aristoteles-et-corpus-aristotelicum.physica 2.2
Ἐπεὶ δὲ διώρισται ποσαχῶς ἡ φύσις , μετὰ τοῦτο θεωρητέον τίνι διαφέρει ὁ μαθηματικὸς τοῦ φυσικοῦ ( καὶ γὰρ ἐπίπεδα καὶ στερεὰ ἔχει τὰ φυσικὰ σώματα καὶ μήκη καὶ στιγμάς , περὶ ὧν σκοπεῖ ὁ μαθηματικός ) · ἔτι εἰ ἡ ἀστρολογία ἑτέρα ἢ μέρος τῆς φυσικῆς · εἰ γὰρ τοῦ φυσικοῦ τὸ τί ἐστιν ἥλιος ἢ σελήνη εἰδέναι , τῶν δὲ συμβεβηκότων καθ᾿ αὑτὰ μηδέν , ἄτοπον , ἄλλως τε καὶ ὅτι φαίνονται λέγοντες οἱ περὶ φύσεως καὶ περὶ σχήματος σελήνης καὶ ἡλίου , καὶ δὴ καὶ πότερον σφαιροειδὴς ἡ γῆ καὶ ὁ κόσμος ἢ οὔ . περὶ τούτων μὲν οὖν πραγματεύεται καὶ ὁ μαθηματικός , ἀλλʼ οὐχ ᾗ φυσικοῦ σώματος πέρας ἕκαστον · οὐδὲ τὰ συμβεβηκότα θεωρεῖ ᾗ τοιούτοις οὖσι συμβέβηκεν · διὸ καὶ χωρίζει · χωριστὰ γὰρ τῇ νοήσει κινήσεώς ἐστι , καὶ οὐδὲν διαφέρει , οὐδὲ γίγνεται ψεῦδος χωριζόντων . λανθάνουσι δὲ τοῦτο ποιοῦντες καὶ οἱ τὰς ἰδέας λέγοντες · τὰ γὰρ φυσικὰ χωρίζουσιν ἡττον ὄντα χωριστὰ τῶν μαθηματικῶν . γίγνοιτο δ᾿ ἂν τοῦτο δῆλον , εἴ τις ἑκατέρων πειρῷτο λέγειν τοὺς ὅρους , καὶ αὐτῶν καὶ τῶν συμβεβηκότων . τὸ μὲν γὰρ περιττὸν ἔσται καὶ τὸ ἄρτιον καὶ τὸ εὐθὺ καὶ τὸ καμπύλον , ἔτι δὲ ἀριθμὸς καὶ γραμμὴ καὶ σχῆμα , ἄνευ κινήσεως , σὰρξ δὲ καὶ ὀστοῦν καὶ ἄνθρωπος οὐκέτι , ἀλλὰ ταῦτα ὥσπερ ῥὶς σιμὴ ἀλλ᾿ οὐχ ὡς τὸ καμπύλον λέγεται . δηλοῖ δὲ καὶ τὰ φυσικώτερα τῶν μαθημάτων , οἷον ὀπτικὴ καὶ ἁρμονικὴ καὶ ἀστρολογία · ἀνάπαλιν γὰρ τρόπον τινʼ ἔχουσιν τῇ γεωμετρίᾳ . ἡ μὲν γὰρ γεωμετρία περὶ γραμμῆς φυσικῆς σκοπεῖ , ἀλλʼ οὐχ ᾗ φυσική , ἡ δʼ ὀπτικὴ μαθηματιυκὴν μὲν γραμμήν , ἀλλʼ οὐχ ᾗ μαθηματικὴ ἀλλʼ ᾗ φυσική . ἐπεὶ δʼ ἡ φύσις διχῶς , τό τε εἶδος καὶ ἡ ὕλη , ὡς ἂν εἰ περὶ σιμότητος σκοποῖμεν τί ἐστιν , οὕτω θεωρητέον · ὥστʼ οὔτʼ ἄνευ ὕλης τὰ τοιαῦτα οὔτε κατὰ τὴν ὕλην . καὶ γὰρ δὴ καὶ περὶ τούτου ἀπορήσειεν ἄν τις , ἐπεὶ δύο αἱ φύσεις , περὶ ποτέρας τοῦ φυσικοῦ . ἢ περὶ τοῦ ἐξ ἀμφοῖν ; ἀλλʼ εἰ περὶ τοῦ ἐξ ἀμφοῖν , καὶ περὶ ἑκατέρας . πότερον οὖν τῆς αὐτῆς ἢ ἄλλης ἑκατέραν γνωρίζειν ; εἰς μὲν γὰρ τοὺς ἀρχαίους ἀποβλέψαντι δόξειεν ἂν εἶναι τῆς ὕλης ( ἐπὶ μικρὸν γάρ τι μέρος Ἐμπεδοκλῆς καὶ Δημόκριτος τοῦ εἴδους καὶ τοῦ τί ἦν εἶναι ἤψαντο ) · εἰ δὲ ἡ τέχνη μιμεῖται τὴν φύσιν , τῆς δὲ αὐτῆς ἐπιστήμης εἰδέναι τὸ εἶδος καὶ τὴν ὕλην μέχρι του ( οἷον ἰατροῦ ὑγίειαν καὶ χολὴν καὶ φλέγμα , ἐν οἶς ἡ ὑγίεια , ὁμοίως δὲ καὶ οἰκοδόμου τό τε εἶδος τῆς οἰκίας καὶ τὴν ὕλην , ὅτι πλίνθοι καὶ ξύλα · ὡσαύτως δὲ καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων ) , καὶ τῆς φυσικῆς ἂν εἶη τὸ γνωρίζειν ἀμφοτέρας τὰς φύσεις . ἔτι τὸ οὗ ἕνεκα καὶ τὸ τέλος τῆς αὐτῆς , καὶ ὅσα τούτων ἕνεκα . ἡ δὲ φύσις τέλος καὶ οὗ ἕνεκα ( ὧν γὰρ συνεχοῦς τῆς κινήσεως οὔσης ἔστι τι τέλος , τοῦτο τὸ ἔσχατον καὶ τὸ οὗ ἕνεκα · διὸ καὶ ὁ ποιητὴς γελοίως προήχθη εἰπεῖν “ ἔχει τελευτήν , ἧσπερ οὕνεκ᾿ ἐγένετο ” · βούλεται γὰρ οὐ πᾶν εἶναι τὸ ἔσχατον τέλος , ἀλλὰ τὸ βέλτιστον ) · ἐπεὶ καὶ ποιοῦσιν αἱ τέχναι τὴν ὕλην αἱ μὲν ἁπλῶς αἱ δὲ εὐεργόν , καὶ χρώμεθα ὡς ἡμῶν ἕνεκα πάντων ὑπαρχόντων ( ἐσμὲν γάρ πως καὶ ἡμεῖς τέλος · διχῶς γὰρ τὸ οὗ ἕνεκα · εἴρηται δʼ ἐν τοῖς περὶ φιλοσοφίας . δύο δὲ αἱ ἄρχουσαι τῆς ὕλης καὶ γνωρίζουσαι τέχναι , ἥ χρωμένη καὶ τῆς ποιητικῆς ἡ ἀρχιτεκτονική . διὸ καὶ ἡ χρωμένη ἀρχιτεκτονική πως , διαφέρει δὲ ᾗ ἡ μὲν τοῦ εἴδους γνωριστική , ἡ ἀρχιτεκτονική , ἡ δὲ ὡς ποιητική , τῆς ὕλης · ὁ μὲν γὰρ κυβερνήτης ποῖόν τι τὸ εἶδος τοῦ πηδαλίου γνωρίζει καὶ ἐπιτάττει , ὁ δʼ ἐκ ποίου ξύλου καὶ ποίων κινήσεων ἔσται . ἐν μὲν οὖν τοῖς κατὰ τέχνην ἡμεῖς ποιοῦμεν τὴν ὕλην τοῦ ἔργου ἕνεκα , ἐν δὲ τοῖς φυσικοῖς ὑπάρχει οὖσα . ἔτι τῶν πρός τι ἡ ὕλη · ἄλλῳ γὰρ εἴδει ἄλλη ὕλη . μέχρι δὴ πόσου τὸν φυσικὸν δεῖ εἰδέναι τὸ εἶδος καὶ τὸ τί ἐστιν ; ἢ ὥσπερ ἰατρὸν νεῦρον ἢ χαλκία χαλκόν , μέχρι τοῦ τίνος ἕνεκα ἕκαστον , καὶ περὶ ταῦτα ἅ ἐστι χωριστὰ μὲν εἴδει , ἐν ὕλῃ δέ ; ἄνθρωπος γὰρ ἄνθρωπον γεννᾷ καὶ ἥλιος . πῶς δʼ ἔχει τὰ χωριστὸν καὶ τί ἐστι , φιλοσοφίας ἔργον διορίσαι τῆς πρώτης .
Lemmas: ἐπεί δέ διορίζω ποσαχῶς ὁ φύσις , μετά οὗτος θεωρέω τίς διαφέρω ὁ μαθηματικός ὁ φυσικός ( καί γάρ ἐπίπεδος καί στερεός ἔχω ὁ φυσικός σῶμα καί μῆκος καί στιγμή , περί ὅς σκοπέω ὁ μαθηματικός ) · ἔτι εἰ ὁ ἀστρολογία ἕτερος ἤ μέρος ὁ φυσικός · εἰ γάρ ὁ φυσικός ὁ τις εἰμί ἥλιος ἤ σελήνη οἶδα , ὁ δέ συμβαίνω κατά ἑαυτοῦ μηδείς , ἄτοπος , ἄλλος τε καί ὅτι φαίνω λέγω ὁ περί φύσις καί περί σχῆμα σελήνη καί ἥλιος , καί δή καί πότερος σφαιροειδής ὁ γῆ καί ὁ κόσμος ἤ οὐ . περί οὗτος μέν οὖν πραγματεύομαι καί ὁ μαθηματικός , ἀλλά οὐ ᾗ φυσικός σῶμα πέρας ἕκαστος · οὐδέ ὁ συμβαίνω θεωρέω ᾗ τοιοῦτος εἰμί συμβαίνω · διό καί χωρίζω · χωριστός γάρ ὁ νόησις κίνησις εἰμί , καί οὐδείς διαφέρω , οὐδέ γίγνομαι ψεῦδος χωρίζω . λανθάνω δέ οὗτος ποιέω καί ὁ ὁ ἰδέα λέγω · ὁ γάρ φυσικός χωρίζω ἥσσων εἰμί χωριστός ὁ μαθηματικός . γίγνομαι δέ ἄν οὗτος δῆλος , εἰ τις ἑκάτερος πειράω λέγω ὁ ὅρος , καί αὐτός καί ὁ συμβαίνω . ὁ μέν γάρ περισσός εἰμί καί ὁ ἄρτιος καί ὁ εὐθύς καί ὁ καμπύλος , ἔτι δέ ἀριθμός καί γραμμή καί σχῆμα , ἄνευ κίνησις , σάρξ δέ καί ὀστέον καί ἄνθρωπος οὐκέτι , ἀλλά οὗτος ὥσπερ ῥίς σιμός ἀλλά οὐ ὡς ὁ καμπύλος λέγω . δηλόω δέ καί ὁ φυσικός ὁ μάθημα , οἷος ὀπτικός καί ἁρμονικός καί ἀστρολογία · ἀνάπαλιν γάρ τρόπος τις ἔχω ὁ γεωμετρία . ὁ μέν γάρ γεωμετρία περί γραμμή φυσικός σκοπέω , ἀλλά οὐ ᾗ φυσικός , ὁ δέ ὀπτικός μαθηματικός μέν γραμμή , ἀλλά οὐ ᾗ μαθηματικός ἀλλά ᾗ φυσικός . ἐπεί δέ ὁ φύσις διχῶς , ὁ τε εἶδος καί ὁ ὕλη , ὡς ἄν εἰ περί σιμότης σκοπέω τίς εἰμί , οὕτως θεωρέω · ὥστε οὔτε ἄνευ ὕλη ὁ τοιοῦτος οὔτε κατά ὁ ὕλη . καί γάρ δή καί περί οὗτος ἀπορέω ἄν τις , ἐπεί δύο ὁ φύσις , περί πότερος ὁ φυσικός . ἤ περί ὁ ἐκ ἄμφω ; ἀλλά εἰ περί ὁ ἐκ ἄμφω , καί περί ἑκάτερος . πότερος οὖν ὁ αὐτός ἤ ἄλλος ἑκάτερος γνωρίζω ; εἰς μέν γάρ ὁ ἀρχαῖος ἀποβλέπω δοκέω ἄν εἰμί ὁ ὕλη ( ἐπί μικρός γάρ τις μέρος Ἐμπεδοκλῆς καί Δημόκριτος ὁ εἶδος καί ὁ τίς εἰμί εἰμί ἅπτω ) · εἰ δέ ὁ τέχνη μιμέομαι ὁ φύσις , ὁ δέ αὐτός ἐπιστήμη οἶδα ὁ εἶδος καί ὁ ὕλη μέχρι τις ( οἷον ἰατρός ὑγίεια καί χολή καί φλέγμα , ἐν ὅς ὁ ὑγίεια , ὅμοιος δέ καί οἰκόδομος ὁ τε εἶδος ὁ οἰκία καί ὁ ὕλη , ὅτι πλίνθος καί ξύλον · ὡσαύτως δέ καί ἐπί ὁ ἄλλος ) , καί ὁ φυσικός ἄν εἰμί ὁ γνωρίζω ἀμφότερος ὁ φύσις . ἔτι ὁ ὅς ἕνεκα καί ὁ τέλος ὁ αὐτός , καί ὅσος οὗτος ἕνεκα . ὁ δέ φύσις τέλος καί ὅς ἕνεκα ( ὅς γάρ συνεχής ὁ κίνησις εἰμί εἰμί τις τέλος , οὗτος ὁ ἔσχατος καί ὁ ὅς ἕνεκα · διό καί ὁ ποιητής γέλοιος προάγω λέγω “ ἔχω τελευτή , ὅς οὕνεκα γίγνομαι ” · βούλομαι γάρ οὐ πᾶς εἰμί ὁ ἔσχατος τέλος , ἀλλά ὁ ἀγαθός ) · ἐπεί καί ποιέω ὁ τέχνη ὁ ὕλη ὁ μέν ἁπλῶς ὁ δέ εὐεργός , καί χράω ὡς ἐγώ ἕνεκα πᾶς ὑπάρχω ( εἰμί γάρ πως καί ἐγώ τέλος · διχῶς γάρ ὁ ὅς ἕνεκα · λέγω δέ ἐν ὁ περί φιλοσοφία . δύο δέ ὁ ἄρχω ὁ ὕλη καί γνωρίζω τέχνη , ὁ χράω καί ὁ ποιητικός ὁ ἀρχιτεκτονικός . διό καί ὁ χράω ἀρχιτεκτονικός πως , διαφέρω δέ ὅς ὁ μέν ὁ εἶδος γνωριστικός , ὁ ἀρχιτεκτονικός , ὁ δέ ὡς ποιητικός , ὁ ὕλη · ὁ μέν γάρ κυβερνήτης ποῖος τις ὁ εἶδος ὁ πηδάλιον γνωρίζω καί ἐπιτάσσω , ὁ δέ ἐκ ποῖος ξύλον καί ποῖος κίνησις εἰμί . ἐν μέν οὖν ὁ κατά τέχνη ἐγώ ποιέω ὁ ὕλη ὁ ἔργον ἕνεκα , ἐν δέ ὁ φυσικός ὑπάρχω εἰμί . ἔτι ὁ πρός τις ὁ ὕλη · ἄλλος γάρ εἶδος ἄλλος ὕλη . μέχρι δή πόσος ὁ φυσικός δέω οἶδα ὁ εἶδος καί ὁ τίς εἰμί ; ἤ ὥσπερ ἰατρός νεῦρον ἤ χαλκίον χαλκός , μέχρι ὁ τίς ἕνεκα ἕκαστος , καί περί οὗτος ὅς εἰμί χωριστός μέν εἶδος , ἐν ὕλη δέ ; ἄνθρωπος γάρ ἄνθρωπος γεννάω καί ἥλιος . πῶς δέ ἔχω ὁ χωριστός καί τίς εἰμί , φιλοσοφία ἔργον διορίζω ὁ πρῶτος .