aristoteles-et-corpus-aristotelicum.sophistici-elenchi 4
Τρόποι δ᾿ εἰσὶ τοῦ μὲν ἐλέγχειν δύο · οἱ μὲν γάρ εἰσι παρὰ τὴν λέξιν , οἱ δ᾿ ἔξω τῆς λέξεως . Ἔστι δὲ τὰ μὲν παρὰ τὴν λέξιν ἐμποιοῦντα τὴν φαντασίαν ἓξ τὸν ἀριθμόν · ταῦτα δ᾿ ἐστὶν ὁμωνυμία , ἀμφιβολία , σύνθεσις , διαίρεσις , προσῳδία , σχῆμα λέξεως . Τούτου δὲ πίστις ἥ τε διὰ τῆς ἐπαγωγῆς καὶ συλλογισμός , ἄν τε ληφθῇ τις ἄλλος , καὶ ὅτι τοσαυταχῶς ἂν τοῖς αὐτοῖς ὀνόμασι καὶ λόγοις μὴ ταὐτὸ δηλώσαιμεν . Εἰσὶ δὲ παρὰ μὲν τὴν ὁμωνυμίαν οἱ τοιοίδε τῶν λόγων , οἷον ὅτι μανθάνουσιν οἱ ἐπιστάμενοι · τὰ γὰρ ἀποστοματιζόμενα μανθάνουσιν οἱ γραμματικοί . Τὸ γὰρ μανθάνειν ὁμώνυμον , τό τε ξυνιέναι χρώμενον τῇ ἐπιστήμῃ καὶ τὸ λαμβάνειν ἐπιστήμην . Καὶ πάλιν ὅτι τὰ κακὰ ἀγαθά · τὰ γὰρ δέοντα ἀγαθά , τὰ δὲ κακὰ δέοντα . Διττὸν γὰρ τὸ δέον , τό τ᾿ ἀναγκαῖον , ὃ συμβαίνει πολλάκις καὶ ἐπὶ τῶν κακῶν ( ἔστι γὰρ κακόν τι ἀναγκαῖον ) , καὶ τἀγαθὰ δὲ δέοντά φαμεν εἶναι . Ἔτι τὸν αὐτὸν καθῆσθαι καὶ ἑστάναι , καὶ κάμνειν καὶ ὑγιαίνειν . Ὅσπερ γὰρ ἀνίστατο , ἕστηκεν , καὶ ὅσπερ ὑγιάζετο , ὑγιαίνει · ἀνίστατο δ᾿ ὁ καθήμενος καὶ ὑγιάζετο ὁ κάμνων . Τὸ γὰρ τὸν κάμνοντα ὁτιοῦν ποιεῖν ἢ πάσχειν οὐχ ἓν σημαίνει , ἀλλ᾿ ὁτὲ μὲν ὅτι ὁ νῦν κάμνων ἢ καθήμενος , ὁτὲ δ᾿ ὃς ἔκαμνε πρότερον . Πλὴν ὑγιάζετο μὲν καὶ κάμνων καὶ ὁ κάμνων · ὑγιαίνει δ᾿ οὐ κάμνων , ἀλλ᾿ ὁ κάμνων , οὐ νῦν , ἀλλ᾿ ὁ πρότερον . Παρὰ δὲ τὴν ἀμφιβολίαν οἱ τοιοίδε , τὸ βούλεσθαι λαβεῖν με τοὺς πολεμίους . Καὶ ἆρ᾿ ὅ τις γινώσκει , τοῦτο γινώσκει ; καὶ γὰρ τὸν γινώσκοντα καὶ τὸ γινωσκόμενον ἐνδέχεται ὡς γινώσκοντα σημῆναι τούτῳ τῷ λόγῳ . Καὶ ἆρα ὃ ὁρᾷ τις , τοῦτο ὁρᾷ ; ὁρᾷ δὲ τὸν κίονα , ὥστε ὁρᾷ ὁ κίων . Καὶ ἆρα ὃ σὺ φῂς εἶναι , τοῦτο σὺ φῂς εἶναι ; φῂς δὲ λίθον εἶναι , σὺ ἄρα φῂς λίθος εἶναι . Καὶ ἆρ᾿ ἔστι σιγῶντα λέγειν ; διττὸν γὰρ καὶ τὸ σιγῶντα λέγειν , τό τε τὸν λέγοντα σιγᾶν καὶ τὸ τὰ λεγόμενα . Εἰσὶ δὲ τρεῖς τρόποι τῶν παρὰ τὴν ὁμωνυμίαν καὶ τὴν ἀμφιβολίαν , εἷς μὲν ὅταν ἢ ὁ λόγος ἢ τοὔνομα κυρίως σημαίνῃ πλείω , οἷον ἀετὸς καὶ κύων · εἷς δὲ ὅταν εἰωθότες ὦμεν οὕτω λέγειν · τρίτος δὲ ὅταν τὸ συντεθὲν πλείω σημαίνῃ , κεχωρισμένον δὲ ἁπλῶς , οἷον τὸ ἐπίσταται γράμματα . Ἑκάτερον μὲν γάρ , εἰ ἔτυχεν , ἕν τι σημαίνει , τὸ ἐπίσταται καὶ τὰ γράμματα · ἄμφω δὲ πλείω , ἢ τὸ τὰ γράμματα αὐτὰ ἐπιστήμην ἔχειν ἢ τῶν γραμμάτων ἄλλον . Ἡ μὲν οὖν ἀμφιβολία καὶ ὁμωνυμία παρὰ τούτους τοὺς τρόπους ἐστίν , παρὰ δὲ τὴν σύνθεσιν τὰ τοιάδε , οἷον τὸ δύνασθαι καθήμενον βαδίζειν καὶ μὴ γράφοντα γράφειν . Οὐ γὰρ ταὐτὰ σημαίνει , ἂν διελών τις εἴπῃ καὶ συνθείς , ὡς δυνατὸν τὸν καθήμενον βαδίζειν καὶ μὴ γράφοντα γράφειν · καὶ τοῦθ᾿ ὡσαύτως ἄν τις συνθῇ , τὸν μὴ γράφοντα γράφειν · σημαίνει γὰρ ὡς ἔχει δύναμιν τοῦ μὴ γράφοντα γράφειν . Ἐὰν δὲ μὴ συνθῇ , ὅτι ἔχει δύναμιν , ὅτε οὐ γράφει , τοῦ γράφειν . Καὶ μανθάνει νῦν γράμματα , εἴπερ ἐμάνθανεν ἃ ἐπίσταται . Ἔτι τὸ ἓν μόνον δυνάμενον φέρειν πολλὰ δύνασθαι φέρειν . Παρὰ δὲ τὴν διαίρεσιν , ὅτι τὰ πέντ᾿ ἐστὶ δύο καὶ τρία , καὶ περιττὰ καὶ ἄρτια , καὶ τὸ μεῖζον ἴσον · τοσοῦτον γὰρ καὶ ἔτι πρός . Ὁ γὰρ αὐτὸς λόγος διῃρημένος καὶ συγκείμενος οὐκ ἀεὶ ταὐτὸ σημαίνειν ἂν δόξειεν , οἷον Ἐγώ σ᾿ ἔθηκα δοῦλον ὄντ᾿ ελεύθερον καὶ τὸ Πεντήκοντ᾿ ἀνδρῶν ἑκατὸν λίπε δῖος Ἀχιλλεύς . Παρὰ δὲ τὴν προσῳδίαν ἐν μὲν τοῖς ἄνευ γραφῆς διαλεκτικοῖς οὐ ῥᾴδιον ποιῆσαι λόγον , ἐν δὲ τοῖς γεγραμμένοις καὶ ποιήμασι μᾶλλον , οἷον καὶ τὸν Ὅμηρον ἔνιοι διορθοῦνται πρὸς τοὺς ἐλέγχοντας ὡς ἀτόπως εἰρηκότα Τὸ μὲν Ροὗ καταπύθεται ὄμβρῳ . Λύουσι γὰρ αὐτὸ τῇ προσῳδίᾳ , λέγοντες τὸ οὔ ὀξύτερον . Καὶ τὸ περὶ τὸ ἐνύπνιον τοῦ Ἀγαμέμνονος , ὅτι οὐκ αὐτὸς ὁ Ζεὺς εἶπεν Δίδομεν δέ οἱ εὖχος ἀρέσθαι , ἀλλὰ τῷ ἐνυπνίῳ ἐνετέλλετο διδόναι . Τὰ μὲν οὖν τοιαῦτα παρὰ τὴν προσῳδίαν ἐστίν . Οἱ δὲ παρὰ τὸ σχῆμα τῆς λέξεως συμβαίνουσιν , ὅταν τὸ μὴ ταὐτὸ ὡσαύτως ἑρμηνεύηται , οἷον τὸ ἄρρεν θῆλυ ἢ τὸ θῆλυ ἄρρεν , ἢ τὸ μεταξὺ θάτερον τούτων , ἢ πάλιν τὸ ποιὸν ποσὸν ἢ τὸ ποσὸν ποιόν , ἢ τὸ ποιοῦν πάσχον ἢ τὸ διακείμενον ποιεῖν , καὶ τἆλλα δ᾿ , ὡς διῄρηται πρότερον . Ἔστι γὰρ τὸ μὴ τῶν ποιεῖν ὂν ὡς τῶν ποιεῖν τι τῇ λέξει σημαίνειν . Οἷον τὸ ὑγιαίνειν ὁμοίως τῷ σχήματι τῆς λέξεως λέγεται τῷ τέμνειν ἢ οἰκοδομεῖν · καίτοι τὸ μὲν ποιόν τι καὶ διακείμενόν πως δηλοῖ , τὸ δὲ ποιεῖν τι . Τὸν αὐτὸν δὲ τρόπον καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων . Οἱ μὲν οὖν παρὰ τὴν λέξιν ἔλεγχοι ἐκ τούτων τῶν τόπων εἰσίν . τῶν δ᾿ ἔξω τῆς λέξεως παραλογισμῶν εἴδη ἐστὶν ἑπτά , ἓν μὲν παρὰ τὸ συμβεβηκός , δεύτερον δὲ τὸ ἁπλῶς ἢ μὴ ἁπλῶς ἀλλὰ πῇ ἢ ποῦ ἢ ποτὲ ἢ πρός τι λέγεσθαι , τρίτον δὲ τὸ παρὰ τὴν τοῦ ἐλέγχου ἄγνοιαν , τέταρτον δὲ τὸ παρὰ τὸ ἑπόμενον , πέμπτον δὲ τὸ παρὰ τὸ ἐν ἀρχῇ λαμβάνειν , ἕκτον δὲ τὸ μὴ αἴτιον ὡς αἴτιον τιθέναι , ἕβδομον δὲ τὸ τὰ πλείω ἐρωτήματα ἓν ποιεῖν .
Lemmas: τρόπος δέ εἰμί ὁ μέν ἐλέγχω δύο · ὁ μέν γάρ εἰμί παρά ὁ λέξις , ὁ δέ ἔξω ὁ λέξις . εἰμί δέ ὁ μέν παρά ὁ λέξις ἐμποιέω ὁ φαντασία ἕξ ὁ ἀριθμός · οὗτος δέ εἰμί ὁμωνυμία , ἀμφιβολία , σύνθεσις , διαίρεσις , προσῳδία , σχῆμα λέξις . οὗτος δέ πίστις ὁ τε διά ὁ ἐπαγωγή καί συλλογισμός , ἐάν τε λαμβάνω τις ἄλλος , καί ὅτι τοσαυταχῶς ἄν ὁ αὐτός ὄνομα καί λόγος μή αὐτός δηλόω . εἰμί δέ παρά μέν ὁ ὁμωνυμία ὁ τοιόσδε ὁ λόγος , οἷος ὅτι μανθάνω ὁ ἐπίσταμαι · ὁ γάρ ἀποστοματίζω μανθάνω ὁ γραμματικός . ὁ γάρ μανθάνω ὁμώνυμος , ὁ τε συνίημι χράω ὁ ἐπιστήμη καί ὁ λαμβάνω ἐπιστήμη . καί πάλιν ὅτι ὁ κακός ἀγαθός · ὁ γάρ δέω ἀγαθός , ὁ δέ κακός δέω . δισσός γάρ ὁ δέω , ὁ τε ἀναγκαῖος , ὅς συμβαίνω πολλάκις καί ἐπί ὁ κακός ( εἰμί γάρ κακός τις ἀναγκαῖος ) , καί ἀγαθός δέ δέω φημί εἰμί . ἔτι ὁ αὐτός κάθημαι καί ἵστημι , καί κάμνω καί ὑγιαίνω . ὅς γάρ ἀνίστημι , ἵστημι , καί ὅς ὑγιάζω , ὑγιαίνω · ἀνίστημι δέ ὁ κάθημαι καί ὑγιάζω ὁ κάμνω . ὁ γάρ ὁ κάμνω ὁστισοῦν ποιέω ἤ πάσχω οὐ εἷς σημαίνω , ἀλλά ὅτε μέν ὅτι ὁ νῦν κάμνω ἤ κάθημαι , ὅτε δέ ὅς κάμνω πρότερος . πλήν ὑγιάζω μέν καί κάμνω καί ὁ κάμνω · ὑγιαίνω δέ οὐ κάμνω , ἀλλά ὁ κάμνω , οὐ νῦν , ἀλλά ὁ πρότερος . παρά δέ ὁ ἀμφιβολία ὁ τοιόσδε , ὁ βούλομαι λαμβάνω ἐγώ ὁ πολέμιος . καί ἆρα ὅς τις γιγνώσκω , οὗτος γιγνώσκω ; καί γάρ ὁ γιγνώσκω καί ὁ γιγνώσκω ἐνδέχομαι ὡς γιγνώσκω σημαίνω οὗτος ὁ λόγος . καί ἆρα ὅς ὁράω τις , οὗτος ὁράω ; ὁράω δέ ὁ κίων , ὥστε ὁράω ὁ κίων . καί ἆρα ὅς σύ φημί εἰμί , οὗτος σύ φημί εἰμί ; φημί δέ λίθος εἰμί , σύ ἄρα φημί λίθος εἰμί . καί ἆρα εἰμί σιγάω λέγω ; δισσός γάρ καί ὁ σιγάω λέγω , ὁ τε ὁ λέγω σιγάω καί ὁ ὁ λέγω . εἰμί δέ τρεῖς τρόπος ὁ παρά ὁ ὁμωνυμία καί ὁ ἀμφιβολία , εἷς μέν ὅταν ἤ ὁ λόγος ἤ ὄνομα κύριος σημαίνω πολύς , οἷος ἀετός καί κύων · εἷς δέ ὅταν εἴωθα εἰμί οὕτως λέγω · τρίτος δέ ὅταν ὁ συντίθημι πολύς σημαίνω , χωρίζω δέ ἁπλῶς , οἷος ὁ ἐπίσταμαι γράμμα . ἑκάτερος μέν γάρ , εἰ τυγχάνω , εἷς τις σημαίνω , ὁ ἐπίσταμαι καί ὁ γράμμα · ἄμφω δέ πολύς , ἤ ὁ ὁ γράμμα αὐτός ἐπιστήμη ἔχω ἤ ὁ γράμμα ἄλλος . ὁ μέν οὖν ἀμφιβολία καί ὁμωνυμία παρά οὗτος ὁ τρόπος εἰμί , παρά δέ ὁ σύνθεσις ὁ τοιόσδε , οἷος ὁ δύναμαι κάθημαι βαδίζω καί μή γράφω γράφω . οὐ γάρ αὐτός σημαίνω , ἐάν διαιρέω τις λέγω καί συντίθημι , ὡς δυνατός ὁ κάθημαι βαδίζω καί μή γράφω γράφω · καί οὗτος ὡσαύτως ἐάν τις συντίθημι , ὁ μή γράφω γράφω · σημαίνω γάρ ὡς ἔχω δύναμις ὁ μή γράφω γράφω . ἐάν δέ μή συντίθημι , ὅτι ἔχω δύναμις , ὅτε οὐ γράφω , ὁ γράφω . καί μανθάνω νῦν γράμμα , εἴπερ μανθάνω ὅς ἐπίσταμαι . ἔτι ὁ εἷς μόνος δύναμαι φέρω πολύς δύναμαι φέρω . παρά δέ ὁ διαίρεσις , ὅτι ὁ πέντε εἰμί δύο καί τρεῖς , καί περισσός καί ἄρτιος , καί ὁ μέγας ἴσος · τοσοῦτος γάρ καί ἔτι πρός . ὁ γάρ αὐτός λόγος διαιρέω καί σύγκειμαι οὐ ἀεί αὐτός σημαίνω ἄν δοκέω , οἷος Ἐγώ σύ τίθημι δοῦλος εἰμί ελεύθερος καί ὁ Πεντήκων ἀνήρ ἑκατόν λείπω δῖος Ἀχιλλεύς . παρά δέ ὁ προσῳδία ἐν μέν ὁ ἄνευ γραφή διαλεκτικός οὐ ῥᾴδιος ποιέω λόγος , ἐν δέ ὁ γράφω καί ποίημα μάλα , οἷος καί ὁ Ὅμηρος ἔνιοι διορθόω πρός ὁ ἐλέγχω ὡς ἄτοπος λέγω Τοτέ μέν Ροὗ καταπύθω ὄμβρος . λύω γάρ αὐτός ὁ προσῳδία , λέγω ὁ οὐ ὀξύς . καί ὁ περί ὁ ἐνύπνιον ὁ Ἀγαμέμνων , ὅτι οὐ αὐτός ὁ Ζεύς λέγω Δίδωμι δέ ἕ εὖχος ἀείρω , ἀλλά ὁ ἐνύπνιον ἐντέλλω δίδωμι . ὁ μέν οὖν τοιοῦτος παρά ὁ προσῳδία εἰμί . ὁ δέ παρά ὁ σχῆμα ὁ λέξις συμβαίνω , ὅταν ὁ μή αὐτός ὡσαύτως ἑρμηνεύω , οἷος ὁ ἄρσην θῆλυς ἤ ὁ θῆλυς ἄρσην , ἤ ὁ μεταξύ ἕτερος οὗτος , ἤ πάλιν ὁ ποιός ποσός ἤ ὁ ποσός ποιός , ἤ ὁ ποιέω πάσχω ἤ ὁ διάκειμαι ποιέω , καί ἄλλος δέ , ὡς διαιρέω πρότερος . εἰμί γάρ ὁ μή ὁ ποιέω εἰμί ὡς ὁ ποιέω τις ὁ λέξις σημαίνω . οἷος ὁ ὑγιαίνω ὅμοιος ὁ σχῆμα ὁ λέξις λέγω ὁ τέμνω ἤ οἰκοδομέω · καίτοι ὁ μέν ποιός τις καί διάκειμαι πως δηλόω , ὁ δέ ποιέω τις . ὁ αὐτός δέ τρόπος καί ἐπί ὁ ἄλλος . ὁ μέν οὖν παρά ὁ λέξις ἔλεγχος ἐκ οὗτος ὁ τόπος εἰμί . ὁ δέ ἔξω ὁ λέξις παραλογισμός εἶδος εἰμί ἑπτά , εἷς μέν παρά ὁ συμβαίνω , δεύτερος δέ ὁ ἁπλῶς ἤ μή ἁπλῶς ἀλλά πῇ ἤ ποῦ ἤ ποτέ ἤ πρός τις λέγω , τρίτος δέ ὁ παρά ὁ ὁ ἔλεγχος ἄγνοια , τέταρτος δέ ὁ παρά ὁ ἕπομαι , πέμπτος δέ ὁ παρά ὁ ἐν ἀρχή λαμβάνω , ἕκτος δέ ὁ μή αἴτιος ὡς αἴτιος τίθημι , ἕβδομος δέ ὁ ὁ πολύς ἐρώτημα εἷς ποιέω .