aristoteles-et-corpus-aristotelicum.problemata 15.7
Διὰ τί τῆς σελήνης σφαιροειδοῦς οὔσης εὐθεῖαν ὁρῶμεν , ὅταν ᾖ διχότομος ; ἢ ὅτι ἐν τῷ αὐτῷ ἐπιπέδῳ ἡ ὄψις γίνεται καὶ ἡ τοῦ κύκλου περιφέρεια , ἣν ὁ ἥλιος ποιεῖ προσβάλλων τῇ σελήνῃ ; ὅτε δὲ τοῦτο γένοιτο , εὐθεῖα γραμμὴ ἐφαίνετο ὁ ἥλιος . ἐπεὶ γὰρ ἀνάγκη τὸ προσβάλλον τὰς ὄψεις πρὸς τὴν σφαῖραν κύκλον ὁρᾶν , ἡ δὲ σελήνη σφαιροειδής , καὶ ὁ ἥλιος ὁρᾷ αὐτήν , κύκλος ἂν εἴη ὁ ὑπὸ τοῦ ἡλίου γινόμενος . οὗτος οὖν ὅταν μὲν ἐξ ἐναντίας ἡμῖν γένηται , ὅλος φαίνεται καὶ δοκεῖ πανσέληνος εἶναι · ὅταν δὲ παραλλάττῃ διὰ τὴν τοῦ ἡλίου μετάβασιν , ἡ περιφέρεια αὐτοῦ κατὰ τὴν ὄψιν γίνεται , ὥστε εὐθεῖα φαίνεται . τὸ δὲ ἕτερον μέρος περιφερές , ὅτι ἐξ ἐναντίας κεῖται τῇ ὄψει ἡμισφαίριον . τὸ δὲ τοιοῦτο ἐφαίνετο ἡμικύκλιον . ἀεὶ γὰρ ἡ σελήνη κατ’ ἀντικρύ ἐστιν τῆς ὄψεως . ἀλλ’ ὅταν ὁ ἥλιος ἐπιβάλλῃ , οὐχ ὁρῶμεν , καὶ ἀναπληροῦται μετὰ τὴν ὀγδόην ἐκ τοῦ μέσου , ὅτι ἐπιπαρεξιὼν ὁ ἥλιος ἐκκλινέστερον ἡμῖν ποιεῖ τὸν κύκλον . οὕτω δὲ τιθέμενος πρὸς τὴν ὄψιν ὁ κύκλος κώνου τομῇ ἐμφερὴς ἐγένετο . μηνοειδὴς δὲ φαίνεται , ὅταν ὁ ἥλιος μεταβῇ . ὅταν γὰρ κατὰ τὰ ἔσχατα σημεῖα , καθ’ ἃ διχότομος φαίνεται , ὁ κύκλος ὁ τοῦ ἡλίου γένηται , περιφέρεια φαίνεται ἡ τοῦ κύκλου . οὐ γὰρ ἔτι κατ’ εὐθεῖάν ἐστι τῇ ὄψει , ἀλλὰ παραλλάττει . τούτου δὲ γινομένου , καὶ διὰ τῶν αὐτῶν σημείων τοῦ κύκλου ὄντος , ἀνάγκη μηνοειδῆ φαίνεσθαι . μέρος γάρ τι τοῦ κύκλου κατὰ τὴν ὄψιν εὐθύς ἐστιν , τοῦ προτέρου ἐξ ἐναντίας ὄντος ὥστε τοῦ λαμπροῦ ἀποτέμνεται · εἶθ’ οὕτως καὶ τὰ ἄκρα μένουσιν ἐν τῷ αὐτῷ , ὥστε ἀνάγκη μηνοειδῆ φαίνεσθαι . μᾶλλον δὲ καὶ ἧττον διὰ τὴν τοῦ ἡλίου κίνησιν . μεταβαίνοντος γὰρ τοῦ ἡλίου καὶ ὁ κύκλος ὃν ὁρᾷ ἐπιστρέφεται , ἐν τοῖς αὐτοῖς σημείοις ὤν · ἀπείρους γὰρ ἐγκλίσεις ἐγχωρεῖ αὐτὸν κλιθῆναι , εἴπερ γραφῆναι τοὺς μεγίστους κύκλους διὰ τῶν αὐτῶν σημείων ἀπείρους ἐνδέχεται .
Lemmas: διά τίς ὁ σελήνη σφαιροειδής εἰμί εὐθεῖα ὁράω , ὅταν εἰμί διχότομος ; ἤ ὅτι ἐν ὁ αὐτός ἐπίπεδος ὁ ὄψις γίγνομαι καί ὁ ὁ κύκλος περιφέρεια , ὅς ὁ ἥλιος ποιέω προσβάλλω ὁ σελήνη ; ὅτε δέ οὗτος γίγνομαι , εὐθύς γραμμή φαίνω ὁ ἥλιος . ἐπεί γάρ ἀνάγκη ὁ προσβάλλω ὁ ὄψις πρός ὁ σφαῖρα κύκλος ὁράω , ὁ δέ σελήνη σφαιροειδής , καί ὁ ἥλιος ὁράω αὐτός , κύκλος ἄν εἰμί ὁ ὑπό ὁ ἥλιος γίγνομαι . οὗτος οὖν ὅταν μέν ἐκ ἐναντίος ἐγώ γίγνομαι , ὅλος φαίνω καί δοκέω πανσέληνος εἰμί · ὅταν δέ παραλλάσσω διά ὁ ὁ ἥλιος μετάβασις , ὁ περιφέρεια αὐτός κατά ὁ ὄψις γίγνομαι , ὥστε εὐθύς φαίνω . ὁ δέ ἕτερος μέρος περιφερής , ὅτι ἐκ ἐναντίος κεῖμαι ὁ ὄψις ἡμισφαίριον . ὁ δέ τοιοῦτος φαίνω ἡμικύκλιον . ἀεί γάρ ὁ σελήνη κατά ἀντικρύ εἰμί ὁ ὄψις . ἀλλά ὅταν ὁ ἥλιος ἐπιβάλλω , οὐ ὁράω , καί ἀναπληρόω μετά ὁ ὄγδοος ἐκ ὁ μέσος , ὅτι ἐπιπαρέξειμι ὁ ἥλιος ἐκκλινής ἐγώ ποιέω ὁ κύκλος . οὕτως δέ τίθημι πρός ὁ ὄψις ὁ κύκλος κῶνος τομή ἐμφερής γίγνομαι . μηνοειδής δέ φαίνω , ὅταν ὁ ἥλιος μεταβαίνω . ὅταν γάρ κατά ὁ ἔσχατος σημεῖον , κατά ὅς διχότομος φαίνω , ὁ κύκλος ὁ ὁ ἥλιος γίγνομαι , περιφέρεια φαίνω ὁ ὁ κύκλος . οὐ γάρ ἔτι κατά εὐθεῖα εἰμί ὁ ὄψις , ἀλλά παραλλάσσω . οὗτος δέ γίγνομαι , καί διά ὁ αὐτός σημεῖον ὁ κύκλος εἰμί , ἀνάγκη μηνοειδής φαίνω . μέρος γάρ τις ὁ κύκλος κατά ὁ ὄψις εὐθύς εἰμί , ὁ πρότερος ἐκ ἐναντίος εἰμί ὥστε ὁ λαμπρός ἀποτέμνω · εἶτα οὕτως καί ὁ ἄκρον μένω ἐν ὁ αὐτός , ὥστε ἀνάγκη μηνοειδής φαίνω . μάλα δέ καί ἥσσων διά ὁ ὁ ἥλιος κίνησις . μεταβαίνω γάρ ὁ ἥλιος καί ὁ κύκλος ὅς ὁράω ἐπιστρέφω , ἐν ὁ αὐτός σημεῖον εἰμί · ἄπειρος γάρ ἔγκλισις ἐγχωρέω αὐτός κλίνω , εἴπερ γράφω ὁ μέγας κύκλος διά ὁ αὐτός σημεῖον ἄπειρος ἐνδέχομαι .