aristoteles-et-corpus-aristotelicum.sophistici-elenchi 6
Ἢ δὴ οὕτως διαιρετέον τοὺς φαινομένους συλλογισμοὺς καὶ ἐλέγχους , ἢ πάντας ἀνακτέον εἰς τὴν τοῦ ἐλέγχου ἄγνοιαν , ἀρχὴν ταύτην ποιησαμένους · ἔστι γὰρ ἅπαντας ἀναλῦσαι τοὺς λεχθέντας τρόπους εἰς τὸν τοῦ ἐλέγχου διορισμόν . Πρῶτον μὲν εἰ ἀσυλλόγιστοι · δεῖ γὰρ ἐκ τῶν κειμένων συμβαίνειν τὸ συμπέρασμα , ὥστε λέγειν ἐξ ἀνάγκης ἀλλὰ μὴ φαίνεσθαι . Ἔπειτα καὶ κατὰ τὰ μέρη τοῦ διορισμοῦ . Τῶν μὲν γὰρ ἐν τῇ λέξει οἱ μέν εἰσι παρὰ τὸ διττόν , οἷον ἥ τε ὁμωνυμία καὶ ὁ λόγος καὶ ἡ ὁμοιοσχημοσύνη ( σύνηθες γὰρ τὸ πάντα ὡς τόδε τι σημαίνειν ) , ἡ δὲ σύνθεσις καὶ διαίρεσις καὶ προσῳδία τῷ μὴ τὸν αὐτὸν εἶναι τὸν λόγον ἢ τοὔνομα διαφέρον . Ἔδει δὲ καὶ τοῦτο , καθάπερ καὶ τὸ πρᾶγμα ταὐτόν , εἰ μέλλει ἔλεγχος ἢ συλλογισμὸς ἔσεσθαι , οἷον εἰ λώπιον , μὴ ἱμάτιον συλλογίσασθαι ἀλλὰ λώπιον . Ἀληθὲς μὲν γὰρ κἀκεῖνο , ἀλλ᾿ οὐ συλλελόγισται , ἀλλ᾿ ἔτι ἐρωτήματος δεῖ , ὅτι ταὐτὸν σημαίνει , πρὸς τὸν ζητοῦντα τὸ διὰ τί . Οἱ δὲ παρὰ τὸ συμβεβηκὸς ὁρισθέντος τοῦ συλλογισμοῦ φανεροὶ γίνονται . Τὸν αὐτὸν γὰρ ὁρισμὸν δεῖ καὶ τοῦ ἐλέγχου γίνεσθαι , πλὴν προσκεῖσθαι τὴν ἀντίφασιν · ὁ γὰρ ἔλεγχος συλλογισμὸς ἀντιφάσεως . Εἰ οὖν μή ἐστι συλλογισμὸς τοῦ συμβεβηκότος , οὐ γίνεται ἔλεγχος . Οὐ γὰρ εἰ τούτων ὄντων ἀνάγκη τόδ᾿ εἶναι , τοῦτο δ᾿ ἐστὶ λευκόν , ἀνάγκη λευκὸν εἶναι διὰ τὸν συλλογισμόν . Οὐδ᾿ εἰ τὸ τρίγωνον δυοῖν ὀρθαῖν ἴσας ἔχει , συμβέβηκε δ᾿ αὐτῷ σχήματι εἶναι ἢ πρώτῳ ἢ ἀρχῇ , ὅτι σχῆμα ἢ ἀρχὴ ἢ πρῶτον τοῦτο . Οὐ γὰρ ᾗ σχῆμα οὐδ᾿ ᾗ πρῶτον , ἀλλ᾿ ᾗ τρίγωνον , ἡ ἀπόδειξις . Ὁμοίως δὲ καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων . Ὥστ᾿ εἰ ὁ ἔλεγχος συλλογισμός τις , οὐκ ἂν εἴη ὁ κατὰ συμβεβηκὸς ἔλεγχος . Ἀλλὰ παρὰ τοῦτο καὶ οἱ τεχνῖται καὶ ὅλως οἱ ἐπιστήμονες ὑπὸ τῶν ἀνεπιστημόνων ἐλέγχονται κατὰ συμβεβηκὸς γὰρ ποιοῦνται τοὺς συλλογισμοὺς πρὸς τοὺς εἰδότας . Οἱ δ᾿ οὐ δυνάμενοι διαιρεῖν ἢ ἐρωτώμενοι διδόασιν ἢ οὐ δόντες οἴονται δεδωκέναι . Οἱ δὲ παρὰ τὸ πῇ καὶ ἁπλῶς , ὅτι οὐ τοῦ αὐτοῦ ἡ κατάφασις καὶ ἡ ἀπόφασις . Τοῦ γὰρ πῇ λευκοῦ τὸ πῇ οὐ λευκόν , τοῦ δ᾿ ἁπλῶς λευκοῦ τὸ ἁπλῶς οὐ λευκὸν ἀπόφασις . Εἰ οὖν δόντος πῇ εἶναι λευκὸν ὡς ἁπλῶς εἰρημένου λαμβάνει , οὐ ποιεῖ ἔλεγχον , φαίνεται δὲ διὰ τὴν ἄγνοιαν τοῦ τί ἐστιν ἔλεγχος . Φανερώτατοι δὲ πάντων οἱ πρότερον λεχθέντες παρὰ τὸν τοῦ ἐλέγχου διορισμόν · διὸ καὶ προσηγορεύθησαν οὕτως · παρὰ γὰρ τοῦ λόγου τὴν ἔλλειψιν ἡ φαντασία γίνεται , καὶ διαιρουμένοις οὕτως κοινὸν ἐπὶ πᾶσι τούτοις θετέον τὴν τοῦ λόγου ἔλλειψιν . Οἵ τε παρὰ τὸ λαμβάνειν τὸ ἐν ἀρχῇ καὶ τὸ ἀναίτιον ὡς αἴτιον τιθέναι δῆλοι διὰ τοῦ ὁρισμοῦ . Δεῖ γὰρ τὸ συμπέρασμα τῷ ταῦτ᾿ εἶναι αἴτια τοῦ συμβαίνειν , ὅπερ οὐκ ἦν ἐν τοῖς ἀναιτίοις · καὶ πάλιν μὴ ἀριθμουμένου τοῦ ἐξ ἀρχῆς , ὅπερ οὐκ ἔχουσιν οἱ παρὰ τὴν αἴτησιν τοῦ ἐν ἀρχῇ . Οἱ δὲ παρὰ τὸ ἑπόμενον μέρος εἰσὶ τοῦ συμβεβηκότος · τὸ γὰρ ἑπόμενον συμβέβηκε , διαφέρει δὲ τοῦ συμβεβηκότος , ὅτι τὸ μὲν συμβεβηκὸς ἔστιν ἐφ᾿ ἑνὸς μόνου λαβεῖν , οἷον ταὐτὸ εἶναι τὸ ξανθὸν καὶ μέλι καὶ τὸ λευκὸν καὶ κύκνον , τὸ δὲ παρεπόμενον ἀεὶ ἐν πλείοσιν · τὰ γὰρ ἑνὶ ταὐτῷ ταὐτὰ καὶ ἀλλήλοις ἀξιοῦμεν εἶναι ταὐτά · διὸ γίνεται παρὰ τὸ ἑπόμενον ἔλεγχος . Ἔστι δ᾿ οὐ πάντως ἀληθές , οἷον ἂν ᾖ λευκὸν κατὰ συμβεβηκός · καὶ γὰρ ἡ χιὼν καὶ ὁ κύκνος τῷ λευκῷ ταὐτόν . Ἢ πάλιν , ὡς ἐν τῷ Μελίσσου λόγῳ , τὸ αὐτὸ εἶναι λαμβάνει τὸ γεγονέναι καὶ ἀρχὴν ἔχειν , ἢ τὸ ἴσοις γίνεσθαι καὶ ταὐτὸ μέγεθος λαμβάνειν . Ὅτι γὰρ τὸ γεγονὸς ἔχει ἀρχήν , καὶ τὸ ἔχον ἀρχὴν γεγονέναι ἀξιοῖ , ὡς ἄμφω ταὐτὰ ὄντα τῷ ἀρχὴν ἔχειν , τό τε γεγονὸς καὶ τὸ πεπερασμένον . Ὁμοίως δὲ καὶ ἐπὶ τῶν ἴσων γινομένων εἰ τὰ τὸ αὐτὸ μέγεθος καὶ ἓν λαμβάνοντα ἴσα γίνεται , καὶ τὰ ἴσα γινόμενα ἓν μέγεθος λαμβάνει . Ὥστε τὸ ἑπόμενον λαμβάνει . Ἐπεὶ οὖν ὁ παρὰ τὸ συμβεβηκὸς ἔλεγχος ἐν τῇ ἀγνοίᾳ τοῦ ἐλέγχου , φανερὸν ὅτι καὶ ὁ παρὰ τὸ ἑπόμενον . Ἐπισκεπτέον δὲ τοῦτο καὶ ἄλλως . Οἱ δὲ παρὰ τὸ τὰ πλείω ἐρωτήματα ἓν ποιεῖν ἐν τῷ μὴ διαρθροῦν ἡμᾶς ἢ μὴ διαιρεῖν τὸν τῆς προτάσεως λόγον . Ἡ γὰρ πρότασίς ἐστιν ἓν καθ᾿ ἑνός . Ὁ γὰρ αὐτὸς ὅρος ἑνὸς μόνου καὶ ἁπλῶς τοῦ πράγματος , οἷον ἀνθρώπου καὶ ἑνὸς μόνου ἀνθρώπου · ὁμοίως δὲ καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων . Εἰ οὖν μία πρότασις ἡ ἓν καθ᾿ ἑνὸς ἀξιοῦσα , καὶ ἁπλῶς ἔσται πρότασις ἡ τοιαύτη ἐρώτησις . Ἐπεὶ δ᾿ ὁ συλλογισμὸς ἐκ προτάσεων , ὁ δ᾿ ἔλεγχος συλλογισμός , καὶ ὁ ἔλεγχος ἔσται ἐκ προτάσεων . Εἰ οὖν ἡ πρότασις ἓν καθ᾿ ἑνός , φανερὸν ὅτι καὶ οὗτος ἐν τῇ τοῦ ἐλέγχου ἀγνοίᾳ · φαίνεται γὰρ εἶναι πρότασις ἡ οὐκ οὖσα πρότασις . Εἰ μὲν οὖν δέδωκεν ἀπόκρισιν ὡς πρὸς μίαν ἐρώτησιν , ἔσται ἔλεγχος , εἰ δὲ μὴ δέδωκεν ἀλλὰ φαίνεται , φαινόμενος ἔλεγχος . Ὥστε πάντες οἱ τόποι πίπτουσιν εἰς τὴν τοῦ ἐλέγχου ἄγνοιαν , οἱ μὲν οὖν παρὰ τὴν λέξιν , ὅτι φαινομένη ἀντίφασις , ὅπερ ἦν ἴδιον τοῦ ἐλέγχου , οἱ δ᾿ ἄλλοι παρὰ τὸν τοῦ συλλογισμοῦ ὅρον .
Lemmas: ἤ δή οὕτως διαιρετέον ὁ φαίνω συλλογισμός καί ἔλεγχος , ἤ πᾶς ἀνακτέον εἰς ὁ ὁ ἔλεγχος ἄγνοια , ἀρχή οὗτος ποιέω · εἰμί γάρ ἅπας ἀναλύω ὁ λέγω τρόπος εἰς ὁ ὁ ἔλεγχος διορισμός . πρῶτος μέν εἰ ἀσυλλόγιστος · δέω γάρ ἐκ ὁ κεῖμαι συμβαίνω ὁ συμπέρασμα , ὥστε λέγω ἐκ ἀνάγκη ἀλλά μή φαίνω . ἔπειτα καί κατά ὁ μέρος ὁ διορισμός . ὁ μέν γάρ ἐν ὁ λέξις ὁ μέν εἰμί παρά ὁ δισσός , οἷος ὁ τε ὁμωνυμία καί ὁ λόγος καί ὁ ὁμοιοσχημοσύνη ( συνήθης γάρ ὁ πᾶς ὡς ὅδε τις σημαίνω ) , ὁ δέ σύνθεσις καί διαίρεσις καί προσῳδία ὁ μή ὁ αὐτός εἰμί ὁ λόγος ἤ ὄνομα διαφέρω . δέω δέ καί οὗτος , καθά καί ὁ πρᾶγμα αὐτός , εἰ μέλλω ἔλεγχος ἤ συλλογισμός εἰμί , οἷος εἰ λώπιον , μή ἱμάτιον συλλογίζομαι ἀλλά λώπιον . ἀληθής μέν γάρ ἐκεῖνος , ἀλλά οὐ συλλογίζομαι , ἀλλά ἔτι ἐρώτημα δέω , ὅτι αὐτός σημαίνω , πρός ὁ ζητέω ὁ διά τίς . ὁ δέ παρά ὁ συμβαίνω ὁρίζω ὁ συλλογισμός φανερός γίγνομαι . ὁ αὐτός γάρ ὁρισμός δέω καί ὁ ἔλεγχος γίγνομαι , πλήν πρόσκειμαι ὁ ἀντίφασις · ὁ γάρ ἔλεγχος συλλογισμός ἀντίφασις . εἰ οὖν μή εἰμί συλλογισμός ὁ συμβαίνω , οὐ γίγνομαι ἔλεγχος . οὐ γάρ εἰ οὗτος εἰμί ἀνάγκη ὅδε εἰμί , οὗτος δέ εἰμί λευκός , ἀνάγκη λευκός εἰμί διά ὁ συλλογισμός . οὐδέ εἰ ὁ τρίγωνος δύο ὀρθός ἴσος ἔχω , συμβαίνω δέ αὐτός σχῆμα εἰμί ἤ πρῶτος ἤ ἀρχή , ὅτι σχῆμα ἤ ἀρχή ἤ πρῶτος οὗτος . οὐ γάρ ᾗ σχῆμα οὐδέ ᾗ πρῶτος , ἀλλά ᾗ τρίγωνος , ὁ ἀπόδειξις . ὅμοιος δέ καί ἐπί ὁ ἄλλος . ὥστε εἰ ὁ ἔλεγχος συλλογισμός τις , οὐ ἄν εἰμί ὁ κατά συμβαίνω ἔλεγχος . ἀλλά παρά οὗτος καί ὁ τεχνίτης καί ὅλος ὁ ἐπιστήμων ὑπό ὁ ἀνεπιστήμων ἐλέγχω κατά συμβαίνω γάρ ποιέω ὁ συλλογισμός πρός ὁ οἶδα . ὁ δέ οὐ δύναμαι διαιρέω ἤ ἐρωτάω δίδωμι ἤ οὐ δίδωμι οἴομαι δίδωμι . ὁ δέ παρά ὁ πῇ καί ἁπλῶς , ὅτι οὐ ὁ αὐτός ὁ κατάφασις καί ὁ ἀπόφασις . ὁ γάρ πῇ λευκός ὁ πῇ οὐ λευκός , ὁ δέ ἁπλῶς λευκός ὁ ἁπλῶς οὐ λευκός ἀπόφασις . εἰ οὖν δίδωμι πῇ εἰμί λευκός ὡς ἁπλῶς λέγω λαμβάνω , οὐ ποιέω ἔλεγχος , φαίνω δέ διά ὁ ἄγνοια ὁ τίς εἰμί ἔλεγχος . φανερός δέ πᾶς ὁ πρότερος λέγω παρά ὁ ὁ ἔλεγχος διορισμός · διό καί προσαγορεύω οὕτως · παρά γάρ ὁ λόγος ὁ ἔλλειψις ὁ φαντασία γίγνομαι , καί διαιρέω οὕτως κοινός ἐπί πᾶς οὗτος τίθημι ὁ ὁ λόγος ἔλλειψις . ὁ τε παρά ὁ λαμβάνω ὁ ἐν ἀρχή καί ὁ ἀναίτιος ὡς αἴτιος τίθημι δῆλος διά ὁ ὁρισμός . δέω γάρ ὁ συμπέρασμα ὁ οὗτος εἰμί αἴτιος ὁ συμβαίνω , ὅς οὐ εἰμί ἐν ὁ ἀναίτιος · καί πάλιν μή ἀριθμέω ὁ ἐκ ἀρχή , ὅς οὐ ἔχω ὁ παρά ὁ αἴτησις ὁ ἐν ἀρχή . ὁ δέ παρά ὁ ἕπομαι μέρος εἰμί ὁ συμβαίνω · ὁ γάρ ἕπομαι συμβαίνω , διαφέρω δέ ὁ συμβαίνω , ὅτι ὁ μέν συμβαίνω εἰμί ἐπί εἷς μόνος λαμβάνω , οἷος αὐτός εἰμί ὁ ξανθός καί μέλι καί ὁ λευκός καί κύκνος , ὁ δέ παρέπομαι ἀεί ἐν πολύς · ὁ γάρ εἷς αὐτός αὐτός καί ἀλλήλων ἀξιόω εἰμί αὐτός · διό γίγνομαι παρά ὁ ἕπομαι ἔλεγχος . εἰμί δέ οὐ πάντως ἀληθής , οἷος ἄν εἰμί λευκός κατά συμβαίνω · καί γάρ ὁ χιών καί ὁ κύκνος ὁ λευκός αὐτός . ἤ πάλιν , ὡς ἐν ὁ Μέλισσος λόγος , ὁ αὐτός εἰμί λαμβάνω ὁ γίγνομαι καί ἀρχή ἔχω , ἤ ὁ ἴσος γίγνομαι καί αὐτός μέγεθος λαμβάνω . ὅτι γάρ ὁ γίγνομαι ἔχω ἀρχή , καί ὁ ἔχω ἀρχή γίγνομαι ἀξιόω , ὡς ἄμφω αὐτός εἰμί ὁ ἀρχή ἔχω , ὁ τε γίγνομαι καί ὁ περαίνω . ὅμοιος δέ καί ἐπί ὁ ἴσος γίγνομαι εἰ ὁ ὁ αὐτός μέγεθος καί εἷς λαμβάνω ἴσος γίγνομαι , καί ὁ ἴσος γίγνομαι εἷς μέγεθος λαμβάνω . ὥστε ὁ ἕπομαι λαμβάνω . ἐπεί οὖν ὁ παρά ὁ συμβαίνω ἔλεγχος ἐν ὁ ἄγνοια ὁ ἔλεγχος , φανερός ὅτι καί ὁ παρά ὁ ἕπομαι . ἐπισκοπέω δέ οὗτος καί ἄλλος . ὁ δέ παρά ὁ ὁ πολύς ἐρώτημα εἷς ποιέω ἐν ὁ μή διαρθρόω ἐγώ ἤ μή διαιρέω ὁ ὁ πρότασις λόγος . ὁ γάρ πρότασις εἰμί εἷς κατά εἷς . ὁ γάρ αὐτός ὅρος εἷς μόνος καί ἁπλῶς ὁ πρᾶγμα , οἷος ἄνθρωπος καί εἷς μόνος ἄνθρωπος · ὅμοιος δέ καί ἐπί ὁ ἄλλος . εἰ οὖν εἷς πρότασις ὁ εἷς κατά εἷς ἀξιόω , καί ἁπλῶς εἰμί πρότασις ὁ τοιοῦτος ἐρώτησις . ἐπεί δέ ὁ συλλογισμός ἐκ πρότασις , ὁ δέ ἔλεγχος συλλογισμός , καί ὁ ἔλεγχος εἰμί ἐκ πρότασις . εἰ οὖν ὁ πρότασις εἷς κατά εἷς , φανερός ὅτι καί οὗτος ἐν ὁ ὁ ἔλεγχος ἄγνοια · φαίνω γάρ εἰμί πρότασις ὁ οὐ εἰμί πρότασις . εἰ μέν οὖν δίδωμι ἀπόκρισις ὡς πρός εἷς ἐρώτησις , εἰμί ἔλεγχος , εἰ δέ μή δίδωμι ἀλλά φαίνω , φαίνω ἔλεγχος . ὥστε πᾶς ὁ τόπος πίπτω εἰς ὁ ὁ ἔλεγχος ἄγνοια , ὁ μέν οὖν παρά ὁ λέξις , ὅτι φαίνω ἀντίφασις , ὅς εἰμί ἴδιος ὁ ἔλεγχος , ὁ δέ ἄλλος παρά ὁ ὁ συλλογισμός ὅρος .