aristoteles-et-corpus-aristotelicum.physica 2.5
Πρῶτον μὲν οὖν , ἐπειδὴ ὁρῶμεν τὰ μὲν ἀεὶ ὡσαύτως γιγνόμενα τὰ δὲ ὡς ἐπὶ τὸ πολύ , φανερὸν ὅτι οὐδετέρου τούτων αἰτία ἡ τύχη λέγεται οὐδὲ τὸ ἀπὸ τύχης , οὔτε τοῦ ἔξ ἀνάγκης καὶ αἰεὶ οὔτε τοῦ ὡς ἐπὶ τὸ πολύ . ἀλλʼ ἐπειδὴ ἔστιν ἃ γίγνεται καὶ παρὰ ταῦτα , καὶ ταῦτα πάντες φασὶν εἶναι ἀπὸ τύχης , φανερὸν ὅτι ἔστι τι ἡ τύχη καὶ τὸ αὐτόματον · τά τε γὰρ τοιαῦτα ἀπὸ τύχης καὶ τὰ ἀπὸ τύχης τοιαῦτα ὄντα ἴσμεν . τῶν δὲ γιγνομένων τὰ μὲν ἕνεκά του γίγνεται τὰ δʼ οὔ ( τούτων δὲ τὰ μὲν κατὰ προαίρεσιν , τὰ δʼ οὐ κατὰ προαίρεσιν , ἄμφω δʼ ἐν τοῖς ἕνεκά του ) , ὥστε δῆλον ὅτι καὶ ἐν τοῖς παρὰ τὸ ἀναγκαῖον καὶ τὸ ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ ἔστιν ἔνια περί ἃ ἐνδέχεται ὑπάρχειν τὸ ἕνεκά του . ἔστι δʼ ἕνεκά του ὅσα τε ἀπὸ διανοίας ἂν πραχθείη καὶ ὅσα ἀπὸ φύσεως . τὰ δὴ τοιαῦτα ὅταν κατὰ συμβεβηκὸς γένηται , ἀπὸ τύ . χης φαμὲν εἶναι ( ὥσπερ γὰρ καὶ ὄν ἐστι τὸ μὲν καθʼ αὑτὸ τὸ δὲ κατὰ συμβεβηκός , οὕτω καὶ αἴτιον ἐνδέχεται εἶναι , οἷον οἰκίας καθʼ αὑτὸ μὲν αἴτιον τὸ οἰκοδομικόν , κατὰ συμβεβηκὸς δὲ τὸ λευκὸν ἢ τὸ μουσικόν · τὸ μὲν οὖν καθʼ αὑτὸ αἴτιον ὡρισμένον , τὸ δὲ κατὰ συμβεβηκὸς ἀόριστον · ἄπειρα γὰρ ἂν τῷ ἑνὶ συμβαίη ) . καθάπερ οὖν ἐλέχθη , ὅταν ἐν τοῖς ἕνεκά του γιγνομένοις τοῦτο γένηται , τότε λέγεται ἀπὸ ταὐ τομάτου καὶ ἀπὸ τύχης ( αὐτῶν δὲ πρὸς ἄλληλα τὴν διαφορὰν τούτων ὕστερον διοριστέον · νῦν δὲ τοῦτο ἔστω φανερόν , ὅτι ἄμφω ἐν τοῖς ἕνεκά τού ἐστιν ) · οἶον ἕνεκα τοῦ ἀπολαβεῖν τὸ ἀργύριον ἦλθεν ἂν κομιζομένου τὸν ἔρανον , εἰ ᾔδει · ἦλθε δʼ οὐ τούτου ἕνεκα , ἀλλὰ συνέβη αὐτῷ ἐλθεῖν , καὶ ποιῆσαι τοῦτο τοῦ κομίσασθαι ἕνεκα · τοῦτο δὲ οὔθ’ ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ φοιτῶν εἰς τὸ χωρίον οὔτʼ ἐξ ἀνάγκης · ἔστι δὲ τὸ τέλος , ἡ κομιδή , οὐ τῶν ἐν αὐτῷ αἰτίων , ἀλλὰ τῶν προαιρετῶν καὶ ἀπὸ διανοίας · καὶ λέγεταί γε τότε ἀπὸ τύχης ἐλθεῖν , εἰ δὲ προελόμενος καὶ τούτου ἕνεκα ἢ ἀεὶ φοιτῶν ἢ ὡς ἐπὶ τὸ πολύ , οὐκ ἀπὸ τύχης . δῆλον ἄρα ὅτι ἡ τύχη αἰτία κατὰ συμβεβηκὸς ἐν τοῖς κατὰ προαίρεσιν τῶν ἕνεκά του . διὸ περὶ τὸ αὐτὸ διάνοια καὶ τύχη · ἡ γὰρ προαίρεσις οὐκ ἄνευ διανοίας . ἀόριστα μὲν οὖν τὰ αἴτια ἀνάγκη εἶναι ἀφʼ ὧν ἂν γένοιτο τὸ ἀπὸ τύχης . ὅθεν καὶ ἡ τύχη τοῦ ἀορίστου εἶναι δοκεῖ καὶ ἄδηλος ἀνθρώπῳ , καὶ ἔστιν ὡς οὐδὲν ἀπὸ τύχης δόξειεν ἂν γίγνεσθαι . πάντα γὰρ ταῦτα ὀρθῶς λέγεται , εὐλόγως . ἔστιν μὲν γὰρ ὡς γίγνεται ἀπὸ τύχης · κατὰ συμβεβηκὸς γὰρ γίγνεται , καὶ ἔστιν αἴτιον ὡς συμβεβηκὸς ἡ τύχη · ὡς δʼ ἁπλῶς οὐδενός · οἷον οἰκίας οἰκοδόμος μὲν αἴτιος , κατὰ συμβεβηκὸς δὲ αὐλητής , καὶ τοῦ ἐλθόντα κομίσασθαι τὸ ἀργύριον , μὴ τούτου ἕνεκα ἐλθόντα , ἄπειρα τὸ πλῆθος · καὶ γὰρ ἰδεῖν τινὰ βουλόμενος καὶ διώκων καὶ φεύγων καὶ θεασόμενος . καὶ τὸ φάναι εἶναί πι παράλογον τὴν τύχην ὀρθῶς · ὁ γὰρ λόγος ἢ τῶν ἀεὶ ὄντων ἢ τῶν ὡς ἐπὶ τὸ πολύ , ἡ δὲ τύχη ἐν τοῖς γιγνομένοις παρὰ ταῦτα . ὥστʼ ἐπεὶ ἀόριστα τὰ οὕτως αἴτια , καὶ ἡ τύχη ἀόριστον . ὅμως δʼ ἐπʼ ἐνίων ἀπορήσειεν ἄν τις , ἆῤ οὖν τὰ τυχόντα αἴτι᾿ ἂν γένοιτο τῆς τύχης · οἷον ὑγιείας ἢ πνεῦμα ἢ εἵλησις , ἀλλʼ οὐ τὸ ἀποκεκάρθαι · ἔστιν γὰρ ἄλλα ἄλλων ἐγγύτερα τῶν κατὰ συμβεβηκὸς αἰτίων . τύχη δὲ ἀγαθὴ μὲν λέγεται ὅταν ἀγαθόν τι ἀποβῇ , φαύλη δὲ ὅταν φαῦλόν τι , εὐτυχία δὲ καὶ δυστυχία ὅταν μέγεθος ἔχοντα ταῦτα · διὸ καὶ τὸ παρὰ μικρὸν κακὸν ἢ ἀγαθὸν λαβεῖν μέγα ἢ εὐτυχεῖν ἢ ἀτυχεῖν ἐστίν , ὅτι ὡς ὑπάρχον λέγει ἢ διάνοια · τὸ γὰρ παρὰ μικρὸν ὥσπερ οὐδὲν ἀπέχειν δοκεῖ . ἔτι ἀβέβαιον ἡ εὐτυχία εὐλόγως · ἡ γὰρ τύχη ἀβέβαιος · οὔτε γὰρ ἀεὶ οὔθʼ ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ οἷόν τʼ εἶναι τῶν ἀπὸ τύχης οὐθέν . ἔστι μὲν οὖν ἄμφω αἴτια , καθάπερ εἴρηται , κατὰ συμβεβηκός—καὶ ἡ τύχη καὶ τὸ αὐτόματον—ἐν τοῖς ἐνδεχομένοις γίγνεσθαι μὴ ἁπλῶς μηδʼ ὡς ἐπὶ τὸ πολύ , καὶ τούτων ὅσʼ ἂν γένοιτο ἕνεκά του .
Lemmas: πρῶτος μέν οὖν , ἐπειδή ὁράω ὁ μέν ἀεί ὡσαύτως γίγνομαι ὁ δέ ὡς ἐπί ὁ πολύς , φανερός ὅτι οὐδέτερος οὗτος αἴτιος ὁ τύχη λέγω οὐδέ ὁ ἀπό τύχη , οὔτε ὁ ἐκ ἀνάγκη καί ἀεί οὔτε ὁ ὡς ἐπί ὁ πολύς . ἀλλά ἐπειδή εἰμί ὅς γίγνομαι καί παρά οὗτος , καί οὗτος πᾶς φημί εἰμί ἀπό τύχη , φανερός ὅτι εἰμί τις ὁ τύχη καί ὁ αὐτόματος · ὁ τε γάρ τοιοῦτος ἀπό τύχη καί ὁ ἀπό τύχη τοιοῦτος εἰμί οἶδα . ὁ δέ γίγνομαι ὁ μέν ἕνεκα τις γίγνομαι ὁ δέ οὐ ( οὗτος δέ ὁ μέν κατά προαίρεσις , ὁ δέ οὐ κατά προαίρεσις , ἄμφω δέ ἐν ὁ ἕνεκα τις ) , ὥστε δῆλος ὅτι καί ἐν ὁ παρά ὁ ἀναγκαῖος καί ὁ ὡς ἐπί ὁ πολύς εἰμί ἔνιοι περί ὅς ἐνδέχομαι ὑπάρχω ὁ ἕνεκα τις . εἰμί δέ ἕνεκα τις ὅσος τε ἀπό διάνοια ἄν πράσσω καί ὅσος ἀπό φύσις . ὁ δή τοιοῦτος ὅταν κατά συμβαίνω γίγνομαι , ἀπό σύ . χέω φημί εἰμί ( ὥσπερ γάρ καί εἰμί εἰμί ὁ μέν κατά ἑαυτοῦ ὁ δέ κατά συμβαίνω , οὕτως καί αἴτιος ἐνδέχομαι εἰμί , οἷος οἰκία κατά ἑαυτοῦ μέν αἴτιος ὁ οἰκοδομικός , κατά συμβαίνω δέ ὁ λευκός ἤ ὁ μουσικός · ὁ μέν οὖν κατά ἑαυτοῦ αἴτιος ὁρίζω , ὁ δέ κατά συμβαίνω ἀόριστος · ἄπειρος γάρ ἄν ὁ εἷς συμβαίνω ) . καθά οὖν λέγω , ὅταν ἐν ὁ ἕνεκα τις γίγνομαι οὗτος γίγνομαι , τότε λέγω ἀπό ταῦ τόμα καί ἀπό τύχη ( αὐτός δέ πρός ἀλλήλων ὁ διαφορά οὗτος ὕστερον διοριστέον · νῦν δέ οὗτος εἰμί φανερός , ὅτι ἄμφω ἐν ὁ ἕνεκα ὁ εἰμί ) · οἷος ἕνεκα ὁ ἀπολαμβάνω ὁ ἀργύριον ἔρχομαι ἄν κομίζω ὁ ἔρανος , εἰ οἶδα · ἔρχομαι δέ οὐ οὗτος ἕνεκα , ἀλλά συμβαίνω αὐτός ἔρχομαι , καί ποιέω οὗτος ὁ κομίζω ἕνεκα · οὗτος δέ οὔτε ὡς ἐπί ὁ πολύς φοιτάω εἰς ὁ χωρίον οὔτε ἐκ ἀνάγκη · εἰμί δέ ὁ τέλος , ὁ κομιδή , οὐ ὁ ἐν αὐτός αἴτιος , ἀλλά ὁ προαιρετός καί ἀπό διάνοια · καί λέγω γε τότε ἀπό τύχη ἔρχομαι , εἰ δέ προαιρέω καί οὗτος ἕνεκα ἤ ἀεί φοιτάω ἤ ὡς ἐπί ὁ πολύς , οὐ ἀπό τύχη . δῆλος ἄρα ὅτι ὁ τύχη αἴτιος κατά συμβαίνω ἐν ὁ κατά προαίρεσις ὁ ἕνεκα τις . διό περί ὁ αὐτός διάνοια καί τύχη · ὁ γάρ προαίρεσις οὐ ἄνευ διάνοια . ἀόριστος μέν οὖν ὁ αἴτιος ἀνάγκη εἰμί ἀπό ὅς ἄν γίγνομαι ὁ ἀπό τύχη . ὅθεν καί ὁ τύχη ὁ ἀόριστος εἰμί δοκέω καί ἄδηλος ἄνθρωπος , καί εἰμί ὡς οὐδείς ἀπό τύχη δοκέω ἄν γίγνομαι . πᾶς γάρ οὗτος ὀρθός λέγω , εὔλογος . εἰμί μέν γάρ ὡς γίγνομαι ἀπό τύχη · κατά συμβαίνω γάρ γίγνομαι , καί εἰμί αἴτιος ὡς συμβαίνω ὁ τύχη · ὡς δέ ἁπλῶς οὐδείς · οἷον οἰκία οἰκοδόμος μέν αἴτιος , κατά συμβαίνω δέ αὐλητής , καί ὁ ἔρχομαι κομίζω ὁ ἀργύριον , μή οὗτος ἕνεκα ἔρχομαι , ἄπειρος ὁ πλῆθος · καί γάρ ὁράω τις βούλομαι καί διώκω καί φεύγω καί θεάομαι . καί ὁ φημί εἰμί πι παράλογος ὁ τύχη ὀρθός · ὁ γάρ λόγος ἤ ὁ ἀεί εἰμί ἤ ὁ ὡς ἐπί ὁ πολύς , ὁ δέ τύχη ἐν ὁ γίγνομαι παρά οὗτος . ὥστε ἐπεί ἀόριστος ὁ οὕτως αἴτιος , καί ὁ τύχη ἀόριστος . ὅμως δέ ἐπί ἔνιοι ἀπορέω ἄν τις , ἆρα οὖν ὁ τυγχάνω αἴτιος ἄν γίγνομαι ὁ τύχη · οἷον ὑγίεια ἤ πνεῦμα ἤ εἵλησις , ἀλλά οὐ ὁ ἀποκείρω · εἰμί γάρ ἄλλος ἄλλος ἐγγύτερος ὁ κατά συμβαίνω αἴτιος . τύχη δέ ἀγαθός μέν λέγω ὅταν ἀγαθός τις ἀποβαίνω , φαῦλος δέ ὅταν φαῦλος τις , εὐτυχία δέ καί δυστυχία ὅταν μέγεθος ἔχω οὗτος · διό καί ὁ παρά μικρός κακός ἤ ἀγαθός λαμβάνω μέγας ἤ εὐτυχέω ἤ ἀτυχέω εἰμί , ὅτι ὡς ὑπάρχω λέγω ὁ διάνοια · ὁ γάρ παρά μικρός ὥσπερ οὐδείς ἀπέχω δοκέω . ἔτι ἀβέβαιος ὁ εὐτυχία εὔλογος · ὁ γάρ τύχη ἀβέβαιος · οὔτε γάρ ἀεί οὔτε ὡς ἐπί ὁ πολύς οἷος τε εἰμί ὁ ἀπό τύχη οὐδείς . εἰμί μέν οὖν ἄμφω αἴτιος , καθά λέγω , κατά συμβαίνω ὁ τύχη καί ὁ αὐτόματος ὁ ἐνδέχομαι γίγνομαι μή ἁπλῶς μηδέ ὡς ἐπί ὁ πολύς , καί οὗτος ὅσος ἄν γίγνομαι ἕνεκα τις .