aristoteles-et-corpus-aristotelicum.problemata 15.6
Διὰ τί ὁ ἥλιος διὰ τῶν τετραπλεύρων διέχων οὐκ εὐθύγραμμα ποιεῖ τὰ σχήματα , ἀλλὰ κύκλους , οἷον ἐν ταῖς ῥίψεσιν ; ἢ ὅτι ἡ τῶν ὄψεων ἔκπτωσις κῶνός ἐστιν , τοῦ δὲ κώνου κύκλος ἡ βάσις , ὥστε πρὸς ὃ ἂν προσπίπτωσιν αἱ τοῦ ἡλίου ἀκτῖνες , κυκλοτερεῖς φαίνονται . ἀναγκαῖον μὲν γάρ ἐστι καὶ τὸ ὑπὸ τοῦ ἡλίου σχῆμα ὑπ’ εὐθειῶν περιέχεσθαι , εἴπερ αἱ ἀκτῖνες εὐθεῖαι . ὅταν γὰρ εὐθεῖαι πρὸς εὐθεῖαν προσπίπτωσιν , εὐθύγραμμον ποιοῦσιν . ἐπὶ δὲ τῶν ἀκτίνων συμβαίνει τοῦτο · πρὸς εὐθεῖαν γὰρ προσπίπτουσι τὴν τοῦ ῥιπὸς γραμμήν , ᾗ διαλάμπουσι , καὶ αὗται εὐθεῖαί εἰσιν , ὥστε πρὸς εὐθεῖαν ἔσται ἡ ἔκπτωσις . ἀλλὰ διὰ τὸ ἀσθενεῖς εἶναι τὰς ἀποσχιζομένας ἀπὸ τῶν ὄψεων πρὸς τὰ ἄκρα τῶν εὐθειῶν , οὐχ ὁρᾶται τὰ ἐν ταῖς γωνίαις · ἀλλ’ ὅσον μὲν τῆς εὐθείας ἐνυπάρχει ἐν τῷ κώνῳ , ποιεῖ αὐτήν , τὸ δὲ λοιπὸν οὐ ποιεῖ , ἀλλὰ λανθάνουσιν αἱ ὄψεις ἐπιπίπτουσαι . πολλὰ γὰρ οὐχ ὁρῶμεν ἐφ’ ἃ διικνεῖται ἡ ὄψις , οἷον τὰ ἐν τῷ σκότει . ὅμοιον δὲ τούτῳ καὶ τὸ τὸ τετράγωνον πολυγωνοειδὲς φαίνεσθαι , ἐὰν δὲ πλέον ἀφιστῇ , κύκλον . ὄντος γὰρ κώνου τῆς τῶν ὄψεων ἐκπτώσεως , ἀφισταμένου τοῦ σχήματος εἰς τὸ πόρρω αἱ μὲν εἰς τὰς γωνίας ἀποσχιζόμεναι τῶν ὄψεων διὰ τὸ ἀσθενεῖς εἶναι καὶ ὀλίγαι οὐχ ὁρῶσι , πλέονος τοῦ ἀποστήματος γινομένου , αἱ δὲ εἰς τὸ μέσον προσπίπτουσαι , ἀθρόαι καὶ ἰσχυραὶ οὖσαι , διαμένουσιν . ἐγγὺς μὲν οὖν ὄντος τοῦ σχήματος δύναται καὶ τὰ ἐν ταῖς γωνίαις ὁρᾶν , πλεῖον δὲ αὐτῶν γένομένου ἀδυνατοῦσιν . διὸ καὶ ἡ περιφερὴς ἀπαγομένη εὐθεῖα φαίνεται . καὶ ἡ σελήνη ὑπὸ εὐθειῶν περιέχεσθαι δοκεῖ τῇ ὀγδόῃ , ἐὰν μὴ κατὰ τὸ πλάτος , ἀλλὰ κατὰ τὴν περιέχουσαν γραμμὴν αἱ ὄψεις προσπίπτωσιν . ἐγγὺς μὲν γὰρ οὔσης τῆς περιφερείας δύνανται διακρίνειν αἱ ὄψεις ὅσῳ ἐγγύτερόν ἐστι θάτερον θατέρου μέρους τῆς περιφερείας · πόρρω δὲ γινομένης οὐ διαισθάνεται , ἀλλὰ δοκεῖ αὐτῇ ἐξ ἴσου εἶναι . διὸ καὶ εὐθεῖα φαίνεται .
Lemmas: διά τίς ὁ ἥλιος διά ὁ τετράπλευρος διέχω οὐ εὐθύγραμμος ποιέω ὁ σχῆμα , ἀλλά κύκλος , οἷος ἐν ὁ ῥῖψις ; ἤ ὅτι ὁ ὁ ὄψις ἔκπτωσις κῶνος εἰμί , ὁ δέ κῶνος κύκλος ὁ βάσις , ὥστε πρός ὅς ἄν προσπίπτω ὁ ὁ ἥλιος ἀκτίς , κυκλοτερής φαίνω . ἀναγκαῖος μέν γάρ εἰμί καί ὁ ὑπό ὁ ἥλιος σχῆμα ὑπό εὐθύς περιέχω , εἴπερ ὁ ἀκτίς εὐθύς . ὅταν γάρ εὐθύς πρός εὐθεῖα προσπίπτω , εὐθύγραμμος ποιέω . ἐπί δέ ὁ ἀκτίς συμβαίνω οὗτος · πρός εὐθύς γάρ προσπίπτω ὁ ὁ ῥίψ γραμμή , ὅς διαλάμπω , καί αὐτός εὐθύς εἰμί , ὥστε πρός εὐθύς εἰμί ὁ ἔκπτωσις . ἀλλά διά ὁ ἀσθενής εἰμί ὁ ἀποσχίζω ἀπό ὁ ὄψις πρός ὁ ἄκρον ὁ εὐθύς , οὐ ὁράω ὁ ἐν ὁ γωνία · ἀλλά ὅσος μέν ὁ εὐθεῖα ἐν-ὑπάρχω ἐν ὁ κῶνος , ποιέω αὐτός , ὁ δέ λοιπός οὐ ποιέω , ἀλλά λανθάνω ὁ ὄψις ἐπιπίπτω . πολύς γάρ οὐ ὁράω ἐπί ὅς διϊκνέομαι ὁ ὄψις , οἷος ὁ ἐν ὁ σκότος . ὅμοιος δέ οὗτος καί ὁ ὁ τετράγωνος πολυγωνοειδής φαίνω , ἐάν δέ πολύς ἀφίστημι , κύκλος . εἰμί γάρ κῶνος ὁ ὁ ὄψις ἔκπτωσις , ἀφίστημι ὁ σχῆμα εἰς ὁ πρόσω ὁ μέν εἰς ὁ γωνία ἀποσχίζω ὁ ὄψις διά ὁ ἀσθενής εἰμί καί ὀλίγος οὐ ὁράω , πολύς ὁ ἀπόστημα γίγνομαι , ὁ δέ εἰς ὁ μέσος προσπίπτω , ἀθρόος καί ἰσχυρός εἰμί , διαμένω . ἐγγύς μέν οὖν εἰμί ὁ σχῆμα δύναμαι καί ὁ ἐν ὁ γωνία ὁράω , πλέως δέ αὐτός γίγνομαι ἀδυνατέω . διό καί ὁ περιφερής ἀπάγω εὐθύς φαίνω . καί ὁ σελήνη ὑπό εὐθύς περιέχω δοκέω ὁ ὄγδοος , ἐάν μή κατά ὁ πλάτος , ἀλλά κατά ὁ περιέχω γραμμή ὁ ὄψις προσπίπτω . ἐγγύς μέν γάρ εἰμί ὁ περιφέρεια δύναμαι διακρίνω ὁ ὄψις ὅσος ἐγγύς εἰμί ἕτερος ἕτερος μέρος ὁ περιφέρεια · πρόσω δέ γίγνομαι οὐ διαισθάνομαι , ἀλλά δοκέω αὐτός ἐκ ἴσος εἰμί . διό καί εὐθύς φαίνω .