aristoteles-et-corpus-aristotelicum.topica 2.4
Ἔτι τὸ μεταλαμβάνειν εἰς τὸ γνωριμώτερον ὄνομα , οἷον ἀντὶ τοῦ ἀκριβοῦς ἐν ὑπολήψει τὸ σαφὲς καὶ ἀντὶ τῆς πολυπραγμοσύνης τὴν φιλοπραγμοσύνην · γνωριμωτέρου γὰρ γινομένου τοῦ ῥηθέντος εὐεπιχειρητοτέρα ἡ θέσις . Ἔστι δὲ καὶ οὗτος ὁ τόπος πρὸς ἄμφω κοινός , καὶ πρὸς τὸ κατασκευάζειν καὶ ἀνασκευάζειν . Πρὸς δὲ τὸ δεῖξαι τἀναντία τῷ αὐτῷ ὑπάρχοντα σκοπεῖν ἐπὶ τοῦ γένους , οἷον ἐὰν βουλώμεθα δεῖξαι ὅτι ἔστι περὶ αἴσθησιν ὀρθότης καὶ ἁμαρτία , τὸ δ᾿ αἰσθάνεσθαι κρίνειν ἐστί , κρίνειν δ᾿ ἔστιν ὀρθῶς καὶ μὴ ὀρθῶς , καὶ περὶ αἴσθησιν ἂν εἴη ὀρθότης καὶ ἁμαρτία . Νῦν μὲν οὖν ἐκ τοῦ γένους περὶ τὸ εἶδος ἡ ἀπόδειξις · τὸ γὰρ κρίνειν γένος τοῦ αἰσθάνεσθαι · ὁ γὰρ αἰσθανόμενος κρίνει πως . Πάλιν δ᾿ ἐκ τοῦ εἴδους τῷ γένει · ὅσα γὰρ τῷ εἴδει ὑπάρχει , καὶ τῷ γένει , οἷον εἰ ἔστιν ἐπιστήμη φαύλη καὶ σπουδαία , καὶ διάθεσις φαύλη καὶ σπουδαία · ἡ γὰρ διάθεσις τῆς ἐπιστήμης γένος . Ὁ μὲν οὖν πρότερος τόπος ψευδής ἐστι πρὸς τὸ κατασκευάσαι , ὁ δὲ δεύτερος ἀληθής . Οὐ γὰρ ἀναγκαῖον , ὅσα τῷ γένει ὑπάρχει , καὶ τῷ εἴδει ὑπάρχειν · ζῷον μὲν γάρ ἐστι πτηνὸν καὶ τετράπουν , ἄνθρωπος δ᾿ οὔ . Ὅσα δὲ τῷ εἴδει ὑπάρχει , ἀναγκαῖον καὶ τῷ γένει · εἰ γάρ ἐστιν ἄνθρωπος σπουδαῖος , καὶ ζῷόν ἐστι σπουδαῖον . Πρὸς δὲ τὸ ἀνασκευάζειν ὁ μὲν πρότερος ἀληθής , ὁ δὲ ὕστερος ψευδής · ὅσα γὰρ τῷ γένει οὐχ ὑπάρχει , οὐδὲ τῷ εἴδει · ὅσα δὲ τῷ εἴδει μὴ ὑπάρχει , οὐκ ἀναγκαῖον τῷ γένει μὴ ὑπάρχειν . Ἐπεὶ δ᾿ ἀναγκαῖον , ὧν τὸ γένος κατηγορεῖται , καὶ τῶν εἰδῶν τι κατηγορεῖσθαι , καὶ ὅσα ἔχει τὸ γένος ἢ παρωνύμως ἀπὸ τοῦ γένους λέγεται , καὶ τῶν εἰδῶν τι ἀναγκαῖον ἔχειν ἢ παρωνύμως ἀπό τινος τῶν εἰδῶν λέγεσθαι , οἷον εἴ τινος ἐπιστήμη κατηγορεῖται , καὶ γραμματικὴ ἢ μουσικὴ ἢ τῶν ἄλλων τις ἐπιστημῶν κατηγορηθήσεται , καὶ εἴ τις ἔχει ἐπιστήμην ἢ παρωνύμως ἀπὸ τῆς ἐπιστήμης λέγεται , καὶ γραμματικὴν ἕξει ἢ μουσικὴν ἤ τινα τῶν ἄλλων ἐπιστημῶν ἢ παρωνύμως ἀπό τινος αὐτῶν ῥηθήσεται , οἷον γραμματικὸς ἢ μουσικός . Ἐὰν οὖν τι τεθῇ λεγόμενον ἀπὸ τοῦ γένους ὁπωσοῦν , οἷον τὴν ψυχὴν κινεῖσθαι , σκοπεῖν εἰ κατά τι τῶν εἰδῶν τῶν τῆς κινήσεως ἐνδέχεται τὴν ψυχὴν κινεῖσθαι , οἷον αὔξεσθαι ἢ φθείρεσθαι ἢ γίνεσθαι ἢ ὅσα ἄλλα κινήσεως εἴδη . Εἰ γὰρ κατὰ μηδέν , δῆλον ὅτι οὐ κινεῖται . Οὗτος δ᾿ ὁ τόπος κοινὸς πρὸς ἄμφω , πρός τε τὸ ἀνασκευάζειν καὶ κατασκευάζειν · εἰ γὰρ κατά τι τῶν εἰδῶν κινεῖται , δῆλον ὅτι κινεῖται , καὶ εἰ κατὰ μηδὲν τῶν εἰδῶν κινεῖται , δῆλον ὅτι οὐ κινεῖται . Μὴ εὐποροῦντι δὲ ἐπιχειρήματος πρὸς τὴν θέσιν , σκοπεῖν ἐκ τῶν ὁρισμῶν ἢ τῶν ὄντων τοῦ προκειμένου πράγματος ἢ τῶν δοκούντων , καὶ μὴ ἀφ᾿ ἑνὸς ἀλλ᾿ ἀπὸ πλειόνων . Ῥᾷον γὰρ ὁρισαμένοις ἐπιχειρεῖν ἔσται · πρὸς γὰρ τοὺς ὁρισμοὺς ῥᾷον ἡ ἐπιχείρησις . Σκοπεῖν δὲ ἐπὶ τοῦ προκειμένου , τίνος ὄντος τὸ προκείμενόν ἐστιν , ἢ τί ἐστιν ἐξ ἀνάγκης εἰ τὸ προκείμενόν ἐστι , κατασκευάζειν μὲν βουλομένῳ , τίνος ὄντος τὸ προκείμενον ἔσται ( ἐὰν γὰρ ἐκεῖνο δειχθῇ ὑπάρχον , καὶ τὸ προκείμενον δεδειγμένον ἔσται ) , ἀνασκευάζειν δὲ βουλομένῳ , τί ἐστιν εἰ τὸ προκείμενόν ἐστιν · ἐὰν γὰρ δείξωμεν τὸ ἀκόλουθον τῷ προκειμένῳ μὴ ὄν , ἀνῃρηκότες ἐσόμεθα τὸ προκείμενον . Ἔτι ἐπὶ τὸν χρόνον ἐπιβλέπειν , εἴ που διαφωνεῖ , οἷον εἰ τὸ τρεφόμενον ἔφησεν ἐξ ἀνάγκης αὔξεσθαι · τρέφεται μὲν γὰρ ἀεὶ τὰ ζῷα , αὔξεται δ᾿ οὐκ ἀεί . Ὁμοίως δὲ καὶ εἰ τὸ ἐπίστασθαι ἔφησε μεμνῆσθαι · τὸ μὲν γὰρ τοῦ παρεληλυθότος χρόνου ἐστί , τὸ δὲ καὶ τοῦ παρόντος καὶ τοῦ μέλλοντος . Ἐπίστασθαι μὲν γὰρ λεγόμεθα τὰ παρόντα καὶ τὰ μέλλοντα , οἷον ὅτι ἔσται ἔκλειψις , μνημονεύειν δ᾿ οὐκ ἐνδέχεται ἀλλ᾿ ἢ τὸ παρεληλυθός .
Lemmas: ἔτι ὁ μεταλαμβάνω εἰς ὁ γνώριμος ὄνομα , οἷος ἀντί ὁ ἀκριβής ἐν ὑπόληψις ὁ σαφής καί ἀντί ὁ πολυπραγμοσύνη ὁ φιλοπραγμοσύνη · γνώριμος γάρ γίγνομαι ὁ λέγω εὐεπιχείρητος ὁ θέσις . εἰμί δέ καί οὗτος ὁ τόπος πρός ἄμφω κοινός , καί πρός ὁ κατασκευάζω καί ἀνασκευάζω . πρός δέ ὁ δείκνυμι ἐναντίος ὁ αὐτός ὑπάρχω σκοπέω ἐπί ὁ γένος , οἷος ἐάν βούλομαι δείκνυμι ὅτι εἰμί περί αἴσθησις ὀρθότης καί ἁμαρτία , ὁ δέ αἰσθάνομαι κρίνω εἰμί , κρίνω δέ εἰμί ὀρθός καί μή ὀρθός , καί περί αἴσθησις ἄν εἰμί ὀρθότης καί ἁμαρτία . νῦν μέν οὖν ἐκ ὁ γένος περί ὁ εἶδος ὁ ἀπόδειξις · ὁ γάρ κρίνω γένος ὁ αἰσθάνομαι · ὁ γάρ αἰσθάνομαι κρίνω πως . πάλιν δέ ἐκ ὁ εἶδος ὁ γένος · ὅσος γάρ ὁ εἶδος ὑπάρχω , καί ὁ γένος , οἷος εἰ εἰμί ἐπιστήμη φαῦλος καί σπουδαῖος , καί διάθεσις φαῦλος καί σπουδαῖος · ὁ γάρ διάθεσις ὁ ἐπιστήμη γένος . ὁ μέν οὖν πρότερος τόπος ψευδής εἰμί πρός ὁ κατασκευάζω , ὁ δέ δεύτερος ἀληθής . οὐ γάρ ἀναγκαῖος , ὅσος ὁ γένος ὑπάρχω , καί ὁ εἶδος ὑπάρχω · ζῷον μέν γάρ εἰμί πτηνός καί τετράπους , ἄνθρωπος δέ οὐ . ὅσος δέ ὁ εἶδος ὑπάρχω , ἀναγκαῖος καί ὁ γένος · εἰ γάρ εἰμί ἄνθρωπος σπουδαῖος , καί ζῷον εἰμί σπουδαῖος . πρός δέ ὁ ἀνασκευάζω ὁ μέν πρότερος ἀληθής , ὁ δέ ὕστερος ψευδής · ὅσος γάρ ὁ γένος οὐ ὑπάρχω , οὐδέ ὁ εἶδος · ὅσος δέ ὁ εἶδος μή ὑπάρχω , οὐ ἀναγκαῖος ὁ γένος μή ὑπάρχω . ἐπεί δέ ἀναγκαῖος , ὅς ὁ γένος κατηγορέω , καί ὁ εἶδος τις κατηγορέω , καί ὅσος ἔχω ὁ γένος ἤ παρώνυμος ἀπό ὁ γένος λέγω , καί ὁ εἶδος τις ἀναγκαῖος ἔχω ἤ παρώνυμος ἀπό τις ὁ εἶδος λέγω , οἷον εἰ τις ἐπιστήμη κατηγορέω , καί γραμματικός ἤ μουσική ἤ ὁ ἄλλος τις ἐπιστήμη κατηγορέω , καί εἰ τις ἔχω ἐπιστήμη ἤ παρώνυμος ἀπό ὁ ἐπιστήμη λέγω , καί γραμματικός ἔχω ἤ μουσική ἤ τις ὁ ἄλλος ἐπιστήμη ἤ παρώνυμος ἀπό τις αὐτός λέγω , οἷος γραμματικός ἤ μουσικός . ἐάν οὖν τις τίθημι λέγω ἀπό ὁ γένος ὁπωσοῦν , οἷος ὁ ψυχή κινέω , σκοπέω εἰ κατά τις ὁ εἶδος ὁ ὁ κίνησις ἐνδέχομαι ὁ ψυχή κινέω , οἷος αὐξάνω ἤ φθείρω ἤ γίγνομαι ἤ ὅσος ἄλλος κίνησις εἶδος . εἰ γάρ κατά μηδείς , δῆλος ὅτι οὐ κινέω . οὗτος δέ ὁ τόπος κοινός πρός ἄμφω , πρός τε ὁ ἀνασκευάζω καί κατασκευάζω · εἰ γάρ κατά τις ὁ εἶδος κινέω , δῆλος ὅτι κινέω , καί εἰ κατά μηδείς ὁ εἶδος κινέω , δῆλος ὅτι οὐ κινέω . μή εὐπορέω δέ ἐπιχείρημα πρός ὁ θέσις , σκοπέω ἐκ ὁ ὁρισμός ἤ ὁ εἰμί ὁ πρόκειμαι πρᾶγμα ἤ ὁ δοκέω , καί μή ἀπό εἷς ἀλλά ἀπό πολύς . ῥᾴδιος γάρ ὁρίζω ἐπιχειρέω εἰμί · πρός γάρ ὁ ὁρισμός ῥᾴδιος ὁ ἐπιχείρησις . σκοπέω δέ ἐπί ὁ πρόκειμαι , τίς εἰμί ὁ πρόκειμαι εἰμί , ἤ τίς εἰμί ἐκ ἀνάγκη εἰ ὁ πρόκειμαι εἰμί , κατασκευάζω μέν βούλομαι , τίς εἰμί ὁ πρόκειμαι εἰμί ( ἐάν γάρ ἐκεῖνος δείκνυμι ὑπάρχω , καί ὁ πρόκειμαι δείκνυμι εἰμί ) , ἀνασκευάζω δέ βούλομαι , τίς εἰμί εἰ ὁ πρόκειμαι εἰμί · ἐάν γάρ δείκνυμι ὁ ἀκόλουθος ὁ πρόκειμαι μή εἰμί , ἀναλέγω εἰμί ὁ πρόκειμαι . ἔτι ἐπί ὁ χρόνος ἐπιβλέπω , εἰ που διαφωνέω , οἷος εἰ ὁ τρέφω φημί ἐκ ἀνάγκη αὐξάνω · τρέφω μέν γάρ ἀεί ὁ ζῷον , αὐξάνω δέ οὐ ἀεί . ὅμοιος δέ καί εἰ ὁ ἐπίσταμαι φημί μιμνῄσκω · ὁ μέν γάρ ὁ παρέρχομαι χρόνος εἰμί , ὁ δέ καί ὁ πάρειμι καί ὁ μέλλω . ἐπίσταμαι μέν γάρ λέγω ὁ πάρειμι καί ὁ μέλλω , οἷος ὅτι εἰμί ἔκλειψις , μνημονεύω δέ οὐ ἐνδέχομαι ἀλλά ἤ ὁ παρέρχομαι .