aristoteles-et-corpus-aristotelicum.physica 8.3
Ἀρχὴ δὲ τῆς σκέψεως ἥπερ καὶ περὶ τῆς λεχθείσης ἀπορίας , διὰ τί ποτε ἔνια τῶν ὄντων ὁτὲ μὲν κινεῖται ὁτὲ δὲ ρεμεῖ πάλιν . ἀνάγκη δὴ ἤτοι πάντα ἠρεμεῖν ἀεί , ἢ πάντα ἀεὶ κινεῖσθαι , ἢ τὰ μὲν κινεῖσθαι τὰ δʼ ἠρεμεῖν , καὶ πάλιν τούτων ἤτοι τὰ μὲν κινούμενα κινεῖσθαι ἀεὶ τὰ δʼ ἠρεμοῦντα ἠρεμεῖν , ἢ πάντα πεφυκέναι ὁμοίως κινεῖσθαι καὶ ἠρεμεῖν , ἢ τὸ λοιπὸν ἔτι καὶ τρίτον . ἐνδέχεται γὰρ τὰ μὲν ἀεὶ τῶν ὄντων ἀκίνητα εἶναι , τὰ δʼ ἀεὶ κινούμενα , τὰ δʼ ἀμφοτέρων μεταλαμβάνειν · ὅπερ ἡμῖν λεκτέον ἐστίν . τοῦτο γὰρ ἔχει λύσιν τε πάντων τῶν ἀπορουμένων , καὶ τέλος ἡμῖν ταύτης τῆς πραγματείας ἐστίν . τὸ μὲν οὖν πάντʼ ἠρεμεῖν , καὶ τούτου ζητεῖν λόγον ἀφέντας τὴν αἴσθησιν , ἀρρωστία τίς ἐστιν διανοίας , καὶ περὶ ὅλου τινὸς ἀλλʼ οὐ περὶ μέρους ἀμφισβήτησις · οὐδὲ μόνον πρὸς τὸν φυσικόν , ἀλλὰ πρὸς πάσας τὰς ἐπιστήμας ὡς εἰπεῖν καὶ πάσας τὰς δόξας διὰ τὸ κινήσει χρῆσθαι πάσας . ἔτι δʼ αἱ περὶ τῶν ἀρχῶν ἐνστάσεις , ὥσπερ ἐν τοῖς περὶ τὰ μαθήματα λόγοις οὐδέν εἰσιν πρὸς τὸν μαθηματικόν , ὁμοίως δὲ καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων , οὕτως οὐδὲ περὶ τοῦ νῦν ῥηθέντος πρὸς τὸν φυσικόν · ὑπόθεσις γὰρ ὅτι ἡ φύσις ἀρχὴ τῆς κινήσεαως . σχεδὸν δὲ καὶ τὸ φάναι κινεῖσθαι πάντα ψεῦδος μέν , ἦττον δὲ τούτου παρὰ τὴν μέθοδον · ἐτε θη μὲν γὰρ ἡ φύσις ἐν τοῖς φυσικοῖς ἀρχή , καθάπερ κινήσεως , καὶ ἠρεμίας , ὄμως δὲ φυσικὸν ἡ κίνησις . καί φασί τινες κινεῖσθαι τῶν ὄντων οὐ τὰ μὲν τὰ δʼ οὔ , ἀλλὰ πάντα καὶ ἀεί , ἀλλὰ λανθάνειν τοῦτο τὴν ἡμετέραν αἴσθησιν · πρὸς οὕς καίπερ οὐ διορίζυντας ποίαν κίνησιν λέγουσιν , ἢ πάσας , οὐ χαλεπὸν ἀπαντῆσαι . οὔτε γὰρ αὐξάνεσθαι οὕτε φθίνειν σἷόν τε συνεχῶς , ἀλλʼ ἔστι καὶ τὸ μέσον . ἔστι δʼ ὅμοιος ὁ λόγος τῷ περὶ τοῦ τὸν σταλαγμὸν κατατρίβειν καὶ τὰ ἐκφυόμενα τοὺς λίθους διαιρεῖν · οὐ γὰρ εἰ τοσόνδε ἐξέωσεν ἢ ἀφεῖλεν ὁ σταλαγμός , καὶ τὸ ήμισυ ἐν ἡμίσει χρόνῳ πρότερον · ἀλλʼ ὥσπερ ἡ νεωλκία , καὶ οἱ σταλαγμοὶ οἱ τοσοιδὶ τοσονδὶ κινοῦσιν , τὸ δὲ μέρος αὐτῶν ἐν οὐδενὶ χρόνῳ τοσοῦτον . διαιρεῖται μὲν οὖν τὸ ἀφαιρεθὲν εἰς πλείω , ἀλλʼ οὐδὲν αὐτῶν ἐκινήθη χωρίς , ἀλλʼ ἅμα . φανερὸν οὖν ὡς οὐκ ἀναγκαῖον ἀεί τι ἀπιέναι , ὅτι διαιρεῖται ἡ φθίσις εἰς ἄπειρα , ἀλλʼ ὅλον ποτὲ ἀπιέναι . ὁμοίως δὲ καὶ ἐπʼ ἀλλοιώσεως ὁποιασοῦν · οὐ γὰρ εἰ μεριστὸν εἰς ἄπειρα τὸ ἀλλοιούμενον , διὰ τοῦτο καὶ ἡ ἀλλοίωσις , ἀλλʼ ἀθρόα γίγνεται πολλάκις , ὥσπερ ἡ πῆξις . ἔτι ὅταν τι νοσήσῃ , ἀνάγκη χρόνον γενέσθαι ἐν ὧ ὑγιασθήσεται , καὶ μὴ ἐν πέρατι χρόνου μεταβάλλειν · ἀνάγκη δὲ εἰς ὑγίειαν μεταβάλλειν καὶ μὴ εἰς ἄλλο μηθέν . ὥστε τὸ φάναι συνεχῶς ἀλλοιοῦσθαι λίαν ἐστὶ τοῖς φανεροῖς ἀμφισβητεῖν . εἰς τοὐναντίον γὰρ ἡ ἀλλοίωσις · ὁ δὲ λίθος οὔτε σκληρότερος γίγνεται οὔτε μαλακώτερος . κατά τε τὸ φέρεσθαι θαυμαστὸν εἰ λέληθεν ὁ λίθος κάτω φερόμενος ἢ μένων ἐπὶ τῆς γῆς . ἔτι δʼ ἢ γῆ καὶ τῶν ἄλλων ἕκαστον ἐξ ἀνάγκης μένουσι μὲν ἐν τοῖς οἰκείοις τόποις , κινοῦνται δὲ βιαίως ἐκ τούτων · εἴπερ οὖν ἔνιʼ αὐτῶν ἐστιν ἐν τοῖς οἰκείοις τόποις , ἀνάγκη μηδὲ κατὰ τόπον πάντα κινεῖσθαι . ὅτι μὲν οὖν ἁδύ . νατον ἢ ἀεὶ πάντα κινεῖσθαι ἢ ἀεὶ πάντα ἠρεμεῖν , ἐκ τούτων καὶ ἄλλων τοιούτων πιστεύσειεν ἄν τις . ἀλλὰ μὴν οὐδὲ τὰ μὲν ἀεὶ ἐνδέχεται ἠρεμεῖν , τὰ δʼ ἀεὶ κινεῖσθαι , ποτὲ δʼ ἠρεμεῖν καὶ ποτὲ κινεῖσθαι μηδέν . λεκτέον δʼ ὅτι ἀδύνατον , ὥσπερ ἐπὶ τῶν εἰρημένων πρότερον , καὶ ἐπὶ τούτων ( ὁρῶμεν γὰρ ἐπὶ τῶν αὐτῶν γιγνομένας τὰς εἰρημένας μεταβολάς ) , καὶ πρὸς τούτοις ὅτι μάχεται τοῖς φανεροῖς ὁ ἀμφισβητῶν · οὔτε γὰρ αὔξησις οὔθ’ ἡ βίαιος ἔσται κίνησις , εἰ μὴ κινήσεται παρὰ φύσιν ήρεμοῦν πρότερον . γένεσιν οὖν ἀναιρεῖ καὶ φθορὰν οτος ὁ λόγος . σχεδὸν δὲ καὶ τὸ κινεῖσθαι γίγνεσθαί τι καὶ φθείρεσθαι δοκεῖ πᾶσιν · εἰς ὃ μὲν γὰρ μεταβάλλει , γίγνεται τοῦτο ἢ ἐν τούτῳ , ἐξ οὗ δὲ μεταβάλλει , φθείρεται τοῦτο ἢ ἐντεῦθεν . ὥστε δῆλον ὅτι τὰ μὲν κινεῖται , τὰ δʼ ἠρεμεῖ ἐνίοτε . τὸ δὲ πάντα ἀξιοῦν ὁτὲ μὲν ἠρεμεῖν ὁτὲ δὲ κινεῖσθαι , τοῦτʼ ἤδη συναπτέον πρὸς τοὺς πάλαι λόγους . ἀρχὴν δὲ πάλιν ποιητέον ἀπὸ τῶν νῦν διορισθέντων , τὴν αὐτὴν ἥνπερ ἠρξάμεθα πρότερον . ἢ γάρ τοι πάντα ἠρεμεῖ , ἢ πάντα κινεῶται,ἢ τὰ μὲν ἠρεμεῖ τὰ δὲ κινεῖται τῶν ὄντων . καὶ εἰ τὰ μὲν ήρεμεῖ τὰ δὲ κινεῖται , ἀνάγκη τοι πάντα ὁτὲ μὲν ἠρεμεῖν ὁτὲ δὲ κινεῖσθαι , ἢ τὰ μὲν ἀεὶ ἠρεμεῖν τὰ δὲ ἀεὶ κινεῖσθαι , ἢ τὰ μὲν ἀεὶ ἠρεμεῖν τὰ δὲ ἀεὶ κινεῖσθαι αὐτῶν , τὰ δʼ ὁτὲ μὲν ἠρεμεῖν ὁτὲ δὲ κινεῖσθαι . ὅτι μὲν τοίνυν οὐχ οἷόν τε πάντʼ ἠρεμεῖν , εἴρηται μὲν καὶ πρότερον , εἴπωμεν δὲ καὶ νῦν . εἰ γὰρ καὶ κατʼ ἀλήθειαν οῦτως ἔχει καθάπερ φασί τινες , εἶναι τὸ ὂν ἄπειρον καὶ ἀκίνητον , ἀλλʼ οὔτι φαίνεταί γε κατὰ τὴν αἴσθησιν , ἀλλὰ κινεῖσθαι πολλὰ τῶν ὄντων . εἴπερ οὖν ἔστιν δόξα ψευδὴς ἢ ὅλως δόξα , καὶ κίνησις ἔστιν , κἂν εἰ φαντασία , κἂν εἰ ὁτὲ μὲν οὕτως δοκεῖ ὁτὲ δʼ ἑτέρως · ἡ γὰρ φαντασία καὶ ἡ δόξα κινήσεις τινὲς εἶναι δοκοῦσιν . ἀλλὰ τὸ μὲν περὶ τούτου σκοπεῖν , καὶ ζητεῖν λόγον ὥν βέλτιον ἔχομεν ἢ λόγου δεῖσθαι , κακῶς κρίνειν ἐστὶν τὸ βέλτιον καὶ τὸ χεῖρον , καὶ τὸ πιστὸν καὶ τὸ μὴ πιστόν , καὶ ἀρχὴν καὶ μὴ ἀρχήν . ὁμοίως δὲ ἀδύνατον καὶ τὸ πάντα κινεῖσθαι , ἢ τὰ μὲν ἀεὶ κινεῖσθαι τὰ δʼ ἀεὶ ἠρεμεῖν . πρὸς ἅπόντα γὰρ ταῦτα ἱκανὴ μία πίστις · ὁρῶμεν γὰρ ἔνια ὁτὲ μὲν κινούμενα ὁτὲ δʼ ἠρεμοῦντα . ὥστε φανερὸν ὅτι ἀδύνατον ὁμοίως τὸ πάντα ἠρεμεῖν καὶ τὸ πάντα κινεῖσθαι συνεχῶς τῷ τὰ μὲν ἀεὶ κινεῖσθαι τὰ δʼ ἠρεμεῖν ἀεί . λοιπὸν οὖν θεωρῆσαι πότερον πάντα τοιαῦτα οἷα κινεῖσθαι καὶ ἠρεμεῖν , ἢ ἔνια μὲν οὕτως , ἔνια δʼ ἀεὶ ἠρεμεῖ , ἔνια δʼ ἀεὶ κινεῖται · τοῦτο γὰρ δεικτέον ἡμῖν .
Lemmas: ἀρχή δέ ὁ σκέψις ὅς καί περί ὁ λέγω ἀπορία , διά τίς ποτέ ἔνιοι ὁ εἰμί ὅτε μέν κινέω ὅτε δέ ῥέμω πάλιν . ἀνάγκη δή ἤτοι πᾶς ἠρεμέω ἀεί , ἤ πᾶς ἀεί κινέω , ἤ ὁ μέν κινέω ὁ δέ ἠρεμέω , καί πάλιν οὗτος ἤτοι ὁ μέν κινέω κινέω ἀεί ὁ δέ ἠρεμέω ἠρεμέω , ἤ πᾶς φύω ὅμοιος κινέω καί ἠρεμέω , ἤ ὁ λοιπός ἔτι καί τρίτος . ἐνδέχομαι γάρ ὁ μέν ἀεί ὁ εἰμί ἀκίνητος εἰμί , ὁ δέ ἀεί κινέω , ὁ δέ ἀμφότερος μεταλαμβάνω · ὅς ἐγώ λεκτέος εἰμί . οὗτος γάρ ἔχω λύσις τε πᾶς ὁ ἀπορέω , καί τέλος ἐγώ οὗτος ὁ πραγματεία εἰμί . ὁ μέν οὖν πᾶς ἠρεμέω , καί οὗτος ζητέω λόγος ἀφίημι ὁ αἴσθησις , ἀρρωστία τις εἰμί διάνοια , καί περί ὅλος τις ἀλλά οὐ περί μέρος ἀμφισβήτησις · οὐδέ μόνος πρός ὁ φυσικός , ἀλλά πρός πᾶς ὁ ἐπιστήμη ὡς λέγω καί πᾶς ὁ δόξα διά ὁ κίνησις χράω πᾶς . ἔτι δέ ὁ περί ὁ ἀρχή ἔνστασις , ὥσπερ ἐν ὁ περί ὁ μάθημα λόγος οὐδείς εἰμί πρός ὁ μαθηματικός , ὅμοιος δέ καί ἐπί ὁ ἄλλος , οὕτως οὐδέ περί ὁ νῦν λέγω πρός ὁ φυσικός · ὑπόθεσις γάρ ὅτι ὁ φύσις ἀρχή ὁ κίνησις . σχεδόν δέ καί ὁ φημί κινέω πᾶς ψεῦδος μέν , ἥσσων δέ οὗτος παρά ὁ μέθοδος · ἵημι τίθημι μέν γάρ ὁ φύσις ἐν ὁ φυσικός ἀρχή , καθά κίνησις , καί ἠρεμία , ὅμως δέ φυσικός ὁ κίνησις . καί φημί τις κινέω ὁ εἰμί οὐ ὁ μέν ὁ δέ οὐ , ἀλλά πᾶς καί ἀεί , ἀλλά λανθάνω οὗτος ὁ ἡμέτερος αἴσθησις · πρός ὅς καίπερ οὐ διορίζω ποῖος κίνησις λέγω , ἤ πᾶς , οὐ χαλεπός ἀπαντάω . οὔτε γάρ αὐξάνω ἵημι φθίω σίον τε συνεχής , ἀλλά εἰμί καί ὁ μέσος . εἰμί δέ ὅμοιος ὁ λόγος ὁ περί ὁ ὁ σταλαγμός κατατρίβω καί ὁ ἐκφύω ὁ λίθος διαιρέω · οὐ γάρ εἰ τοσόσδε ἐξωθέω ἤ ἀφαιρέω ὁ σταλαγμός , καί ὁ ἥμισυς ἐν ἥμισυς χρόνος πρότερος · ἀλλά ὥσπερ ὁ νεωλκία , καί ὁ σταλαγμός ὁ τοσοιδί τοσονύς κινέω , ὁ δέ μέρος αὐτός ἐν οὐδείς χρόνος τοσοῦτος . διαιρέω μέν οὖν ὁ ἀφαιρέω εἰς πολύς , ἀλλά οὐδείς αὐτός κινέω χωρίς , ἀλλά ἅμα . φανερός οὖν ὡς οὐ ἀναγκαῖος ἀεί τις ἀπέρχομαι , ὅτι διαιρέω ὁ φθίσις εἰς ἄπειρος , ἀλλά ὅλος ποτέ ἀπέρχομαι . ὅμοιος δέ καί ἐπί ἀλλοίωσις ὁποῖος · οὐ γάρ εἰ μεριστός εἰς ἄπειρος ὁ ἀλλοιόω , διά οὗτος καί ὁ ἀλλοίωσις , ἀλλά ἀθρόος γίγνομαι πολλάκις , ὥσπερ ὁ πῆξις . ἔτι ὅταν τις νοσέω , ἀνάγκη χρόνος γίγνομαι ἐν ὅς ὑγιάζω , καί μή ἐν πέρας χρόνος μεταβάλλω · ἀνάγκη δέ εἰς ὑγίεια μεταβάλλω καί μή εἰς ἄλλος μηδείς . ὥστε ὁ φημί συνεχής ἀλλοιόω λίαν εἰμί ὁ φανερός ἀμφισβητέω . εἰς ἐναντίος γάρ ὁ ἀλλοίωσις · ὁ δέ λίθος οὔτε σκληρός γίγνομαι οὔτε μαλακός . κατά τε ὁ φέρω θαυμαστός εἰ λανθάνω ὁ λίθος κάτω φέρω ἤ μένω ἐπί ὁ γῆ . ἔτι δέ ὁ γῆ καί ὁ ἄλλος ἕκαστος ἐκ ἀνάγκη μένω μέν ἐν ὁ οἰκεῖος τόπος , κινέω δέ βίαιος ἐκ οὗτος · εἴπερ οὖν ἔνιοι αὐτός εἰμί ἐν ὁ οἰκεῖος τόπος , ἀνάγκη μηδέ κατά τόπος πᾶς κινέω . ὅτι μέν οὖν ἡδύς . νάω ἤ ἀεί πᾶς κινέω ἤ ἀεί πᾶς ἠρεμέω , ἐκ οὗτος καί ἄλλος τοιοῦτος πιστεύω ἄν τις . ἀλλά μήν οὐδέ ὁ μέν ἀεί ἐνδέχομαι ἠρεμέω , ὁ δέ ἀεί κινέω , ποτέ δέ ἠρεμέω καί ποτέ κινέω μηδείς . λεκτέος δέ ὅτι ἀδύνατος , ὥσπερ ἐπί ὁ λέγω πρότερος , καί ἐπί οὗτος ( ὁράω γάρ ἐπί ὁ αὐτός γίγνομαι ὁ λέγω μεταβολή ) , καί πρός οὗτος ὅτι μάχομαι ὁ φανερός ὁ ἀμφισβητέω · οὔτε γάρ αὔξησις οὔτε ὁ βίαιος εἰμί κίνησις , εἰ μή κινέω παρά φύσις ἠρεμέω πρότερος . γένεσις οὖν ἀναιρέω καί φθορά εἰκός ὁ λόγος . σχεδόν δέ καί ὁ κινέω γίγνομαι τις καί φθείρω δοκέω πᾶς · εἰς ὅς μέν γάρ μεταβάλλω , γίγνομαι οὗτος ἤ ἐν οὗτος , ἐκ ὅς δέ μεταβάλλω , φθείρω οὗτος ἤ ἐντεῦθεν . ὥστε δῆλος ὅτι ὁ μέν κινέω , ὁ δέ ἠρεμέω ἐνίοτε . ὁ δέ πᾶς ἀξιόω ὅτε μέν ἠρεμέω ὅτε δέ κινέω , οὗτος ἤδη συναπτέον πρός ὁ πάλαι λόγος . ἀρχή δέ πάλιν ποιέω ἀπό ὁ νῦν διορίζω , ὁ αὐτός ὅς ἄρχω πρότερος . ἤ γάρ τοι πᾶς ἠρεμέω , ἤ πᾶς κινεῶται,ἢ ὁ μέν ἠρεμέω ὁ δέ κινέω ὁ εἰμί . καί εἰ ὁ μέν ἠρεμέω ὁ δέ κινέω , ἀνάγκη τοι πᾶς ὅτε μέν ἠρεμέω ὅτε δέ κινέω , ἤ ὁ μέν ἀεί ἠρεμέω ὁ δέ ἀεί κινέω , ἤ ὁ μέν ἀεί ἠρεμέω ὁ δέ ἀεί κινέω αὐτός , ὁ δέ ὅτε μέν ἠρεμέω ὅτε δέ κινέω . ὅτι μέν τοίνυν οὐ οἷος τε πᾶς ἠρεμέω , λέγω μέν καί πρότερος , λέγω δέ καί νῦν . εἰ γάρ καί κατά ἀλήθεια οὕτως ἔχω καθά φημί τις , εἰμί ὁ εἰμί ἄπειρος καί ἀκίνητος , ἀλλά οὔτι φαίνω γε κατά ὁ αἴσθησις , ἀλλά κινέω πολύς ὁ εἰμί . εἴπερ οὖν εἰμί δόξα ψευδής ἤ ὅλος δόξα , καί κίνησις εἰμί , ἄν εἰ φαντασία , ἄν εἰ ὅτε μέν οὕτως δοκέω ὅτε δέ ἕτερος · ὁ γάρ φαντασία καί ὁ δόξα κίνησις τις εἰμί δοκέω . ἀλλά ὁ μέν περί οὗτος σκοπέω , καί ζητέω λόγος ὅς ἀγαθός ἔχω ἤ λόγος δέω , κακός κρίνω εἰμί ὁ ἀγαθός καί ὁ κακός , καί ὁ πιστός καί ὁ μή πιστός , καί ἀρχή καί μή ἀρχή . ὅμοιος δέ ἀδύνατος καί ὁ πᾶς κινέω , ἤ ὁ μέν ἀεί κινέω ὁ δέ ἀεί ἠρεμέω . πρός ἅπων γάρ οὗτος ἱκανός εἷς πίστις · ὁράω γάρ ἔνιοι ὅτε μέν κινέω ὅτε δέ ἠρεμέω . ὥστε φανερός ὅτι ἀδύνατος ὅμοιος ὁ πᾶς ἠρεμέω καί ὁ πᾶς κινέω συνεχής ὁ ὁ μέν ἀεί κινέω ὁ δέ ἠρεμέω ἀεί . λοιπός οὖν θεωρέω πότερος πᾶς τοιοῦτος οἷος κινέω καί ἠρεμέω , ἤ ἔνιοι μέν οὕτως , ἔνιοι δέ ἀεί ἠρεμέω , ἔνιοι δέ ἀεί κινέω · οὗτος γάρ δείκνυμι ἐγώ .