , ἕνα μὲν τρόπον ὅταν φαίνηται συμπεραίνεσθαι μὴ συμπεραινόμενος , ὃς καλεῖται ἐριστικὸς συλλογισμός · ἄλλον δὲ ὅταν συμπεραίνηται μὲν μὴ μέντοι πρὸς τὸ προκείμενον , ὅπερ συμβαίνει μάλιστα τοῖς εἰς τὸ ἀδύνατον ἄγουσιν · ἢ πρὸς τὸ προκείμενον μὲν συμπεραίνηται , μὴ μέντοι κατὰ τὴν οἰκείαν μέθοδον . Τοῦτο δ᾿ ἐστίν , ὅταν μὴ ὢν ἰατρικὸς δοκῇ ἰατρικὸς εἶναι ἢ γεωμετρικὸς μὴ ὢν γεωμετρικὸς ἢ διαλεκτικὸς μὴ ὢν διαλεκτικός , ἄν τε ψεῦδος ἄν τ᾿ ἀληθὲς ᾖ τὸ συμβαῖνον . Ἄλλον δὲ τρόπον ἐὰν διὰ ψευδῶν συμπεραίνηται . Τούτου δ᾿ ἔσται ποτὲ μὲν τὸ συμπέρασμα ψεῦδος , ποτὲ δ᾿ ἀληθές · τὸ μὲν γὰρ ψεῦδος ἀεὶ διὰ ψευδῶν περαίνεται , τὸ δ᾿ ἀληθὲς ἐγχωρεῖ καὶ μὴ ἐξ ἀληθῶν , ὥσπερ εἴρηται καὶ πρότερον . Τὸ μὲν οὖν ψευδῆ τὸν λόγον εἶναι τοῦ λέγοντος ἁμάρτημα μᾶλλον ἢ τοῦ λόγου , καὶ οὐδὲ τοῦ λέγοντος ἀεί , ἀλλ᾿ ὅταν λανθάνῃ αὐτόν , ἐπεὶ καθ᾿ αὐτόν γε πολλῶν ἀληθῶν ἀποδεχόμεθα μᾶλλον , ἂν ἐξ ὅτι μάλιστα δοκούντων ἀναιρῇ τι τῶν ἀληθῶν . Τοιοῦτος γὰρ ὢν ἑτέρων ἀληθῶν ἀπόδειξίς ἐστιν · δεῖ γὰρ τῶν κειμένων τι μὴ εἶναι παντελῶς , ὥστ᾿ ἔσται τούτου ἀπόδειξις . Εἰ δ᾿ ἀληθὲς συμπεραίνοιτο διὰ ψευδῶν καὶ λίαν εὐηθῶν , πολλῶν ἂν εἴη χείρων ψεῦδος συλλογιζομένων · εἴη δ᾿ ἂν τοιοῦτος καὶ ψεῦδος συμπεραινόμενος . Ὥστε δῆλον ὅτι πρώτη μὲν ἐπίσκεψις λόγου καθ᾿ αὑτὸν εἰ συμπεραίνεται , δευτέρα δὲ πότερον ἀληθὲς ἢ ψεῦδος , τρίτη δ᾿ ἐκ ποίων τινῶν . Εἰ μὲν γὰρ ἐκ ψευδῶν ἐνδόξων δέ , λογικός , εἰ δ᾿ ἐξ ὄντων μὲν ἀδόξων δέ , φαῦλος . Εἰ δὲ καὶ ψευδῆ καὶ λίαν ἄδοξα , δῆλον ὅτι φαῦλος , ἢ ἁπλῶς ἢ τοῦ πράγματος .
Lemmas: λόγος δέ εἰμί δῆλος εἷς μέν τρόπος καί δημόσιος , ἐάν εἰμί συμπεραίνω οὕτως ὥστε μηδείς δέω ἐπερωτάω · εἷς δέ , καί ὅς μάλα λέγω , ὅταν λαμβάνω μέν εἰμί ἐκ ὅς ἀναγκαῖος εἰμί , εἰμί δέ διά συμπέρασμα συμπεραίνω · ἔτι εἰ ἐλλείπω σφόδρα ἔνδοξος . ψευδής δέ λόγος καλέω τετραχῶς , εἷς μέν τρόπος ὅταν φαίνω συμπεραίνω μή συμπεραίνω , ὅς καλέω ἐριστικός συλλογισμός · ἄλλος δέ ὅταν συμπεραίνω μέν μή μέντοι πρός ὁ πρόκειμαι , ὅς συμβαίνω μάλα ὁ εἰς ὁ ἀδύνατος ἄγω · ἤ πρός ὁ πρόκειμαι μέν συμπεραίνω , μή μέντοι κατά ὁ οἰκεῖος μέθοδος . οὗτος δέ εἰμί , ὅταν μή εἰμί ἰατρικός δοκέω ἰατρικός εἰμί ἤ γεωμετρικός μή εἰμί γεωμετρικός ἤ διαλεκτικός μή εἰμί διαλεκτικός , ἐάν τε ψεῦδος ἐάν τε ἀληθής εἰμί ὁ συμβαίνω . ἄλλος δέ τρόπος ἐάν διά ψευδής συμπεραίνω . οὗτος δέ εἰμί ποτέ μέν ὁ συμπέρασμα ψεῦδος , ποτέ δέ ἀληθής · ὁ μέν γάρ ψεῦδος ἀεί διά ψευδής περαίνω , ὁ δέ ἀληθής ἐγχωρέω καί μή ἐκ ἀληθής , ὥσπερ λέγω καί πρότερος . ὁ μέν οὖν ψευδής ὁ λόγος εἰμί ὁ λέγω ἁμάρτημα μάλα ἤ ὁ λόγος , καί οὐδέ ὁ λέγω ἀεί , ἀλλά ὅταν λανθάνω αὐτός , ἐπεί κατά αὐτός γε πολύς ἀληθής ἀποδέχομαι μάλα , ἐάν ἐκ ὅστις μάλα δοκέω ἀναιρέω τις ὁ ἀληθής . τοιοῦτος γάρ εἰμί ἕτερος ἀληθής ἀπόδειξις εἰμί · δέω γάρ ὁ κεῖμαι τις μή εἰμί παντελής , ὥστε εἰμί οὗτος ἀπόδειξις . εἰ δέ ἀληθής συμπεραίνω διά ψευδής καί λίαν εὐήθης , πολύς ἄν εἰμί κακός ψεῦδος συλλογίζομαι · εἰμί δέ ἄν τοιοῦτος καί ψεῦδος συμπεραίνω . ὥστε δῆλος ὅτι πρῶτος μέν ἐπίσκεψις λόγος κατά ἑαυτοῦ εἰ συμπεραίνω , δεύτερος δέ πότερος ἀληθής ἤ ψεῦδος , τρίτος δέ ἐκ ποῖος τις . εἰ μέν γάρ ἐκ ψευδής ἔνδοξος δέ , λογικός , εἰ δέ ἐκ εἰμί μέν ἄδοξος δέ , φαῦλος . εἰ δέ καί ψευδής καί λίαν ἄδοξος , δῆλος ὅτι φαῦλος , ἤ ἁπλῶς ἤ ὁ πρᾶγμα .