aristoteles-et-corpus-aristotelicum.physica 4.13
Τὸ δὲ νῦν ἐστιν συνέχεια χρόνου , ὥσπερ ἐλέχθη · συνέχει γὰρ τὸν χρόνον τὸν παρεληλυθότα καὶ ἐσόμενον , καὶ πέρας χρόνου ἐστίν · ἔστι γὰρ τοῦ μὲν ἀρχή , τοῦ δὲ τελευτή . ἀλλὰ τοῦτʼ οὐχ ὥσπερ ἐπὶ τῆς στιγμῆς μενούσης φανερόν . διαιρεῖ δὲ δυνάμει . καὶ ᾗ μὲν τοιοῦτο , αἰεὶ ἕτερον τὸ νῦν , ᾗ δὲ συνδεῖ , αἰεὶ τὸ αὐτό , ὥσπερ ἐπὶ τῶν μαθηματικῶν γραμμῶν ( οὐ γὰρ ἡ αὐτὴ αἰεὶ στιγμὴ τῇ νοήσει · διαιρούντων γὰρ ἄλλη καὶ ἄλλη · ᾗ δὲ μία , ἡ αὐτὴ πάντῃ)—οὕτω καὶ τὸ νῦν τὸ μὲν τοῦ χρόνου διαίρεσις κατὰ δύναμιν , τὸ δὲ πέρας ἀμφοῖν καὶ ἑνότης · ἔστι δὲ ταὐτὸ καὶ κατὰ ταὐτὸ ἡ διαίρεσις καὶ ἡ ἕνωσις , τὸ δʼ εἶναι οὐ ταὐτό . τὸ μὲν οὖν οὕτω λέγεται τῶν νῦν , ἄλλο δʼ ὅταν ὁ χρόνος ὁ τούτου ἐγγὺς ᾖ . ἥξει νῦν , ὅτι τήμερον ἥξει · ἥκει νῦν , ὅτι ἦλθε τήμερον . τὰ δʼ ἐν Ἰλίῳ γέγονεν οὐ νῦν , οὐδʼ ὁ κατακλυσμὸς νῦν · καίτοι συνεχὴς ὁ χρόνος εἰς αὐτά , ἀλλʼ ὅτι οὐκ ἐγγύς . τὸ δὲ ποτέ χρόνος ὡρισμένος πρὸς τὸ πρότερον νῦν , οἷον ποτὲ ἐλήφθη Τροία , καὶ ποτὲ ἔσται κατακλυσμός · δεῖ γὰρ πεπεράνθαι πρὸς τὸ νῦν . ἔσται ἄρα ποσός τις ἀπὸ τοῦδε χρόνος εἰς ἐκεῖνο , καὶ ἦν εἰς τὸ παρελθόν . εἰ δὲ μηδεὶς χρόνος ὃς οὔ ποτε , πᾶς ἂν εἴη χρόνος πεπερασμένος . ἆῤ οὖν ὑπολείψει ; ἢ οὔ , εἴπερ αἰεὶ ἔστι κίνησις ; ἄλλος οὖν ἢ ὁ αὐτὸς πολλάκις ; δῆλον ὅτι ὡς ἂν ἡ κίνησις , οὕτω καὶ ὁ χρόνος · εἰ μὲν γὰρ ἡ αὐτὴ καὶ μία γίγνεταί ποτε , ἔσται καὶ χρόνος εἷς καὶ ὁ αὐτός , εἰ δὲ μή , οὐκ ἔσται . ἐπεὶ δὲ τὸ νῦν τελευτὴ καὶ ἀρχὴ χρόνου , ἀλλʼ οὐ τοῦ αὐτοῦ , ἀλλὰ τοῦ μὲν παρήκοντος τελευτή , ἀρχὴ δὲ τοῦ μέλλοντος , ἔχοι ἂν ὥσπερ ὁ κύκλος ἐν τῷ αὐτῷ πως τὸ κυρτὸν καὶ τὸ κοῖλον , οὕτως καὶ ὁ χρόνος ἀεὶ ἐν ἀρχῇ καὶ τελευτῇ . καὶ διὰ τοῦτο δοκεῖ ἀεὶ ἕτερος · οὐ γὰρ τοῦ αὐτοῦ ἀρχὴ καὶ τελευτὴ τὸ νῦν · ἅμα γὰρ ἂν καὶ κατὰ τὸ αὐτὸ τἀναντία ἂν εἴη . καὶ οὐχ ὑπολείψει δή · αἰεὶ γὰρ ἐν ἀρχῇ . τὸ δʼ ἤδη τὸ ἐγγύς ἐστι τοῦ παρόντος νῦν ἀτόμου μέρος τοῦ μέλλοντος χρόνου ( πότε βαδίζεις ; ἤδη , ὅτι ἐγγὺς ὁ χρόνος ἐν ᾧ μέλλει ) , καὶ τοῦ παρεληλυθότος χρόνου τὸ μὴ πόρρω τοῦ νῦν ( πότε βαδίζεις ; ἤδη βεβάδικα ) . τὸ δὲ Ἴλιον φάναι ἤδη ἑαλωκέναι οὐ λέγομεν , ὅτι λίαν πόρρω τοῦ νῦν . καὶ τὸ ἄρτι τὸ ἐγγὺς τοῦ παρόντος νῦν μόριον τοῦ παρελθόντος . πότε ἦλθες ; ἄρτι , ἐὰν ᾖ ὁ χρόνος ἐγγὺς τοῦ ἐνεστῶτος νῦν . πάλαι δὲ τὸ πόρρω . τὸ δʼ ἐξαίφνης τὸ ἐν ἀναισθήτῳ χρόνῳ διὰ μικρότητα ἐκστάν · μεταβολὴ δὲ πᾶσα φύσει ἐκστατικόν . ἐν δὲ τῷ χρόνῳ πάντα γίγνεται καὶ φθείρεται · διὸ καὶ οἱ μὲν σοφώτατον ἔλεγον , ὁ δὲ Πυθαγόρειος Πάρων ἀμαθέστατον , ὅτι καὶ ἐπιλανθάνονται ἐν τούτῳ , λέγων ὀρθότερον . δῆλον οὖν ὅτι φθορᾶς μᾶλλον ἔσται καθʼ αὑτὸν αἴτιος ἢ γενέσεως , καθάπερ ἐλέχθη καὶ πρότερον ( ἐκστατικὸν γὰρ ἡ μεταβολὴ καθʼ αὑτήν ) , γενέσεως δὲ καὶ τοῦ εἶναι κατὰ συμβεβηκός . σημεῖον δὲ ἱκανὸν ὅτι γίγνεται μὲν οὐδὲν ἄνευ τοῦ κινεῖσθαί πως αὐτὸ καὶ πράττειν , φθείρεται δὲ καὶ μηδὲν κινούμενον . καὶ ταύτην μάλιστα λέγειν εἰώθαμεν ὑπὸ τοῦ χρόνου φθοράν . οὐ μὴν ἀλλʼ οὐδὲ ταύτην ὁ χρόνος ποιεῖ , ἀλλὰ συμβαίνει ἐν χρόνῳ γίγνεσθαι καὶ ταύτην τὴν μεταβολήν . ὅτι μὲν οὖν ἔστιν ὁ χρόνος καὶ τί , καὶ ποσαχῶς λέγεται τὸ νῦν , καὶ τί τὸ ποτὲ καὶ τὸ ἄρτι καὶ τὸ ἤδη καὶ τὸ πάλαι καὶ τὸ ἐξαίφνης , εἴρηται .
Lemmas: ὁ δέ νῦν εἰμί συνέχεια χρόνος , ὥσπερ λέγω · συνέχω γάρ ὁ χρόνος ὁ παρέρχομαι καί εἰμί , καί πέρας χρόνος εἰμί · εἰμί γάρ ὁ μέν ἀρχή , ὁ δέ τελευτή . ἀλλά οὗτος οὐ ὥσπερ ἐπί ὁ στιγμή μένω φανερός . διαιρέω δέ δύναμις . καί ᾗ μέν τοιοῦτος , ἀεί ἕτερος ὁ νῦν , ᾗ δέ συνδέω , ἀεί ὁ αὐτός , ὥσπερ ἐπί ὁ μαθηματικός γραμμή ( οὐ γάρ ὁ αὐτός ἀεί στιγμή ὁ νόησις · διαιρέω γάρ ἄλλος καί ἄλλος · ᾗ δέ εἷς , ὁ αὐτός πάντης καί ὁ νῦν ὁ μέν ὁ χρόνος διαίρεσις κατά δύναμις , ὁ δέ πέρας ἄμφω καί ἑνότης · εἰμί δέ αὐτός καί κατά αὐτός ὁ διαίρεσις καί ὁ ἕνωσις , ὁ δέ εἰμί οὐ αὐτός . ὁ μέν οὖν οὕτως λέγω ὁ νῦν , ἄλλος δέ ὅταν ὁ χρόνος ὁ οὗτος ἐγγύς εἰμί . ἥκω νῦν , ὅτι σήμερον ἥκω · ἥκω νῦν , ὅτι ἔρχομαι σήμερον . ὁ δέ ἐν Ἴλιον γίγνομαι οὐ νῦν , οὐδέ ὁ κατακλυσμός νῦν · καίτοι συνεχής ὁ χρόνος εἰς αὐτός , ἀλλά ὅτι οὐ ἐγγύς . ὁ δέ ποτέ χρόνος ὁρίζω πρός ὁ πρότερος νῦν , οἷος ποτέ λαμβάνω Τροία , καί ποτέ εἰμί κατακλυσμός · δέω γάρ περαίνω πρός ὁ νῦν . εἰμί ἄρα ἄποσος τις ἀπό ὅδε χρόνος εἰς ἐκεῖνος , καί εἰμί εἰς ὁ παρέρχομαι . εἰ δέ μηδείς χρόνος ὅς οὐ ποτέ , πᾶς ἄν εἰμί χρόνος περαίνω . ἆρα οὖν ὑπολείπω ; ἤ οὐ , εἴπερ ἀεί εἰμί κίνησις ; ἄλλος οὖν ἤ ὁ αὐτός πολλάκις ; δῆλος ὅτι ὡς ἄν ὁ κίνησις , οὕτως καί ὁ χρόνος · εἰ μέν γάρ ὁ αὐτός καί εἷς γίγνομαι ποτέ , εἰμί καί χρόνος εἷς καί ὁ αὐτός , εἰ δέ μή , οὐ εἰμί . ἐπεί δέ ὁ νῦν τελευτή καί ἀρχή χρόνος , ἀλλά οὐ ὁ αὐτός , ἀλλά ὁ μέν παρήκω τελευτή , ἀρχή δέ ὁ μέλλω , ἔχω ἄν ὥσπερ ὁ κύκλος ἐν ὁ αὐτός πως ὁ κυρτός καί ὁ κοῖλος , οὕτως καί ὁ χρόνος ἀεί ἐν ἀρχή καί τελευτή . καί διά οὗτος δοκέω ἀεί ἕτερος · οὐ γάρ ὁ αὐτός ἀρχή καί τελευτή ὁ νῦν · ἅμα γάρ ἄν καί κατά ὁ αὐτός ἐναντίος ἄν εἰμί . καί οὐ ὑπολείπω δή · ἀεί γάρ ἐν ἀρχή . ὁ δέ ἤδη ὁ ἐγγύς εἰμί ὁ πάρειμι νῦν ἄτομος μέρος ὁ μέλλω χρόνος ( πότε βαδίζω ; ἤδη , ὅτι ἐγγύς ὁ χρόνος ἐν ὅς μέλλω ) , καί ὁ παρέρχομαι χρόνος ὁ μή πρόσω ὁ νῦν ( πότε βαδίζω ; ἤδη βαδίζω ) . ὁ δέ Ἴλιος φημί ἤδη ἁλίσκομαι οὐ λέγω , ὅτι λίαν πρόσω ὁ νῦν . καί ὁ ἄρτι ὁ ἐγγύς ὁ πάρειμι νῦν μόριον ὁ παρέρχομαι . πότε ἔρχομαι ; ἄρτι , ἐάν εἰμί ὁ χρόνος ἐγγύς ὁ ἐνίστημι νῦν . πάλαι δέ ὁ πρόσω . ὁ δέ ἐξαίφνης ὁ ἐν ἀναίσθητος χρόνος διά μικρότης ἐξίστημι · μεταβολή δέ πᾶς φύσις ἐκστατικός . ἐν δέ ὁ χρόνος πᾶς γίγνομαι καί φθείρω · διό καί ὁ μέν σοφός λέγω , ὁ δέ Πυθαγόρειος Πάρος ἀμαθής , ὅτι καί ἐπιλανθάνομαι ἐν οὗτος , λέγω ὀρθός . δῆλος οὖν ὅτι φθορά μάλα εἰμί κατά ἑαυτοῦ αἴτιος ἤ γένεσις , καθά λέγω καί πρότερος ( ἐκστατικός γάρ ὁ μεταβολή κατά ἑαυτοῦ ) , γένεσις δέ καί ὁ εἰμί κατά συμβαίνω . σημεῖον δέ ἱκανός ὅτι γίγνομαι μέν οὐδείς ἄνευ ὁ κινέω πως αὐτός καί πράσσω , φθείρω δέ καί μηδείς κινέω . καί οὗτος μάλα λέγω εἴωθα ὑπό ὁ χρόνος φθορά . οὐ μήν ἀλλά οὐδέ οὗτος ὁ χρόνος ποιέω , ἀλλά συμβαίνω ἐν χρόνος γίγνομαι καί οὗτος ὁ μεταβολή . ὅτι μέν οὖν εἰμί ὁ χρόνος καί τίς , καί ποσαχῶς λέγω ὁ νῦν , καί τίς ὁ ποτέ καί ὁ ἄρτι καί ὁ ἤδη καί ὁ πάλαι καί ὁ ἐξαίφνης , λέγω .