aristoteles-et-corpus-aristotelicum.sophistici-elenchi 15
Ἔστι δὴ πρὸς τὸ ἐλέγχειν ἓν μὲν μῆκος · χαλεπὸν γὰρ ἅμα πολλὰ συνορᾶν . Εἰς δὲ τὸ μῆκος τοῖς προειρημένοις στοιχείοις χρηστέον . Ἓν δὲ τάχος · ὑστερίζοντες γὰρ ἧττον προορῶσιν . Ἔτι δ᾿ ὀργὴ καὶ φιλονεικία · ταραττόμενοι γὰρ ἧττον δύνανται φυλάττεσθαι πάντες . Στοιχεῖα δὲ τῆς ὀργῆς τό τε φανερὸν ἑαυτὸν ποιεῖν βουλόμενον ἀδικεῖν καὶ τὸ παράπαν ἀναισχυντεῖν . Ἔτι τὸ ἐναλλὰξ τὰ ἐρωτήματα τιθέναι , ἐάν τε πρὸς ταὐτὸ πλείους τις ἔχῃ λόγους , ἐάν τε καὶ ὅτι οὕτως καὶ ὅτι οὐχ οὕτως · ἅμα γὰρ συμβαίνει ἢ πρὸς πλείω ἢ πρὸς τἀναντία ποιεῖσθαι τὴν φυλακήν . Ὅλως δὲ πάντα τὰ πρὸς τὴν κρύψιν λεχθέντα πρότερον χρήσιμα καὶ πρὸς τοὺς ἀγωνιστικοὺς λόγους · ἡ γὰρ κρύψις ἐστὶ τοῦ λαθεῖν χάριν , τὸ δὲ λαθεῖν τῆς ἀπάτης . Πρὸς δὲ τοὺς ἀνανεύοντας ἅττ᾿ ἂν οἰηθῶσιν εἶναι πρὸς τὸν λόγον , ἐξ ἀποφάσεως ἐρωτητέον , ὡς τοὐναντίον βουλόμενον , ἢ καὶ ἐξ ἴσου ποιοῦντα τὴν ἐρώτησιν · ἀδήλου γὰρ ὄντος τοῦ τί βούλεται λαβεῖν ἧττον δυσκολαίνουσιν . Ὅταν τ᾿ ἐπὶ τῶν μερῶν διδῷ τις τὸ καθ᾿ ἕκαστον , ἐπάγοντα τὸ καθόλου πολλάκις οὐκ ἐρωτητέον , ἀλλ᾿ ὡς δεδομένῳ χρηστέον · ἐνίοτε γὰρ οἴονται καὶ αὐτοὶ δεδωκέναι καὶ τοῖς ἀκούουσι φαίνονται διὰ τὴν τῆς ἐπαγωγῆς μνείαν , ὡς οὐκ ἂν ἠρωτημένα μάτην . Ἐν οἷς τε μὴ ὀνόματι σημαίνεται τὸ καθόλου , ἀλλὰ τῇ ὁμοιότητι χρηστέον πρὸς τὸ συμφέρον · λανθάνει γὰρ ἡ ὁμοιότης πολλάκις . Πρός τε τὸ λαβεῖν τὴν πρότασιν τοὐναντίον παραβάλλοντα χρὴ πυνθάνεσθαι . Οἷον εἰ δέοι λαβεῖν ὅτι δεῖ πάντα τῷ πατρὶ πείθεσθαι , πότερον ἅπαντα δεῖ πείθεσθαι τοῖς γονεῦσιν ἢ πάντ᾿ ἀπειθεῖν ; καὶ τὸ πολλάκις πολλά , πότερον πολλὰ συγχωρητέον ἢ ὀλίγα ; μᾶλλον γάρ , εἴπερ ἀνάγκη , δόξειεν ἂν εἶναι πολλά · παρατιθεμένων γὰρ ἐγγὺς τῶν ἐναντίων , καὶ μείζων καὶ μεγάλα φαίνεται καὶ χείρω καὶ βελτίω τοῖς ἀνθρώποις . Σφόδρα δὲ καὶ πολλάκις ποιεῖ δοκεῖν ἐληλέγχθαι τὸ μάλιστα σοφιστικὸν συκοφάντημα τῶν ἐρωτώντων , τὸ μηδὲν συλλογισαμένους μὴ ἐρώτημα ποιεῖν τὸ τελευταῖον , ἀλλὰ συμπεραντικῶς εἰπεῖν , ὡς συλλελογισμένους , οὐκ ἄρα τὸ καὶ τό . Σοφιστικὸν δὲ καὶ τὸ κειμένου παραδόξου τὸ φαινόμενον ἀξιοῦν ἀποκρίνεσθαι προκειμένου τοῦ δοκοῦντος ἐξ ἀρχῆς , καὶ τὴν ἐρώτησιν τῶν τοιούτων οὕτω ποιεῖσθαι , πότερόν σοι δοκεῖ ; ἀνάγκη γάρ , ἂν ᾖ τὸ ἐρώτημα ἐξ ὧν ὁ συλλογισμός , ἢ ἔλεγχον ἢ παράδοξον γίνεσθαι , δόντος μὲν ἔλεγχον , μὴ δόντος δὲ μηδὲ δοκεῖν φάσκοντος ἄδοξον , μὴ δόντος δὲ δοκεῖν δ᾿ ὁμολογοῦντος ἐλεγχοειδές . Ἔτι καθάπερ καὶ ἐν τοῖς ῥητορικοῖς , καὶ ἐν τοῖς ἐλεγκτικοῖς ὁμοίως τὰ ἐναντιώματα θεωρητέον ἢ πρὸς τὰ ὑφ᾿ ἑαυτοῦ λεγόμενα , ἢ πρὸς οὓς ὁμολογεῖ καλῶς λέγειν ἢ πράττειν , ἔτι πρὸς τοὺς δοκοῦντας τοιούτους ἢ πρὸς τοὺς ὁμοίους ἢ πρὸς τοὺς πλείστους ἢ πρὸς πάντας . Ὥσπερ τε καὶ ἀποκρινόμενοι πολλάκις , ὅταν ἐλέγχωνται , ποιοῦσι διττόν , ἂν μέλλῃ συμβαίνειν ἐλεγχθήσεσθαι , καὶ ἐρωτῶντας χρηστέον ποτὲ τούτῳ πρὸς τοὺς ἐνισταμένους , ἂν ὡδὶ μὲν συμβαίνῃ ὡδὶ δὲ μή , ὅτι οὕτως εἴληφεν , οἷον ὁ Κλεοφῶν ποιεῖ ἐν τῷ Μανδροβούλῳ . Δεῖ δὲ καὶ ἀφισταμένους τοῦ λόγου τὰ λοιπὰ τῶν ἐπιχειρημάτων ἐπιτέμνειν , καὶ τὸν ἀποκρινόμενον , ἂν προαισθάνηται , προενίστασθαι καὶ προαγορεύειν . Ἐπιχειρητέον δ᾿ ἐνίοτε καὶ πρὸς ἄλλα τοῦ εἰρημένου , ἐκεῖνο ἐκλαβόντας , ἐὰν μὴ πρὸς τὸ κείμενον ἔχῃ τις ἐπιχειρεῖν · ὅπερ ὁ Λυκόφρων ἐποίησε προβληθέντος λύραν ἐγκωμιάζειν . Πρὸς δὲ τοὺς ἀπαιτοῦντας πρός τι ἐπιχειρεῖν , ἐπειδὴ δοκεῖ δεῖν ἀποδιδόναι τὴν αἰτίαν , λεχθέντων δ᾿ ἐνίων εὐφυλακτότερον τὸ καθόλου συμβαῖνον ἐν τοῖς ἐλέγχοις , λέγειν τὴν ἀντίφασιν , ὅ τι ἔφησεν ἀποφῆσαι , ἢ ὃ ἀπέφησε φῆσαι , ἀλλὰ μὴ ὅτι τῶν ἐναντίων ἡ αὐτὴ ἐπιστήμη ἢ οὐχ ἡ αὐτή . Οὐ δεῖ δὲ τὸ συμπέρασμα προτατικῶς ἐρωτᾶν · ἔνια δ᾿ οὐδ᾿ ἐρωτητέον , ἀλλ᾿ ὡς ὁμολογουμένῳ χρηστέον .
Lemmas: εἰμί δή πρός ὁ ἐλέγχω εἷς μέν μῆκος · χαλεπός γάρ ἅμα πολύς συνοράω . εἰς δέ ὁ μῆκος ὁ προλέγω στοιχεῖον χράω . εἷς δέ τάχος · ὑστερίζω γάρ ἥσσων προοράω . ἔτι δέ ὀργή καί φιλονικία · ταράσσω γάρ ἥσσων δύναμαι φυλάσσω πᾶς . στοιχεῖον δέ ὁ ὀργή ὁ τε φανερός ἑαυτοῦ ποιέω βούλομαι ἀδικέω καί ὁ παράπαν ἀναισχυντέω . ἔτι ὁ ἐναλλάξ ὁ ἐρώτημα τίθημι , ἐάν τε πρός αὐτός πολύς τις ἔχω λόγος , ἐάν τε καί ὅτι οὕτως καί ὅτι οὐ οὕτως · ἅμα γάρ συμβαίνω ἤ πρός πολύς ἤ πρός ἐναντίος ποιέω ὁ φυλακή . ὅλος δέ πᾶς ὁ πρός ὁ κρύψις λέγω πρότερος χρήσιμος καί πρός ὁ ἀγωνιστικός λόγος · ὁ γάρ κρύψις εἰμί ὁ λανθάνω χάριν , ὁ δέ λανθάνω ὁ ἀπάτη . πρός δέ ὁ ἀνανεύω ὅστις ἄν οἴομαι εἰμί πρός ὁ λόγος , ἐκ ἀπόφασις ἐρωτάω , ὡς ἐναντίος βούλομαι , ἤ καί ἐκ ἴσος ποιέω ὁ ἐρώτησις · ἄδηλος γάρ εἰμί ὁ τίς βούλομαι λαμβάνω ἥσσων δυσκολαίνω . ὅταν τε ἐπί ὁ μέρος δίδωμι τις ὁ κατά ἕκαστος , ἐπάγω ὁ καθόλου πολλάκις οὐ ἐρωτάω , ἀλλά ὡς δίδωμι χράω · ἐνίοτε γάρ οἴομαι καί αὐτός δίδωμι καί ὁ ἀκούω φαίνω διά ὁ ὁ ἐπαγωγή μνεία , ὡς οὐ ἄν ἐρωτάω μάτην . ἐν ὅς τε μή ὄνομα σημαίνω ὁ καθόλου , ἀλλά ὁ ὁμοιότης χράω πρός ὁ συμφέρω · λανθάνω γάρ ὁ ὁμοιότης πολλάκις . πρός τε ὁ λαμβάνω ὁ πρότασις ἐναντίος παραβάλλω χρή πυνθάνομαι . οἷον εἰ δέω λαμβάνω ὅτι δέω πᾶς ὁ πατήρ πείθω , πότερος ἅπας δέω πείθω ὁ γονεύς ἤ πᾶς ἀπειθέω ; καί ὁ πολλάκις πολύς , πότερος πολύς συγχωρέω ἤ ὀλίγος ; μάλα γάρ , εἴπερ ἀνάγκη , δοκέω ἄν εἰμί πολύς · παρατίθημι γάρ ἐγγύς ὁ ἐναντίος , καί μέγας καί μέγας φαίνω καί κακός καί ἀγαθός ὁ ἄνθρωπος . σφόδρα δέ καί πολλάκις ποιέω δοκέω ἐλέγχω ὁ μάλα σοφιστικός συκοφάντημα ὁ ἐρωτάω , ὁ μηδείς συλλογίζομαι μή ἐρώτημα ποιέω ὁ τελευταῖος , ἀλλά συμπεραντικός λέγω , ὡς συλλογίζομαι , οὐ ἄρα ὁ καί ὁ . σοφιστικός δέ καί ὁ κεῖμαι παράδοξος ὁ φαίνω ἀξιόω ἀποκρίνω πρόκειμαι ὁ δοκέω ἐκ ἀρχή , καί ὁ ἐρώτησις ὁ τοιοῦτος οὕτως ποιέω , πότερος σύ δοκέω ; ἀνάγκη γάρ , ἐάν εἰμί ὁ ἐρώτημα ἐκ ὅς ὁ συλλογισμός , ἤ ἔλεγχος ἤ παράδοξος γίγνομαι , δίδωμι μέν ἔλεγχος , μή δίδωμι δέ μηδέ δοκέω φάσκω ἄδοξος , μή δίδωμι δέ δοκέω δέ ὁμολογέω ἐλεγχοειδής . ἔτι καθά καί ἐν ὁ ῥητορικός , καί ἐν ὁ ἐλεγκτικός ὅμοιος ὁ ἐναντίωμα θεωρέω ἤ πρός ὁ ὑπό ἑαυτοῦ λέγω , ἤ πρός ὅς ὁμολογέω καλός λέγω ἤ πράσσω , ἔτι πρός ὁ δοκέω τοιοῦτος ἤ πρός ὁ ὅμοιος ἤ πρός ὁ πολύς ἤ πρός πᾶς . ὥσπερ τε καί ἀποκρίνω πολλάκις , ὅταν ἐλέγχω , ποιέω δισσός , ἐάν μέλλω συμβαίνω ἐλέγχω , καί ἐρωτάω χράω ποτέ οὗτος πρός ὁ ἐνίστημι , ἐάν ὡδί μέν συμβαίνω ὡδί δέ μή , ὅτι οὕτως λαμβάνω , οἷος ὁ Κλεοφῶν ποιέω ἐν ὁ Μανδρόβουλος . δέω δέ καί ἀφίστημι ὁ λόγος ὁ λοιπός ὁ ἐπιχείρημα ἐπιτέμνω , καί ὁ ἀποκρίνω , ἐάν προαισθάνομαι , προενίστημι καί προαγορεύω . ἐπιχειρέω δέ ἐνίοτε καί πρός ἄλλος ὁ λέγω , ἐκεῖνος ἐκλαμβάνω , ἐάν μή πρός ὁ κεῖμαι ἔχω τις ἐπιχειρέω · ὅς ὁ Λυκόφρων ποιέω προβάλλω λύρα ἐγκωμιάζω . πρός δέ ὁ ἀπαιτέω πρός τις ἐπιχειρέω , ἐπειδή δοκέω δέω ἀποδίδωμι ὁ αἰτία , λέγω δέ ἔνιοι εὐφύλακτος ὁ καθόλου συμβαίνω ἐν ὁ ἔλεγχος , λέγω ὁ ἀντίφασις , ὅς τις φημί ἀπόφημι , ἤ ὅς ἀπόφημι φημί , ἀλλά μή ὅτι ὁ ἐναντίος ὁ αὐτός ἐπιστήμη ἤ οὐ ὁ αὐτός . οὐ δέω δέ ὁ συμπέρασμα προτατικός ἐρωτάω · ἔνιοι δέ οὐδέ ἐρωτάω , ἀλλά ὡς ὁμολογέω χράω .