aristoteles-et-corpus-aristotelicum.problemata 16.8
Τῶν περὶ τὴν κλεψύδραν συμβαινόντων τὸ μὲν ὅλον ἔοικεν αἴτιον εἶναι καθάπερ Ἀναξαγόρας λέγει · ὁ γὰρ ἀήρ ἐστιν αἴτιος , ἐναπολαμβανόμενος ἐν αὐτῇ , τοῦ μὴ εἰσιέναι τὸ ὕδωρ ἐπιληφθέντος τοῦ αὐλοῦ . οὐ μὴν ἀπλῶς γε αἴτιος κἂν γάρ τις αὐτὴν πλαγίαν ἐνῇ εἰς τὸ ὕδωρ , ἐπιλαβὼν τὸν αὐλόν , εἴσεισι τὸ ὕδωρ . διόπερ οὐ λέγεται ὑπ’ αὐτοῦ ἱκανῶς ᾗ αἴτιόν ἐστιν . ἔστι δὲ αἴτιον μέν , καθάπερ εἴρηται , ὁ ἀήρ · οὗτος δὲ ὠθούμενός τε καὶ καθ’ ἑαυτὸν φερόμενος καὶ μὴ βιαζόμενος ἐπ’ εὐθείας πέφυκεν φέρεσθαι , καθάπερ καὶ ἄλλα στοιχεῖα . πλαγίας μὲν οὖν βαφείσης τῆς κλεψύδρας , διὰ τῶν ἐναντίων τοῖς ἐν τῷ ὕδατι τρυπημάτων ἐπ’ εὐθείας μένων ὑπὸ τοῦ ὕδατος ἐξέρχεται , ὑποχωροῦντος δὲ αὐτοῦ τὸ ὕδωρ εἰσέρχεται · ὀρθῆς δὲ εἰς τὸ ὕδωρ βαφείσης τῆς κλεψύδρας , οὐ δυνάμενος πρὸς ὀρθὴν ὑποχωρεῖν διὰ τὸ πεφρᾶχθαι τὰ ἄνω , μένει περὶ τὰ πρῶτα τρυπήματα · ἄττεσθαι γὰρ εἰς αὐτὸν οὐ πέφυκεν . σημεῖον δ’ ἐστὶ τοῦ εἴργειν δύνασθαι τὸ ὕδωρ ἀκινητίζοντα τὸν ἀέρα τὸ ἐπ’ αὐτῆς γινόμενον τῆς κλεψύδρας . ἐὰν γάρ τις αὐτῆς αὐτὴν τὴν κωδίαν ἐμπλήσας ὕδατος , ἐπιλαβὼν τὸν αὐλόν , καταστρέψῃ ἐπὶ τὸν αὐλόν , οὐ φέρεται τὸ ὕδωρ διὰ τοῦ αὐλοῦ ἐπὶ στόμα . ἀνοιχθέντος δὲ τοῦ στόματος οὐκ εὐθὺς ἐκρεῖ κατὰ τὸν αὐλόν , ἀλλὰ μικροτέρῳ ὕστερον , ὡς οὐκ ὂν ἐπὶ τῷ στόματι τοῦ αὐλοῦ , ἀλλ’ ὕστερον διὰ τούτου φερόμενον ἀνοιχθέντος . πλήρους τε καὶ ὀρθῆς οὔσης τῆς κλεψύδρας , ἀνοιχθέντος τοῦ αὐλοῦ εὐθὺς ῥεῖ διὰ τοῦ ἠθμοῦ , διὰ τὸ ἐκείνου μὲν ἅπτεσθαι , τῶν δὲ ἄκρων τοῦ αὐλοῦ μὴ ἅπτεσθαι . οὐκ εἰσέρχεται μὲν οὖν τὸ ὕδωρ εἰς τὴν κλεψύδραν διὰ τὴν προειρημένην αἰτίαν , ἐξέρχεται δὲ ἀνοιχθέντος τοῦ αὐλοῦ διὰ τὸ τὸν ἐν αὐτῷ ἀέρα κινούμενον ἄνω καὶ κάτω πολλὴν κένωσιν ποιεῖν τοῦ ἐν τῇ κλεψύδρᾳ ὕδατος . ὠθούμενον δὲ κάτω καὶ αὐτὸ ῥέπον εἰς αὐτὸ εἰκότως ἐκρεῖ , βιαζόμενον τὸν ἐκτὸς τῆς κλεψύδρας ἀέρα κινούμενόν τε καὶ ὄντα ἴσον τῇ δυνάμει τῷ ἐπωθοῦντι αὐτὸν ἀέρι , τῇ δὲ ἀντερείσει ἀσθενέστερον ἐκείνου διὰ τὸ διὰ στενοῦ αὐτὸν τοῦ αὐλοῦ ῥέοντα θᾶττον καὶ σφοδρότερον ῥεῖν , καὶ προσπίπτειν τῷ ὕδατι . τοῦ δέ , πωμασθέντος τοῦ αὐλοῦ , μὴ συρρεῖν τὸ ὕδωρ αἴτιον , ὅτι τὸ ὕδωρ εἰσιὸν εἰς τὴν κλεψύδραν ἐξωθεῖ βίᾳ τὸν ἀέρα ἐξ αὐτῆς . σημεῖον δέ ἐστι τὸ γινόμενον ἐν ταύτῃ πνεῦμα καὶ ἐρυγμός . εἰσιόντος δὲ τοῦ ὕδατος , βίᾳ ὠθοῦν συνεισπίπτει εἰς τὸν αὐλὸν αὐτοῦ , καθάπερ τὰ ἐκπιεστὰ ξύλα ἢ χαλκὸς τῇ διαιρέσει πιεζόμενος , μένει ἄνευ παντὸς ἄλλου συνδέσμου 〈 , ἕως ἂν〉ἐκκρουσθῇ ἐκ τοῦ ἐναντίου , καθάπερ τοὺς κατεαγότας ὀπιούρους ἐν τοῖς ξύλοις ἐκκρούουσιν . συμβαίνει δὲ τοῦτο ἀνοιχθέντος τοῦ αὐλοῦ γίνεσθαι διὰ τὰ προειρημένα . ἢ οὖν διὰ ταῦτα εἰκός ἐστιν αὐτὸν μὴ ἐκρεῖν , ἢ ἐξιόντος βιαίου ἀέρος καὶ πνευματουμένου . δηλοῖ δὲ ὁ ψόφος ἐπισπᾶσθαι τῷ πνεύματι τὸ ὕδωρ ἄνω , ὥσπερ ἐπὶ πολλῶν συμβαίνει γίνεσθαι . ἐπισπώμενον δὲ καὶ συνεχὲς ὂν αὑτῷ πᾶν τὸ ὕδωρ μένει πιεζόμενον ὑπὸ τοῦ ἀέρος , ἕως ἂν ἀπωσθῇ πάλιν ὑπ’ αὐτοῦ . τῆς δὲ ἀρχῆς μενούσης , καὶ τὸ ἄλλο ἐξ αὐτῆς κρέμαται ὕδωρ ἓν καὶ συνεχές . εὔλογον δὲ τοῦτο γίνεσθαι · τοῦ γὰρ αὐτοῦ ἐστὶ κινῆσαί τε ἐκ τῆς οἰκείας χώρας τι , καὶ τοῦτο ἴσχειν , ὡς ἐκείνης , ἐν πλείονι δὲ χρόνῳ , ἐὰν ᾖ ὅμοια τῇ δυνάμει τό τε ἔχον καὶ τὸ ἐχόμενον , ἢ τὸ ἔχον κρεῖττον , ὅπερ ἐνταῦθα συμβαίνει · πνεῦμα γὰρ ὕδατος ἐστι κρεῖττον τῇ δυνάμει .
Lemmas: ὁ περί ὁ κλεψύδρα συμβαίνω ὁ μέν ὅλος ἔοικα αἴτιος ἔρχομαι καθά Ἀναξαγόρας λέγω · ὁ γάρ ἀήρ εἰμί αἴτιος , ἐναπολαμβάνω ἐν αὐτός , ὁ μή εἰσέρχομαι ὁ ὕδωρ ἐπιλαμβάνω ὁ αὐλός . οὐ μήν ἁπλῶς γε αἴτιος ἐάν γάρ τις αὐτός πλάγιος ἔνειμι εἰς ὁ ὕδωρ , ἐπιλαμβάνω ὁ αὐλός , εἰσέρχομαι ὁ ὕδωρ . διόπερ οὐ λέγω ὑπό αὐτός ἱκανός ᾗ αἴτιος εἰμί . εἰμί δέ αἴτιος μέν , καθά λέγω , ὁ ἀήρ · οὗτος δέ ὠθέω τε καί κατά ἑαυτοῦ φέρω καί μή βιάζω ἐπί εὐθεῖα φύω φέρω , καθά καί ἄλλος στοιχεῖον . πλάγιος μέν οὖν βάπτω ὁ κλεψύδρα , διά ὁ ἐναντίος ὁ ἐν ὁ ὕδωρ τρύπημα ἐπί εὐθεῖα μένω ὑπό ὁ ὕδωρ ἐξέρχομαι , ὑποχωρέω δέ αὐτός ὁ ὕδωρ εἰσέρχομαι · ὀρθός δέ εἰς ὁ ὕδωρ βάπτω ὁ κλεψύδρα , οὐ δύναμαι πρός ὀρθός ὑποχωρέω διά ὁ φράσσω ὁ ἄνω , μένω περί ὁ πρῶτος τρύπημα · ἀίσσω γάρ εἰς αὐτός οὐ φύω . σημεῖον δέ εἰμί ὁ ἔργω δύναμαι ὁ ὕδωρ ἀκινητίζω ὁ ἀήρ ὁ ἐπί αὐτός γίγνομαι ὁ κλεψύδρα . ἐάν γάρ τις αὐτός αὐτός ὁ κωδία ἐμπίμπλημι ὕδωρ , ἐπιλαμβάνω ὁ αὐλός , καταστρέφω ἐπί ὁ αὐλός , οὐ φέρω ὁ ὕδωρ διά ὁ αὐλός ἐπί στόμα . ἀνοίγνυμι δέ ὁ στόμα οὐ εὐθύς ἐκρέω κατά ὁ αὐλός , ἀλλά μικρός ὕστερον , ὡς οὐ εἰμί ἐπί ὁ στόμα ὁ αὐλός , ἀλλά ὕστερον διά οὗτος φέρω ἀνοίγνυμι . πλήρης τε καί ὀρθός εἰμί ὁ κλεψύδρα , ἀνοίγνυμι ὁ αὐλός εὐθύς ῥέω διά ὁ ἠθμός , διά ὁ ἐκεῖνος μέν ἅπτω , ὁ δέ ἄκρον ὁ αὐλός μή ἅπτω . οὐ εἰσέρχομαι μέν οὖν ὁ ὕδωρ εἰς ὁ κλεψύδρα διά ὁ προλέγω αἰτία , ἐξέρχομαι δέ ἀνοίγνυμι ὁ αὐλός διά ὁ ὁ ἐν αὐτός ἀήρ κινέω ἄνω καί κάτω πολύς κένωσις ποιέω ὁ ἐν ὁ κλεψύδρα ὕδωρ . ὠθέω δέ κάτω καί αὐτός ῥέπω εἰς αὐτός ἔοικα ἐκρέω , βιάζω ὁ ἐκτός ὁ κλεψύδρα ἀήρ κινέω τε καί εἰμί ἴσος ὁ δύναμις ὁ ἐπωθέω αὐτός ἀήρ , ὁ δέ ἀντέρεισις ἀσθενής ἐκεῖνος διά ὁ διά στενός αὐτός ὁ αὐλός ῥέω ταχύς καί σφοδρός ῥέω , καί προσπίπτω ὁ ὕδωρ . ὁ δέ , πωμάζω ὁ αὐλός , μή συρρέω ὁ ὕδωρ αἴτιος , ὅτι ὁ ὕδωρ εἴσειμι εἰς ὁ κλεψύδρα ἐξωθέω βία ὁ ἀήρ ἐκ αὐτός . σημεῖον δέ εἰμί ὁ γίγνομαι ἐν οὗτος πνεῦμα καί ἐρυγμός . εἰσέρχομαι δέ ὁ ὕδωρ , βία ὠθέω συνεισπίπτω εἰς ὁ αὐλός αὐτός , καθά ὁ ἐκπιεστός ξύλον ἤ χαλκός ὁ διαίρεσις πιέζω , μένω ἄνευ πᾶς ἄλλος σύνδεσμος 〈 , ἠώς ἐγκρούω ἐκ ὁ ἐναντίος , καθά ὁ κατάγνυμι ὀπίουρος ἐν ὁ ξύλον ἐκκρούω . συμβαίνω δέ οὗτος ἀνοίγνυμι ὁ αὐλός γίγνομαι διά ὁ προλέγω . ἤ οὖν διά οὗτος ἔοικα εἰμί αὐτός μή ἐκρέω , ἤ ἐξέρχομαι βίαιος ἀήρ καί πνευματόω . δηλόω δέ ὁ ψόφος ἐπισπάω ὁ πνεῦμα ὁ ὕδωρ ἄνω , ὥσπερ ἐπί πολύς συμβαίνω γίγνομαι . ἐπισπάω δέ καί συνεχής εἰμί ἑαυτοῦ πᾶς ὁ ὕδωρ μένω πιέζω ὑπό ὁ ἀήρ , ἕως ἄν ἀπωθέω πάλιν ὑπό αὐτός . ὁ δέ ἀρχή μένω , καί ὁ ἄλλος ἐκ αὐτός κρεμάννυμι ὕδωρ εἷς καί συνεχής . εὔλογος δέ οὗτος γίγνομαι · ὁ γάρ αὐτός εἰμί κινέω τε ἐκ ὁ οἰκεῖος χώρα τις , καί οὗτος ἴσχω , ὡς ἐκεῖνος , ἐν πολύς δέ χρόνος , ἐάν εἰμί ὅμοιος ὁ δύναμις ὁ τε ἔχω καί ὁ ἔχω , ἤ ὁ ἔχω κρατύς , ὅς ἐνταῦθα συμβαίνω · πνεῦμα γάρ ὕδωρ εἰμί κρατύς ὁ δύναμις .