aristoteles-et-corpus-aristotelicum.sophistici-elenchi 11
Ἔτι τὸ φάναι ἢ ἀποφάναι ἀξιοῦν οὐ δεικνύντος ἐστίν , ἀλλὰ πεῖραν λαμβάνοντος . Ἡ γὰρ πειραστική ἐστι διαλεκτική τις καὶ θεωρεῖ οὐ τὸν εἰδότα ἀλλὰ τὸν ἀγνοοῦντα καὶ προσποιούμενον . Ὁ μὲν οὖν κατὰ τὸ πρᾶγμα θεωρῶν τὰ κοινὰ διαλεκτικός , ὁ δὲ τοῦτο φαινομένως ποιῶν σοφιστικός . Καὶ συλλογισμὸς ἐριστικὸς καὶ σοφιστικός ἐστιν εἷς μὲν ὁ φαινόμενος συλλογισμός , περὶ ὧν ἡ διαλεκτικὴ πειραστική ἐστι , κἂν ἀληθὲς τὸ συμπέρασμα ᾖ · τοῦ γὰρ διὰ τί ἀπατητικός ἐστι · καὶ ὅσοι μὴ ὄντες κατὰ τὴν ἑκάστου μέθοδον παραλογισμοὶ δοκοῦσιν εἶναι κατὰ τὴν τέχνην . Τὰ γὰρ ψευδογραφήματα οὐκ ἐριστικά ( κατὰ γὰρ τὰ ὑπὸ τὴν τέχνην οἱ παραλογισμοί ) , οὐδέ γ᾿ εἴ τί ἐστι ψευδογράφημα περὶ ἀληθές , οἷον τὸ Ἱπποκράτους ἢ ὁ τετραγωνισμὸς ὁ διὰ τῶν μηνίσκων . Ἀλλ᾿ ὡς Βρύσων ἐτετραγώνιζε τὸν κύκλον , εἰ καὶ τετραγωνίζεται ὁ κύκλος , ἀλλ᾿ ὅτι οὐ κατὰ τὸ πρᾶγμα , διὰ τοῦτο σοφιστικός . Ὥστε ὅ τε περὶ τῶνδε φαινόμενος συλλογισμὸς ἐριστικὸς λόγος , καὶ ὁ κατὰ τὸ πρᾶγμα φαινόμενος συλλογισμός , κἂν ᾖ συλλογισμός , ἐριστικὸς λόγος · φαινόμενος γάρ ἐστι κατὰ τὸ πρᾶγμα , ὥστ᾿ ἀπατητικὸς καὶ ἄδικος . Ὥσπερ γὰρ ἡ ἐν ἀγῶνι ἀδικία εἶδός τι ἔχει καὶ ἔστιν ἀδικομαχία τις , οὕτως ἐν ἀντιλογίᾳ ἀδικομαχία ἡ ἐριστική ἐστιν · ἐκεῖ τε γὰρ οἱ πάντως νικᾶν προαιρούμενοι πάντων ἅπτονται καὶ ἐνταῦθα οἱ ἐριστικοί . Οἱ μὲν οὖν τῆς νίκης αὐτῆς χάριν τοιοῦτοι ἐριστικοὶ ἄνθρωποι καὶ φιλέριδες δοκοῦσιν εἶναι , οἱ δὲ δόξης χάριν τῆς εἰς χρηματισμὸν σοφιστικοί · ἡ γὰρ σοφιστική ἐστιν , ὥσπερ εἴπομεν , χρηματιστική τις ἀπὸ σοφίας φαινομένης , διὸ φαινομένης ἀποδείξεως ἐφίενται . Καὶ τῶν λόγων τῶν αὐτῶν μέν εἰσιν οἱ φιλέριδες καὶ σοφισταί , ἀλλ᾿ οὐ τῶν αὐτῶν ἕνεκεν . Καὶ λόγος ὁ αὐτὸς μὲν ἔσται σοφιστικὸς καὶ ἐριστικός , ἀλλ᾿ οὐ κατὰ ταὐτόν , ἄλλ᾿ ᾗ μὲν νίκης φαινομένης , ἐριστικός , ᾗ δὲ σοφίας , σοφιστικός · καὶ γὰρ ἡ σοφιστική ἐστι φαινομένη σοφία τις ἀλλ᾿ οὐκ οὖσα . Ὁ δ᾿ ἐριστικός ἐστί πως οὕτως ἔχων πρὸς τὸν διαλεκτικὸν ὡς ὁ ψευδογράφος πρὸς τὸν γεωμετρικόν · ἐκ γὰρ τῶν αὐτῶν τῇ διαλεκτικῇ παραλογίζεται καὶ ὁ ψευδογράφος τὸν γεωμέτρην . Ἀλλ᾿ ὁ μὲν οὐκ ἐριστικός , ὅτι ἐκ τῶν ἀρχῶν καὶ συμπερασμάτων τῶν ὑπὸ τὴν τέχνην ψευδογραφεῖ · ὁ δ᾿ ὑπὸ τὴν διαλεκτικὴν περὶ μὲν τἆλλα ὅτι ἐριστικός ἐσται δῆλον . Οἷον ὁ τετραγωνισμὸς ὁ μὲν διὰ τῶν μηνίσκων οὐκ ἐριστικός , ὁ δὲ Βρύσωνος ἐριστικός · καὶ τὸν μὲν οὐκ ἔστι μετενεγκεῖν ἀλλ᾿ ἢ πρὸς γεωμετρίαν μόνον διὰ τὸ ἐκ τῶν ἰδίων εἶναι ἀρχῶν , τὸν δὲ πρὸς πολλούς , ὅσοι μὴ ἴσασι τὸ δυνατὸν ἐκ ἑκάστῳ καὶ τὸ ἀδύνατον · ἁρμόσει γάρ . Ἢ ὡς Ἀντιφῶν ἐτετραγώνιζεν . Ἢ εἴ τις μὴ φαίη βέλτιον εἶναι ἀπὸ δείπνου περιπατεῖν διὰ τὸν Ζήνωνος λόγον , οὐκ ἰατρικός · κοινὸς γάρ . Εἰ μὲν οὖν πάντῃ ὁμοίως εἶχεν ὁ ἐριστικὸς πρὸς τὸν διαλεκτικὸν τῷ ψευδογράφῳ πρὸς τὸν γεωμέτρην , οὐκ ἂν ἦν περὶ ἐκείνων ἐριστικός . Νῦν δ᾿ οὐκ ἔστιν ὁ διαλεκτικὸς περὶ γένος τι ὡρισμένον , οὐδὲ δεικτικὸς οὐδενός , οὐδὲ τοιοῦτος οἷος ὁ καθόλου . Οὔτε γάρ ἐστιν ἅπαντα ἐν ἑνί τινι γένει , οὔτε εἰ εἴη , οἷόν τε ὑπὸ τὰς αὐτὰς ἀρχὰς εἶναι τὰ ὄντα . Ὥστ᾿ οὐδεμία τέχνη τῶν δεικνυουσῶν τινὰ φύσιν ἐρωτητική ἐστιν · οὐ γὰρ ἔξεστιν ὁποτερονοῦν τῶν μορίων δοῦναι · συλλογισμὸς γὰρ οὐ γίνεται ἐξ ἀμφοῖον . Ἡ δὲ διαλεκτικὴ ἐρωτητική ἐστιν . Εἰ δ᾿ ἐδείκνυεν , εἰ καὶ μὴ πάντα , ἀλλὰ τά γε πρῶτα καὶ τὰς οἰκείας ἀρχὰς οὐκ ἂν ἠρώτα . Μὴ διδόντας γὰρ οὐκ ἂν ἔτι εἶχεν ἐξ ὧν ἔτι διαλέξεται πρὸς τὴν ἔνστασιν . Ἡ δ᾿ αὐτὴν καὶ πειραστική . Οὐδὲ γὰρ ἡ πειραστικὴ τοιαύτη ἐστὶν οἵα ἡ γεωμετρία , ἀλλ᾿ ἣν ἂν ἔχοι καὶ μὴ εἰδώς τις . Ἔξεστι γὰρ πεῖραν λαβεῖν καὶ τὸν μὴ εἰδότα τὸ πρᾶγμα τοῦ μὴ εἰδότος , εἴπερ καὶ δίδωσιν οὐκ ἐξ ὧν οἶδεν οὐδ᾿ ἐκ τῶν ἰδίων , ἀλλ᾿ ἐκ τῶν ἑπομένων , ὅσα τοιαῦτά ἐστιν ἃ εἰδότα μὲν οὐδὲν κωλύει μὴ εἰδέναι τὴν τέχνην , μὴ εἰδότα δ᾿ ἀνάγκη ἀγνοεῖν . Ὥστε φανερὸν ὅτι οὐδενὸς ὡρισμένου ἡ πειραστικὴ ἐπιστήμη ἐστίν . Διὸ καὶ περὶ πάντων ἐστί · πᾶσαι γὰρ αἱ τέχναι χρῶνται καὶ κοινοῖς τισίν . Διὸ πάντες καὶ οἱ ἰδιῶται τρόπον τινὰ χρῶνται τῇ διαλεκτικῇ καὶ πειραστικῇ · πάντες γὰρ μέχρι τινὸς ἐγχειροῦσιν ἀνακρίνειν τοὺς ἐπαγγελλομένους . Ταῦτα δ᾿ ἐστὶ τὰ κοινά · ταῦτα γὰρ οὐδὲν ἧττον ἴσασιν αὐτοί , κἂν δοκῶσι λίαν ἔξω λέγειν . Ἐλέγχουσιν οὖν ἅπαντες · ἀτέχνως γὰρ μετέχουσι τούτου οὗ ἐντέχνως ἡ διαλεκτική ἐστι , καὶ ὁ τέχνῃ συλλογιστικῇ πειραστικὸς διαλεκτικός . Ἐπεὶ δ᾿ ἐστὶ πολλὰ μὲν ταῦτα καὶ κατὰ πάντων , οὐ τοιαῦτα δ᾿ ὥστε φύσιν τινὰ εἶναι καὶ γένος , ἀλλ᾿ οἷον αἱ ἀποφάσεις , τὰ δ᾿ οὐ τοιαῦτα ἀλλὰ ἴδια , ἔστιν ἐκ τούτων περὶ ἁπάντων πεῖραν λαμβάνειν , καὶ εἶναι τέχνην τινά , καὶ μὴ τοιαύτην εἶναι οἷαι αἱ δεικνύουσαι . Διόπερ ὁ ἐριστικὸς οὐκ ἔστιν οὕτως ἔχων πάντῃ ὡς ὁ ψευδογράφος · οὐ γὰρ ἔσται παραλογιστικὸς ἐξ ὡρισμένου τινὸς γένους ἀρχῶν , ἀλλὰ περὶ πᾶν γένος ἔσται ὁ ἐριστικός . Τρόποι μὲν οὖν εἰσὶν οὗτοι τῶν σοφιστικῶν ἐλέγχων · ὅτι δ᾿ ἐστὶ τοῦ διαλεκτικοῦ τὸ θεωρῆσαι περὶ τούτων καὶ δύνασθαι ταῦτα ποιεῖν , οὐ χαλεπὸν ἰδεῖν · ἡ γὰρ περὶ τὰς προτάσεις μέθοδος ἅπασαν ἔχει ταύτην τὴν θεωρίαν .
Lemmas: ἔτι ὁ φημί ἤ ἀπόφημι ἀξιόω οὐ δείκνυμι εἰμί , ἀλλά πεῖρα λαμβάνω . ὁ γάρ πειραστικός εἰμί διαλεκτικός τις καί θεωρέω οὐ ὁ οἶδα ἀλλά ὁ ἀγνοέω καί προσποιέω . ὁ μέν οὖν κατά ὁ πρᾶγμα θεωρέω ὁ κοινός διαλεκτικός , ὁ δέ οὗτος φαινομένως ποιέω σοφιστικός . καί συλλογισμός ἐριστικός καί σοφιστικός εἰμί εἷς μέν ὁ φαίνω συλλογισμός , περί ὅς ὁ διαλεκτικός πειραστικός εἰμί , ἐάν ἀληθής ὁ συμπέρασμα εἰμί · ὁ γάρ διά τίς ἀπατητικός εἰμί · καί ὅσος μή εἰμί κατά ὁ ἕκαστος μέθοδος παραλογισμός δοκέω εἰμί κατά ὁ τέχνη . ὁ γάρ ψευδογράφημα οὐ ἐριστικός ( κατά γάρ ὁ ὑπό ὁ τέχνη ὁ παραλογισμός ) , οὐδέ γε εἰ τις εἰμί ψευδογράφημα περί ἀληθής , οἷος ὁ Ἱπποκράτης ἤ ὁ τετραγωνισμός ὁ διά ὁ μηνίσκος . ἀλλά ὡς Βρύσων τετραγωνίζω ὁ κύκλος , εἰ καί τετραγωνίζω ὁ κύκλος , ἀλλά ὅτι οὐ κατά ὁ πρᾶγμα , διά οὗτος σοφιστικός . ὥστε ὁ τε περί ὅδε φαίνω συλλογισμός ἐριστικός λόγος , καί ὁ κατά ὁ πρᾶγμα φαίνω συλλογισμός , ἐάν εἰμί συλλογισμός , ἐριστικός λόγος · φαίνω γάρ εἰμί κατά ὁ πρᾶγμα , ὥστε ἀπατητικός καί ἄδικος . ὥσπερ γάρ ὁ ἐν ἀγών ἀδικία εἶδος τις ἔχω καί εἰμί ἀδικομαχία τις , οὕτως ἐν ἀντιλογία ἀδικομαχία ὁ ἐριστικός εἰμί · ἐκεῖ τε γάρ ὁ πάντως νικάω προαιρέω πᾶς ἅπτω καί ἐνταῦθα ὁ ἐριστικός . ὁ μέν οὖν ὁ νίκη αὐτός χάριν τοιοῦτος ἐριστικός ἄνθρωπος καί φίλερις δοκέω εἰμί , ὁ δέ δόξα χάριν ὁ εἰς χρηματισμός σοφιστικός · ὁ γάρ σοφιστικός εἰμί , ὥσπερ λέγω , χρηματιστικός τις ἀπό σοφία φαίνω , διό φαίνω ἀπόδειξις ἐφίημι . καί ὁ λόγος ὁ αὐτός μέν εἰμί ὁ φίλερις καί σοφιστής , ἀλλά οὐ ὁ αὐτός ἕνεκα . καί λόγος ὁ αὐτός μέν εἰμί σοφιστικός καί ἐριστικός , ἀλλά οὐ κατά αὐτός , ἄλλος ᾗ μέν νίκη φαίνω , ἐριστικός , ᾗ δέ σοφία , σοφιστικός · καί γάρ ὁ σοφιστικός εἰμί φαίνω σοφία τις ἀλλά οὐ εἰμί . ὁ δέ ἐριστικός εἰμί πως οὕτως ἔχω πρός ὁ διαλεκτικός ὡς ὁ ψευδογράφος πρός ὁ γεωμετρικός · ἐκ γάρ ὁ αὐτός ὁ διαλεκτικός παραλογίζομαι καί ὁ ψευδογράφος ὁ γεωμέτρης . ἀλλά ὁ μέν οὐ ἐριστικός , ὅτι ἐκ ὁ ἀρχή καί συμπέρασμα ὁ ὑπό ὁ τέχνη ψευδογραφέω · ὁ δέ ὑπό ὁ διαλεκτικός περί μέν ἄλλος ὅτι ἐριστικός εἰμαι δῆλος . οἷος ὁ τετραγωνισμός ὁ μέν διά ὁ μηνίσκος οὐ ἐριστικός , ὁ δέ Βρύσων ἐριστικός · καί ὁ μέν οὐ εἰμί μεταφέρω ἀλλά ἤ πρός γεωμετρία μόνος διά ὁ ἐκ ὁ ἴδιος εἰμί ἀρχή , ὁ δέ πρός πολύς , ὅσος μή οἶδα ὁ δυνατός ἐκ ἕκαστος καί ὁ ἀδύνατος · ἁρμόζω γάρ . ἤ ὡς Ἀντιφῶν τετραγωνίζω . ἤ εἰ τις μή φημί ἀγαθός εἰμί ἀπό δεῖπνον περιπατέω διά ὁ Ζήνων λόγος , οὐ ἰατρικός · κοινός γάρ . εἰ μέν οὖν πάντῃ ὅμοιος ἔχω ὁ ἐριστικός πρός ὁ διαλεκτικός ὁ ψευδόγραφος πρός ὁ γεωμέτρης , οὐ ἄν εἰμί περί ἐκεῖνος ἐριστικός . νῦν δέ οὐ εἰμί ὁ διαλεκτικός περί γένος τις ὁρίζω , οὐδέ δεικτικός οὐδείς , οὐδέ τοιοῦτος οἷος ὁ καθόλου . οὔτε γάρ εἰμί ἅπας ἐν εἷς τις γένος , οὔτε εἰ εἰμί , οἷος τε ὑπό ὁ αὐτός ἀρχή εἰμί ὁ εἰμί . ὥστε οὐδείς τέχνη ὁ δείκνυμι τις φύσις ἐρωτητικός εἰμί · οὐ γάρ ἔξεστι ὁπότερος ὁ μόριον δίδωμι · συλλογισμός γάρ οὐ γίγνομαι ἐκ ἀμφοῖον . ὁ δέ διαλεκτικός ἐρωτητικός εἰμί . εἰ δέ δείκνυμι , εἰ καί μή πᾶς , ἀλλά ὁ γε πρῶτος καί ὁ οἰκεῖος ἀρχή οὐ ἄν ἐρωτάω . μή δίδωμι γάρ οὐ ἄν ἔτι ἔχω ἐκ ὅς ἔτι διαλέγω πρός ὁ ἔνστασις . ὁ δέ αὐτός καί πειραστικός . οὐδέ γάρ ὁ πειραστικός τοιοῦτος εἰμί οἷος ὁ γεωμετρία , ἀλλά ὅς ἄν ἔχω καί μή οἶδα τις . ἔξεστι γάρ πεῖρα λαμβάνω καί ὁ μή οἶδα ὁ πρᾶγμα ὁ μή οἶδα , εἴπερ καί δίδωμι οὐ ἐκ ὅς οἶδα οὐδέ ἐκ ὁ ἴδιος , ἀλλά ἐκ ὁ ἕπομαι , ὅσος τοιοῦτος εἰμί ὅς οἶδα μέν οὐδείς κωλύω μή οἶδα ὁ τέχνη , μή οἶδα δέ ἀνάγκη ἀγνοέω . ὥστε φανερός ὅτι οὐδείς ὁρίζω ὁ πειραστικός ἐπιστήμη εἰμί . διό καί περί πᾶς εἰμί · πᾶς γάρ ὁ τέχνη χράω καί κοινός τις . διό πᾶς καί ὁ ἰδιώτης τρόπος τις χράω ὁ διαλεκτικός καί πειραστικός · πᾶς γάρ μέχρι τις ἐγχειρέω ἀνακρίνω ὁ ἐπαγγέλλω . οὗτος δέ εἰμί ὁ κοινός · οὗτος γάρ οὐδείς ἥσσων οἶδα αὐτός , ἐάν δοκέω λίαν ἔξω λέγω . ἐλέγχω οὖν ἅπας · ἄτεχνος γάρ μετέχω οὗτος ὅς ἔντεχνος ὁ διαλεκτικός εἰμί , καί ὁ τέχνη συλλογιστικός πειραστικός διαλεκτικός . ἐπεί δέ εἰμί πολύς μέν οὗτος καί κατά πᾶς , οὐ τοιοῦτος δέ ὥστε φύσις τις εἰμί καί γένος , ἀλλά οἷος ὁ ἀπόφασις , ὁ δέ οὐ τοιοῦτος ἀλλά ἴδιος , εἰμί ἐκ οὗτος περί ἅπας πεῖρα λαμβάνω , καί εἰμί τέχνη τις , καί μή τοιοῦτος εἰμί οἷος ὁ δείκνυμι . διόπερ ὁ ἐριστικός οὐ εἰμί οὕτως ἔχω πάντῃ ὡς ὁ ψευδογράφος · οὐ γάρ εἰμί παραλογιστικός ἐκ ὁρίζω τις γένος ἀρχή , ἀλλά περί πᾶς γένος εἰμί ὁ ἐριστικός . τρόπος μέν οὖν εἰμί οὗτος ὁ σοφιστικός ἔλεγχος · ὅτι δέ εἰμί ὁ διαλεκτικός ὁ θεωρέω περί οὗτος καί δύναμαι οὗτος ποιέω , οὐ χαλεπός ὁράω · ὁ γάρ περί ὁ πρότασις μέθοδος ἅπας ἔχω οὗτος ὁ θεωρία .