aristoteles-et-corpus-aristotelicum.physica 4.6
Τὸν αὐτὸν δὲ τρόπον ὑποληπτέον εἶναι τοῦ φυσικοῦ θεω . ρῆσαι καὶ περὶ κενοῦ , εἰ ἔστιν ἢ μή , καὶ πῶς ἔστι , καὶ τί ἐστιν , ὥσπερ καὶ περὶ τόπου · καὶ γὰρ παραπλησίαν ἔχει τήν τε ἀπιστίαν καὶ τὴν πίστιν διὰ τῶν ὑπολαμβανομένων · οἷον γὰρ τόπον τινὰ καὶ ἀγγεῖον τὸ κενὸν τιθέασιν οἱ λέγοντες , δοκεῖ δὲ πλῆρες μὲν εἶναι , ὅταν ἔχῃ τὸν ὄγκον οὗ δεκτικόν ἐστιν , ὅταν δὲ στερηθῇ , κενόν , ὡς τὸ αὐτὸ μὲν ὃν κενὸν καὶ πλῆρες καὶ τόπον , τὸ δʼ εἶναι αὐτοῖς οὐ ταὐτὸ ὄν ἄρξασθαι δὲ δεῖ τῆς σκέψεως λαβοῦσιν ἅ τε λέγουσιν οἱ φάσκοντες εἶναι καὶ πάλιν λέγουσιν οἱ μὴ φάσκοντες , καὶ τρίτον τὰς κοινὰς περὶ αὐτῶν δόξας . οἱ μὲν οὖν δεικνύναι πειρώμενοι ὅτι οὐκ ἔστιν , οὐχ ὃ βούλονται λέγειν οἱ ἄνθρωποι κενόν , τοῦτʼ ἐξελέγχουσιν , ἀλλʼ ἁμαρτάνοντες λέγουσιν . ὥσπερ Ἀναξαγόρας καὶ οἱ τοῦτον τὸν τρόπον ἐλέγχοντες . ἐπιδεικνύουσι γὰρ ὅτι ἐστίν τι ὁ ἀήρ , στρεβλοῦντες τοὺς ἀσκοὺς καὶ δεικνύντες ὡς ἰσχυρὸς ὁ ἀήρ , καὶ ἐναπολαμβάνοντες ἐν ταῖς κλεψύδραις . οἱ δὲ ἄν . θρωποι βούλονται κενὸν εἶναι διάστημα ἐν μηδέν ἐστι σῶμα αἰσθητόν · οἰόμενοι δὲ τὸ ὂν ἅπαν εἶναι σῶμα φασίν , ἐν ᾧ ὅλως μηδέν ἐστι , τοῦτʼ εἶναι κενόν , διὸ τὸ πλῆρες ἀέρος κενόν εἶναι . οὔκουν τοῦτο δεῖ δεικνύναι , ὅτι ἐστί τι ὁ ἀήρ , ἀλλʼ ὅτι οὐκ ἔστι διάστημα ἕτερον τῶν σωμάτων , οὔτε χωριστὸν οὔτε ἐνεργείᾳ ὄν , ὃ διαλαμβάνει τὸ πᾶν σῶμα ὥστε εἶναι μὴ συνεχές , καθάπερ λέγουσιν Δημόκριτος καὶ Λεύκιππος καὶ ἕτεροι πολλοὶ τῶν φυσιολόγων , ἢ καὶ εἴ τι ἔξω τοῦ παντὸς σώματός ἐστιν ὄντος συνεχοῦς . οὔτοι μὲν οὖν οὐ κατὰ θύρας πρὸς τὸ πρόβλημα ἀπαντῶσιν , ἀλλʼ οἱ φάσκοντες εἶναι μᾶλλον . λέγουσιν δʼ ἓν μὲν ὅτι κίνησις ἡ κατὰ τόπον οὐκ ἂν εἴη ( αὕτη δʼ ἐστὶ φορὰ καὶ αὔξησις ) · οὐ γὰρ ἂν δοκεῖν εἶναι κίνησιν , εἰ μὴ εἴη κενόν · τὸ γὰρ πλῆρες ἀδύνατον εἶναι δέξασθαί τι . εἰ δὲ δέξεται καὶ ἔσται δύο ἐν ταὐτῶ , ἐνδέχοιτʼ ἂν καὶ ὁποσαοῦν εἶναι ἅμα σώματα · τὴν γὰρ διαφοράν , δʼ ἣν οὐκ ἂν εἴη τὸ λεχθέν , οὐκ ἔστιν εἰπεῖν . εἰ δὲ τοῦτο ἐνδέχεται , καὶ τὸ μικρότατον δέξεται τὸ μέγιστον · πολλὰ γὰρ μικρὰ τὸ μέγα ἐστίν · ὥστε εἰ πολλὰ ἴσα ἐνδέχεται ἐν ταὐτῷ εἶναι , καὶ πολλὰ ἄνισα . Μέλισσος μὲν οὖν καὶ δείκνυσιν ὅτι τὸ πᾶν ἀκίνητον ἐκ τούτων · εἰ γὰρ κινήσεται , ἀνάγκη εἶναι ( φησί ) κενόν , τὸ δὲ κενὸν οὐ τῶν ὄντων . ἕνα μὲν οὖν τρόπον ἐκ τούτων δεικνύουσιν ὅτι ἔστιν τι κενόν , ἄλλον δʼ ὅτι φαίνεται ἔνια συνιόντα καὶ πιλούμενα , οἶον καὶ τὸν οἶνόν φασι δέχεσθαι μετὰ τῶν ἀσκῶν τοὺς πίθους , ὡς εἰς τὰ ἐνόντα κενὰ συνιόντος τοῦ πυκνουμένου σώματος . ἔτι δὲ καὶ ἡ αὔξησις δοκεῖ πᾶσι γίγνεσθαι διὰ κενοῦ · τὴν μὲν γὰρ τροφὴν σῶμα εἶναι , δύο δὲ σώματα ἀδύνατον ἅμα εἶναι . μαρτύριον δὲ καὶ τὸ περὶ τῆς τέφρας ποιοῦνται , ἣ δέχεται ἴσον ὕδωρ ὅσον τὸ ἀγγεῖον τὸ κενόν . εἶναι δʼ ἔφασαν καὶ οἱ Πυθαγόρειοι κενόν , καὶ ἐπεισιέναι αὐτὸ τῷ οὐρανῷ ἐκ τοῦ ἀπείρου πνεύματος ὡς ἀναπνέοντι καὶ τὸ κενόν , ὃ διορίζει τὰς φύσεις , ὡς ὄντος τοῦ κενοῦ χωρισμοῦ τινὸς τῶν ἐφεξῆς καὶ διορίσεως · καὶ τοῦτʼ εἶναι πρῶτον ἐν τοῖς ἀριθμοῖς · τὸ γὰρ κενὸν διορίζειν τὴν φύσιν αὐτῶν . ἐξ ὧν μὲν οὖν οἱ μέν φασιν εἶναι οἱ δʼ οὔ φασι , σχεδὸν τοιαῦτα καὶ τοσαῦτά ἐστιν .
Lemmas: ὁ αὐτός δέ τρόπος ὑπολαμβάνω εἰμί ὁ φυσικός θέω . ῥήγνυμι καί περί κενός , εἰ εἰμί ἤ μή , καί πῶς εἰμί , καί τίς εἰμί , ὥσπερ καί περί τόπος · καί γάρ παραπλήσιος ἔχω ὁ τε ἀπιστία καί ὁ πίστις διά ὁ ὑπολαμβάνω · οἷος γάρ τόπος τις καί ἀγγεῖον ὁ κενός τίθημι ὁ λέγω , δοκέω δέ πλήρης μέν εἰμί , ὅταν ἔχω ὁ ὄγκος ὅς δεκτικός εἰμί , ὅταν δέ στερέω , κενός , ὡς ὁ αὐτός μέν εἰμί κενός καί πλήρης καί τόπος , ὁ δέ εἰμί αὐτός οὐ αὐτός εἰμί ἄρχω δέ δέω ὁ σκέψις λαμβάνω ὅς τε λέγω ὁ φάσκω εἰμί καί πάλιν λέγω ὁ μή φάσκω , καί τρίτος ὁ κοινός περί αὐτός δόξα . ὁ μέν οὖν δείκνυμι πειράω ὅτι οὐ εἰμί , οὐ ὅς βούλομαι λέγω ὁ ἄνθρωπος κενός , οὗτος ἐξελέγχω , ἀλλά ἁμαρτάνω λέγω . ὥσπερ Ἀναξαγόρας καί ὁ οὗτος ὁ τρόπος ἐλέγχω . ἐπιδείκνυμι γάρ ὅτι εἰμί τις ὁ ἀήρ , στρεβλόω ὁ ἀσκός καί δείκνυμι ὡς ἰσχυρός ὁ ἀήρ , καί ἐναπολαμβάνω ἐν ὁ κλεψύδρα . ὁ δέ ἄν . θρωποι βούλομαι κενός εἰμί διάστημα ἐν μηδείς εἰμί σῶμα αἰσθητός · οἴομαι δέ ὁ εἰμί ἅπας εἰμί σῶμα φημί , ἐν ὅς ὅλος μηδείς εἰμί , οὗτος εἰμί κενός , διό ὁ πλήρης ἀήρ κενός εἰμί . οὔκουν οὗτος δέω δείκνυμι , ὅτι εἰμί τις ὁ ἀήρ , ἀλλά ὅτι οὐ εἰμί διάστημα ἕτερος ὁ σῶμα , οὔτε χωριστός οὔτε ἐνέργεια εἰμί , ὅς διαλαμβάνω ὁ πᾶς σῶμα ὥστε εἰμί μή συνεχής , καθά λέγω Δημόκριτος καί Λεύκιππος καί ἕτερος πολύς ὁ φυσιόλογος , ἤ καί εἰ τις ἔξω ὁ πᾶς σῶμα εἰμί εἰμί συνεχής . οὗτος μέν οὖν οὐ κατά θύρα πρός ὁ πρόβλημα ἀπαντάω , ἀλλά ὁ φάσκω εἰμί μάλα . λέγω δέ εἷς μέν ὅτι κίνησις ὁ κατά τόπος οὐ ἄν εἰμί ( οὗτος δέ εἰμί φορά καί αὔξησις ) · οὐ γάρ ἄν δοκέω εἰμί κίνησις , εἰ μή εἰμί κενός · ὁ γάρ πλήρης ἀδύνατος εἰμί δέχομαι τις . εἰ δέ δέχομαι καί εἰμί δύο ἐν αὐτός , ἐνδέχομαι ἄν καί ὁποσοσοῦν εἰμί ἅμα σῶμα · ὁ γάρ διαφορά , δέ ὅς οὐ ἄν εἰμί ὁ λέγω , οὐ εἰμί λέγω . εἰ δέ οὗτος ἐνδέχομαι , καί ὁ μικρός δέχομαι ὁ μέγας · πολύς γάρ μικρός ὁ μέγας εἰμί · ὥστε εἰ πολύς ἴσος ἐνδέχομαι ἐν αὐτός εἰμί , καί πολύς ἄνισος . Μέλισσος μέν οὖν καί δείκνυμι ὅτι ὁ πᾶς ἀκίνητος ἐκ οὗτος · εἰ γάρ κινέω , ἀνάγκη εἰμί ( φημί ) κενός , ὁ δέ κενός οὐ ὁ εἰμί . εἷς μέν οὖν τρόπος ἐκ οὗτος δείκνυμι ὅτι εἰμί τις κενός , ἄλλος δέ ὅτι φαίνω ἔνιοι συνέρχομαι καί πιλέω , οἷος καί ὁ οἶνος φημί δέχομαι μετά ὁ ἀσκός ὁ πίθος , ὡς εἰς ὁ ἔνειμι κενός συνέρχομαι ὁ πυκνόω σῶμα . ἔτι δέ καί ὁ αὔξησις δοκέω πᾶς γίγνομαι διά κενός · ὁ μέν γάρ τροφή σῶμα εἰμί , δύο δέ σῶμα ἀδύνατος ἅμα εἰμί . μαρτύριον δέ καί ὁ περί ὁ τέφρα ποιέω , ὅς δέχομαι ἴσος ὕδωρ ὅσος ὁ ἀγγεῖον ὁ κενός . εἰμί δέ φημί καί ὁ Πυθαγόρειος κενός , καί ἐπεισέρχομαι αὐτός ὁ οὐρανός ἐκ ὁ ἄπειρος πνεῦμα ὡς ἀναπνέω καί ὁ κενός , ὅς διορίζω ὁ φύσις , ὡς εἰμί ὁ κενός χωρισμός τις ὁ ἐφεξῆς καί διόρισις · καί οὗτος εἰμί πρῶτος ἐν ὁ ἀριθμός · ὁ γάρ κενός διορίζω ὁ φύσις αὐτός . ἐκ ὅς μέν οὖν ὁ μέν φημί εἰμί ὁ δέ οὐ φημί , σχεδόν τοιοῦτος καί τοσοῦτος εἰμί .