aristoteles-et-corpus-aristotelicum.topica 3.1
Πότερον δ᾿ αἱρετώτερον ἢ βέλτιον δυεῖν ἢ πλειόνων , ἐκ τῶνδε σκεπτέον . Πρῶτον δὲ διωρίσθω ὅτι τὴν σκέψιν ποιούμεθα οὐχ ὑπὲρ τῶν πολὺ διεστώτων καὶ μεγάλην πρὸς ἄλληλα διαφορὰν ἐχόντων ( οὐδεὶς γὰρ ἀπορεῖ πότερον ἡ εὐδαιμονία ἢ ὁ πλοῦτος αἱρετώτερον ) ἀλλ᾿ ὑπὲρ τῶν σύνεγγυς , καὶ περὶ ὧν ἀμφισβητοῦμεν ποτέρῳ δεῖ προσθέσθαι μᾶλλον , διὰ τὸ μηδεμίαν ὁρᾶν τοῦ ἑτέρου πρὸς τὸ ἕτερον ὑπεροχήν . Δῆλον οὖν ἐπὶ τῶν τοιούτων ὅτι δειχθείσης ὑπεροχῆς ἢ μιᾶς ἢ πλειόνων συγκαταθήσεται ἡ διάνοια ὅτι τοῦτ᾿ ἐστὶν αἱρετώτερον , ὁπότερον τυγχάνει αὐτῶν ὑπερέχον . Πρῶτον μὲν οὖν τὸ πολυχρονιώτερον ἢ βεβαιότερον αἱρετώτερον τοῦ ἧττον τοιούτου . Καὶ ὃ μᾶλλον ἂν ἕλοιτο ὁ φρόνιμος ἢ ὁ ἀγαθὸς ἀνήρ , ἢ ὁ νόμος ὁ ὀρθός , ἢ οἱ σπουδαῖοι περὶ ἕκαστα αἱρούμενοι ᾗ τοιοῦτοί εἰσιν , ἢ οἱ ἐν ἑκάστῳ γένει ἐπιστήμονες , ἢ ὅσα οἱ πλείους ἢ πάντες , οἷον ἐν ἰατρικῇ ἢ τεκτονικῇ ἃ οἱ πλείους τῶν ἰατρῶν ἢ πάντες , ἢ ὅσα ὅλως οἱ πλείους ἢ πάντες ἢ πάντα , οἶον τἀγαθόν · πάντα γὰρ τἀγαθοῦ ἐφίεται . Δεῖ δ᾿ ἄγειν πρὸς ὅ τι ἂν ᾖ χρήσιμον τὸ ῥηθησόμενον . Ἔστι δ᾿ ἁπλῶς μὲν βέλτιον καὶ αἱρετώτερον τὸ κατὰ τὴν βελτίω ἐπιστήμην , τινὶ δὲ τὸ κατὰ τὴν οἰκείαν . Ἔπειτα δὲ τὸ ὅπερ τόδε τι τοῦ μὴ ἐν γένει , οἷον ἡ δικαιοσύνη τοῦ δικαίου · τὸ μὲν γὰρ ἐν γένει τῷ ἀγαθῷ , τὸ δ᾿ οὔ , καὶ τὸ μὲν ὅπερ ἀγαθόν , τὸ δ᾿ οὔ · οὐδὲν γὰρ λέγεται ὅπερ τὸ γένος , ὃ μὴ τυγχάνει ἐν τῷ γένει ὄν , οἷον ὁ λευκὸς ἄνθρωπος οὐκ ἔστιν ὅπερ χρῶμα . Ὁμοίως δὲ καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων . Καὶ τὸ δι᾿ αὑτὸ αἱρετὸν τοῦ δι᾿ ἕτερον αἱρετοῦ αἱρετώτερον , οἷον τὸ ὑγιαίνειν τοῦ γυμνάζεσθαι · τὸ μὲν γὰρ δι᾿ αὑτὸ αἱρετόν , τὸ δὲ δι᾿ ἕτερον . Καὶ τὸ καθ᾿ αὑτὸ τοῦ κατὰ συμβεβηκός , οἷον τὸ τοὺς φίλους δικαίους εἶναι τοῦ τοὺς ἐχθρούς . Τὸ μὲν γὰρ καθ᾿ αὑτὸ αἱρετόν , τὸ δὲ κατὰ συμβεβηκός · τὸ γὰρ τοὺς ἐχθροὺς δικαίους εἶναι κατὰ συμβεβηκὸς αἱρούμεθα , ὅπως μηδὲν ἡμᾶς βλάπτωσιν . Ἔστι δὲ τοῦτο ταὐτὸ τῷ πρὸ τούτου , διαφέρει δὲ τῷ τρόπῳ · τὸ μὲν γὰρ τοὺς φίλους δικαίους εἶναι δι᾿ αὑτὸ αἱρούμεθα , καὶ εἰ μηδὲν ἡμῖν μέλλει ἔσεσθαι , κἂν ἐν Ἰνδοῖς ὦσιν · τὸ δὲ τοὺς ἐχθροὺς δι᾿ ἕτερον , ὅπως μηθὲν ἡμᾶς βλάπτωσιν . Καὶ τὸ αἴτιον ἀγαθοῦ καθ᾿ αὑτὸ τοῦ κατὰ συμβεβηκὸς αἰτίου , καθάπερ ἡ ἀρετὴ τῆς τύχης · ἡ μὲν γὰρ καθ᾿ αὑτὴν ἡ δὲ κατὰ συμβεβηκὸς αἰτία τῶν ἀγαθῶν , καὶ εἴ τι ἄλλο τοιοῦτον . Ὁμοίως δὲ καὶ ἐπὶ τοῦ ἐναντίου · τὸ γὰρ καθ᾿ αὑτὸ κακοῦ αἴτιον φευκτότερον τοῦ κατὰ συμβεβηκός , οἷον ἡ κακία καὶ ἡ τύχη · τὸ μὲν γὰρ καθ᾿ αὑτὸ κακόν , ἡ δὲ τύχη κατὰ συμβεβηκός . Καὶ τὸ ἁπλῶς ἀγαθὸν τοῦ τινὶ αἱρετώτερον , οἷον τὸ ὑγιάζεσθαι τοῦ τέμνεσθαι · τὸ μὲν γὰρ ἁπλῶς ἀγαθόν , τὸ δὲ τινὶ τῷ δεομένῳ τομῆς . Καὶ τὸ φύσει τοῦ μὴ φύσει , οἷον ἡ δικαιοσύνη τοῦ δικαίου · τὸ μὲν γὰρ φύσει , τὸ δ᾿ ἐπίκτητον . Καὶ τὸ τῷ βελτίονι καὶ τιμιωτέρῳ ὑπάρχον αἱρετῶτερον , οἷον θεῷ ἢ ἀνθρώπῳ καὶ ψυχῇ ἢ σώματι . Καὶ τὸ τοῦ βελτίονος ἴδιον βέλτιον ἢ τὸ τοῦ χείρονος , οἷον τὸ τοῦ θεοῦ ἢ τὸ τοῦ ἀνθρώπου · κατὰ μὲν γὰρ τὰ κοινὰ ἐν ἀμφοτέροις οὐδὲν διαφέρει ἀλλήλων , τοῖς δ᾿ ἰδίοις τὸ ἕτερον τοῦ ἑτέρου ὑπερέχει . Καὶ τὸ ἐν βελτίοσιν ἢ προτέροις ἢ τιμιωτέροις βέλτιον , οἷον ὑγίεια ἰσχύος καὶ κάλλους . Ἡ μὲν γὰρ ἐν ὑγροῖς καὶ ξηροῖς καὶ θερμοῖς καὶ ψυχροῖς , ἁπλῶς δ᾿ εἰπεῖν ἐξ ὧν πρώτων συνέστηκε τὸ ζῷον , τὰ δ᾿ ἐν τοῖς ὑστέροις · ἡ μὲν γὰρ ἰσχὺς ἐν τοῖς νεύροις καὶ ὀστοῖς , τὸ δὲ κάλλος τῶν μελῶν τις συμμετρία δοκεῖ εἶναι . Καὶ τὸ τέλος τῶν πρὸς τὸ τέλος αἱρετώτερον δοκεῖ εἶναι , καὶ δυοῖν τὸ ἔγγιον τοῦ τέλους . Καὶ ὅλως τὸ πρὸς τὸ τοῦ βίου τέλος αἱρετώτερον μᾶλλον ἢ τὸ πρὸς ἄλλο τι , οἷον τὸ πρὸς εὐδαιμονίαν συντεῖνον ἢ τὸ πρὸς φρόνησιν . Καὶ τὸ δυνατὸν τοῦ ἀδυνάτου . Ἔτι δύο ποιητικῶν , οὗ τὸ τέλος βέλτιον . Ποιητικοῦ δὲ καὶ τέλους ἐκ τοῦ ἀνάλογον , ὅταν πλείονι ὑπερέχῃ τὸ τέλος τοῦ τέλους ἢ ἐκεῖνο τοῦ οἰκείου ποιητικοῦ , οἷον εἰ ἡ εὐδαιμονία πλείονι ὑπερέχει ὑγιείας ἢ ὑγίεια ὑγιεινοῦ , τὸ ποιητικὸν εὐδαιμονίας βέλτιον ὑγιείας . Ὅσῳ γὰρ ἡ εὐδαιμονία ὑγιείας ὑπερέχει , τοσούτῳ καὶ τὸ ποιητικὸν τὸ τῆς εὐδαιμονίας τοῦ ὑγιεινοῦ ὑπερέχει . Ἡ δὲ ὑγίεια τοῦ ὑγιεινοῦ ἐλάττονι ὑπερεῖχεν , ὥστε πλείονι ὑπερέχει τὸ ποιητικὸν εὐδαιμονίας τοῦ ὑγιεινοῦ ἢ ἡ ὑγίεια τοῦ ὑγιεινοῦ . Δῆλον ἄρα ὅτι αἱρετώτερον τὸ ποιητικὸν εὐδαιμονίας τῆς ὑγιείας · τοῦ γὰρ αὐτοῦ πλείονι ὑπερέχει . Ἔτι τὸ κάλλιον καθ᾿ αὑτὸ καὶ τιμιώτερον καὶ ἐπαινετώτερον , οἷον φιλία πλούτου καὶ δικαιοσύνη ἰσχύος . Τὰ μὲν γὰρ καθ᾿ αὑτὰ τῶν τιμίων καὶ ἐπαινετῶν , τὰ δ᾿ οὐ καθ᾿ αὑτὰ ἀλλὰ δι᾿ ἕτερον · οὐδεὶς γὰρ τιμᾷ τὸν πλοῦτον δι᾿ ἑαυτὸν ἀλλὰ δι᾿ ἕτερον , τὴν δὲ φιλίαν καθ᾿ αὑτό , καὶ εἰ μηδὲν μέλλει ἡμῖν ἕτερον ἀπ᾿ αὐτῆς ἔσεσθαι .
Lemmas: πότερος δέ αἱρετός ἤ ἀγαθός δύο ἤ πολύς , ἐκ ὅδε σκοπέω . πρῶτος δέ διορίζω ὅτι ὁ σκέψις ποιέω οὐ ὑπέρ ὁ πολύς διίστημι καί μέγας πρός ἀλλήλων διαφορά ἔχω ( οὐδείς γάρ ἀπορέω πότερος ὁ εὐδαιμονία ἤ ὁ πλοῦτος αἱρετός ) ἀλλά ὑπέρ ὁ σύνεγγυς , καί περί ὅς ἀμφισβητέω πότερος δέω προστίθημι μάλα , διά ὁ μηδείς ὁράω ὁ ἕτερος πρός ὁ ἕτερος ὑπεροχή . δῆλος οὖν ἐπί ὁ τοιοῦτος ὅτι δείκνυμι ὑπεροχή ἤ εἷς ἤ πολύς συγκατατίθημι ὁ διάνοια ὅτι οὗτος εἰμί αἱρετός , ὁπότερος τυγχάνω αὐτός ὑπερέχω . πρῶτος μέν οὖν ὁ πολυχρόνιος ἤ βέβαιος αἱρετός ὁ ἥσσων τοιοῦτος . καί ὅς μάλα ἄν αἱρέω ὁ φρόνιμος ἤ ὁ ἀγαθός ἀνήρ , ἤ ὁ νόμος ὁ ὀρθός , ἤ ὁ σπουδαῖος περί ἕκαστος αἱρέω ᾗ τοιοῦτος εἰμί , ἤ ὁ ἐν ἕκαστος γένος ἐπιστήμων , ἤ ὅσος ὁ πολύς ἤ πᾶς , οἷος ἐν ἰατρικός ἤ τεκτονικός ὅς ὁ πολύς ὁ ἰατρός ἤ πᾶς , ἤ ὅσος ὅλος ὁ πολύς ἤ πᾶς ἤ πᾶς , οἷος ἀγαθός · πᾶς γάρ ἀγαθός ἐφίημι . δέω δέ ἄγω πρός ὅς τις ἄν εἰμί χρήσιμος ὁ λέγω . εἰμί δέ ἁπλῶς μέν ἀγαθός καί αἱρετός ὁ κατά ὁ ἀγαθός ἐπιστήμη , τις δέ ὁ κατά ὁ οἰκεῖος . ἔπειτα δέ ὁ ὅς ὅδε τις ὁ μή ἐν γένος , οἷος ὁ δικαιοσύνη ὁ δίκαιος · ὁ μέν γάρ ἐν γένος ὁ ἀγαθός , ὁ δέ οὐ , καί ὁ μέν ὅς ἀγαθός , ὁ δέ οὐ · οὐδείς γάρ λέγω ὅς ὁ γένος , ὅς μή τυγχάνω ἐν ὁ γένος εἰμί , οἷος ὁ λευκός ἄνθρωπος οὐ εἰμί ὅς χρῶμα . ὅμοιος δέ καί ἐπί ὁ ἄλλος . καί ὁ διά ἑαυτοῦ αἱρετός ὁ διά ἕτερος αἱρετός αἱρετός , οἷος ὁ ὑγιαίνω ὁ γυμνάζω · ὁ μέν γάρ διά ἑαυτοῦ αἱρετός , ὁ δέ διά ἕτερος . καί ὁ κατά ἑαυτοῦ ὁ κατά συμβαίνω , οἷος ὁ ὁ φίλος δίκαιος εἰμί ὁ ὁ ἐχθρός . ὁ μέν γάρ κατά ἑαυτοῦ αἱρετός , ὁ δέ κατά συμβαίνω · ὁ γάρ ὁ ἐχθρός δίκαιος εἰμί κατά συμβαίνω αἱρέω , ὅπως μηδείς ἐγώ βλάπτω . εἰμί δέ οὗτος αὐτός ὁ πρό οὗτος , διαφέρω δέ ὁ τρόπος · ὁ μέν γάρ ὁ φίλος δίκαιος εἰμί διά ἑαυτοῦ αἱρέω , καί εἰ μηδείς ἐγώ μέλλω εἰμί , ἐάν ἐν Ἰνδός εἰμί · ὁ δέ ὁ ἐχθρός διά ἕτερος , ὅπως μηδείς ἐγώ βλάπτω . καί ὁ αἴτιος ἀγαθός κατά ἑαυτοῦ ὁ κατά συμβαίνω αἴτιος , καθά ὁ ἀρετή ὁ τύχη · ὁ μέν γάρ κατά ἑαυτοῦ ὁ δέ κατά συμβαίνω αἴτιος ὁ ἀγαθός , καί εἰ τις ἄλλος τοιοῦτος . ὅμοιος δέ καί ἐπί ὁ ἐναντίος · ὁ γάρ κατά ἑαυτοῦ κακός αἴτιος φευκτός ὁ κατά συμβαίνω , οἷος ὁ κακία καί ὁ τύχη · ὁ μέν γάρ κατά ἑαυτοῦ κακός , ὁ δέ τύχη κατά συμβαίνω . καί ὁ ἁπλῶς ἀγαθός ὁ τις αἱρετός , οἷος ὁ ὑγιάζω ὁ τέμνω · ὁ μέν γάρ ἁπλῶς ἀγαθός , ὁ δέ τις ὁ δέω τομή . καί ὁ φύσις ὁ μή φύσις , οἷος ὁ δικαιοσύνη ὁ δίκαιος · ὁ μέν γάρ φύσις , ὁ δέ ἐπίκτητος . καί ὁ ὁ ἀγαθός καί τίμιος ὑπάρχω αἱσετῶτερω , οἷος θεός ἤ ἄνθρωπος καί ψυχή ἤ σῶμα . καί ὁ ὁ ἀγαθός ἴδιος ἀγαθός ἤ ὁ ὁ κακός , οἷος ὁ ὁ θεός ἤ ὁ ὁ ἄνθρωπος · κατά μέν γάρ ὁ κοινός ἐν ἀμφότερος οὐδείς διαφέρω ἀλλήλων , ὁ δέ ἴδιος ὁ ἕτερος ὁ ἕτερος ὑπερέχω . καί ὁ ἐν ἀγαθός ἤ πρότερος ἤ τίμιος ἀγαθός , οἷος ὑγίεια ἰσχύς καί κάλλος . ὁ μέν γάρ ἐν ὑγρός καί ξηρός καί θερμός καί ψυχρός , ἁπλῶς δέ λέγω ἐκ ὅς πρῶτος συνίστημι ὁ ζῷον , ὁ δέ ἐν ὁ ὕστερος · ὁ μέν γάρ ἰσχύς ἐν ὁ νεῦρον καί ὀστέον , ὁ δέ κάλλος ὁ μέλος τις συμμετρία δοκέω εἰμί . καί ὁ τέλος ὁ πρός ὁ τέλος αἱρετός δοκέω εἰμί , καί δύο ὁ ἐγγίων ὁ τέλος . καί ὅλος ὁ πρός ὁ ὁ βίος τέλος αἱρετός μάλα ἤ ὁ πρός ἄλλος τις , οἷος ὁ πρός εὐδαιμονία συντείνω ἤ ὁ πρός φρόνησις . καί ὁ δυνατός ὁ ἀδύνατος . ἔτι δύο ποιητικός , ὅς ὁ τέλος ἀγαθός . ποιητικός δέ καί τέλος ἐκ ὁ ἀνάλογος , ὅταν πολύς ὑπερέχω ὁ τέλος ὁ τέλος ἤ ἐκεῖνος ὁ οἰκεῖος ποιητικός , οἷος εἰ ὁ εὐδαιμονία πολύς ὑπερέχω ὑγίεια ἤ ὑγίεια ὑγιεινός , ὁ ποιητικός εὐδαιμονία ἀγαθός ὑγίεια . ὅσος γάρ ὁ εὐδαιμονία ὑγίεια ὑπερέχω , τοσοῦτος καί ὁ ποιητικός ὁ ὁ εὐδαιμονία ὁ ὑγιεινός ὑπερέχω . ὁ δέ ὑγίεια ὁ ὑγιεινός ἐλαχύς ὑπερέχω , ὥστε πολύς ὑπερέχω ὁ ποιητικός εὐδαιμονία ὁ ὑγιεινός ἤ ὁ ὑγίεια ὁ ὑγιεινός . δῆλος ἄρα ὅτι αἱρετός ὁ ποιητικός εὐδαιμονία ὁ ὑγίεια · ὁ γάρ αὐτός πολύς ὑπερέχω . ἔτι ὁ καλός κατά ἑαυτοῦ καί τίμιος καί ἐπαινετός , οἷος φιλία πλοῦτος καί δικαιοσύνη ἰσχύς . ὁ μέν γάρ κατά ἑαυτοῦ ὁ τίμιος καί ἐπαινετός , ὁ δέ οὐ κατά ἑαυτοῦ ἀλλά διά ἕτερος · οὐδείς γάρ τιμάω ὁ πλοῦτος διά ἑαυτοῦ ἀλλά διά ἕτερος , ὁ δέ φιλία κατά ἑαυτοῦ , καί εἰ μηδείς μέλλω ἐγώ ἕτερος ἀπό αὐτός εἰμί .