aristoteles-et-corpus-aristotelicum.physica 5.2
Κατʼ οὐσίαν δʼ οὐκ ἔστιν κίνησις διὰ τὸ μηδὲν εἶναι οὐσίᾳ τῶν ὄντων ἐναντίον . οὐδὲ δὴ τοῦ πρός τι · ἐνδέχεται γὰρ θατέρου μεταβάλλοντος ἀληθεύεσθαι καὶ μὴ ἀληθεύεσθαι θάτερον μηδὲν μεταβάλλον , ὥστε κατὰ συμβεβηκὸς ἡ κίνησις αὐτῶν . οὐδὲ δὴ ποιοῦντος καὶ πάσχ οντος , ἢ κινουμένου καὶ κινοῦντος , ὅτι οὐκ ἔστι κινήσεως κίνησις οὐδὲ γένεσεαως γένεσις , οὐδʼ ὅλως μεταβολῆς μεταβολή . πρῶτον μὲν γὰρ διχῶς ἐνδέχεται κινήσεως εἶναι κίνησιν , ἢ ὡς ὑποκειμένου ( οἷον ἅνθρωπος κινεῖται ὅτι ἐκ λευκοῦ εἰς μέλαν μεταβάλλει · ἆρά γε οὕτω καὶ ἡ κίνησις ἢ θερμαίνεται ἢ ψύχεται ἢ τόπον ἀλλάττει ἢ αὐξάνεται ἢ φθίνει ; τοῦτο δὲ ἀδύνατον · οὐ γὰρ τῶν ὑποκειμένων τι ἡ μεταβολή ) , ἢ τῷ ἕτερόν τι ὑποκείμενον ἐκ μεταβολῆς μεταβάλλειν εἰς ἕτερον εἶδος ἄνθρωπος ἐκ νόσου εἰς ὑγίειαν . ἀλλʼ οὐδὲ τοῦτο δυνατὸν πλὴν κατὰ συμβεβηκός · αὐτὴ γὰρ ἡ κίνησις ἐξ ἄλλου εἴδους εἰς ἄλλο ἐστὶ μεταβολή οἷον ἀνθρώπου ἐκ νόσου εἰς ὑγίειαν · καὶ ἡ γένεσις δὲ καὶ ἡ φθορὰ ὡσαύτως , πλὴν αἱ μὲν εἰς ἀντικείμενα ὡδί , ἡ δὲ ὡδί , ἡ κίνησις . ἅμα οὖν μεταβάλλει ἐξ ὑγιείας εἰς νόσον καὶ ἐξ αὐτῆς ταύτης τῆς μεταβολῆς εἰς ἄλλην . δῆλον δὴ ὅτι ὅταν νοσήσῃ , μεταβεβληκὸς ἔσται εἰς ὁποιανοῦν(ὲνδέχεται γὰρ ἠρεμεῖν ) , καὶ ἔτι εἰς μὴ τὴν τυχοῦσαν αἰεί , κἀκείνη ἔκ τινος εἴς τι ἕτερον ἔσται , ὥστεκαὶἡ ἀντι . κειμένη ἔσται ὑγίανσις · ἀλλὰ τῷ συμβεβηκέναι , οἶον ἐξ ἀναμνήσεως εἰς λήθην μεταβάλλει , ὅτι ᾧ ὑπάρχει , ἐκεῖνο μεταβάλλει ὁτὲ μὲν εἰς ἐπιστήμην ὁτὲ δʼ εἰς ἄγνοιαν . εἰς ἄπειρον βαδιεῖται , εἰ ἔσται μεταβολῆς μεταβολὴ καὶ γενέσεως γένεσις . ἀνάγκη δὴ καὶ τὴν προτέραν , εἰ ἡ ὑστέρα ἔσται , οἷον εἰ ἡ ἁπλῆ γένεσις ἐγίγνετό ποτε , καὶ τὸ γιγνόμενον ἐγίγνετο , ὥστε οὔπω ἦν τὸ γιγνόμενον ἀπλῶς , ἀλλά τι γιγνόμενον γιγνόμενον ἤδη , καὶ πάλιν τοῦτʼ ἐγίγνετό ποτε , ὥστʼ οὐκ ἦν πω τότε γιγνόμενον γιγνόμενον , ἐπεὶ δὲ τῶν ἀπείρων οὐκ ἔστιν τι πρῶτον , οὐκ ἔσται τὸ πρῶτον , ὥστʼ οὐδὲ τὸ ἐχόμενον · οὔτε γίγνεσθαι οὖν οὔτε κινεῖσθαι οἷόν τε οὔεμετ αβάλλειν οὐδέν , ἔτι τοῦ αὐτοῦ κίνησις ἡ ἐναντίαί(καὶ ἔτι ἠρέμησις ) , καὶ γένεσις καὶ φθορά , ὥστε τὸ γιγνόμενον γιγνόμενον ὅταν γένηται γιγνόμενον , τότε φθείρεται · οὔτε γὰρ εὐθὺς γιγνόμενον οὔθʼ ὕστερον · εἶναι γὰρ δεῖ τὸ φθειρόμενον . ἔτι ὕλην δεῖ ὑπεῖναι καὶ τῷ γιγνομένν καὶ τῷ μεταβάλλοντι . τίς οὖν ἔσται—ὥσπερ τὸ ἀλλοιωτὸν σῶμα ἢ ψυχή , οὕτω τί τὸ γιγνόμενον κίνησις ἢ γένεσις ; καὶ πάλιν τί εἰς ὃ κινοῦνται ; δεῖ γὰρ εἶναι τὴν τοῦδε ἐκ τοῦδε εἰς τόδε κίνησιν ἢ γένεσιν . ἅμα δὲ πῶς καὶ ἔσται ; οὐ γὰρ ἔσται μάθησις ἡ τῆς μαθήσεως γένεσις , ὥστʼ οὐδὲ γενέσεως γένεσις , οὐδέ τις τινός . ἔτι εἰ τρία εἴδη κινήσεώς ἔστιν , τούτων τινὰ ἀνάγκη εἶναι καὶ τὴν ὑποκειμένην φύσιν καὶ εἰς ἃ κινοῦνται , οἶον τὴν φορὰν ἀλλοιωῦσθαι ἢ φέρεσθαι . ὅλως δὲ ἐπεὶ κινεῖται πᾶν τριχῶς , ἢ κατὰ συμβεβηκὸς ἢ τῷ μέρος τι ἢ καθʼ αὑτό , κατὰ συμβεβηκὸς μόνον ἂν ἐνδέχοιτο μεταβάλλειν τὴν μεταβολήν , οἷον εἰ ὁ ὑγιαζόμενος τρέχοι ἢ μανθάνοι · τὴν δὲ κατὰ συμβεβηκὸς ἀφεῖμεν πάλαι . ἐπεὶ δὲ οὔτε οὐσίας οὔτε τοῦ πρός τι οὔτε τοῦ ποιεῖν καὶ πάσχειν , λείπεται κατὰ τὸ ποιὸν καὶ τὸ ποσὸν καὶ τὸ ποὺ κίνησιν εἶναι μόνον · ἐν ἑκάστῳ γὰρ ἔστι τούτων ἐναντ ίωσις . ἡ μὲν οὖν κατὰ τὸ ποιὸν κίνησις ἀλλοίωσις ἔστω · τοῦτο γὰρ ἐπέζευκται κοινὸν ὄνομα . λέγω δὲ τὸ ποιὸν οὐ τὸ ἐν τῇ οὐσίᾳ ( καὶ γὰρ ἡ διαφορὰ ποιότης ) ἀλλὰ τὸ παθητικόν , καθʼ ὃ λέγεται πάσχειν ἢ ἀπαθὲς εἶναι . ἡ δὲ κατὰ τὸ ποσὸν τὸ μὲν κοινὸν ἀνώνυμος , καθʼ ἑκάτερον δʼ αὔξησις καὶ φθίσις , ἡ μὲν εἰς τὸ τέλειον μέγεθος αὔξησις , ἡ δʼ ἐκ τούτου φθίσις . ἡ δὲ κατὰ τόπον καὶ τὸ κοινὸν καὶ τὸ ἴδιον ἀνώνυμος , ἔστω δὲ φορὰ καλουμένη τὸ κοινόν · καίτοι λέγεταί γε ταῦτα φέρεσθαι μόνα κυρίως , ὅταν μὴ ἐφʼ αὐτοῖς ᾖ τὸ στῆναι τοῖς μεταβάλλουσι τὸν τόπον , καὶ ὅσα μὴ αὐτὰ ἑαυτὰ κινεῖ κατὰ τόπον . ἡ δʼ ἐν τῷ αὐτῷ εἴδει μεταβολὴ ἐπὶ τὸ μᾶλλον καὶ ἧττον ἀλλοίωσίς ἐστιν · ἢ γὰρ ἐξ ἐναντίου ἢ εἰς ἐναντίον κίνησίς ἐστιν , ἢ ἁπλῶς ἢ πῄ . ἐπὶ μὲν γὰρ τὸ ἦττον ἰοῦσα εἰς τοὐναντίον λεχθήσεται μεταβάλλειν , ἐπὶ δὲ τὸ μᾶλλον ὡς ἐκ τοὐναντίου εἰς αὐτό , διαφέρει γὰρ οὐδὲν πῂ μεταβάλλειν ἢ ἁπλῶς , πλὴν πῂ δεήσει τἀναντία ὑπάρχειν · τὸ δὲ μᾶλλον καὶ ἦττόν ἐστι τὸ πλέον ἢ ἔλαττον ἐνυπάρχειν τοῦ ἐναντίου καὶ μή . ὅτι μὲν οὖν αὗται τρεῖς μόναι κινήσεις εἰσίν , ἐκ τούτων δῆλον · ἀκίνητον δʼ ἐστὶ τό τε ὅλως ἀδύνατον κινηθῆναι , ὥσπερ ὁ ψόφος ἀόρατος , καὶ τὸ ἐν πολλῷ χρόνῳ μόλις κινούμενον ἢ τὸ βραδέως ἀρχόμενον , ὃ λέγεται δυσκίνητον , καὶ τὸ πεφυκὸς μὲν κινεῖσθαι καὶ δυνάμενον , μὴ κινούμενον δὲ τότε ὅτε πέφυκε καὶ οὗ καὶ ὥς , ὅπερ ἠρεμεῖν καλῶ τῶν ἀκινήτων μόνον · ἐναντίον γὰρ ἠρεμία κινήσει , ὥστε στέρησις ἂν εἴη τοῦ δεκτικοῦ . τί μὲν οὖν ἐστι κίνησις καὶ τί ἠρεμία , καὶ πόσαι μεταβολαὶ καὶ ποῖαι κινήσεις , φανερὸν ἐκ τῶν εἰρημένων .
Lemmas: κατά οὐσία δέ οὐ εἰμί κίνησις διά ὁ μηδείς εἰμί οὐσία ὁ εἰμί ἐναντίος . οὐδέ δή ὁ πρός τις · ἐνδέχομαι γάρ ἕτερος μεταβάλλω ἀληθεύω καί μή ἀληθεύω ἕτερος μηδείς μεταβάλλω , ὥστε κατά συμβαίνω ὁ κίνησις αὐτός . οὐδέ δή ποιέω καί πάσχω εἰμί , ἤ κινέω καί κινέω , ὅτι οὐ εἰμί κίνησις κίνησις οὐδέ γένεση γένεσις , οὐδέ ὅλος μεταβολή μεταβολή . πρῶτος μέν γάρ διχῶς ἐνδέχομαι κίνησις εἰμί κίνησις , ἤ ὡς ὑπόκειμαι ( οἷος ἄνθρωπος κινέω ὅτι ἐκ λευκός εἰς μέλας μεταβάλλω · ἆρα γε οὕτως καί ὁ κίνησις ἤ θερμαίνω ἤ ψύχω ἤ τόπος ἀλλάσσω ἤ αὐξάνω ἤ φθίω ; οὗτος δέ ἀδύνατος · οὐ γάρ ὁ ὑπόκειμαι τις ὁ μεταβολή ) , ἤ ὁ ἕτερος τις ὑπόκειμαι ἐκ μεταβολή μεταβάλλω εἰς ἕτερος εἶδος ἄνθρωπος ἐκ νόσος εἰς ὑγίεια . ἀλλά οὐδέ οὗτος δυνατός πλήν κατά συμβαίνω · αὐτός γάρ ὁ κίνησις ἐκ ἄλλος εἶδος εἰς ἄλλος εἰμί μεταβολή οἷος ἄνθρωπος ἐκ νόσος εἰς ὑγίεια · καί ὁ γένεσις δέ καί ὁ φθορά ὡσαύτως , πλήν ὁ μέν εἰς ἀντίκειμαι ὡδί , ὁ δέ ὡδί , ὁ κίνησις . ἅμα οὖν μεταβάλλω ἐκ ὑγίεια εἰς νόσος καί ἐκ αὐτός οὗτος ὁ μεταβολή εἰς ἄλλος . δῆλος δή ὅτι ὅταν νοσέω , μεταβάλλω εἰμί εἰς ὁποιανοῦν(ὲνδέχεται γάρ ἠρεμέω ) , καί ἔτι εἰς μή ὁ τυγχάνω ἀεί , ἐκεῖνος ἐκ τις εἰς τις ἕτερος εἰμί , ἵστημι ἀντι . κεῖμαι εἰμί ὑγίανσις · ἀλλά ὁ συμβαίνω , οἷος ἐκ ἀνάμνησις εἰς λήθη μεταβάλλω , ὅτι ὅς ὑπάρχω , ἐκεῖνος μεταβάλλω ὅτε μέν εἰς ἐπιστήμη ὅτε δέ εἰς ἄγνοια . εἰς ἄπειρος βαδίζω , εἰ εἰμί μεταβολή μεταβολή καί γένεσις γένεσις . ἀνάγκη δή καί ὁ πρότερος , εἰ ὁ ὕστερος εἰμί , οἷος εἰ ὁ ἁπλόος γένεσις γίγνομαι ποτέ , καί ὁ γίγνομαι γίγνομαι , ὥστε οὔπω εἰμί ὁ γίγνομαι ἁπλῶς , ἀλλά τις γίγνομαι γίγνομαι ἤδη , καί πάλιν οὗτος γίγνομαι ποτέ , ὥστε οὐ εἰμί πω τότε γίγνομαι γίγνομαι , ἐπεί δέ ὁ ἄπειρος οὐ εἰμί τις πρῶτος , οὐ εἰμί ὁ πρῶτος , ὥστε οὐδέ ὁ ἔχω · οὔτε γίγνομαι οὖν οὔτε κινέω οἷος τε οὔεμετ βάλλω οὐδείς , ἔτι ὁ αὐτός κίνησις ὁ ἐναντίαί(καὶ ἔτι ἠρέμησις ) , καί γένεσις καί φθορά , ὥστε ὁ γίγνομαι γίγνομαι ὅταν γίγνομαι γίγνομαι , τότε φθείρω · οὔτε γάρ εὐθύς γίγνομαι οὔτε ὕστερον · εἰμί γάρ δέω ὁ φθείρω . ἔτι ὕλη δέω ὑφίημι καί ὁ γίγνομαι καί ὁ μεταβάλλω . τίς οὖν ἔσται—ὥσπερ ὁ ἀλλοιωτός σῶμα ἤ ψυχή , οὕτως τίς ὁ γίγνομαι κίνησις ἤ γένεσις ; καί πάλιν τίς εἰς ὅς κινέω ; δέω γάρ εἰμί ὁ ὅδε ἐκ ὅδε εἰς ὅδε κίνησις ἤ γένεσις . ἅμα δέ πῶς καί εἰμί ; οὐ γάρ εἰμί μάθησις ὁ ὁ μάθησις γένεσις , ὥστε οὐδέ γένεσις γένεσις , οὐδέ τις τις . ἔτι εἰ τρεῖς εἶδος κίνησις εἰμί , οὗτος τις ἀνάγκη εἰμί καί ὁ ὑπόκειμαι φύσις καί εἰς ὅς κινέω , οἷος ὁ φορά ἀλλοιόω ἤ φέρω . ὅλος δέ ἐπεί κινέω πᾶς τριχῶς , ἤ κατά συμβαίνω ἤ ὁ μέρος τις ἤ κατά ἑαυτοῦ , κατά συμβαίνω μόνος ἄν ἐνδέχομαι μεταβάλλω ὁ μεταβολή , οἷος εἰ ὁ ὑγιάζω τρέχω ἤ μανθάνω · ὁ δέ κατά συμβαίνω ἀφίημι πάλαι . ἐπεί δέ οὔτε οὐσία οὔτε ὁ πρός τις οὔτε ὁ ποιέω καί πάσχω , λείπω κατά ὁ ποιός καί ὁ ποσός καί ὁ που κίνησις εἰμί μόνος · ἐν ἕκαστος γάρ εἰμί οὗτος ἐναντ ἴωσις . ὁ μέν οὖν κατά ὁ ποιός κίνησις ἀλλοίωσις εἰμί · οὗτος γάρ ἐπιζεύγνυμι κοινός ὄνομα . λέγω δέ ὁ ποιός οὐ ὁ ἐν ὁ οὐσία ( καί γάρ ὁ διαφορά ποιότης ) ἀλλά ὁ παθητικός , κατά ὅς λέγω πάσχω ἤ ἀπαθής εἰμί . ὁ δέ κατά ὁ ποσός ὁ μέν κοινός ἀνώνυμος , κατά ἑκάτερος δέ αὔξησις καί φθίσις , ὁ μέν εἰς ὁ τέλειος μέγεθος αὔξησις , ὁ δέ ἐκ οὗτος φθίσις . ὁ δέ κατά τόπος καί ὁ κοινός καί ὁ ἴδιος ἀνώνυμος , εἰμί δέ φορά καλέω ὁ κοινός · καίτοι λέγω γε οὗτος φέρω μόνος κύριος , ὅταν μή ἐπί ἑαυτοῦ εἰμί ὁ ἵστημι ὁ μεταβάλλω ὁ τόπος , καί ὅσος μή αὐτός ἑαυτοῦ κινέω κατά τόπος . ὁ δέ ἐν ὁ αὐτός εἶδος μεταβολή ἐπί ὁ μάλα καί ἥσσων ἀλλοίωσις εἰμί · ἤ γάρ ἐκ ἐναντίος ἤ εἰς ἐναντίος κίνησις εἰμί , ἤ ἁπλῶς ἤ πη . ἐπί μέν γάρ ὁ ἥσσων ἔρχομαι εἰς ἐναντίος λέγω μεταβάλλω , ἐπί δέ ὁ μάλα ὡς ἐκ ἐναντίος εἰς αὐτός , διαφέρω γάρ οὐδείς πη μεταβάλλω ἤ ἁπλῶς , πλήν πη δέω ἐναντίος ὑπάρχω · ὁ δέ μάλα καί ἥσσων εἰμί ὁ πολύς ἤ ἐλαχύς ἐνυπάρχω ὁ ἐναντίος καί μή . ὅτι μέν οὖν οὗτος τρεῖς μόνος κίνησις εἰμί , ἐκ οὗτος δῆλος · ἀκίνητος δέ εἰμί ὁ τε ὅλος ἀδύνατος κινέω , ὥσπερ ὁ ψόφος ἀόρατος , καί ὁ ἐν πολύς χρόνος μόλις κινέω ἤ ὁ βραδύς ἄρχω , ὅς λέγω δυσκίνητος , καί ὁ φύω μέν κινέω καί δύναμαι , μή κινέω δέ τότε ὅτε φύω καί οὗ καί ὡς , ὅς ἠρεμέω καλέω ὁ ἀκίνητος μόνος · ἐναντίος γάρ ἠρεμία κίνησις , ὥστε στέρησις ἄν εἰμί ὁ δεκτικός . τίς μέν οὖν εἰμί κίνησις καί τίς ἠρεμία , καί πόσος μεταβολή καί ποῖος κίνησις , φανερός ἐκ ὁ λέγω .