aristoteles-et-corpus-aristotelicum.physica 2.6
Διαφέρει δʼ ὅτι τὸ αὐτόματον ἐπὶ πλεῖόν ἐστι · τὸ μὲν γὰρ ἀπὸ τύχης πᾶν ἀπὸ ταὐτομάτου , τοῦτο δʼ οὐ πᾶν ἀπὸ τύχης . ἡ μὲν γὰρ τύχη καὶ τὸ ἀπὸ τύχης ἐστὶν ὅσοις καὶ τὸ εὐτυχῆσαι ἂν ὑπάρξειεν καὶ ὅλως πρᾶξις . διὸ καὶ ἀνάγκη περὶ τὰ πρακτὰ εἶναι τὴν τύχην ( σημεῖον δʼ ὅτι δοκεῖ ἤτοι ταὐτὸν εἶναι τῇ εὐδαιμονίᾳ ἡ εὐτυχία ἢ ἐγγύς , ἡ δʼ εὐδαιμονία πρᾶξίς τις · εὐπραξία γάρ ) , ὥσθ᾿ ὁπόσοις μὴ ἐνδέχεται πρᾶξαι , οὐδὲ τὸ ἀπὸ τύχης τι ποιῆσαι . καὶ διὰ τοῦτο οὔτε ἄψυχον οὐδὲν οὔτε θηρίον οὔτε παιδίον οὐδὲν ποιεῖ ἀπὸ τύχης , ὅτι οὐκ ἔχει προαίρεσιν · οὐδʼ εὐτυχία οὐδʼ ἀτυχία ὑπάρχει τούτοις , εἰ μὴ καθʼ ὁμοιότητα , ὥσπερ ἔφη Πρώταρχος εὐτυχεῖς εἶναι τοὺς λίθους ἐξ ὧν οἱ βωμοί , ὅτι τιμῶνται , οἱ δὲ ὁμόζυγες αὐτῶν καταπατοῦνται . τὸ δὲ πάσχειν ἀπὸ τύχης ὑπάρξει πως καὶ τούτοις , ὅταν ὁ πραττων τι περὶ αὐτὰ πράξῃ ἀπὸ τύχης , ἄλλως δὲ οὐκ ἔστιν · τὸ δʼ αὐτόματον καὶ τοῖς ἄλλοις ζῴοις καὶ πολλοῖς τῶν ἀψύ . χων , οἷον ὁ ἵππος αὐτόματος , φαμέν , ἦλθεν , ὅτι ἐσώθη μὲν ἐλθών , οὐ τοῦ σωθῆναι δὲ ἕνεκα ἦλθε · καὶ ὁ τρίπους αὐτόματος κατέπεσεν · ἔστη μὲν γὰρ τοῦ καθῆσθαι ἕνεκα , ἀλλ᾿ οὐ τοῦ καθῆσθαι ἕνεκα κατέπεσεν . ὥστε φανερὸν ὅτι ἐν τοῖς ἁπλῶς ἕνεκά του γιγνομένοις , ὅταν μὴ τοῦ συμβάντος ἕνεκα γένηται ὧν ἔξω τὸ αἴτιον , τότε ἀπὸ τοῦ αὐτομάτου λέγομεν · ἀπὸ τύχης δέ , τούτων ὅσα ἀπὸ τοῦ αὐτομάτου γίγνεται τῶν προαιρετῶν τοῖς ἔχουσι προαίρεσιν . σημεῖον δὲ τὸ μάτην , ὅτι λέγεται ὅταν μὴ γένηται τὸ ἕνεκα ἄλλου ἐκείνου ἕνεκα , οἶον εἰ τὸ βαδίσαι λαπάξεως ἕνεκά ἐστιν , εἰ δὲ μὴ ἐγένετο βαδίσαντι , μάτην φαμὲν βαδίσαι καὶ ἡ βάδισις ματαία , ὡς τοῦτο ὂν τὸ μάτην , τὸ πεφυκὸς ἄλλου ἕνεκα , ὅταν μὴ περαίνῃ ἐκεῖνο οὗ ἕνεκα ἦν καὶ ἐπεφύκει , ἐπεὶ εἴ τις λούσασθαι φαίη μάτην ὅτι οὐκ ἐξέλιπεν ὁ ἥλιος , γελοῖος ἂν εἴη · οὐ γὰρ ἦν τοῦτο ἐκείνου ἕνεκα . οὕτω δὴ τὸ αὐτόματον καὶ κατὰ τὸ ὄνομα ὅταν αὐτὸ μάτην γένηται · κατέπεσεν γὰρ οὐ τοῦ πατάξαι ἕνεκεν ὁ λίθος · ἀπὸ τοῦ αὐτομάτου ἄρα κατέπεσεν ὁ λίθος , ὅτι πέσοι ἂν ὑπὸ τινὸς καὶ τοῦ πατάξαι ἕνεκα . μάλιστα δʼ ἐστὶ χωριζόμενον τοῦ ἀπὸ τύχης ἐν τοῖς φύσει γιγνομένοις · ὅταν γὰρ γένηταί τι παρὰ φύσιν , τότε οὐκ ἀπὸ τύχης ἀλλὰ μᾶλλον ἀπὸ ταὐτομάτου γεγονέναι φαμέν . ἔστι δὲ καὶ τοῦτο ἕτερον · τοῦ μὲν γὰρ ἔξω τὸ αἴτιον , τοῦ δʼ ἐντός . τί μὲν οὖν ἐστιν τὸ αὐτόματον καὶ τί ἡ τύχη , εἴρηται , καὶ τί διαφέρουσιν ἀλλήλων . τῶν δὲ τρόπων τῆς αἰτίας ἐν τοῖς ὅθεν ἡ ἀρχὴ τῆς κινήσεως ἑκάτερον αὐτῶν · ἢ γὰρ τῶν φύσει τι ἢ τῶν ἀπὸ διανοίας αἰτίων ἀεί ἐστιν · ἀλλὰ τούτων τὸ πλῆθος ἀόριστον . ἐπεὶ δʼ ἐστὶ τὸ αὐτόματον καὶ ἡ τύχη αἴτια ὧν ἂν ἢ νοῦς γένοιτο αἴτιος ἢ φύσις , ὅταν κατὰ συμβεβηκὸς αἴτιόν τι γένηται τούτων αὐτῶν , οὐδὲν δὲ κατὰ συμβεβηκός ἐστι πρότερον τῶν καθʼ αὑτό , δῆλον ὅτι οὐδὲ τὸ κατὰ συμβεβηκὸς αἴτιον πρότερον τοῦ καθʼ αὑτό , ὕστερον ἄρα τὸ αὐτόματον καὶ ἡ τύχη καὶ νοῦ καὶ φύσεως · ὥστʼ εἰ ὅτι μάλιστα τοῦ οὐρανοῦ αἴτιον τὸ αὐτόματον , ἀνάγκη πρότερον νοῦν αἴτιον καὶ φύσιν εἶναι καὶ ἄλλων πολλῶν καὶ τοῦδε τοῦ παντός .
Lemmas: διαφέρω δέ ὅτι ὁ αὐτόματος ἐπί πολύς εἰμί · ὁ μέν γάρ ἀπό τύχη πᾶς ἀπό αὐτόματος , οὗτος δέ οὐ πᾶς ἀπό τύχη . ὁ μέν γάρ τύχη καί ὁ ἀπό τύχη εἰμί ὅσος καί ὁ εὐτυχέω ἄν ὑπάρχω καί ὅλος πρᾶξις . διό καί ἀνάγκη περί ὁ πρακτός εἰμί ὁ τύχη ( σημεῖον δέ ὅτι δοκέω ἤτοι αὐτός εἰμί ὁ εὐδαιμονία ὁ εὐτυχία ἤ ἐγγύς , ὁ δέ εὐδαιμονία πρᾶξις τις · εὐπραξία γάρ ) , ὥστε ὁπόσος μή ἐνδέχομαι πράσσω , οὐδέ ὁ ἀπό τύχη τις ποιέω . καί διά οὗτος οὔτε ἄψυχος οὐδείς οὔτε θηρίον οὔτε παιδίον οὐδείς ποιέω ἀπό τύχη , ὅτι οὐ ἔχω προαίρεσις · οὐδέ εὐτυχία οὐδέ ἀτυχία ὑπάρχω οὗτος , εἰ μή κατά ὁμοιότης , ὥσπερ φημί Πρώταρχος εὐτυχής εἰμί ὁ λίθος ἐκ ὅς ὁ βωμός , ὅτι τιμάω , ὁ δέ ὁμόζυξ αὐτός καταπατέω . ὁ δέ πάσχω ἀπό τύχη ὑπάρχω πως καί οὗτος , ὅταν ὁ πράσσω τις περί αὐτός πράσσω ἀπό τύχη , ἄλλος δέ οὐ εἰμί · ὁ δέ αὐτόματος καί ὁ ἄλλος ζῷον καί πολύς ὁ αψύς . χοῦς , οἷος ὁ ἵππος αὐτόματος , φημί , ἔρχομαι , ὅτι σῴζω μέν ἔρχομαι , οὐ ὁ σῴζω δέ ἕνεκα ἔρχομαι · καί ὁ τρίπους αὐτόματος καταπίπτω · ἵστημι μέν γάρ ὁ κάθημαι ἕνεκα , ἀλλά οὐ ὁ κάθημαι ἕνεκα καταπίπτω . ὥστε φανερός ὅτι ἐν ὁ ἁπλῶς ἕνεκα τις γίγνομαι , ὅταν μή ὁ συμβαίνω ἕνεκα γίγνομαι ὅς ἔξω ὁ αἴτιος , τότε ἀπό ὁ αὐτόματος λέγω · ἀπό τύχη δέ , οὗτος ὅσος ἀπό ὁ αὐτόματος γίγνομαι ὁ προαιρετός ὁ ἔχω προαίρεσις . σημεῖον δέ ὁ μάτην , ὅτι λέγω ὅταν μή γίγνομαι ὁ ἕνεκα ἄλλος ἐκεῖνος ἕνεκα , οἷος εἰ ὁ βαδίζω λάπαξις ἕνεκα εἰμί , εἰ δέ μή γίγνομαι βαδίζω , μάτην φημί βαδίζω καί ὁ βάδισις μάταιος , ὡς οὗτος εἰμί ὁ μάτην , ὁ φύω ἄλλος ἕνεκα , ὅταν μή περαίνω ἐκεῖνος ὅς ἕνεκα εἰμί καί φύω , ἐπεί εἰ τις λούω φημί μάτην ὅτι οὐ ἐκλείπω ὁ ἥλιος , γέλοιος ἄν εἰμί · οὐ γάρ εἰμί οὗτος ἐκεῖνος ἕνεκα . οὕτως δή ὁ αὐτόματος καί κατά ὁ ὄνομα ὅταν αὐτός μάτην γίγνομαι · καταπίπτω γάρ οὐ ὁ πατάσσω ἕνεκα ὁ λίθος · ἀπό ὁ αὐτόματος ἄρα καταπίπτω ὁ λίθος , ὅτι πίπτω ἄν ὑπό τις καί ὁ πατάσσω ἕνεκα . μάλα δέ εἰμί χωρίζω ὁ ἀπό τύχη ἐν ὁ φύσις γίγνομαι · ὅταν γάρ γίγνομαι τις παρά φύσις , τότε οὐ ἀπό τύχη ἀλλά μάλα ἀπό αὐτόματος γίγνομαι φημί . εἰμί δέ καί οὗτος ἕτερος · ὁ μέν γάρ ἔξω ὁ αἴτιος , ὁ δέ ἐντός . τίς μέν οὖν εἰμί ὁ αὐτόματος καί τίς ὁ τύχη , λέγω , καί τίς διαφέρω ἀλλήλων . ὁ δέ τρόπος ὁ αἰτία ἐν ὁ ὅθεν ὁ ἀρχή ὁ κίνησις ἑκάτερος αὐτός · ἤ γάρ ὁ φύσις τις ἤ ὁ ἀπό διάνοια αἴτιος ἀεί εἰμί · ἀλλά οὗτος ὁ πλῆθος ἀόριστος . ἐπεί δέ εἰμί ὁ αὐτόματος καί ὁ τύχη αἴτιος ὅς ἄν ἤ νόος γίγνομαι αἴτιος ἤ φύσις , ὅταν κατά συμβαίνω αἴτιος τις γίγνομαι οὗτος αὐτός , οὐδείς δέ κατά συμβαίνω εἰμί πρότερος ὁ κατά ἑαυτοῦ , δῆλος ὅτι οὐδέ ὁ κατά συμβαίνω αἴτιος πρότερος ὁ κατά ἑαυτοῦ , ὕστερον ἄρα ὁ αὐτόματος καί ὁ τύχη καί νόος καί φύσις · ὥστε εἰ ὅτι μάλα ὁ οὐρανός αἴτιος ὁ αὐτόματος , ἀνάγκη πρότερος νόος αἴτιος καί φύσις εἰμί καί ἄλλος πολύς καί ὅδε ὁ πᾶς .