aristoteles-et-corpus-aristotelicum.politica 1.1253b
ἐπεὶ δὲ φανερὸν ἐξ ὧν μορίων ἡ πόλις συνέστηκεν , ἀναγκαῖον πρῶτον περὶ οἰκονομίας εἰπεῖν · πᾶσα γὰρ σύγκειται πόλις ἐξ οἰκιῶν . οἰκονομίας δὲ μέρη ἐξ ὧν πάλιν οἰκία συνέστηκεν · οἰκία δὲ τέλειος ἐκ δούλων καὶ ἐλευθέρων . ἐπεὶ δʼ ἐν τοῖς ἐλαχίστοις πρῶτον ἕκαστον ζητητέον , πρῶτα δὲ καὶ ἐλάχιστα μέρη οἰκίας δεσπότης καὶ δοῦλος , καὶ πόσις καὶ ἄλοχος , καὶ πατὴρ καὶ τέκνα , περὶ τριῶν ἂν τούτων σκεπτέον εἴη τί ἕκαστον καὶ ποῖον δεῖ εἶναι . ταῦτα δʼ ἐστὶ δεσποτικὴ καὶ γαμική ( ἀνώνυμον γὰρ ἡ γυναικὸς καὶ ἀνδρὸς σύζευξις ) καὶ τρίτον τεκνοποιητική ( καὶ γὰρ αὕτη οὐκ ὠνόμασται ἰδίῳ ὀνόματι ) . ἔστωσαν δὴ αὗται τρεῖς ἃς εἴπομεν . ἔστι δέ τι μέρος ὃ δοκεῖ τοῖς μὲν εἶναι οἰκονομία , τοῖς δὲ μέγιστον μέρος αὐτῆς · ὅπως δʼ ἔχει , θεωρητέον · λέγω δὲ περὶ τῆς καλουμένης χρηματιστικῆς . πρῶτον δὲ περὶ δεσπότου καὶ δούλου εἴπωμεν , ἵνα τά τε πρὸς τὴν ἀναγκαίαν χρείαν ἴδωμεν , κἂν εἴ τι πρὸς τὸ εἰδέναι περὶ αὐτῶν δυναίμεθα λαβεῖν βέλτιον τῶν νῦν ὑπολαμβανομένων . τοῖς μὲν γὰρ δοκεῖ ἐπιστήμη τέ τις εἶναι ἡ δεσποτεία , καὶ ἡ αὐτὴ οἰκονομία καὶ δεσποτεία καὶ πολιτικὴ καὶ βασιλική , καθάπερ εἴπομεν ἀρχόμενοι · τοῖς δὲ παρὰ φύσιν τὸ δεσπόζειν ( νόμῳ γὰρ τὸν μὲν δοῦλον εἶναι τὸν δʼ ἐλεύθερον , φύσει δʼ οὐθὲν διαφέρειν ) · διόπερ οὐδὲ δίκαιον · βίαιον γάρ . ἐπεὶ οὖν ἡ κτῆσις μέρος τῆς οἰκίας ἐστὶ καὶ ἡ κτητικὴ μέρος τῆς οἰκονομίας ( ἄνευ γὰρ τῶν ἀναγκαίων ἀδύνατον καὶ ζῆν καὶ εὖ ζῆν ) , ὥσπερ δὲ ταῖς ὡρισμέναις τέχναις ἀναγκαῖον ἂν εἴη ὑπάρχειν τὰ οἰκεῖα ὄργανα , εἰ μέλλει ἀποτελεσθήσεσθαι τὸ ἔργον , οὕτω καὶ τῷ οἰκονομικῷ . τῶν δʼ ὀργάνων τὰ μὲν ἄψυχα τὰ δὲ ἔμψυχα ( οἷον τῷ κυβερνήτῃ ὁ μὲν οἴαξ ἄψυχον ὁ δὲ πρῳρεὺς ἔμψυχον · ὁ γὰρ ὑπηρέτης ἐν ὀργάνου εἴδει ταῖς τέχναις ἐστίν ) · οὕτω καὶ τὸ κτῆμα ὄργανον πρὸς ζωήν ἐστι , καὶ ἡ κτῆσις πλῆθος ὀργάνων ἐστί , καὶ ὁ δοῦλος κτῆμά τι ἔμψυχον , καὶ ὥσπερ ὄργανον πρὸ ὀργάνων πᾶς ὑπηρέτης . εἰ γὰρ ἠδύνατο ἕκαστον τῶν ὀργάνων κελευσθὲν ἢ προαισθανόμενον ἀποτελεῖν τὸ αὑτοῦ ἔργον , καὶ ὥσπερ τὰ Δαιδάλου φασὶν ἢ τοὺς τοῦ Ἡφαίστου τρίποδας , οὕς φησιν ὁ ποιητὴς αὐτομάτους θεῖον δύεσθαι ἀγῶνα , οὕτως αἱ κερκίδες ἐκέρκιζον αὐταὶ καὶ τὰ πλῆκτρα ἐκιθάριζεν , οὐδὲν ἂν ἔδει οὔτε τοῖς ἀρχιτέκτοσιν ὑπηρετῶν οὔτε τοῖς δεσπόταις δούλων .
Lemmas: ἐπεί δέ φανερός ἐκ ὅς μόριον ὁ πόλις συνίστημι , ἀναγκαῖος πρότερος περί οἰκονομία λέγω · πᾶς γάρ σύγκειμαι πόλις ἐκ οἰκία . οἰκονομία δέ μέρος ἐκ ὅς πάλιν οἰκία συνίστημι · οἰκία δέ τέλειος ἐκ δοῦλος καί ἐλεύθερος . ἐπεί δέ ἐν ὁ ἐλαχύς πρότερος ἕκαστος ζητέω , πρότερος δέ καί ἐλαχύς μέρος οἰκία δεσπότης καί δοῦλος , καί πόσις καί ἄλοχος , καί πατήρ καί τέκνον , περί τρεῖς ἄν οὗτος σκοπέω εἰμί τίς ἕκαστος καί ποῖος δέω εἰμί . οὗτος δέ εἰμί δεσποτικός καί γαμικός ( ἀνώνυμος γάρ ὁ γυνή καί ἀνήρ σύζευξις ) καί τρίτος τεκνοποιητικός ( καί γάρ οὗτος οὐ ὀνομάζω ἴδιος ὄνομα ) . εἰμί δή οὗτος τρεῖς ὅς λέγω . εἰμί δέ τις μέρος ὅς δοκέω ὁ μέν εἰμί οἰκονομία , ὁ δέ μέγας μέρος αὐτός · ὅπως δέ ἔχω , θεωρέω · λέγω δέ περί ὁ καλέω χρηματιστικός . πρότερος δέ περί δεσπότης καί δοῦλος λέγω , ἵνα ὁ τε πρός ὁ ἀναγκαῖος χρεία ὁράω , ἄν εἰ τις πρός ὁ οἶδα περί αὐτός δύναμαι λαμβάνω ἀγαθός ὁ νῦν ὑπολαμβάνω . ὁ μέν γάρ δοκέω ἐπιστήμη τε τις εἰμί ὁ δεσποτεία , καί ὁ αὐτός οἰκονομία καί δεσποτεία καί πολιτικός καί βασιλικός , καθά λέγω ἄρχω · ὁ δέ παρά φύσις ὁ δεσπόζω ( νόμος γάρ ὁ μέν δοῦλος εἰμί ὁ δέ ἐλεύθερος , φύσις δέ οὐδείς διαφέρω ) · διόπερ οὐδέ δίκαιος · βίαιος γάρ . ἐπεί οὖν ὁ κτῆσις μέρος ὁ οἰκία εἰμί καί ὁ κτητικός μέρος ὁ οἰκονομία ( ἄνευ γάρ ὁ ἀναγκαῖος ἀδύνατος καί ζάω καί εὖ ζάω ) , ὥσπερ δέ ὁ ὁρίζω τέχνη ἀναγκαῖος ἄν ἐάω ὑπάρχω ὁ οἰκεῖος ὄργανον , εἰ μέλλω ἀποτελέω ὁ ἔργον , οὕτως καί ὁ οἰκονομικός . ὁ δέ ὄργανον ὁ μέν ἄψυχος ὁ δέ ἔμψυχος ( οἷος ὁ κυβερνήτης ὁ μέν οἴαξ ἄψυχος ὁ δέ πρῳρεύς ἔμψυχος · ὁ γάρ ὑπηρέτης ἐν ὄργανον εἶδος ὁ τέχνη εἰμί ) · οὕτως καί ὁ κτῆμα ὄργανον πρός ζωή εἰμί , καί ὁ κτῆσις πλῆθος ὄργανον εἰμί , καί ὁ δοῦλος κτῆμα τις ἔμψυχος , καί ὥσπερ ὄργανον πρό ὄργανον πᾶς ὑπηρέτης . εἰ γάρ δύναμαι ἕκαστος ὁ ὄργανον κελεύω ἤ προαισθάνομαι ἀποτελέω ὁ ἑαυτοῦ ἔργον , καί ὥσπερ ὁ Δαίδαλος φημί ἤ ὁ ὁ Ἥφαιστος τριπόδης , ὅς φημί ὁ ποιητής αὐτόματος θεῖος δύω ἀγών , οὕτως ὁ κερκίς κερκίζω αὐτός καί ὁ πλῆκτρον κιθαρίζω , οὐδείς ἄν δέω οὔτε ὁ ἀρχιτέκτων ὑπηρέτης οὔτε ὁ δεσπότης δοῦλος .