aristoteles-et-corpus-aristotelicum.physica 4.7
Πρὸς δὲ τὸ ποτέρως ἔχει δεῖ λαβεῖν τί σημαίνει τοὔνομα . δοκεῖ δὴ τὸ κενὸν τόπος εἶναι ἐν ᾧ μηδέν ἐστι . τούτου δʼ αἴτιον ὅτι τὸ ὅν σῶμα οἴονται εἶναι , πᾶν δὲ σῶμα ἐν τόπῳ , κενὸν δὲ ἐν τόπῳ μηδέν ἐστι σῶμα , ὥστʼ εἶ που μὴ ἔστι σῶμα , οὐδὲν εἶναι ἐνταῦθα . σῶμα δὲ πάλιν ἅπαν οἴονται εἶναι ἁπιόν · τοιοῦτο δὲ ὃ ἂν ἔχῃ βάρος ἢ κουφότητα . συμβαίνει οὖν ἐκ συλλογισμοῦ τοῦτο εἶναι κενόν , ἐν ὧ μηδέν ἐστι βαρὺ ἢ κοῦφον . ταῦτα μὲν οὖν , ὥσπερ εἴπομεν καὶ πρότερον , ἐκ συλλογισμοῦ συμβαίνει . ἄτοπον δὲ εἰ ἡ στιγμὴ κενόν · δεῖ γὰρ τόπον εἶναι ἐν ᾧ σώματος ἔστι διάστημα ἀπίοῦ . ἀλλʼ οὖν φαίνεται λέγεσθαι τὸ κενὸν ἕνα μὲν τρόπον τὸ μὴ πλῆρες αἰσθητοῦ σώματος κατὰ τὴν ἀρήν · αἰσθητὸν δʼ ἐστὶ κατὰ τὴν ἀρὴν τὸ βάρος ἔχον ἢ κουφότητα ( διὸ κἂν ἀπορήσειέ τις , τί ἂν φαῖεν , εἰ ἔχοι τὸ διάστημα χρῶμα ἢ ψόφον , πότερον κενὸν ἢ οὔ ; ἢ δῆλον ὅτι εἰ μὲν δέχοιτο σῶμα ἁπιόν , κενόν , εἰ δὲ μή , οὔ ) · ἄλ . λον δὲ τρόπον , ἐν ᾧ μὴ τόδε τι μηδʼ οὐσία τις σωματική . διό φασίν τινες εἶναι τὸ κενὸν τὴν τοῦ σώματος ὕλην ( οἵπερ καὶ τὸν τόπου τὸ αὐτὸ τοῦτο ) , λέγοντες οὐ καλῶς · ἡ μὲν γὰρ ὕλη οὐ χωριστὴ τῶν πραγμάτων , τὸ δὲ κενὸν ζητοῦσιν ὡς χωριστόν . ἐπεὶ δὲ περὶ τόπου διώρισται , καὶ τὸ κενὸν ἀνάγκη τόπον εἶναι , εἰ ἔστιν , ἐστερημένον σώματος , τόπος δὲ καὶ πῶς ἔστι καὶ πῶς οὐκ ἔστιν εἴρηται , φανερὸν ὅτι οὕτω μὲν κενὸν οὐκ ἔστιν , οὔτε κεχωρισμένον οὔτε ἀχώριστον . τὸ γὰρ κενὸν οὐ σῶμα ἀλλὰ σώματος διάστημα βούλεται εἶναι · διὸ καὶ τὸ κενὸν δοκεῖ τι εἶναι , ὅτι καὶ ὁ τόπος , καὶ διὰ ταὐτά . ἥκει γὰρ δὴ ἡ κίνησις ἡ κατὰ τόπον καὶ τοῖς τὸν τόπον φάσκουσιν εἶναί τι παρὰ τὰ σώματα τὰ ἐμπίπτοντα καὶ τοῖς τὸ κενόν . σἴτιον δὲ κινήσεως οἴονται εἶναι τὸ κενὸν οὕτως ὡς ἐν ᾧ κινεῖται · τοῦτο δʼ ἂν εἴη οἶον τὸν τόπον φασί τινες εἶναι . οὐδεμία δʼ ἀνάγκη , εἰ κίνησις ἔστιν , εἶναι κενόν . ὅλως μὲν οὖν πάσης κινήσεως οὐδαμῶς , διʼ ὃ καὶ Μέλισσον ἔλαθεν · ἀλλοιοῦσθαι γὰρ τὸ πλῆρες ἐνδέχεται . ἀλλὰ δὴ οὐδὲ τὴν κατὰ τόπον κίνησιν · ἅμα γὰρ ἐνδέχεται ὑπεξιέναι ἀλλήλοις , οὐδενὸς ὄντος διαστήματος χωριστοῦ παρὰ τὰ σώματα τὰ κινούμενα . καὶ τοῦτο δῆλον καὶ ἐν ταῖς τῶν συνεχῶν δίναις , ὥσπερ καὶ ἐν ταῖς τῶν ὑγρῶν . ἐνδέχεται δὲ καὶ πυκνοῦσθαι μὴ εἰς τὸ κενὸν ἀλλὰ διὰ τὸ τὰ ἐνόντα ἐκπυρηνίζειν ( οἷον ὕδατος συνθλιβομένου τὸν ἐνόντα ἀέρα ) , καὶ αὐξάνεσθαι οὐ μόνον εἰσιόντος τινὸς ἀλλὰ καὶ ἀλλοιώσει , οἷον εἰ ἐξ ὕδατος γίγνοιτο ἀήρ . ὅλως δὲ ὅ τε περὶ τῆς αὐξήσεως λόγος καὶ τοῦ εἰς τὴν τέφραν ἐγχεομένου ὕδατος αὐτὸς αὐτὸν ἐμποδίζει . ἢ γὰρ οὐκ αὐξάνεται ὁτιοῦν , ἢ οὐ σώματι , ἢ ἐνδέχεται δύο σώματα ἐν ταὐτῷ εἶναι ( ἀπορίαν οὖν κοινὴν ἀξιοῦσι λύειν , ἀλλʼ οὐ κενὸν δεικνύουσιν ὡς ἔστιν ) , ἢ πᾶν εἶναι ἀναγκαῖον τὸ σῶμα κενόν , εἰ πάντῃ αὐξάνεται καὶ αὐξάνεται διὰ κενοῦ . ὁ δʼ αὐτὸς λόγος καὶ ἐπὶ τῆς τέφρας . ὅτι μὲν οὖν ἐξ ὧν δεικνύουσιν εἶναι τὸ κενὸν λύειν ῥᾴδιον , φανερόν .
Lemmas: πρός δέ ὁ ποτέρως ἔχω δέω λαμβάνω τίς σημαίνω ὄνομα . δοκέω δή ὁ κενός τόπος εἰμί ἐν ὅς μηδείς εἰμί . οὗτος δέ αἴτιος ὅτι ὁ εἰμί σῶμα οἴομαι εἰμί , πᾶς δέ σῶμα ἐν τόπος , κενός δέ ἐν τόπος μηδείς εἰμί σῶμα , ὥστε εἰ που μή εἰμί σῶμα , οὐδείς εἰμί ἐνταῦθα . σῶμα δέ πάλιν ἅπας οἴομαι εἰμί ἄπιος · τοιοῦτος δέ ὅς ἄν ἔχω βάρος ἤ κουφότης . συμβαίνω οὖν ἐκ συλλογισμός οὗτος εἰμί κενός , ἐν ὅς μηδείς εἰμί βαρύς ἤ κοῦφος . οὗτος μέν οὖν , ὥσπερ λέγω καί πρότερος , ἐκ συλλογισμός συμβαίνω . ἄτοπος δέ εἰ ὁ στιγμή κενός · δέω γάρ τόπος εἰμί ἐν ὅς σῶμα εἰμί διάστημα ἄπιος . ἀλλά οὖν φαίνω λέγω ὁ κενός εἷς μέν τρόπος ὁ μή πλήρης αἰσθητός σῶμα κατά ὁ ἀρή · αἰσθητός δέ εἰμί κατά ὁ ἀρή ὁ βάρος ἔχω ἤ κουφότης ( διό ἄν ἀπορέω τις , τίς ἄν φημί , εἰ ἔχω ὁ διάστημα χρῶμα ἤ ψόφος , πότερος κενός ἤ οὐ ; ἤ δῆλος ὅτι εἰ μέν δέχομαι σῶμα ἄπιος , κενός , εἰ δέ μή , οὐ ) · ἄλμα . λος δέ τρόπος , ἐν ὅς μή ὅδε τις μηδέ οὐσία τις σωματικός . διό φημί τις εἰμί ὁ κενός ὁ ὁ σῶμα ὕλη ( ὅς καί ὁ τόπος ὁ αὐτός οὗτος ) , λέγω οὐ καλός · ὁ μέν γάρ ὕλη οὐ χωριστός ὁ πρᾶγμα , ὁ δέ κενός ζητέω ὡς χωριστός . ἐπεί δέ περί τόπος διορίζω , καί ὁ κενός ἀνάγκη τόπος εἰμί , εἰ εἰμί , στερέω σῶμα , τόπος δέ καί πῶς εἰμί καί πῶς οὐ εἰμί λέγω , φανερός ὅτι οὕτως μέν κενός οὐ εἰμί , οὔτε χωρίζω οὔτε ἀχώριστος . ὁ γάρ κενός οὐ σῶμα ἀλλά σῶμα διάστημα βούλομαι εἰμί · διό καί ὁ κενός δοκέω τις εἰμί , ὅτι καί ὁ τόπος , καί διά αὐτός . ἥκω γάρ δή ὁ κίνησις ὁ κατά τόπος καί ὁ ὁ τόπος φάσκω εἰμί τις παρά ὁ σῶμα ὁ ἐμπίπτω καί ὁ ὁ κενός . σιτίον δέ κίνησις οἴομαι εἰμί ὁ κενός οὕτως ὡς ἐν ὅς κινέω · οὗτος δέ ἄν εἰμί οἷος ὁ τόπος φημί τις εἰμί . οὐδείς δέ ἀνάγκη , εἰ κίνησις εἰμί , εἰμί κενός . ὅλος μέν οὖν πᾶς κίνησις οὐδαμῶς , διά ὅς καί Μέλισσος λανθάνω · ἀλλοιόω γάρ ὁ πλήρης ἐνδέχομαι . ἀλλά δή οὐδέ ὁ κατά τόπος κίνησις · ἅμα γάρ ἐνδέχομαι ὑπεξέρχομαι ἀλλήλων , οὐδείς εἰμί διάστημα χωριστός παρά ὁ σῶμα ὁ κινέω . καί οὗτος δῆλος καί ἐν ὁ ὁ συνεχής δίνη , ὥσπερ καί ἐν ὁ ὁ ὑγρός . ἐνδέχομαι δέ καί πυκνόω μή εἰς ὁ κενός ἀλλά διά ὁ ὁ ἔνειμι ἐκπυρηνίζω ( οἷος ὕδωρ συνθλίβω ὁ ἔνειμι ἀήρ ) , καί αὐξάνω οὐ μόνος εἰσέρχομαι τις ἀλλά καί ἀλλοίωσις , οἷος εἰ ἐκ ὕδωρ γίγνομαι ἀήρ . ὅλος δέ ὁ τε περί ὁ αὔξησις λόγος καί ὁ εἰς ὁ τέφρα ἐγχέω ὕδωρ αὐτός ἑαυτοῦ ἐμποδίζω . ἤ γάρ οὐ αὐξάνω ὁστισοῦν , ἤ οὐ σῶμα , ἤ ἐνδέχομαι δύο σῶμα ἐν αὐτός εἰμί ( ἀπορία οὖν κοινός ἀξιόω λύω , ἀλλά οὐ κενός δείκνυμι ὡς εἰμί ) , ἤ πᾶς εἰμί ἀναγκαῖος ὁ σῶμα κενός , εἰ πάντῃ αὐξάνω καί αὐξάνω διά κενός . ὁ δέ αὐτός λόγος καί ἐπί ὁ τέφρα . ὅτι μέν οὖν ἐκ ὅς δείκνυμι εἰμί ὁ κενός λύω ῥᾴδιος , φανερός .