aristoteles-et-corpus-aristotelicum.physica 2.8
Λεκτέον δὴ πρῶτον μὲν διότι ἡ φύσις τῶν ἕνεκά τὸυ αἰτίων , ἔπειτα περὶ τοῦ ἀναγκαίου , πῶς ἔχει ἐν τοῖς φυσικοῖς · εἰς γὰρ ταύτην τὴν αἰτίαν ἀνάγουσι πάντες , ὅτι ἐπειδὴ τὸ θερμὸν τοιονδὶ πέφυκεν καὶ τὸ ψυχρὸν καὶ ἕκαστον δὴ τῶν τοιούτων , ταδὶ ἐξ ἀνάγκης ἐστὶ καὶ γίγνεται · καὶ γὰρ ἐὰν ἄλλην αἰτίαν εἴπωσιν , ὅσον ἁψάμενοι χαίρειν ἐῶσιν , ὁ μὲν τὴν φιλίαν καὶ τὸ νεῖκος , ὁ δὲ τὸν νοῦν · ἔχει δʼ ἀπορίαν τί κωλύει τὴν φύσιν μὴ ἕνεκά του ποιεῖν μηδʼ ὅτι βέλτιον , ἀλλʼ ὥσπερ ὕει ὁ Ζεὺς οὐχ ὅπως τὸν σῖτον αὐξήσῃ , ἀλλʼ ἐξ ἀνάγκης ( τὸ γὰρ ἀναχθὲν ψυχθῆναι δεῖ , καὶ τὸ ψυχθὲν ὕδωρ γενόμενον κατελθεῖν · τὸ δʼ αὐξάνεσθαι τούτου γενομένου τὸν σῖτον συμβαίνει ) , ὁμοίως δὲ καὶ εἴ τῳ ἀπόλλυται ὁ σῖτος ἐν τῇ ἅλῳ , οὐ τούτου ἕνεκα ὕει ὅπως ἀπόληται , ἀλλὰ τοῦτο συμβέβηκεν—ὥστε τί κωλύει οὕτω καὶ τὰ μέρη ἔχειν ἐν τῇ φύσει , οἷον τοὺς ὀδόντας ἐξ ἀνάγκης ἀνατεῖλαι τοὺς μὲν ἐμπροσθίους ὀξεῖς , ἐπιτηδείους πρὸς τὸ διαιρεῖν , τοὺς δὲ γομφίους πλατεῖς καὶ χρησίμους πρὸς τὸ λεαίνειν τὴν τροφήν , ἐπεὶ οὐ τούτου ἕνεκα γενέσθαι , ἀλλὰ συμπεσεῖν ; ὁμοίως δὲ καὶ περὶ τῶν ἄλλων μερῶν , ἐν ὅσοις δοκεῖ ὑπάρχειν τὸ ἕνεκά του . ὅπου μὲν οὖν ἅπαντα συνέβη ὥσπερ κἂν εἰ ἕνεκά του ἐγίγνετο , ταῦτα μὲν ἐσώθη ἀπὸ τοῦ αὐτομάτου συστάντα ἐπιτηδείως · ὅσα δὲ μὴ οὕτως , ἀπώλετο καὶ ἀπόλλυται , καθάπερ Ἐμπεδοκλῆς λέγει τὰ βουγενῆ ἀνδρόπρωα . ὁ μὲν οὖν λόγος , ᾧ ἄν τις ἀπορήσειεν , οὗτος , καὶ εἴ τις ἄλλος τοιοῦτός ἐστιν · ἀδύνατον δὲ τοῦτον ἔχειν τὸν τρόπον . ταῦτα μὲν γὰρ καὶ πάντα τὰ φύσει ἢ αἰεὶ οὕτω γίγνεται ἢ ὡς ἐπὶ τὸ πολύ , τῶν δʼ ἀπὸ τύχης καὶ τοῦ αὐτομάτου οὐδέν . οὐ γὰρ ἀπὸ τύχης οὐδʼ ἀπὸ συμπτώματος δοκεῖ ὕειν πολλάκις τοῦ χειμῶνος , ἀλλʼ ἐὰν ὑπὸ κύνα · οὐδὲ καύματα ὑπὸ κύνα , ἀλλʼ ἂν χειμῶνος . εἰ οὖν ἢ ἀπὸ συμπτώματος δοκεῖ ἢ ἕνεκά του εἶναι , εἰ μὴ σἷόν τε ταῦτʼ εἶναι μήτε ἀπὸ συμπτώμᾳτος μήτʼ ἀπὸ ταὐτομάτου , ἕνεκά του ἂν εἴη . ἀλλὰ μὴν φύσει γʼ ἐστὶ τὰ τοιαῦτα πάντα , ὡς κἂν αὐτοὶ φαῖεν οἱ ταῦτα λέγοντες . ἔστιν ἄρα τὸ ἕνεκά του ἐν τοῖς φύσει γιγνομένοις καὶ οὖσιν . ἔτι ἐν ὅσοις τέλος ἔστι τι , τούτου ἕνεκα πράττεται τὸ πρότερον καὶ τὸ ἐφεξῆς . οὐκοῦν ὡς πράττεται , οὔτω πέφυκε , καὶ ὡς πέφυκεν , οὕτω πράττεται ἕκαστον , ἂν μή τι ἐμποδίζῃ . πράττεται δʼ ἕνεκά του · καὶ πέφυκεν ἄρα ἕνεκά του . οἷον εἰ οἰκία τῶν φύσει γιγνομένων ἦν , οὕτως ἂν ἐγίγνετο ὡς νῦν ὑπὸ τῆς τέχνης · εἰ δὲ τὰ φύσει μὴ μόνον φύσει ἀλλὰ καὶ τέχνῃ γίγνοιτο , ὡσαύτως ἂν γίγνοιτο ᾗ πέφυκεν . ἕνεκα ἄρα θατέρου θάτερον . ὅλως δὲ ἡ τέχνη τὰ μὲν ἐπιτελεῖ ἃ ἡ φύσις ἀδυνατεῖ ἀπεργάσασθαι , τὰ δὲ μιμῖεται . εἰ οὖν τὰ κατὰ τέχνην ἕνεκά του , δῆλον ὅτι καὶ τὰ κατὰ φύσιν · ὁμοίως γὰρ ἔχει πρὸς ἄλληλα ἐν τοῖς κατὰ τέχνην καὶ ἐν τοῖς κατὰ φύσιν τὰ ὕστερα πρὸς τὰ πρότερα . μάλιστα δὲ φανερὸν ἐπὶ τῶν ζῴων τῶν ἄλλων , ἃ οὔτε τέχνῃ οὔτε ζητήσαντα οὔτε βουλευσάμενα ποιεῖ · ὅθεν διαποροῦσί τινες πότερον νῷ ἤ τινι ἄλλῳ ἐργάζονται οἵ τʼ ἄρἄχναι καὶ οἱ μύρμηκες καὶ τὰ τοιαῦτα . κατὰ μικρὸν δʼ οὕτω προϊόντι καὶ ἐν τοῖς φυτοῖς φαίνεται τὰ συμφέροντα γιγνόμενα πρὸς τὸ τέλος , οἷον τὰ φύλλα τῆς τοῦ καρποῦ ἕνεκα σκέπης . ὥστʼ εἰ φύσει τε ποιεῖ καὶ ἕνεκά του ἡ χελιδὼν τὴν νεοττιὰν καὶ ὁ ἀράχνης τὸ ἀράχνιον , καὶ τὰ φυτὰ τὰ φύλλα ἕνεκα τῶν καρπῶν καὶ τὰς ῥίζας οὐκ ἄνω ἀλλὰ κάτω τῆς τροφῆς , φανερὸν ὅτι ἔστιν ἡ αἰτία ἢ τοιαύτη ἐν τοῖς φύσει γιγνομένοις καὶ οὖσιν . καὶ ἐπεὶ ἡ φύσις διττή , ἡ μὲν ὡς ὕλη ἡ δʼ ὡς μορφή , τέλος δʼ αὕτη , τοῦ τέλους δὲ ἕνεκα τἆλλα , αὕτη ἂν εἴη ἡ αἰτία , ἡ οὗ ἕνεκα . ἁμαρτία δὲ γίγνεται καὶ ἐν τοῖς κατὰ τέχνην ( ἔγραψε γὰρ οὐκ ὀρθῶς ὁ γραμματικός , καὶ ἐπότισεν ὁ ἰατρὸς τὸ φάρμακον ) . ὥστε δῆλον ὅτι ἐνδέχεται καὶ ἐν τοῖς κατὰ φύσιν . εἰ δὴ ἔστιν ἔνια κατὰ τέχνην ἐν οἷς τὸ ὀρθῶς ἕνεκά του , ἐν δὲ τοῖς ἁμαρτανομένοις ἕνεκα μέν τινος ἐπιχειρεῖται ἀλλʼ ἀποτυγχάνεται , ὁμοίως ἂν ἔχοι καὶ ἐν τοῖς φυσικοῖς , καὶ τὰ τέρατα ἁμαρτήματα ἐκείνου τοῦ ἕνεκά του . καὶ ἐν ταῖς ἐξ ἀρχῆς ἄρα συστάσεσι τὰ βουγενῆ , εἰ μὴ πρός τινα ὅρον καὶ τέλος δυνατὰ ἦν ἐλθεῖν , διαφθειρομένης ἂν ἀρχῆς τινὸς ἐγίγνετο , ὥσπερ νῦν τοῦ σπέρματος . ἔτι ἀνάγκη σπέρμα γενέσθαι πρῶτον , ἀλλὰ μὴ εὐθὺς τὰ ζῶα · καὶ τὸ “ οὐλοφυὲς μὲν πρῶτα ” σπέρμα ἦν . ἔτι καὶ ἐν τοῖς φυτοῖς ἔνεστι τὸ ἕνεκά του , ἦττον δὲ διήρθρωται · πότερον οὖν καὶ ἐν τοῖς φυτοῖς ἐγίγνετο , ὥσπερ τὰ βουγενῆ ἀνδρόπρῳρα , οὕτω καὶ ἀμπελογενῆ ἐλαιόπρῳρα , ἢ οὔ ; ἄτοπον γάρ · ἀλλὰ μὴν ἔδει γε , εἴπερ καὶ ἐν τοῖς ζῴοις . ἔτι ἔδει καὶ ἐν τοῖς σπέρμασι γίγνεσθαι ὅπως ἔτυχεν · ὅλως δʼ ἀναιρεῖ ὁ οὕτως λέγων τὰ φύσει τε καὶ φύσιν · φύσει γάρ , ὅσα ἀπό τινος ἐν αὑτοῖς ἀρχῆς συνεχῶς κινούμενα ἀφικνεῖται εἴς τι τέλος · ἀφʼ ἑκάστης δὲ οὐ τὸ αὐτὸ ἑκάστοις οὐδὲ τὸ τυχόν , ἀεὶ μέντοι ἐπὶ τὸ αὐτό , ἂν μή τι ἐμποδίσῃ . τὸ δὲ οὗ ἕνεκα , καὶ ὃ τούτου ἕνεκα , γένοιτο ἂν καὶ ἀπὸ τύχης , οἷον λέγομεν ὅτι ἀπὸ τύχης ἦλθεν ὁ ξένος καὶ λυσάμενος ἀπῆλθεν , ὅταν ὥσπερ ἕνεκα τούτου ἐλθὼν πράξῃ , μὴ ἕνεκα δὲ τούτου ἔλθῃ . καὶ τοῦτο κατὰ συμβεβηκός ( ἡ γὰρ τύχη τῶν κατὰ συμβεβηκὸς αἰτίων , καθάπερ καὶ πρότερον εἴπομεν ) , ἀλλʼ ὅταν τοῦτο αἰεὶ ἢ ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ γένηται , οὐ συμβεβηκὸς οὐδʼ ἀπὸ τύχης · ἐν δὲ τοῖς φυσικοῖς ἀεὶ οὕτως , ἂν μή τι ἐμποδίσῃ . ἄτοπον δὲ τὸ μὴ οἴεσθαι ἕνεκά του γίγνεσθαι , ἐὰν μὴ ἴδωσι τὸ κινοῦν βουλευσάμενον . καίτοι καὶ ἡ τέχνη οὐ βουλεύεται » καὶ εἰ ἐνῆν ἐν τῷ ξύλῳ ἡ ναυπηγική , ὁμοίως ἂν τῇ φύσει ἐποίει · ὥστʼ εἰ ἐν τῇ τέχνῃ ἔνεστι τὸ ἕνεκά του , καὶ ἐν τῇ φύσει . μάλιστα δὲ δῆλον , ὅταν τις ἰατρεύῃ αὐτὸς ἑαυτόν · τούτῳ γὰρ ἔοικεν ἡ φύσις . ὅτι μὲν οὖν αἰτία ἡ φύσις , καὶ οὕτως ὡς ἕνεκά του , φανερόν .
Lemmas: λεκτέος δή πρῶτος μέν διότι ὁ φύσις ὁ ἕνεκα τις αἴτιος , ἔπειτα περί ὁ ἀναγκαῖος , πῶς ἔχω ἐν ὁ φυσικός · εἰς γάρ οὗτος ὁ αἰτία ἀνάγω πᾶς , ὅτι ἐπειδή ὁ θερμός τοονδ́ς φύω καί ὁ ψυχρός καί ἕκαστος δή ὁ τοιοῦτος , ὅδε ἐκ ἀνάγκη εἰμί καί γίγνομαι · καί γάρ ἐάν ἄλλος αἰτία λέγω , ὅσος ἅπτω χαίρω ἐάω , ὁ μέν ὁ φιλία καί ὁ νεῖκος , ὁ δέ ὁ νόος · ἔχω δέ ἀπορία τίς κωλύω ὁ φύσις μή ἕνεκα τις ποιέω μηδέ ὅτι ἀγαθός , ἀλλά ὥσπερ ὕω ὁ Ζεύς οὐ ὅπως ὁ σῖτος αὐξάνω , ἀλλά ἐκ ἀνάγκη ( ὁ γάρ ἀνάγω ψύχω δέω , καί ὁ ψύχω ὕδωρ γίγνομαι κατέρχομαι · ὁ δέ αὐξάνω οὗτος γίγνομαι ὁ σῖτος συμβαίνω ) , ὅμοιος δέ καί εἰ τις ἀπόλλυμι ὁ σῖτος ἐν ὁ ἅλως , οὐ οὗτος ἕνεκα ὕω ὅπως ἀπόλλυμι , ἀλλά οὗτος συμβαίνω τίς κωλύω οὕτως καί ὁ μέρος ἔχω ἐν ὁ φύσις , οἷος ὁ ὀδούς ἐκ ἀνάγκη ἀνατέλλω ὁ μέν ἐμπρόσθιος ὀξύς , ἐπιτήδειος πρός ὁ διαιρέω , ὁ δέ γομφίος πλατύς καί χρήσιμος πρός ὁ λεαίνω ὁ τροφή , ἐπεί οὐ οὗτος ἕνεκα γίγνομαι , ἀλλά συμπίπτω ; ὅμοιος δέ καί περί ὁ ἄλλος μέρος , ἐν ὅσος δοκέω ὑπάρχω ὁ ἕνεκα τις . ὅπου μέν οὖν ἅπας συμβαίνω ὥσπερ ἄν εἰ ἕνεκα τις γίγνομαι , οὗτος μέν σῴζω ἀπό ὁ αὐτόματος συνίστημι ἐπιτήδειος · ὅσος δέ μή οὕτως , ἀπόλλυμι καί ἀπόλλυμι , καθά Ἐμπεδοκλῆς λέγω ὁ βουγενής ανδροπρωη . ὁ μέν οὖν λόγος , ὅς ἄν τις ἀπορέω , οὗτος , καί εἰ τις ἄλλος τοιοῦτος εἰμί · ἀδύνατος δέ οὗτος ἔχω ὁ τρόπος . οὗτος μέν γάρ καί πᾶς ὁ φύσις ἤ ἀεί οὕτως γίγνομαι ἤ ὡς ἐπί ὁ πολύς , ὁ δέ ἀπό τύχη καί ὁ αὐτόματος οὐδείς . οὐ γάρ ἀπό τύχη οὐδέ ἀπό σύμπτωμα δοκέω ὕω πολλάκις ὁ χειμών , ἀλλά ἐάν ὑπό κύων · οὐδέ καῦμα ὑπό κύων , ἀλλά ἄν χειμών . εἰ οὖν ἤ ἀπό σύμπτωμα δοκέω ἤ ἕνεκα τις εἰμί , εἰ μή ιος τε οὗτος εἰμί μήτε ἀπό σύμπτωμα μήτε ἀπό αὐτόματος , ἕνεκα τις ἄν εἰμί . ἀλλά μήν φύσις γε εἰμί ὁ τοιοῦτος πᾶς , ὡς ἄν αὐτός φημί ὁ οὗτος λέγω . εἰμί ἄρα ὁ ἕνεκα τις ἐν ὁ φύσις γίγνομαι καί εἰμί . ἔτι ἐν ὅσος τέλος εἰμί τις , οὗτος ἕνεκα πράσσω ὁ πρότερος καί ὁ ἐφεξῆς . οὐκοῦν ὡς πράσσω , οὕτως φύω , καί ὡς φύω , οὕτως πράσσω ἕκαστος , ἐάν μή τις ἐμποδίζω . πράσσω δέ ἕνεκα τις · καί φύω ἄρα ἕνεκα τις . οἷον εἰ οἰκίον ὁ φύσις γίγνομαι εἰμί , οὕτως ἄν γίγνομαι ὡς νῦν ὑπό ὁ τέχνη · εἰ δέ ὁ φύσις μή μόνος φύσις ἀλλά καί τέχνη γίγνομαι , ὡσαύτως ἄν γίγνομαι ᾗ φύω . ἕνεκα ἄρα ἕτερος ἕτερος . ὅλος δέ ὁ τέχνη ὁ μέν ἐπιτελέω ὅς ὁ φύσις ἀδυνατέω ἀπεργάζομαι , ὁ δέ μιμέομαι . εἰ οὖν ὁ κατά τέχνη ἕνεκα τις , δῆλος ὅτι καί ὁ κατά φύσις · ὅμοιος γάρ ἔχω πρός ἀλλήλων ἐν ὁ κατά τέχνη καί ἐν ὁ κατά φύσις ὁ ὕστερος πρός ὁ πρότερος . μάλα δέ φανερός ἐπί ὁ ζῷον ὁ ἄλλος , ὅς οὔτε τέχνη οὔτε ζητέω οὔτε βουλεύω ποιέω · ὅθεν διαπορέω τις πότερος νόος ἤ τις ἄλλος ἐργάζομαι ὁ τε ἀράχνης καί ὁ μύρμηξ καί ὁ τοιοῦτος . κατά μικρός δέ οὕτως προέρχομαι καί ἐν ὁ φυτόν φαίνω ὁ συμφέρω γίγνομαι πρός ὁ τέλος , οἷος ὁ φύλλον ὁ ὁ καρπός ἕνεκα σκέπη . ὥστε εἰ φύσις τε ποιέω καί ἕνεκα τις ὁ χελιδών ὁ νεοσσιά καί ὁ ἀράχνη ὁ ἀράχνιον , καί ὁ φυτόν ὁ φύλλον ἕνεκα ὁ καρπός καί ὁ ῥίζα οὐ ἄνω ἀλλά κάτω ὁ τροφή , φανερός ὅτι εἰμί ὁ αἰτία ὁ τοιοῦτος ἐν ὁ φύσις γίγνομαι καί εἰμί . καί ἐπεί ὁ φύσις δισσός , ὁ μέν ὡς ὕλη ὁ δέ ὡς μορφή , τέλος δέ οὗτος , ὁ τέλος δέ ἕνεκα ἄλλος , οὗτος ἄν εἰμί ὁ αἰτία , ὁ ὅς ἕνεκα . ἁμαρτία δέ γίγνομαι καί ἐν ὁ κατά τέχνη ( γράφω γάρ οὐ ὀρθός ὁ γραμματικός , καί ποτίζω ὁ ἰατρός ὁ φάρμακον ) . ὥστε δῆλος ὅτι ἐνδέχομαι καί ἐν ὁ κατά φύσις . εἰ δή εἰμί ἔνιοι κατά τέχνη ἐν ὅς ὁ ὀρθός ἕνεκα τις , ἐν δέ ὁ ἁμαρτάνω ἕνεκα μέν τις ἐπιχειρέω ἀλλά ἀποτυγχάνω , ὅμοιος ἄν ἔχω καί ἐν ὁ φυσικός , καί ὁ τέρας ἁμάρτημα ἐκεῖνος ὁ ἕνεκα τις . καί ἐν ὁ ἐκ ἀρχή ἄρα σύστασις ὁ βουγενής , εἰ μή πρός τις ὅρος καί τέλος δυνατός εἰμί ἔρχομαι , διαφθείρω ἄν ἀρχή τις γίγνομαι , ὥσπερ νῦν ὁ σπέρμα . ἔτι ἀνάγκη σπέρμα γίγνομαι πρῶτος , ἀλλά μή εὐθύς ὁ ζῷον · καί ὁ “ οὐλοφυής μέν πρῶτος ” σπέρμα εἰμί . ἔτι καί ἐν ὁ φυτόν ἔνειμι ὁ ἕνεκα τις , ἥσσων δέ διαρθρόω · πότερος οὖν καί ἐν ὁ φυτόν γίγνομαι , ὥσπερ ὁ βουγενής ἀνδρόπρῳρος , οὕτως καί ἀμπελογενής ἐλαιόπρῳρος , ἤ οὐ ; ἄτοπος γάρ · ἀλλά μήν δέω γε , εἴπερ καί ἐν ὁ ζῷον . ἔτι δέω καί ἐν ὁ σπέρμα γίγνομαι ὅπως τυγχάνω · ὅλος δέ ἀναιρέω ὁ οὕτως λέγω ὁ φύσις τε καί φύσις · φύσις γάρ , ὅσος ἀπό τις ἐν ἑαυτοῦ ἀρχή συνεχής κινέω ἀφικνέομαι εἰς τις τέλος · ἀπό ἕκαστος δέ οὐ ὁ αὐτός ἕκαστος οὐδέ ὁ τυγχάνω , ἀεί μέντοι ἐπί ὁ αὐτός , ἐάν μή τις ἐμποδίζω . ὁ δέ ὅς ἕνεκα , καί ὅς οὗτος ἕνεκα , γίγνομαι ἄν καί ἀπό τύχη , οἷος λέγω ὅτι ἀπό τύχη ἔρχομαι ὁ ξένος καί λύω ἀπέρχομαι , ὅταν ὥσπερ ἕνεκα οὗτος ἔρχομαι πράσσω , μή ἕνεκα δέ οὗτος ἔρχομαι . καί οὗτος κατά συμβαίνω ( ὁ γάρ τύχη ὁ κατά συμβαίνω αἴτιος , καθά καί πρότερος λέγω ) , ἀλλά ὅταν οὗτος ἀεί ἤ ὡς ἐπί ὁ πολύς γίγνομαι , οὐ συμβαίνω οὐδέ ἀπό τύχη · ἐν δέ ὁ φυσικός ἀεί οὕτως , ἐάν μή τις ἐμποδίζω . ἄτοπος δέ ὁ μή οἴομαι ἕνεκα τις γίγνομαι , ἐάν μή ὁράω ὁ κινέω βουλεύω . καίτοι καί ὁ τέχνη οὐ βουλεύω » καί εἰ ἔνειμι ἐν ὁ ξύλον ὁ ναυπηγικός , ὅμοιος ἄν ὁ φύσις ποιέω · ὥστε εἰ ἐν ὁ τέχνη ἔνειμι ὁ ἕνεκα τις , καί ἐν ὁ φύσις . μάλα δέ δῆλος , ὅταν τις ἰατρεύω αὐτός ἑαυτοῦ · οὗτος γάρ ἔοικα ὁ φύσις . ὅτι μέν οὖν αἴτιος ὁ φύσις , καί οὕτως ὡς ἕνεκα τις , φανερός .