aristoteles-et-corpus-aristotelicum.topica 8.14
Πρὸς δὲ γυμνασίαν καὶ μελέτην τῶν τοιούτων λόγων πρῶτον μὲν ἀντιστρέφειν ἐθίζεσθαι χρὴ τοὺς λόγους . Ὅυτως γὰρ πρός τε τὸ λεγόμενον εὐπορώτερον ἕξομεν , καὶ ἐν ὀλίγοις πολλοὺς ἐξεπιστησόμεθα λόγους . Τὸ γὰρ ἀντιστρέφειν ἐστὶ τὸ μεταλαβόντα τὸ συμπέρασμα μετὰ τῶν λοιπῶν ἐρωτημάτων ἀνελεῖν ἓν τῶν δοθέντων · ἀνάγκη γάρ , εἰ τὸ συμπέρασμα μή ἐστι , μίαν τινὰ ἀναιρεῖσθαι τῶν προτάσεων , εἴπερ πασῶν τεθεισῶν ἀνάγκη ἦν τὸ συμπέρασμα εἶναι . Πρὸς ἅπασάν τε θέσιν , καὶ ὅτι οὕτως καὶ ὅτι οὐχ οὕτως , τὸ ἐπιχείρημα σκεπτέον , καὶ εὑρόντα τὴν λύσιν εὐθὺς ζητητέον · οὕτω γὰρ ἅμα συμβήσεται πρός τε τὸ ἐρωτᾶν καὶ πρὸς τὸ ἀποκρίνεσθαι γεγυμνάσθαι . Κἂν πρὸς μηδένα ἄλλον ἔχωμεν , πρὸς αὑτούς . Παράλληλά τε παραβάλλειν , ἐκλέγοντας πρὸς τὴν ἀντίθεσιν ἐπιχειρήματα · τοῦτο γὰρ πρός τε τὸ βιάζεσθαι πολλὴν εὐπορίαν ποιεῖ καὶ πρὸς τὸ ἐλέγχειν μεγάλην ἔχει βοήθειαν , ὅταν εὐπορῇ τις καὶ ὅτι οὕτως καὶ ὅτι οὐχ οὕτως · πρὸς τὰ ἐναντία γὰρ συμβαίνει ποιεῖσθαι τὴν φυλακήν . Πρός τε γνῶσιν καὶ τὴν κατὰ φιλοσοφίαν φρόνησιν τὸ δύνασθαι συνορᾶν καὶ συνεωρακέναι τὰ ἀφ᾿ ἑκατέρας συμβαίνοντα τῆς ὑποθέσεως οὐ μικρὸν ὄργανον · λοιπὸν γὰρ τούτων ὀρθῶς ἑλέσθαι θάτερον . Δεῖ δὲ πρὸς τὸ τοιοῦτο ὑπάρχειν εὐφυᾶ · καὶ τοῦτ᾿ ἔστιν ἡ κατ᾿ ἀλήθειαν εὐφυΐα , τὸ δύνασθαι καλῶς ἑλέσθαι τἀληθὲς καὶ φυγεῖν τὸ ψεῦδος · ὅπερ οἱ πεφυκότες εὖ δύνανται ποιεῖν · εὖ γὰρ φιλοῦντες καὶ μισοῦντες τὸ προσφερόμενον εὖ κρίνουσι τὸ βέλτιστον . Πρός τε τὰ πλειστάκις ἐμπίπτοντα τῶν προβλημάτων ἐξεπίστασθαι δεῖ λόγους , καὶ μάλιστα περὶ τῶν πρώτων θέσεων · ἐν τούτοις γὰρ ἀποδυσπετοῦσιν οἱ ἀποκρινόμενοι πολλάκις . Ἔτι τε ὅρων εὐπορεῖν δεῖ , καὶ τῶν ἐνδόξων τε καὶ τῶν πρώτων ἔχειν προχείρους · διὰ γὰρ τούτων οἱ συλλογισμοὶ γίνονται . Πειρατέον δὲ καὶ εἰς ἃ πλειστάκις ἐμπίπτουσιν οἱ ἄλλοι λόγοι κατέχειν . Ὥσπερ γὰρ ἐν γεωμετρίᾳ πρὸ ἔργου τὸ περὶ τὰ στοιχεῖα γεγυμνάσθαι , καὶ ἐν ἀριθμοῖς τὸ περὶ τοὺς κεφαλισμοὺς προχείρως ἔχειν μέγα διαφέρει πρὸς τὸ καὶ τὸν ἄλλον ἀριθμὸν γινώσκειν πολλαπλασιούμενον , ὁμοίως καὶ ἐν τοῖς λόγοις τὸ πρόχειρον εἶναι περὶ τὰς ἀρχὰς καὶ τὰς προτάσεις ἀπὸ στόματος ἐξεπίστασθαι · καθάπερ γὰρ ἐν τῷ μνημονικῷ μόνον οἱ τόποι τεθέντες εὐθὺς ποιοῦσιν αὐτὰ μνημονεύειν , καὶ ταῦτα ποιήσει συλλογιστικώτερον διὰ τὸ πρὸς ὡρισμένας αὐτὰς βλέπειν κατ᾿ ἀριθμόν . Πρότασίν τε κοινὴν μᾶλλον ἢ λόγον εἰς μνήμην θετέον · ἀρχῆς γὰρ καὶ ὑποθέσεως εὐπορῆσαι μετρίως χαλεπόν . Ἔτι τὸν ἕνα λόγον πολλοὺς ποιεῖν ἐθιστέον , ὡς ἀδηλότατα κρύπτοντας . Εἴη δ᾿ ἂν τὸ τοιοῦτον , εἴ τις ὅτι πλεῖστον ἀφισταίη τῆς συγγενείας περὶ ὧν ὁ λόγος . Ἔσονται δὲ δυνατοὶ τῶν λόγων οἱ μάλιστα καθόλου τοῦτο πάσχειν , οἷον ὅτι οὐκ ἔστι μία πλειόνων ἐπιστήμη · οὕτω γὰρ καὶ ἐπὶ τῶν πρός τι καὶ ἐπὶ τῶν ἐναντίων καὶ συστοίχων ἐστίν . Δεῖ δὲ καὶ τὰς ἀπομνημονεύσεις καθόλου ποιεῖσθαι τῶν λόγων , κἂν ᾖ διειλεγμένος ἐπὶ μέρους · οὕτω γὰρ καὶ πολλοὺς ἐξέσται τὸν ἕνα ποιεῖν . Ὁμοίως δὲ καὶ ἐν ῥητορικοῖς ἐπὶ τῶν ἐνθυμημάτων . Αὐτὸν δ᾿ ὅτι μάλιστα φεύγειν ἐπὶ τὸ καθόλου φέρειν τοὺς συλλογισμούς . Ἀεί τε δεῖ σκοπεῖν τοὺς λόγους , εἰ ἐπὶ κοινῶν διαλέγονται · πάντες γὰρ οἱ ἐν μέρει καὶ καθόλου διειλεγμένοι εἰσί , καὶ ἔνεστιν ἐν τῇ κατὰ μέρος ἡ τοῦ καθόλου ἀπόδειξις διὰ τὸ μὴ εἶναι συλλογίσασθαι μηδὲν ἄνευ τοῦ καθόλου . Τὴν δὲ γυμνασίαν ἀποδοτέον τῶν μὲν ἐπακτικῶν πρὸς νέον , τῶν δὲ συλλογιστικῶν πρὸς ἔμπειρον . Πειρατέον δὲ λαμβάνειν παρὰ μὲν τῶν συλλογιστικῶν τὰς προτάσεις , παρὰ δὲ τῶν ἐπακτικῶν τὰς παραβολάς · εν τούτοις γὰρ ἑκάτεροι γεγυμνασμένοι εἰσίν . Ὅλως δ᾿ ἐκ τοῦ γυμνάζεσθαι διαλεγόμενον πειρατέον ἀποφέρεσθαι ἢ συλλογισμὸν περί τινος ἢ λύσιν ἢ πρότασιν ἢ εἰ ὀρθῶς τις ἤρετο ἢ εἰ μὴ ὀρθῶς , ἢ αὐτὸς ἢ ἕτερος , καὶ παρὰ τί ἑκάτερον . Ἐκ τούτων γὰρ ἡ δύναμις , τὸ δὲ γυμνάζεσθαι δυνάμεως χάριν , καὶ μάλιστα περὶ τὰς προτάσεις καὶ ἐνστάσεις · ἔστι γὰρ ὡς ἁπλῶς εἰπεῖν διαλεκτικὸς ὁ προτατικὸς καὶ ἐνστατικός . Ἔστι δὲ τὸ μὲν προτείνεσθαι ἓν ποιεῖν τὰ πλείω ( δεῖ γὰρ ἐν ὅλῳ ληφθῆναι πρὸς ὃ ὁ λόγος ) , τὸ δ᾿ ἐνίστασθαι τὸ ἓν πολλά · ἢ γὰρ διαιρεῖ ἢ ἀναιρεῖ , τὸ μὲν διδοὺς τὸ δ᾿ οὒ τῶν προτεινομένων . Οὐχ ἅπαντι δὲ διαλεκτέον , οὐδὲ πρὸς τὸν τυχόντα γυμναστέον . Ἀνάγκη γὰρ πρὸς ἐνίους φαύλους γίνεσθαι τοὺς λόγους · πρὸς γὰρ τὸν πάντως πειρώμενον φαίνεσθαι διαφεύγειν δίκαιον μὲν πάντως πειρᾶσθαι συλλογίσασθαι , οὐκ εὔσχημον δέ . Διόπερ οὐ δεῖ συνεστάναι εὐχερῶς πρὸς τοὺς τυχόντας · ἀνάγκη γὰρ πονηρολογίαν συμβαίνειν · καὶ γὰρ οἱ γυμναζόμενοι ἀδυνατοῦσιν ἀπέχεσθαι τοῦ διαλέγεσθαι μὴ ἀγωνιστικῶς . Δεῖ δὲ καὶ πεποιημένους ἔχειν λόγους πρὸς τὰ τοιαῦτα τῶν προβλημάτων , ἐν οἷς ἐλαχίστων εὐπορήσαντες πρὸς πλεῖστα χρησίμους ἕξομεν . Οὗτοι δ᾿ εἰσὶν οἱ καθόλου , καὶ πρὸς οὓς πορίζεσθαι χαλεπώτερον ἐκ τῶν παρὰ πόδας .
Lemmas: πρός δέ γυμνασία καί μελέτη ὁ τοιοῦτος λόγος πρῶτος μέν ἀντιστρέφω ἐθίζω χρή ὁ λόγος . οὕτως γάρ πρός τε ὁ λέγω εὔπορος ἔχω , καί ἐν ὀλίγος πολύς ἐξεπίσταμαι λόγος . ὁ γάρ ἀντιστρέφω εἰμί ὁ μεταλαμβάνω ὁ συμπέρασμα μετά ὁ λοιπός ἐρώτημα ἀναιρέω εἷς ὁ δίδωμι · ἀνάγκη γάρ , εἰ ὁ συμπέρασμα μή εἰμί , εἷς τις ἀναιρέω ὁ πρότασις , εἴπερ πᾶς τίθημι ἀνάγκη εἰμί ὁ συμπέρασμα εἰμί . πρός ἅπας τε θέσις , καί ὅτι οὕτως καί ὅτι οὐ οὕτως , ὁ ἐπιχείρημα σκοπέω , καί εὑρίσκω ὁ λύσις εὐθύς ζητέω · οὕτως γάρ ἅμα συμβαίνω πρός τε ὁ ἐρωτάω καί πρός ὁ ἀποκρίνω γυμνάζω . ἐάν πρός μηδείς ἄλλος ἔχω , πρός ἑαυτοῦ . παράλληλος τε παραβάλλω , ἐκλέγω πρός ὁ ἀντίθεσις ἐπιχείρημα · οὗτος γάρ πρός τε ὁ βιάζω πολύς εὐπορία ποιέω καί πρός ὁ ἐλέγχω μέγας ἔχω βοήθεια , ὅταν εὐπορέω τις καί ὅτι οὕτως καί ὅτι οὐ οὕτως · πρός ὁ ἐναντίος γάρ συμβαίνω ποιέω ὁ φυλακή . πρός τε γνῶσις καί ὁ κατά φιλοσοφία φρόνησις ὁ δύναμαι συνοράω καί συνοράω ὁ ἀπό ἑκάτερος συμβαίνω ὁ ὑπόθεσις οὐ μικρός ὄργανον · λοιπός γάρ οὗτος ὀρθός αἱρέω ἕτερος . δέω δέ πρός ὁ τοιοῦτος ὑπάρχω εὐφυής · καί οὗτος εἰμί ὁ κατά ἀλήθεια εὐφυία , ὁ δύναμαι καλός αἱρέω ἀληθής καί φεύγω ὁ ψεῦδος · ὅς ὁ φύω εὖ δύναμαι ποιέω · εὖ γάρ φιλέω καί μισέω ὁ προσφέρω εὖ κρίνω ὁ ἀγαθός . πρός τε ὁ πλειστάκις ἐμπίπτω ὁ πρόβλημα ἐξεπίσταμαι δέω λόγος , καί μάλα περί ὁ πρῶτος θέσις · ἐν οὗτος γάρ ἀποδυσπετέω ὁ ἀποκρίνω πολλάκις . ἔτι τε ὅρος εὐπορέω δέω , καί ὁ ἔνδοξος τε καί ὁ πρῶτος ἔχω πρόχειρος · διά γάρ οὗτος ὁ συλλογισμός γίγνομαι . πειράω δέ καί εἰς ὅς πλειστάκις ἐμπίπτω ὁ ἄλλος λόγος κατέχω . ὥσπερ γάρ ἐν γεωμετρία πρό ἔργον ὁ περί ὁ στοιχεῖον γυμνάζω , καί ἐν ἀριθμός ὁ περί ὁ κεφαλισμός πρόχειρος ἔχω μέγας διαφέρω πρός ὁ καί ὁ ἄλλος ἀριθμός γιγνώσκω πολλαπλασιόω , ὅμοιος καί ἐν ὁ λόγος ὁ πρόχειρος εἰμί περί ὁ ἀρχή καί ὁ πρότασις ἀπό στόμα ἐξεπίσταμαι · καθά γάρ ἐν ὁ μνημονικός μόνος ὁ τόπος τίθημι εὐθύς ποιέω αὐτός μνημονεύω , καί οὗτος ποιέω συλλογιστικός διά ὁ πρός ὁρίζω αὐτός βλέπω κατά ἀριθμός . πρότασις τε κοινός μάλα ἤ λόγος εἰς μνήμη τίθημι · ἀρχή γάρ καί ὑπόθεσις εὐπορέω μέτριος χαλεπός . ἔτι ὁ εἷς λόγος πολύς ποιέω ἐθίζω , ὡς ἄδηλος κρύπτω . εἰμί δέ ἄν ὁ τοιοῦτος , εἰ τις ὅτι πολύς ἀφίστημι ὁ συγγένεια περί ὅς ὁ λόγος . εἰμί δέ δυνατός ὁ λόγος ὁ μάλα καθόλου οὗτος πάσχω , οἷος ὅτι οὐ εἰμί εἷς πολύς ἐπιστήμη · οὕτως γάρ καί ἐπί ὁ πρός τις καί ἐπί ὁ ἐναντίος καί σύστοιχος εἰμί . δέω δέ καί ὁ ἀπομνημονεύω καθόλου ποιέω ὁ λόγος , ἐάν εἰμί διαλέγω ἐπί μέρος · οὕτως γάρ καί πολύς ἔξεστι ὁ εἷς ποιέω . ὅμοιος δέ καί ἐν ῥητορικός ἐπί ὁ ἐνθύμημα . αὐτός δέ ὅτι μάλα φεύγω ἐπί ὁ καθόλου φέρω ὁ συλλογισμός . ἀεί τε δέω σκοπέω ὁ λόγος , εἰ ἐπί κοινός διαλέγω · πᾶς γάρ ὁ ἐν μέρος καί καθόλου διαλέγω εἰμί , καί ἔνειμι ἐν ὁ κατά μέρος ὁ ὁ καθόλου ἀπόδειξις διά ὁ μή εἰμί συλλογίζομαι μηδείς ἄνευ ὁ καθόλου . ὁ δέ γυμνασία ἀποδοτέος ὁ μέν ἐπακτικός πρός νέος , ὁ δέ συλλογιστικός πρός ἔμπειρος . πειράω δέ λαμβάνω παρά μέν ὁ συλλογιστικός ὁ πρότασις , παρά δέ ὁ ἐπακτικός ὁ παραβολή · εν οὗτος γάρ ἑκάτερος γυμνάζω εἰμί . ὅλος δέ ἐκ ὁ γυμνάζω διαλέγω πειράω ἀποφέρω ἤ συλλογισμός περί τις ἤ λύσις ἤ πρότασις ἤ εἰ ὀρθός τις ἔρομαι ἤ εἰ μή ὀρθός , ἤ αὐτός ἤ ἕτερος , καί παρά τίς ἑκάτερος . ἐκ οὗτος γάρ ὁ δύναμις , ὁ δέ γυμνάζω δύναμις χάριν , καί μάλα περί ὁ πρότασις καί ἔνστασις · εἰμί γάρ ὡς ἁπλῶς λέγω διαλεκτικός ὁ προτατικός καί ἐνστατικός . εἰμί δέ ὁ μέν προτείνω εἷς ποιέω ὁ πολύς ( δέω γάρ ἐν ὅλος λαμβάνω πρός ὅς ὁ λόγος ) , ὁ δέ ἐνίστημι ὁ εἷς πολύς · ἤ γάρ διαιρέω ἤ ἀναιρέω , ὁ μέν δίδωμι ὁ δέ οὐ ὁ προτείνω . οὐ ἅπας δέ διαλέγω , οὐδέ πρός ὁ τυγχάνω γυμνάζω . ἀνάγκη γάρ πρός ἔνιοι φαῦλος γίγνομαι ὁ λόγος · πρός γάρ ὁ πάντως πειράω φαίνω διαφεύγω δίκαιος μέν πάντως πειράω συλλογίζομαι , οὐ εὐσχήμων δέ . διόπερ οὐ δέω συνίστημι εὐχερής πρός ὁ τυγχάνω · ἀνάγκη γάρ πονηρολογία συμβαίνω · καί γάρ ὁ γυμνάζω ἀδυνατέω ἀπέχω ὁ διαλέγω μή ἀγωνιστικός . δέω δέ καί ποιέω ἔχω λόγος πρός ὁ τοιοῦτος ὁ πρόβλημα , ἐν ὅς ἐλαχύς εὐπορέω πρός πολύς χρήσιμος ἔχω . οὗτος δέ εἰμί ὁ καθόλου , καί πρός ὅς πορίζω χαλεπός ἐκ ὁ παρά πούς .