aristoteles-et-corpus-aristotelicum.physica 4.9
Εἰσὶν δέ τινες οἳ διὰ τοῦ μανοῦ καὶ πυκνοῦ οἴονται φανερὸν εἶναι ὅτι ἔστι κενόν . εἰ μὲν γὰρ μὴ ἔστι μανὸν καὶ πυκνόν , οὐδὲ συνιέναι καὶ πιλεῖσθαι οἷόν τε · εἰ δὲ τοῦτο μὴ εἴη , ἢ ὅλως κίνησις οὐκ ἔσται , ἢ κυμανεῖ τὸ ὅλον , ὥσπερ ἔφη Ξοῦθος , ἢ εἰς ἴσον ἀεὶ δεῖ μεταβάλλειν ἀέρα καὶ ὕδωρ ( λέγω δὲ οἷον εἰ ἐξ ὕδατος κυάθου γέγονεν ἀήρ , ἅμα ἐξ ἴσου ἀέρος ὕδωρ τοσοῦτον γεγενῆσθαι ) , ἢ κενὸν εἶναι ἐξ ἀνάγκης · συμπιλεῖσθαι γὰρ καὶ ἐπεκτείνεσθαι οὐκ ἐνδέχεται ἄλλως . εἰ μὲν οὖν τὸ μανὸν λέγουσι τὸ πολλὰ κενὰ κεχωρισμένα ἔχον , φανερὸν ὡς εἰ μηδὲ κενὸν ἐνδέχεται εἶναι χωριστὸν ὥσπερ μηδὲ τόπον ἔχοντα διάστημα αὑτοῦ , οὐδὲ μανὸν οὕτως · εἰ δὲ μὴ χωριστόν , ἀλλʼ ὅμως ἐνεῖναί τι κενόν , ἦττον μὲν ἀδύνατον , συμβαίνει δὲ πρῶτον μὲν οὐ πάσης κινήσεως αἴτιον τὸ κενόν , ἀλλὰ τῆς ἄνω ( τὸ γὰρ μανὸν κοῦφον , διὸ καὶ τὸ πῦρ μανὸν εἶναί φασιν , ἔπειτα κινήσεως αἴτιον οὐχ οὕτω τὸ κενὸν ὡς ἐν ᾧ , ἀλλʼ ὥσπερ οἱ ἀσκοὶ τῷ φέρεσθαι αὐτοὶ ἄνω φέρουσι τὸ συνεχές , οὕτω τὸ κενὸν ἄνω φέρει . καίτοι πῶς οἷόν τε φορὰν εἶναι κενοῦ ἢ τόπον κενοῦ ; κενοῦ γὰρ γίγνεται κενόν , εἰς ὃ φέρεται . ἔτι δὲ πῶς ἐπὶ τοῦ βαρέος ἀποδώσουσιν τὸ φέρεσθαι κάτω ; καὶ δῆλον ὅτι εἰ ὅσῳ ἂν μανότερον καὶ κενώτερον ἢ ἄνω οἰσθήσεται , εἰ ὅλως εἴη κενόν , τάχιστʼ ἂν φέροιτο . ἴσως δὲ καὶ τοῦτʼ ἀδύνατον κινηθῆναι · λόγος δʼ ὁ αὐτός , ὥσπερ ὅτι ἐν τῷ κενῷ ἀκίνητα πάντα , οὕτω καὶ τὸ κενὸν ὅτι ἀκίνητον · ἀσύμβλητα γὰρ τὰ τάχη . ἐπεὶ δὲ κενὸν μὲν οὔ φαμεν εἶναι , τὰ ἄλλα δʼ ἠπόρηται ἀληθῶς , ὅτι ἢ κίνησις οὐκ ἔσται , εἰ μὴ ἔσται πύκνωσις καὶ μάνωσις , ἢ κυμανεῖ ὁ οὐρανός , ἢ αἰεὶ ἴσον ὕδωρ ἐξ ἀέρος ἔσται καὶ · ἀὴρ ἐξ ὕδατος ( δῆλον γὰρ ὅτι πλείων ἀὴρ ἐξ ὕδατος γίγνεται · ἀνάγκη τοίνυν , εἰ μὴ ἔστι πίλησις , ἢ ἐξωθούμενον τὸ ἐχόμενον τὸ ἔσχατον κυμαίνειν ποιεῖν , ἢ ἄλλοθί που ἴσον μεταβάλλειν ἐξ ἀέρος ὕδωρ , ἵνα ὁ πᾶς ὄγκος τοῦ ὅλου ἴσος ᾖ , ἢ μηδὲν κινεῖσθαι · ἀεὶ γὰρ μεθισταμένου τοῦτο συμβήσεται , ἂν μὴ κύκλῳ περιίστηται · οὐκ ἀεὶ δʼ εἰς τὸ κύκλῳ ἡ φορά , ἀλλὰ καὶ εἰς εὐθύ ) · οἱ μὲν δὴ διὰ ταῦτα κενόν τι φαῖεν ἂν εἶναι , ἡμεῖς δὲ λέγομεν ἐκ τῶν ὑποκειμένων ὅτι ἔστιν ὕλη μία τῶν ἐναντίων , θερμοῦ καὶ ψυχροῦ καὶ τῶν ἄλλων τῶν φυσικῶν ἐναντιώσεων , καὶ ἐκ δυνάμει ὄντος ἐνεργείᾳ ὂν γίγνεται , καὶ οὐ χωριστὴ μὲν ἡ ὕλη , τὸ δʼ εἶναι ἕτε · ρον , καὶ μία τῷ ἀριθμῷ , εἰ ἔτυχε , χροιᾶς καὶ θερμοῦ καὶ ψυχροῦ . ἔστι δὲ καὶ σώματος ὕλη καὶ μεγάλου καὶ μικροῦ ἡ αὐτή . δῆλον δέ · ὅταν γὰρ ἐξ ὕδατος ἀὴρ γένηται , ἡ αὐτὴ ὕλη οὐ προσλαβοῦσά τι ἄλλο ἐγένετο , ἀλλʼ ὃ ἦν δυνάμει , ἐνεργείᾳ ἐγένετο , καὶ πάλιν ὕδωρ ἐξ ἀέρος ὡσαύτως , ὁτὲ μὲν εἰς μέγεθος ἐκ μικρότητος , ὁτὲ δʼ εἰς μικρότητα ἐκ μεγέθους . ὁμοίως τοίνυν κἂν ὁ ἀὴρ πολὺς ὢν ἐν ἐλάττονι γίγνηται ὄγκῳ καὶ ἐξ ἐλάττονος μείζων , ἡ δυνάμει οὖσα ὕλη γίγνεται ἄμφω . ὥσπερ γὰρ καὶ ἐκ ψυχροῦ θερμὸν καὶ ἐκ θερμοῦ ψυχρὸν ἡ αὐτή , ὅτι ἦν δυνάμει , οὕτω καὶ ἐκ θερμοῦ μᾶλλον θερμόν , οὐδενὸς γενομένου ἐν τῇ ὕλῃ θερμοῦ ὃ οὐκ ἦν θερμὸν ὅτε ἧττον ἦν θερμόν , ὥσπερ γε οὐδʼ ἡ τοῦ μείζονος κύκλου περιφέρεια καὶ κυρτότης ἐὰν γίγνηται ἐλάττονος κύκλου , ἢ ἡ αὐτὴ οὖσα ἢ ἄλλη , ἐν οὐθενὶ ἐγγέγονε τὸ κυρτὸν ὃ ἦν οὐ κυρτὸν ἀλλʼ εὐθύ ( οὐ γὰρ τῷ διαλείπειν τὸ ἧττον ἢ τὸ μᾶλλον ἔστιν ) · οὐδʼ ἔστι τῆς φλογὸς λαβεῖν τι μέγεθος ἐν οὐ καὶ θερμότης καὶ λευκότης ἔνεστιν . οὕτω τοίνυν καὶ ἡ πρότερον θερμότης πρὸς τὴν ὕστερον . ὥστε καὶ τὸ μέγεθος καὶ ἡ μικρότης τοῦ αἰσθητοῦ ὄγκου οὐ προσλαβούσης τι τῆς ὕλης ἐπεκτείνεται , ἀλλʼ ὅτι δυνάμει ἐστὶν ὕλη ἀμφοῖν · ὥστʼ ἐστὶ τὸ αὐτὸ πυκνὸν καὶ μανόν , καὶ μία ὕλη αὐτῶν . ἔστι δὲ τὸ μὲν πυκνὸν βαρύ , τὸ δὲ μανὸν κοῦφον . δύο γὰρ ἔστιν ἐφʼ ἑκατέρου , τοῦ τε πυκνοῦ καὶ τοῦ μανοῦ · τό τε γὰρ βαρὺ καὶ τὸ σκληρὸν πυκνὰ δοκεῖ εἶναι , καὶ τἀναντία μανὰ τό τε κοῦφον καὶ τὸ μαλακόν · διαφωνεῖ δὲ τὸ βαρὺ καὶ τὸ σκληρὸν ἐπὶ μολίβδου καὶ σιδήρου . ἐκ δὴ τῶν εἰρημένων φανερὸν ὡς οὔτʼ ἀποκεκριμένον κενὸν ἔστιν , οὔθ᾿ ἁπλῶς οὔτʼ ἐν τῷ μανῷ , οὔτε δυνάμει , εἰ μή τις βούλεται πάντως καλεῖν κενὸν τὸ αἴτιον τοῦ φέρεσθαι . οὕτω δʼ ἡ τοῦ βαρέος καὶ κούφου ὕλη , ᾗ τοιαύτη , εἴη ἂν τὸ κενόν · τὸ γὰρ πυκνὸν καὶ τὸ μανὸν κατὰ ταύτην τὴν ἐναντίωσιν φορᾶς ποιητικά , κατὰ δὲ τὸ σκληρὸν καὶ μαλακὸν πάθους καὶ ἀπαθείας , καὶ οὐ φορᾶς ἀλλʼ ἑτεροιώσεως μᾶλλον . καὶ περὶ μὲν κενοῦ , πῶς ἔστι καὶ πῶς οὐκ ἔστι , διωρίσθω τὸν τρόπον τοῦτον .
Lemmas: εἰμί δέ τις ὅς διά ὁ μανός καί πυκνός οἴομαι φανερός εἰμί ὅτι εἰμί κενός . εἰ μέν γάρ μή εἰμί μανός καί πυκνός , οὐδέ συνίημι καί πιλέω οἷος τε · εἰ δέ οὗτος μή εἰμί , ἤ ὅλος κίνησις οὐ εἰμί , ἤ κυμαίνω ὁ ὅλος , ὥσπερ φημί Ξοῦθος , ἤ εἰς ἴσος ἀεί δέω μεταβάλλω ἀήρ καί ὕδωρ ( λέγω δέ οἷος εἰ ἐκ ὕδωρ κύαθος γίγνομαι ἀήρ , ἅμα ἐκ ἴσος ἀήρ ὕδωρ τοσοῦτος γίγνομαι ) , ἤ κενός εἰμί ἐκ ἀνάγκη · συμπιλέω γάρ καί ἐπεκτείνω οὐ ἐνδέχομαι ἄλλος . εἰ μέν οὖν ὁ μανός λέγω ὁ πολύς κενός χωρίζω ἔχω , φανερός ὡς εἰ μηδέ κενός ἐνδέχομαι εἰμί χωριστός ὥσπερ μηδέ τόπος ἔχω διάστημα ἑαυτοῦ , οὐδέ μανός οὕτως · εἰ δέ μή χωριστός , ἀλλά ὅμως ἔνειμι τις κενός , ἥσσων μέν ἀδύνατος , συμβαίνω δέ πρῶτος μέν οὐ πᾶς κίνησις αἴτιος ὁ κενός , ἀλλά ὁ ἄνω ( ὁ γάρ μανός κοῦφος , διό καί ὁ πῦρ μανός εἰμί φημί , ἔπειτα κίνησις αἴτιος οὐ οὕτως ὁ κενός ὡς ἐν ὅς , ἀλλά ὥσπερ ὁ ἀσκός ὁ φέρω αὐτός ἄνω φέρω ὁ συνεχής , οὕτως ὁ κενός ἄνω φέρω . καίτοι πῶς οἷος τε φορά εἰμί κενός ἤ τόπος κενός ; κενός γάρ γίγνομαι κενός , εἰς ὅς φέρω . ἔτι δέ πῶς ἐπί ὁ βαρύς ἀποδίδωμι ὁ φέρω κάτω ; καί δῆλος ὅτι εἰ ὅσος ἄν μανός καί κενός ἤ ἄνω φέρω , εἰ ὅλος εἰμί κενός , ταχύς ἄν φέρω . ἴσως δέ καί οὗτος ἀδύνατος κινέω · λόγος δέ ὁ αὐτός , ὥσπερ ὅτι ἐν ὁ κενός ἀκίνητος πᾶς , οὕτως καί ὁ κενός ὅτι ἀκίνητος · ἀσύμβλητος γάρ ὁ τάχος . ἐπεί δέ κενός μέν οὐ φημί εἰμί , ὁ ἄλλος δέ ἀπορέω ἀληθής , ὅτι ἤ κίνησις οὐ εἰμί , εἰ μή εἰμί πύκνωσις καί μάνωσις , ἤ κυμαίνω ὁ οὐρανός , ἤ ἀεί ἴσος ὕδωρ ἐκ ἀήρ εἰμί καί · ἀήρ ἐκ ὕδωρ ( δῆλος γάρ ὅτι πολύς ἀήρ ἐκ ὕδωρ γίγνομαι · ἀνάγκη τοίνυν , εἰ μή εἰμί πίλησις , ἤ ἐξωθέω ὁ ἔχω ὁ ἔσχατος κυμαίνω ποιέω , ἤ ἄλλοθι που ἴσος μεταβάλλω ἐκ ἀήρ ὕδωρ , ἵνα ὁ πᾶς ὄγκος ὁ ὅλος ἴσος εἰμί , ἤ μηδείς κινέω · ἀεί γάρ μεθιστάω οὗτος συμβαίνω , ἐάν μή κύκλος περιίστημι · οὐ ἀεί δέ εἰς ὁ κύκλος ὁ φορά , ἀλλά καί εἰς εὐθύς ) · ὁ μέν δή διά οὗτος κενός τις φημί ἄν εἰμί , ἐγώ δέ λέγω ἐκ ὁ ὑπόκειμαι ὅτι εἰμί ὕλη εἷς ὁ ἐναντίος , θερμός καί ψυχρός καί ὁ ἄλλος ὁ φυσικός ἐναντίωσις , καί ἐκ δύναμις εἰμί ἐνέργεια εἰμί γίγνομαι , καί οὐ χωριστός μέν ὁ ὕλη , ὁ δέ εἰμί ἵημι · ἀντίμοιρος , καί εἷς ὁ ἀριθμός , εἰ τυγχάνω , χροιά καί θερμός καί ψυχρός . εἰμί δέ καί σῶμα ὕλη καί μέγας καί μικρός ὁ αὐτός . δῆλος δέ · ὅταν γάρ ἐκ ὕδωρ ἀήρ γίγνομαι , ὁ αὐτός ὕλη οὐ προσλαμβάνω τις ἄλλος γίγνομαι , ἀλλά ὅς εἰμί δύναμις , ἐνέργεια γίγνομαι , καί πάλιν ὕδωρ ἐκ ἀήρ ὡσαύτως , ὅτε μέν εἰς μέγεθος ἐκ μικρότης , ὅτε δέ εἰς μικρότης ἐκ μέγεθος . ὅμοιος τοίνυν ἐάν ὁ ἀήρ πολύς εἰμί ἐν ἐλαχύς γίγνομαι ὄγκος καί ἐκ ἐλαχύς μέγας , ὁ δύναμις εἰμί ὕλη γίγνομαι ἄμφω . ὥσπερ γάρ καί ἐκ ψυχρός θερμός καί ἐκ θερμός ψυχρός ὁ αὐτός , ὅτι εἰμί δύναμις , οὕτως καί ἐκ θερμός μάλα θερμός , οὐδείς γίγνομαι ἐν ὁ ὕλη θερμός ὅς οὐ εἰμί θερμός ὅτε ἥσσων εἰμί θερμός , ὥσπερ γε οὐδέ ὁ ὁ μέγας κύκλος περιφέρεια καί κυρτότης ἐάν γίγνομαι ἐλαχύς κύκλος , ἤ ὁ αὐτός εἰμί ἤ ἄλλος , ἐν οὐδείς ἐγγίγνομαι ὁ κυρτός ὅς εἰμί οὐ κυρτός ἀλλά εὐθύς ( οὐ γάρ ὁ διαλείπω ὁ ἥσσων ἤ ὁ μάλα εἰμί ) · οὐδέ εἰμί ὁ φλόξ λαμβάνω τις μέγεθος ἐν οὐ καί θερμότης καί λευκότης ἔνειμι . οὕτως τοίνυν καί ὁ πρότερος θερμότης πρός ὁ ὕστερον . ὥστε καί ὁ μέγεθος καί ὁ μικρότης ὁ αἰσθητός ὄγκος οὐ προσλαμβάνω τις ὁ ὕλη ἐπεκτείνω , ἀλλά ὅτι δύναμις εἰμί ὕλη ἄμφω · ὥστε εἰμί ὁ αὐτός πυκνός καί μανός , καί εἷς ὕλη αὐτός . εἰμί δέ ὁ μέν πυκνός βαρύς , ὁ δέ μανός κοῦφος . δύο γάρ εἰμί ἐπί ἑκάτερος , ὁ τε πυκνός καί ὁ μανός · ὁ τε γάρ βαρύς καί ὁ σκληρός πυκνός δοκέω εἰμί , καί ἐναντίος μανός ὁ τε κοῦφος καί ὁ μαλακός · διαφωνέω δέ ὁ βαρύς καί ὁ σκληρός ἐπί μόλυβδος καί σίδηρος . ἐκ δή ὁ λέγω φανερός ὡς οὔτε ἀποκρίνω κενός εἰμί , οὔτε ἁπλῶς οὔτε ἐν ὁ μανός , οὔτε δύναμις , εἰ μή τις βούλομαι πάντως καλέω κενός ὁ αἴτιος ὁ φέρω . οὕτως δέ ὁ ὁ βαρύς καί κοῦφος ὕλη , ᾗ τοιοῦτος , εἰμί ἄν ὁ κενός · ὁ γάρ πυκνός καί ὁ μανός κατά οὗτος ὁ ἐναντίωσις φορά ποιητικός , κατά δέ ὁ σκληρός καί μαλακός πάθος καί ἀπάθεια , καί οὐ φορά ἀλλά ἑτεροίωσις μάλα . καί περί μέν κενός , πῶς εἰμί καί πῶς οὐ εἰμί , διορίζω ὁ τρόπος οὗτος .