aristoteles-et-corpus-aristotelicum.problemata 29.13
Διὰ τί ποτε , ὅταν καὶ τῷ φεύγοντι καὶ τῷ διώκοντι φαίνωνται αἱ ψῆφοι ἴσαι , ὁ φεύγων νικᾷ ; ἢ ὅτι ὁ μὲν φεύγων ἐν τῷ ἀγῶνι μόνον ἀκήκοεν αὐτοῦ πρὸς ἃ δεῖ αὐτὸν ἀπηγορεῖσθαι , καὶ τοὺς μάρτυρας παρασχέσθαι πρὸς 〈 τὸ 〉 τὰ κατηγορημένα ἔχεσθαι , εἴ τι μέλλουσιν ὠφελήσειν ; οὐ ῥᾴδιον δὲ τὸ μαντεύσασθαί τινα ὧν δεῖ αὐτὸν παρασκευάσασθαι ἢ μάρτυρας ἢ ἄλλο τεκμήριον ὅτι οὐθὲν ἀδικεῖ . τῷ δὲ διώκοντι ἔστιν ὅπως βούλεται , καὶ πρὸ τοῦ τὴν δίκην κλητεύσασθαι , ἐνστήσασθαι τὸ πρᾶγμα , καὶ ἤδη κεκληκότα , πλασάμενον ὅ τι βούλεται πιθανόν , κατηγορεῖν αὐτοῦ . ὁρῶν δὴ κατὰ πάντα ταῦτα ἐλαττούμενον ὁ νομοθέτης τὸν φεύγοντα , προσέθετο τῷ φεύγοντι ὅ τι ἂν οἱ δικασταὶ ἀμφιδοξήσωσιν . ἀλλὰ μὴν καὶ τοῦτ’ ἄν τις ἴδοι . ἐν γὰρ τοῖς φόβοις ὄντες πολλὰ παραλιμπάνουσιν ὧν αὐτοὺς ἔδει εἰπεῖν ἢ πρᾶξαι , οἱ δὲ φεύγοντες ἀεὶ ἐν μείζοσι κινδύνοις ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ τυγχάνουσιν ὄντες , ὥστ’ εἰ παραλιμπάνουσιν ὧν δεῖ αὐτούς , εἴπερ ἐξισοῦνται τοῖς δικαίοις , δῆλον ὅτι εἰ μὴ παρελίμπανον , ἐκράτουν ἄν . ἔτι δὲ ἕκαστος ἡμῶν μᾶλλον ἂν προέλοιτο τοῦ ἀδικοῦντος ἀποψηφίσασθαι ὡς οὐκ ἀδικεῖ ἢ τοῦ μὴ ἀδικοῦντος p . καταψηφίσασθαι ὡς ἀδικεῖ , οἷον εἴ τις φεύγει δουλείας ἢ ἀνδροφονίας . τούτων γὰρ ἑκάστου ὄντων , ἃ κατηγορεῖ αὐτῶν , μᾶλλον ἂν ἀποψηφίσασθαι ἑλοίμεθα ἢ μὴ ὄντων καταψηφίσασθαι . ἔστι γάρ , ὅταν τις ἀμφιδοξῇ , τὰ ἐλάττω τῶν ἁμαρτημάτων αἱρετέον . δεινὸν γὰρ καὶ τὸ τοῦ δούλου ὡς ἐλεύθερός ἐστι καταγνῶναι · πολὺ δὲ δεινότερον , ὅταν τις τοῦ ἐλευθέρου ὡς δούλου καταψηφίσηται . ἔτι δὲ ἐὰν ὁ μὲν τύχῃ ἐγκαλῶν , ὁ δὲ ἀμφισβητῶν ὑπὲρ ὁτουοῦν , οὐκ εὐθὺς οἰόμεθα δεῖν ἀποδοῦναι τῷ ἐγκαλοῦντι , ἀλλὰ νέμεσθαι τὸν κεκτημένον , ἕως ἂν κριθῇ . τὸν αὐτὸν δὲ τρόπον καὶ ἐπὶ τῶν πλειόνων , ὅταν ἰσάζῃ τὸ πλῆθος τῶν τε φασκόντων ἀδικεῖν καὶ τῶν μὴ ὁμολογούντων , ὥσπερ ὅτε ἐξ ἀρχῆς ὁ μὲν ἐνεκάλει , ὁ δὲ ἀπηρνεῖτο , οὐκ οἰόμεθα δεῖν τὸν νομοθέτην προστιθέναι τῷ ἐγκαλοῦντι , ἀλλὰ τὸν φεύγοντα κύριον εἶναι , ἕως ἂν ὑπεροχήν τινα ἔχῃ ὁ ἀδικῶν . ὁμοίως δὲ καὶ ἐπὶ τῶν κριτῶν , ἐπειδὴ οὐδεμίαν ὑπεροχὴν ἰσασθεισῶν τῶν ψήφων , κατὰ χώραν εἴασεν ὁ νομοθέτης ἔχειν , ἔτι δὲ τῶν μὲν ἀξιολόγων ἁμαρτημάτων μεγάλαι καὶ αἱ κολάσεις εἰσίν , ὥστε ἀδίκως μὲν καταψηφισαμένοις καὶ μὴ γνοῦσιν οὐκ ἔστιν ἐπανορθοῦσθαι καιρὸν λαβόντας · ἀπολύσασι δὲ παρὰ τὸ προσῆκον , εἰ μὲν οὕτως εὐλαβῶς ὥστε μηθὲν ἔτι ποτὲ ἁμαρτεῖν , τί ἂν καὶ μέγα ἡμαρτηκότες οἱ κριταὶ εἴησαν , τοιοῦτον ἄνθρωπον ἀπολύσαντες θανάτου ; εἰ δέ τι ἐξ ὑστέρου ἁμαρτάνοι , δι’ ἀμφότερα ἂν αὐτὸν νῦν κολάζεσθαι ἀξιοῖ . ἢ ὅτι ἀδικωτέρου μέν ἐστιν ἀνδρὸς ταῦτα ἀδικεῖν ἃ ἧττον εἰκός ἐστιν ἀδίκως ἐγκαλεῖσθαι ; τὸ μὲν γὰρ ἀδικεῖν καὶ δι’ ὀργὴν καὶ διὰ φόβον καὶ δι’ ἐπιθυμίαν καὶ δι’ ἄλλα πολλὰ γίνεται , καὶ οὐ μόνον ἐκ προνοίας · τὸ δὲ ἀδίκως ἐγκαλεῖν ὡς τὸ πολὺ ἐκ προνοίας ἐστίν . ὥστε ἐπεὶ ἴσαι αἱ ψῆφοι γεγόνασιν , τὸ δὲ ἀδίκως τὸν ἐγκαλοῦντα ἐγκαλεῖν καὶ τὸν φεύγοντα ἀδικεῖν , φαύλου κριθέντος τοῦ ἀδίκως ἐγκαλοῦντος τὸ νικᾶν τῷ φεύγοντι ὁ νομοθέτης ἀπένειμεν . αὐτοὶ οὕτως ἔχομεν πρὸς τοὺς θεράποντας , ὥστε ὅταν ὑποπτεύσωμέν τι αὐτοὺς ἡμαρτηκέναι καὶ μηθὲν ἀκριβὲς ἔχωμεν , ἀλλ’ ὅμως αὐτοὺς ὑπολαμβάνωμεν πεπραχέναι , οὐκ εὐθὺς ἐπὶ τὸ κολάζειν ἐρχόμεθα · καὶ ἐὰν μηθὲν μᾶλλον δυνώμεθα ἐξετάσαι , ἀφίεμεν ταύτης τῆς αἰτίας . ἔτι μείζω μὲν ἀδικεῖ ὁ ἐκ προνοίας ἀδικῶν ἢ ὁ μὴ ἐκ προνοίας . ὁ μὲν δὴ συκοφαντῶν ἀεὶ ἐκ προνοίας ἀδικεῖ , ὁ δὲ ἕτερόν τι ἀδικῶν τὰ μὲν δι’ ἀνάγκην , τὰ δὲ δι’ ἄγνοιαν , τὰ δὲ ὅπως ἔτυχεν ἀδικεῖν αὐτῷ συμπίπτει . ὅταν δὲ ἴσαι γένωνται αἱ ψῆφοι , ὁ μὲν διώκων κέκριται ὑπὸ τῶν ἡμίσεων ἐκ προνοίας ἀδικεῖν , ὁ δὲ φεύγων ὑπὸ τῶν λοιπῶν αὖ ἀδικεῖν μέν , οὐ μέντοι γε ἐκ προνοίας ὥστε ἐπεὶ ἀδικεῖν μείζω κέκριται ὁ διώκων τοῦ φεύγοντος , εἰκότως ὁ νομοθέτης νικᾶν ἔκρινε τὸν τὰ ἐλάττω ἀδικοῦντα . ἔτι δὲ ἀεὶ μὲν ἀδικώτερός ἐστιν ὁ μὴ οἰόμενος λανθάνειν ὃν ἀδικεῖ καὶ ὅμως ἀδικῶν , ἢ ὁ οἰόμενος λανθάνειν . ὁ μὲν γὰρ ἀδίκως τινὶ ἐγκαλῶν οὐκ οἴεται λανθάνειν τοῦτον ὃν συκοφαντεῖ , οἱ δ’ ἄλλο τι ἀδικοῦντες ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ οἰόμενοι λανθάνειν ὃν ἀδικοῦσιν ἐπιχειροῦσιν ἀδικεῖν , ὥστε ἀδικώτεροι καὶ ἂν κρίνοιντο οἱ διώκοντες ἢ οἱ φεύγοντες .
Lemmas: διά τίς ποτέ , ὅταν καί ὁ φεύγω καί ὁ διώκω φαίνω ὁ ψῆφος ἴσος , ὁ φεύγω νικάω ; ἤ ὅτι ὁ μέν φεύγω ἐν ὁ ἀγών μόνος ἀκούω αὐτός πρός ὅς δέω αὐτός ἀπηγορέομαι , καί ὁ μάρτυς παρέχω πρός 〈 ὁ 〉 ὁ κατηγορέω ἔχω , εἰ τις μέλλω ὠφελέω ; οὐ ῥᾴδιος δέ ὁ μαντεύομαι τις ὅς δέω αὐτός παρασκευάζω ἤ μάρτυς ἤ ἄλλος τεκμήριον ὅτι οὐδείς ἀδικέω . ὁ δέ διώκω εἰμί ὅπως βούλομαι , καί πρό ὁ ὁ δίκη κλητεύω , ἐνίστημι ὁ πρᾶγμα , καί ἤδη καλέω , πλάσσω ὅς τις βούλομαι πιθανός , κατηγορέω αὐτός . ὁράω δή κατά πᾶς οὗτος ἐλασσόω ὁ νομοθέτης ὁ φεύγω , προστίθημι ὁ φεύγω ὅς τις ἄν ὁ δικαστής ἀμφιδοξέω . ἀλλά μήν καί οὗτος ἄν τις ὁράω . ἐν γάρ ὁ φόβος εἰμί πολύς παραλείπω ὅς αὐτός δέω λέγω ἤ πράσσω , ὁ δέ φεύγω ἀεί ἐν μέγας κίνδυνος ὡς ἐπί ὁ πολύς τυγχάνω εἰμί , ὥστε εἰ παραλείπω ὅς δέω αὐτός , εἴπερ ἐξισόω ὁ δίκαιος , δῆλος ὅτι εἰ μή παραλείπω , κρατέω ἄν . ἔτι δέ ἕκαστος ἐγώ μάλα ἄν προαιρέω ὁ ἀδικέω ἀποψηφίζομαι ὡς οὐ ἀδικέω ἤ ὁ μή ἀδικέω p . καταψηφίζομαι ὡς ἀδικέω , οἷος εἰ τις φεύγω δουλεία ἤ ἀνδροφονία . οὗτος γάρ ἕκαστος εἰμί , ὅς κατηγορέω αὐτός , μάλα ἄν ἀποψηφίζομαι αἱρέω ἤ μή εἰμί καταψηφίζομαι . εἰμί γάρ , ὅταν τις ἀμφιδοξέω , ὁ ἐλαχύς ὁ ἁμάρτημα αἱρέω . δεινός γάρ καί ὁ ὁ δοῦλος ὡς ἐλεύθερος εἰμί καταγιγνώσκω · πολύς δέ δεινός , ὅταν τις ὁ ἐλεύθερος ὡς δοῦλος καταψηφίζομαι . ἔτι δέ ἐάν ὁ μέν τυγχάνω ἐγκαλέω , ὁ δέ ἀμφισβητέω ὑπέρ ὅστις , οὐ εὐθύς οἴομαι δέω ἀποδίδωμι ὁ ἐγκαλέω , ἀλλά νέμω ὁ κτάομαι , ἕως ἄν κρίνω . ὁ αὐτός δέ τρόπος καί ἐπί ὁ πολύς , ὅταν ἰσάζω ὁ πλῆθος ὁ τε φάσκω ἀδικέω καί ὁ μή ὁμολογέω , ὥσπερ ὅτε ἐκ ἀρχή ὁ μέν ἐγκαλέω , ὁ δέ ἀπαρνέομαι , οὐ οἴομαι δέω ὁ νομοθέτης προστίθημι ὁ ἐγκαλέω , ἀλλά ὁ φεύγω κύριος εἰμί , ἕως ἄν ὑπεροχή τις ἔχω ὁ ἀδικέω . ὅμοιος δέ καί ἐπί ὁ κριτής , ἐπειδή οὐδείς ὑπεροχή ἰσάζω ὁ ψῆφος , κατά χώρα ἐάω ὁ νομοθέτης ἔχω , ἔτι δέ ὁ μέν ἀξιόλογος ἁμάρτημα μέγας καί ὁ κόλασις εἰμί , ὥστε ἄδικος μέν καταψηφίζομαι καί μή γιγνώσκω οὐ εἰμί ἐπανορθόω καιρός λαμβάνω · ἀπολύω δέ παρά ὁ προσήκω , εἰ μέν οὕτως εὐλαβής ὥστε μηδείς ἔτι ποτέ ἁμαρτάνω , τίς ἄν καί μέγας ἁμαρτάνω ὁ κριτής εἰμί , τοιοῦτος ἄνθρωπος ἀπολύω θάνατος ; εἰ δέ τις ἐκ ὕστερος ἁμαρτάνω , διά ἀμφότερος ἄν αὐτός νῦν κολάζω ἀξιόω . ἤ ὅτι ἄδικος μέν εἰμί ἀνήρ οὗτος ἀδικέω ὅς ἥσσων ἔοικα εἰμί ἄδικος ἐγκαλέω ; ὁ μέν γάρ ἀδικέω καί διά ὀργή καί διά φόβος καί διά ἐπιθυμία καί διά ἄλλος πολύς γίγνομαι , καί οὐ μόνος ἐκ πρόνοια · ὁ δέ ἄδικος ἐγκαλέω ὡς ὁ πολύς ἐκ πρόνοια εἰμί . ὥστε ἐπεί ἴσος ὁ ψῆφος γίγνομαι , ὁ δέ ἄδικος ὁ ἐγκαλέω ἐγκαλέω καί ὁ φεύγω ἀδικέω , φαῦλος κρίνω ὁ ἄδικος ἐγκαλέω ὁ νικάω ὁ φεύγω ὁ νομοθέτης ἀπονέμω . αὐτός οὕτως ἔχω πρός ὁ θεράπων , ὥστε ὅταν ὑποπτεύω τις αὐτός ἁμαρτάνω καί μηδείς ἀκριβής ἔχω , ἀλλά ὅμως αὐτός ὑπολαμβάνω πράσσω , οὐ εὐθύς ἐπί ὁ κολάζω ἔρχομαι · καί ἐάν μηδείς μάλα δύναμαι ἐξετάζω , ἀφίημι οὗτος ὁ αἰτία . ἔτι μέγας μέν ἀδικέω ὁ ἐκ πρόνοια ἀδικέω ἤ ὁ μή ἐκ πρόνοια . ὁ μέν δή συκοφαντέω ἀεί ἐκ πρόνοια ἀδικέω , ὁ δέ ἕτερος τις ἀδικέω ὁ μέν διά ἀνάγκη , ὁ δέ διά ἄγνοια , ὁ δέ ὅπως τυγχάνω ἀδικέω αὐτός συμπίπτω . ὅταν δέ ἴσος γίγνομαι ὁ ψῆφος , ὁ μέν διώκω κρίνω ὑπό ὁ ἥμισυς ἐκ πρόνοια ἀδικέω , ὁ δέ φεύγω ὑπό ὁ λοιπός αὖ ἀδικέω μέν , οὐ μέντοι γε ἐκ πρόνοια ὥστε ἐπεί ἀδικέω μέγας κρίνω ὁ διώκω ὁ φεύγω , ἔοικα ὁ νομοθέτης νικάω κρίνω ὁ ὁ ἐλαχύς ἀδικέω . ἔτι δέ ἀεί μέν ἄδικος εἰμί ὁ μή οἴομαι λανθάνω ὅς ἀδικέω καί ὅμως ἀδικέω , ἤ ὁ οἴομαι λανθάνω . ὁ μέν γάρ ἄδικος τις ἐγκαλέω οὐ οἴομαι λανθάνω οὗτος ὅς συκοφαντέω , ὁ δέ ἄλλος τις ἀδικέω ὡς ἐπί ὁ πολύς οἴομαι λανθάνω εἰμί ἀδικέω ἐπιχειρέω ἀδικέω , ὥστε ἄδικος καί ἄν κρίνω ὁ διώκω ἤ ὁ φεύγω .