aristoteles-et-corpus-aristotelicum.topica 1.18
Χρήσιμον δὲ τὸ μὲν ποσαχῶς λέγεται ἐπεσκέφθαι πρός τε τὸ σαφές ( μᾶλλον γὰρ ἄν τις εἰδείη τί τίθησιν , ἐμφανισθέντος ποσαχῶς λέγεται ) καὶ πρὸς τὸ γίνεσθαι κατ᾿ αὐτὸ τὸ πρᾶγμα καὶ μὴ πρὸς τοὔνομα τοὺς συλλογισμούς . Ἀδήλου γὰρ ὄντος ποσαχῶς λέγεται , ἐνδέχεται μὴ ἐπὶ ταὐτὸν τόν τε ἀποκρινόμενον καὶ τὸν ἐρωτῶντα φέρειν τὴν διάνοιαν · ἐμφανισθέντος δὲ ποσαχῶς λέγεται καὶ ἐπὶ τί φέρων τίθησι , γελοῖος ἂν φαίνοιτο ὁ ἐρωτῶν , εἰ μὴ πρὸς τοῦτο τὸν λόγον ποιοῖτο . Χρήσιμον δὲ καὶ πρὸς τὸ μὴ παραλογισθῆναι καὶ πρὸς τὸ παραλογίσασθαι . Εἰδότες γὰρ ποσαχῶς λέγεται οὐ μὴ παραλογισθῶμεν , ἀλλ᾿ εἰδήσομεν ἐὰν μὴ πρὸς ταὐτὸ τὸν λόγον ποιῆται ὁ ἐρωτῶν · αὐτοί τε ἐρωτῶντες δυνησόμεθα παραλογίσασθαι , ἐὰν μὴ τυγχάνῃ εἰδὼς ὁ ἀποκρινόμενος ποσαχῶς λέγεται . Τοῦτο δ᾿ οὐκ ἐπὶ πάντων δυνατόν , ἀλλ᾿ ὅταν ᾖ τῶν πολλαχῶς λεγομένων τὰ μὲν ἀληθῆ τὰ δὲ ψευδῆ . Ἔστι δὲ οὐκ οἰκεῖος ὁ τρόπος οὗτος τῆς διαλεκτικῆς · διὸ παντελῶς εὐλαβητέον τοῖς διαλεκτικοῖς τὸ τοιοῦτον , τὸ πρὸς τοὔνομα διαλέγεσθαι , ἐὰν μή τις ἄλλως ἐξαδυνατῇ περὶ τοῦ προκειμένου διαλέγεσθαι . Τὸ δὲ τὰς διαφορὰς εὑρεῖν χρήσιμον πρός τε τοὺς συλλογισμοὺς τοὺς περὶ ταὐτοῦ καὶ ἑτέρου καὶ πρὸς τὸ γνωρίζειν τί ἕκαστόν ἐστιν . Ὅτι μὲν οὖν πρὸς τοὺς συλλογισμοὺς τοὺς περὶ ταὐτοῦ καὶ ἑτέρου χρήσιμον , δῆλον · εὑρόντες γὰρ διαφορὰν τῶν προκειμένων ὁποιανοῦν δεδειχότες ἐσόμεθα ὅτι οὐ ταὐτόν · πρὸς δὲ τὸ γνωρίζειν τί ἐστι , διότι τὸν ἴδιον τῆς οὐσίας ἑκάστου λόγον ταῖς περὶ ἕκαστον οἰκείαις διαφοραῖς χωρίζειν εἰώθαμεν . Ἡ δὲ τοῦ ὁμοίου θεωρία χρήσιμος πρός τε τοὺς ἐπακτικοὺς λόγους καὶ πρὸς τοὺς ἐξ ὑποθέσεως συλλογισμοὺς καὶ πρὸς τὴν ἀπόδοσιν τῶν ὁρισμῶν . Πρὸς μὲν οὖν τοὺς ἐπακτικοὺς λόγους , διότι τῇ καθ᾿ ἕκαστα ἐπὶ τῶν ὁμοίων ἐπαγωγῇ τὸ καθόλου ἀξιοῦμεν ἐπάγειν · οὐ γὰρ ῥᾴδιόν ἐστιν ἐπάγειν μὴ εἰδότας τὰ ὅμοια . Πρὸς δὲ τοὺς ἐξ ὑποθέσεως συλλογισμούς , διότι ἔνδοξόν ἐστιν , ὥς ποτε ἐφ᾿ ἑνὸς τῶν ὁμοίων ἔχει , οὕτως καὶ ἐπὶ τῶν λοιπῶν . Ὥστε πρὸς ὅ τι ἂν αὐτῶν εὐπορῶμεν διαλέγεσθαι , προδιομολογησόμεθα , ὥς ποτε ἐπὶ τούτων ἔχει , οὕτω καὶ ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἔχειν . Δείξαντες δὲ ἐκεῖνο καὶ τὸ προκείμενον ἐξ ὑποθέσεως δεδειχότες ἐσόμεθα · ὑποθέμενοι γάρ , ὥς ποτε ἐπὶ τούτων ἔχει , οὕτω καὶ ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἔχειν , τὴν ἀπόδειξιν πεποιήμεθα . Πρὸς δὲ τὴν τῶν ὁρισμῶν ἀπόδοσιν , διότι δυνάμενοι συνορᾶν τί ἐν ἑκάστῳ ταὐτόν , οὐκ ἀπορήσομεν εἰς τί δεῖ γένος ὁριζομένους τὸ προκείμενον τιθέναι · τῶν γὰρ κοινῶν τὸ μάλιστα ἐν τῷ τί ἐστι κατηγορούμενον γένος ἂν εἴη . Ὁμοίως δὲ καὶ ἐν τοῖς πολὺ διεστῶσι χρήσιμος πρὸς τοὺς ὁρισμοὺς ἡ τοῦ ὁμοίου θεωρία , οἷον ὅτι ταὐτὸν γαλήνη μὲν ἐν θαλάσσῃ , νηνεμία δ᾿ ἐν ἀέρι ( ἑκάτερον γὰρ ἡσυχία ) , καὶ ὅτι στιγμὴ ἐν γραμμῇ καὶ μονὰς ἐν ἀριθμῷ . ἑκάστερον γὰρ ἀρχή . Ὥστε τὸ κοινὸν ἐπὶ πάντων γένος ἀποδιδόντες δόξομεν οὐκ ἀλλοτρίως ὁρίζεσθαι . Σχεδὸν δὲ καὶ οἱ ὁριζόμενοι οὕτως εἰώθασιν ἀποδιδόναι · τήν τε γὰρ μονάδα ἀρχὴν ἀριθμοῦ φασὶν εἶναι καὶ τὴν στιγμὴν ἀρχὴν γραμμῆς . Δῆλον οὖν ὅτι εἰς τὸ κοινὸν ἀμφοτέρων γένος τιθέασιν . Τὰ μὲν οὖν ὄργανα δι᾿ ὧν οἱ συλλογισμοὶ ταῦτ᾿ ἐστίν · οἱ δὲ τόποι πρὸς οὓς χρήσιμα τὰ λεχθέντα οἵδε εἰσίν .
Lemmas: χρήσιμος δέ ὁ μέν ποσαχῶς λέγω ἐπισκοπέω πρός τε ὁ σαφής ( μάλα γάρ ἄν τις οἶδα τίς τίθημι , ἐμφανίζω ποσαχῶς λέγω ) καί πρός ὁ γίγνομαι κατά αὐτός ὁ πρᾶγμα καί μή πρός ὄνομα ὁ συλλογισμός . ἄδηλος γάρ εἰμί ποσαχῶς λέγω , ἐνδέχομαι μή ἐπί αὐτός ὁ τε ἀποκρίνω καί ὁ ἐρωτάω φέρω ὁ διάνοια · ἐμφανίζω δέ ποσαχῶς λέγω καί ἐπί τίς φέρω τίθημι , γέλοιος ἄν φαίνω ὁ ἐρωτάω , εἰ μή πρός οὗτος ὁ λόγος ποιέω . χρήσιμος δέ καί πρός ὁ μή παραλογίζομαι καί πρός ὁ παραλογίζομαι . οἶδα γάρ ποσαχῶς λέγω οὐ μή παραλογίζομαι , ἀλλά ὁράω ἐάν μή πρός αὐτός ὁ λόγος ποιέω ὁ ἐρωτάω · αὐτός τε ἐρωτάω δύναμαι παραλογίζομαι , ἐάν μή τυγχάνω οἶδα ὁ ἀποκρίνω ποσαχῶς λέγω . οὗτος δέ οὐ ἐπί πᾶς δυνατός , ἀλλά ὅταν εἰμί ὁ πολλαχῶς λέγω ὁ μέν ἀληθής ὁ δέ ψευδής . εἰμί δέ οὐ οἰκεῖος ὁ τρόπος οὗτος ὁ διαλεκτικός · διό παντελής εὐλαβέομαι ὁ διαλεκτικός ὁ τοιοῦτος , ὁ πρός ὄνομα διαλέγω , ἐάν μή τις ἄλλος ἐξαδυνατέω περί ὁ πρόκειμαι διαλέγω . ὁ δέ ὁ διαφορά εὑρίσκω χρήσιμος πρός τε ὁ συλλογισμός ὁ περί αὐτός καί ἕτερος καί πρός ὁ γνωρίζω τίς ἕκαστος εἰμί . ὅτι μέν οὖν πρός ὁ συλλογισμός ὁ περί αὐτός καί ἕτερος χρήσιμος , δῆλος · εὑρίσκω γάρ διαφορά ὁ πρόκειμαι ὁποῖος δείκνυμι εἰμί ὅτι οὐ αὐτός · πρός δέ ὁ γνωρίζω τίς εἰμί , διότι ὁ ἴδιος ὁ οὐσία ἕκαστος λόγος ὁ περί ἕκαστος οἰκεῖος διαφορά χωρίζω εἴωθα . ὁ δέ ὁ ὅμοιος θεωρία χρήσιμος πρός τε ὁ ἐπακτικός λόγος καί πρός ὁ ἐκ ὑπόθεσις συλλογισμός καί πρός ὁ ἀπόδοσις ὁ ὁρισμός . πρός μέν οὖν ὁ ἐπακτικός λόγος , διότι ὁ κατά ἕκαστος ἐπί ὁ ὅμοιος ἐπαγωγή ὁ καθόλου ἀξιόω ἐπάγω · οὐ γάρ ῥᾴδιος εἰμί ἐπάγω μή οἶδα ὁ ὅμοιος . πρός δέ ὁ ἐκ ὑπόθεσις συλλογισμός , διότι ἔνδοξος εἰμί , ὡς ποτέ ἐπί εἷς ὁ ὅμοιος ἔχω , οὕτως καί ἐπί ὁ λοιπός . ὥστε πρός ὅς τις ἄν αὐτός εὐπορέω διαλέγω , προδιομολογέομαι , ὡς ποτέ ἐπί οὗτος ἔχω , οὕτως καί ἐπί ὁ πρόκειμαι ἔχω . δείκνυμι δέ ἐκεῖνος καί ὁ πρόκειμαι ἐκ ὑπόθεσις δείκνυμι εἰμί · ὑποτίθημι γάρ , ὡς ποτέ ἐπί οὗτος ἔχω , οὕτως καί ἐπί ὁ πρόκειμαι ἔχω , ὁ ἀπόδειξις ποιέω . πρός δέ ὁ ὁ ὁρισμός ἀπόδοσις , διότι δύναμαι συνοράω τίς ἐν ἕκαστος αὐτός , οὐ ἀπορέω εἰς τίς δέω γένος ὁρίζω ὁ πρόκειμαι τίθημι · ὁ γάρ κοινός ὁ μάλα ἐν ὁ τίς εἰμί κατηγορέω γένος ἄν εἰμί . ὅμοιος δέ καί ἐν ὁ πολύς διίστημι χρήσιμος πρός ὁ ὁρισμός ὁ ὁ ὅμοιος θεωρία , οἷος ὅτι αὐτός γαλήνη μέν ἐν θάλασσα , νηνεμία δέ ἐν ἀήρ ( ἑκάτερος γάρ ἡσυχία ) , καί ὅτι στιγμή ἐν γραμμή καί μονή ἐν ἀριθμός . ἑκάτερος γάρ ἀρχή . ὥστε ὁ κοινός ἐπί πᾶς γένος ἀποδίδωμι δοκέω οὐ ἀλλότριος ὁρίζω . σχεδόν δέ καί ὁ ὁρίζω οὕτως εἴωθα ἀποδίδωμι · ὁ τε γάρ μονάς ἀρχή ἀριθμός φημί εἰμί καί ὁ στιγμή ἀρχή γραμμή . δῆλος οὖν ὅτι εἰς ὁ κοινός ἀμφότερος γένος τίθημι . ὁ μέν οὖν ὄργανον διά ὅς ὁ συλλογισμός οὗτος εἰμί · ὁ δέ τόπος πρός ὅς χρήσιμος ὁ λέγω ὅδε εἰμί .