aristoteles-et-corpus-aristotelicum.politica 4.1293a
τέταρτον δὲ εἶδος δημοκρατίας ἡ τελευταία τοῖς χρόνοις ἐν ταῖς πόλεσι γεγενημένη . διὰ γὰρ τὸ μείζους γεγονέναι πολὺ τὰς πόλεις τῶν ἐξ ὑπαρχῆς καὶ προσόδων ὑπάρχειν εὐπορίας , μετέχουσι μὲν πάντες τῆς πολιτείας διὰ τὴν ὑπεροχὴν τοῦ πλήθους , κοινωνοῦσι δὲ καὶ πολιτεύονται διὰ τὸ δύνασθαι σχολάζειν καὶ τοὺς ἀπόρους , λαμβάνοντας μισθόν . καὶ μάλιστα δὲ σχολάζει τὸ τοιοῦτον πλῆθος · οὐ γὰρ ἐμποδίζει αὐτοὺς οὐθὲν ἡ τῶν ἰδίων ἐπιμέλεια , τοὺς δὲ πλουσίους ἐμποδίζει , ὥστε πολλάκις οὐ κοινωνοῦσι τῆς ἐκκλησίας οὐδὲ τοῦ δικάζειν . διὸ γίνεται τὸ τῶν ἀπόρων πλῆθος κύριον τῆς πολιτείας , ἀλλʼ οὐχ οἱ νόμοι . τὰ μὲν οὖν τῆς δημοκρατίας εἴδη τοσαῦτα καὶ τοιαῦτα διὰ ταύτας τὰς ἀνάγκας ἐστίν , τάδε δὲ τῆς ὀλιγαρχίας · ὅταν μὲν πλείους ἔχωσιν οὐσίαν , ἐλάττω δὲ καὶ μὴ πολλὴν λίαν , τὸ τῆς πρώτης ὀλιγαρχίας εἶδός ἐστιν · ποιοῦσι γὰρ ἐξουσίαν μετέχειν τῷ κτωμένῳ , καὶ διὰ τὸ πλῆθος εἶναι τῶν μετεχόντων τοῦ πολιτεύματος ἀνάγκη μὴ τοὺς ἀνθρώπους ἀλλὰ τὸν νόμον εἶναι κύριον ( ὅσῳ γὰρ ἂν πλεῖον ἀπέχωσι τῆς μοναρχίας , καὶ μήτε τοσαύτην ἔχωσιν οὐσίαν ὥστε σχολάζειν ἀμελοῦντες μήθʼ οὕτως ὀλίγην ὥστε τρέφεσθαι ἀπὸ τῆς πόλεως , ἀνάγκη τὸν νόμον ἀξιοῦν αὐτοῖς ἄρχειν , ἀλλὰ μὴ αὐτούς ) · ἐὰν δὲ δὴ ἐλάττους ὦσιν οἱ τὰς οὐσίας ἔχοντες ἢ οἱ τὸ πρότερον , πλείω δέ , τὸ τῆς δευτέρας ὀλιγαρχίας γίνεται εἶδος · μᾶλλον γὰρ ἰσχύοντες πλεονεκτεῖν ἀξιοῦσιν , διὸ αὐτοὶ μὲν αἱροῦνται ἐκ τῶν ἄλλων τοὺς εἰς τὸ πολίτευμα βαδίζοντας , διὰ δὲ τὸ μήπω οὕτως ἰσχυροὶ εἶναι ὥστʼ ἄνευ νόμου ἄρχειν τὸν νόμον τίθενται τοιοῦτον . ἐὰν δʼ ἐπιτείνωσι τῷ ἐλάττονες ὄντες μείζονας οὐσίας ἔχειν , ἡ τρίτη ἐπίδοσις γίνεται τῆς ὀλιγαρχίας , τὸ διʼ αὑτῶν μὲν τὰς ἀρχὰς ἔχειν , κατὰ νόμον δὲ τὸν κελεύοντα τῶν τελευτώντων διαδέχεσθαι τοὺς υἱεῖς . ὅταν δὲ ἤδη πολὺ ὑπερτείνωσι ταῖς οὐσίαις καὶ ταῖς πολυφιλίαις , ἐγγὺς ἡ τοιαύτη δυναστεία μοναρχίας ἐστίν , καὶ κύριοι γίνονται οἱ ἄνθρωποι , ἀλλʼ οὐχ ὁ νόμος · καὶ τὸ τέταρτον εἶδος τῆς ὀλιγαρχίας τοῦτʼ ἐστίν , ἀντίστροφον τῷ τελευταίῳ τῆς δημοκρατίας . ἔτι δʼ εἰσὶ δύο πολιτεῖαι παρὰ δημοκρατίαν τε καὶ ὀλιγαρχίαν , ὧν τὴν μὲν ἑτέραν λέγουσί τε πάντες καὶ εἴρηται τῶν τεττάρων πολιτειῶν εἶδος ἕν ( λέγουσι δὲ τέτταρας μοναρχίαν ὀλιγαρχίαν δημοκρατίαν , τέταρτον δὲ τὴν καλουμένην ἀριστοκρατίαν ) · πέμπτη δʼ ἐστὶν ἣ προσαγορεύεται τὸ κοινὸν ὄνομα πασῶν ( πολιτείαν γὰρ καλοῦσιν ) , ἀλλὰ διὰ τὸ μὴ πολλάκις γίνεσθαι λανθάνει τοὺς πειρωμένους ἀριθμεῖν τὰ τῶν πολιτειῶν εἴδη , καὶ χρῶνται ταῖς τέτταρσι μόνον ( ὥσπερ Πλάτων ) ἐν ταῖς πολιτείαις .
Lemmas: τέταρτος δέ εἶδος δημοκρατία ὁ τελευταῖος ὁ χρόνος ἐν ὁ πόλις γίγνομαι . διά γάρ ὁ μέγας γίγνομαι πολύς ὁ πόλις ὁ ἐκ ὑπαρχή καί πρόσοδος ὑπάρχω εὐπορία , μετέχω μέν πᾶς ὁ πολιτεία διά ὁ ὑπεροχή ὁ πλῆθος , κοινωνέω δέ καί πολιτεύω διά ὁ δύναμαι σχολάζω καί ὁ ἄπορος , λαμβάνω μισθός . καί μάλα δέ σχολάζω ὁ τοιοῦτος πλῆθος · οὐ γάρ ἐμποδίζω αὐτός οὐδείς ὁ ὁ ἴδιος ἐπιμέλεια , ὁ δέ πλούσιος ἐμποδίζω , ὥστε πολλάκις οὐ κοινωνέω ὁ ἐκκλησία οὐδέ ὁ δικάζω . διό γίγνομαι ὁ ὁ ἄπορος πλῆθος κύριος ὁ πολιτεία , ἀλλά οὐ ὁ νόμος . ὁ μέν οὖν ὁ δημοκρατία εἶδος τοσοῦτος καί τοιοῦτος διά οὗτος ὁ ἀνάγκη εἰμί , ὅδε δέ ὁ ὀλιγαρχία · ὅταν μέν πολύς ἔχω οὐσία , ἐλαχύς δέ καί μή πολύς λίαν , ὁ ὁ πρῶτος ὀλιγαρχία εἶδος εἰμί · ποιέω γάρ ἐξουσία μετέχω ὁ κτάομαι , καί διά ὁ πλῆθος εἰμί ὁ μετέχω ὁ πολίτευμα ἀνάγκη μή ὁ ἄνθρωπος ἀλλά ὁ νόμος εἰμί κύριος ( ὅσος γάρ ἄν πολύς ἀπέχω ὁ μοναρχία , καί μήτε τοσοῦτος ἔχω οὐσία ὥστε σχολάζω ἀμελέω μήτε οὕτως ὀλίγος ὥστε τρέφω ἀπό ὁ πόλις , ἀνάγκη ὁ νόμος ἀξιόω αὐτός ἄρχω , ἀλλά μή αὐτός ) · ἐάν δέ δή ἐλαχύς εἰμί ὁ ὁ οὐσία ἔχω ἤ ὁ ὁ πρότερος , πολύς δέ , ὁ ὁ δεύτερος ὀλιγαρχία γίγνομαι εἶδος · μάλα γάρ ἰσχύω πλεονεκτέω ἀξιόω , διό αὐτός μέν αἱρέω ἐκ ὁ ἄλλος ὁ εἰς ὁ πολίτευμα βαδίζω , διά δέ ὁ μήπω οὕτως ἰσχυρός εἰμί ὥστε ἄνευ νόμος ἄρχω ὁ νόμος τίθημι τοιοῦτος . ἐάν δέ ἐπιτείνω ὁ ἐλαχύς εἰμί μέγας οὐσία ἔχω , ὁ τρίτος ἐπίδοσις γίγνομαι ὁ ὀλιγαρχία , ὁ διά ἑαυτοῦ μέν ὁ ἀρχή ἔχω , κατά νόμος δέ ὁ κελεύω ὁ τελευτάω διαδέχομαι ὁ υἱός . ὅταν δέ ἤδη πολύς ὑπερτείνω ὁ οὐσία καί ὁ πολυφιλία , ἐγγύς ὁ τοιοῦτος δυναστεία μοναρχία εἰμί , καί κύριος γίγνομαι ὁ ἄνθρωπος , ἀλλά οὐ ὁ νόμος · καί ὁ τέταρτος εἶδος ὁ ὀλιγαρχία οὗτος εἰμί , ἀντίστροφος ὁ τελευταῖος ὁ δημοκρατία . ἔτι δέ εἰμί δύο πολιτεία παρά δημοκρατία τε καί ὀλιγαρχία , ὅς ὁ μέν ἕτερος λέγω τε πᾶς καί λέγω ὁ τέσσαρες πολιτεία εἶδος εἷς ( λέγω δέ τέσσαρες μοναρχία ὀλιγαρχία δημοκρατία , τέταρτος δέ ὁ καλέω ἀριστοκρατία ) · πέμπτος δέ εἰμί ὅς προσαγορεύω ὁ κοινός ὄνομα πᾶς ( πολιτεία γάρ καλέω ) , ἀλλά διά ὁ μή πολλάκις γίγνομαι λανθάνω ὁ πειράω ἀριθμέω ὁ ὁ πολιτεία εἶδος , καί χράω ὁ τέσσαρες μόνος ( ὥσπερ Πλάτων ) ἐν ὁ πολιτεία .