aristoteles-et-corpus-aristotelicum.topica 6.14
Πάλιν εἰ τὴν τούτων σύνθεσιν εἴρηκε τὸ ὅλον , οἷον τῆς ψυχῆς καὶ τοῦ σώματος σύνθεσιν ζῷον , πρῶτον μὲν σκοπεῖν εἰ μὴ εἴρηκε ποία σύνθεσις , καθάπερ εἰ σάρκα ὁριζόμενος ἢ ὀστοῦν τὴν πυρὸς καὶ γῆς καὶ ἀέρος εἶπε σύνθεσιν . Οὐ γὰρ ἀπόχρη τὸ σύνθεσιν εἰπεῖν , ἀλλὰ καὶ ποία τις προσδιοριστέον · οὐ γὰρ ὁπωσοῦν συντεθέντων τούτων σὰρξ γίνεται , ἀλλ᾿ οὑτωσὶ μὲν συντεθέντων σάρξ , οὑτωσὶ δ᾿ ὀστοῦν . Ἔοικε δ᾿ οὐδ᾿ εἶναι τὸ παράπαν συνθέσει ταὐτὸν οὐδέτερον τῶν εἰρημένων · συνθέσει μὲν γὰρ πάσῃ διάλυσις ἐναντίον , τῶν δ᾿ εἰρημένων οὐδετέρῳ οὐδέν . Ἔτι εἰ ὁμοίως πιθανὸν πᾶν τὸ σύνθετον σύνθεσιν εἶναι ἢ μηδέν , τῶν δὲ ζῴων ἕκαστον σύνθετον ὂν μή ἐστι σύνθεσις , οὐδὲ τῶν ἄλλων οὐδὲν τῶν συνθέτων σύνθεσις ἂν εἴη . Πάλιν εἰ ὁμοίως ἔν τινι πέφυκεν ὑπάρχειν τἀναντία , ὥρισται δὲ διὰ θατέρου , δῆλον ὅτι οὐχ ὥρισται . Εἰ δὲ μή , πλείους τοῦ αὐτοῦ συμβήσεται ὁρισμοὺς εἶναι · τί γὰρ μᾶλλον ὁ διὰ τούτου ἢ ὁ διὰ τοῦ ἑτέρου ὁρισάμενος εἴρηκεν , ἐπειδὴ ὁμοίως ἀμφότερα πέφυκε γίνεσθαι ἐν αὐτῷ ; τοιοῦτος δ᾿ ὁ τῆς ψυχῆς ὅρος , εἰ ἔστιν οὐσία ἐπιστήμης δεκτική · Ὁμοίως γὰρ καὶ ἀγνοίας ἐστὶ δεκτική . Δεῖ δὲ καὶ ἐὰν μὴ πρὸς ὅλον ἔχῃ τις ἐπιχειρεῖν τὸν ὁρισμὸν διὰ τὸ μὴ γνώριμον εἶναι τὸ ὅλον , πρὸς τῶν μερῶν τι ἐπιχειρεῖν , ἐὰν ᾖ γνώριμον καὶ μὴ καλῶς ἀποδεδομένον φαίνηται · τοῦ γὰρ μέρους ἀναιρεθέντος καὶ ὁ πᾶς ὁρισμὸς ἀναιρεῖται . Ὅσοι τ᾿ ἀσαφεῖς τῶν ὁρισμῶν , συνδιορθώσαντα καὶ συσχηματίσαντα πρὸς τὸ δηλοῦν τι καὶ ἔχειν ἐπιχείρημα , οὕτως ἐπισκοπεῖν · ἀναγκαῖον γὰρ τῷ ἀποκρινομένῳ ἢ δέχεσθαι τὸ ἐκλαμβανόμενον ὑπὸ τοῦ ἐρωτῶντος , ἢ αὐτὸν διασαφῆσαι τί ποτε τυγχάνει τὸ δηλούμενον ὑπὸ τοῦ λόγου . Ἔτι καθάπερ ἐν ταῖς ἐκκλησίαις νόμον εἰώθασιν ἐπεισφέρειν , κἂν ᾖ βελτίων ὁ ἐπεισφερόμενος , ἀναιροῦσι τὸν ἔμπροσθεν , οὕτω καὶ ἐπὶ τῶν ὁρισμῶν ποιητέον καὶ αὐτὸν ὁρισμὸν ἕτερον οἰστέον · ἐὰν γὰρ φαίνηται βελτίων καὶ μᾶλλον δηλῶν τὸ ὁριζόμενον , δῆλον ὅτι ἀνῃρημένος ἔσται ὁ κείμενος , ἐπειδὴ οὐκ εἰσὶ πλείους τοῦ αὐτοῦ ὁρισμοί . Πρὸς ἅπαντας δὲ τοὺς ὁρισμοὺς οὐκ ἐλάχιστον στοιχεῖον τὸ πρὸς ἑαυτὸν εὐστόχως ὁρίσασθαι τὸ προκείμενον ἢ καλῶς εἰρημένον ὅρον ἀναλαβεῖν · ἀνάγκη γάρ , ὥσπερ πρὸς παράδειγμα θεώμενον , τό τ᾿ ἐλλεῖπον ὧν προσῆκεν ἔχειν τὸν ὁρισμὸν καὶ τὸ προσκείμενον περιέργως καθορᾶν , ὥστε μᾶλλον ἐπιχειρημάτων εὐπορεῖν . Τὰ μὲν οὖν περὶ τοὺς ὁρισμοὺς ἐπὶ τοσοῦτον εἰρήσθω .
Lemmas: πάλιν εἰ ὁ οὗτος σύνθεσις λέγω ὁ ὅλος , οἷος ὁ ψυχή καί ὁ σῶμα σύνθεσις ζῷον , πρῶτος μέν σκοπέω εἰ μή λέγω ποῖος σύνθεσις , καθά εἰ σάρξ ὁρίζω ἤ ὀστέον ὁ πῦρ καί γῆ καί ἀήρ λέγω σύνθεσις . οὐ γάρ ἀποχράω ὁ σύνθεσις λέγω , ἀλλά καί ποῖος τις προσδιοριστέον · οὐ γάρ ὁπωσοῦν συντίθημι οὗτος σάρξ γίγνομαι , ἀλλά οὕτως μέν συντίθημι σάρξ , οὕτως δέ ὀστέον . ἔοικα δέ οὐδέ εἰμί ὁ παράπαν σύνθεσις αὐτός οὐδέτερος ὁ λέγω · σύνθεσις μέν γάρ πᾶς διάλυσις ἐναντίος , ὁ δέ λέγω οὐδέτερος οὐδείς . ἔτι εἰ ὅμοιος πιθανός πᾶς ὁ σύνθετος σύνθεσις εἰμί ἤ μηδείς , ὁ δέ ζῷον ἕκαστος σύνθετος εἰμί μή εἰμί σύνθεσις , οὐδέ ὁ ἄλλος οὐδείς ὁ σύνθετος σύνθεσις ἄν εἰμί . πάλιν εἰ ὅμοιος ἐν τις φύω ὑπάρχω ἐναντίος , ὁρίζω δέ διά ἕτερος , δῆλος ὅτι οὐ ὁρίζω . εἰ δέ μή , πολύς ὁ αὐτός συμβαίνω ὁρισμός εἰμί · τίς γάρ μάλα ὁ διά οὗτος ἤ ὁ διά ὁ ἕτερος ὁρίζω λέγω , ἐπειδή ὅμοιος ἀμφότερος φύω γίγνομαι ἐν αὐτός ; τοιοῦτος δέ ὁ ὁ ψυχή ὅρος , εἰ εἰμί οὐσία ἐπιστήμη δεκτικός · ὅμοιος γάρ καί ἄγνοια εἰμί δεκτικός . δέω δέ καί ἐάν μή πρός ὅλος ἔχω τις ἐπιχειρέω ὁ ὁρισμός διά ὁ μή γνώριμος εἰμί ὁ ὅλος , πρός ὁ μέρος τις ἐπιχειρέω , ἐάν εἰμί γνώριμος καί μή καλός ἀποδίδωμι φαίνω · ὁ γάρ μέρος ἀναιρέω καί ὁ πᾶς ὁρισμός ἀναιρέω . ὅσος τε ἀσαφής ὁ ὁρισμός , συνδιορθόω καί συσχηματίζω πρός ὁ δηλόω τις καί ἔχω ἐπιχείρημα , οὕτως ἐπισκοπέω · ἀναγκαῖος γάρ ὁ ἀποκρίνω ἤ δέχομαι ὁ ἐκλαμβάνω ὑπό ὁ ἐρωτάω , ἤ αὐτός διασαφέω τίς ποτέ τυγχάνω ὁ δηλέομαι ὑπό ὁ λόγος . ἔτι καθά ἐν ὁ ἐκκλησία νόμος εἴωθα ἐπεισφέρω , ἐάν εἰμί ἀγαθός ὁ ἐπεισφέρω , ἀναιρέω ὁ ἔμπροσθεν , οὕτως καί ἐπί ὁ ὁρισμός ποιέω καί αὐτός ὁρισμός ἕτερος φέρω · ἐάν γάρ φαίνω ἀγαθός καί μάλα δηλόω ὁ ὁρίζω , δῆλος ὅτι ἀναιρέω εἰμί ὁ κεῖμαι , ἐπειδή οὐ εἰμί πολύς ὁ αὐτός ὁρισμός . πρός ἅπας δέ ὁ ὁρισμός οὐ ἐλαχύς στοιχεῖον ὁ πρός ἑαυτοῦ εὔστοχος ὁρίζω ὁ πρόκειμαι ἤ καλός λέγω ὅρος ἀναλαμβάνω · ἀνάγκη γάρ , ὥσπερ πρός παράδειγμα θεάομαι , ὁ τε ἐλλείπω ὅς προσήκω ἔχω ὁ ὁρισμός καί ὁ πρόσκειμαι περίεργος καθοράω , ὥστε μάλα ἐπιχείρημα εὐπορέω . ὁ μέν οὖν περί ὁ ὁρισμός ἐπί τοσοῦτος λέγω .