aristoteles-et-corpus-aristotelicum.physica 1.4
Ὡς δʼ οἱ φυσικοὶ λέγουσι , δύο τρόποι εἰσίν . οἱ μὲν γὰρ ἐν ποιήσαντες τὸ σῶμα τὸ ὑποκείμενον , ἢ τῶν τριῶν τι ἢ ἄλλο ὅ ἐστι πυρὸς μὲν πυκνότερον ἀέρος δὲ λεπτότερον , τἆλλα γεννῶσι πυκνότητι καὶ μανότητι πολλὰ ποι . οῦντες ( ταῦτα δʼ ἐστὶν ἐναντία , καθόλου δʼ ὑπεροχὴ καὶ ἔλλειψις , ὥσπερ τὸ μέγα φησὶ Πλάτων καὶ τὸ μικρόν , πλὴν ὅτι ὁ μὲν ταῦτα ποιεῖ ὕλην τὸ δὲ ἓν τὸ εἶδος , οἱ δὲ τὸ μὲν ἓν τὸ ὑποκείμενον ὕλην , τὰ δʼ ἐναντία διαφορὰς καὶ εἴδη ) · οἱ δʼ ἐκ τοῦ ἑνὸς ἐνούσας τὰς ἐναντιότητας ἐκκρίνεσθαι , ὥσπερ Ἀναξίμανδρός φησι , καὶ ὅσοι δʼ ἓν καὶ πολλά φασιν εἶναι , ὥσπερ Ἐμπεδοκλῆς καὶ Ἀναξαγόρας · ἐκ τοῦ μίγματος γὰρ καὶ οὗτοι ἐκκρίνουσι τἆλλα , διαφέρουσι δὲ ἀλλήλων τῷ τὸν μὲν περίοδον ποιεῖν τούτων , τὸν δʼ ἅπαξ , καὶ τὸν μὲν ἄπειρα , τά τε ὁμοιομερῆ καὶ τἀναντία , τὸν δὲ τὰ καλούμενα στοιχεῖα μόνον . ἔοικε δὲ Ἀναξαγόρας ἄπειρα οὕτως οἰηθῆναι διὰ τὸ ὑπολαμβάνειν τὴν κοινὴν δόξαν τῶν φυσικῶν εἶναι ἀληθῆ , ὡς οὐ γιγνομένου οὐδενὸς ἐκ τοῦ μὴ ὄντος ( διὰ τοῦτο γὰρ οὕτω λέγουσιν , ἦν ὁμοῦ πάντα , καὶ τὸ γίγνεσθαι τοιόνδε καθέστηκεν ἀλλοιοῦσθαι , οἱ δὲ σύγκρισιν καὶ διάκρισιν · ἔτι δʼ ἐκ τοῦ γίγνεσθαι ἐξ ἀλλήλων τἀναντία · ἐνυπῆρχεν ἄρα · εἰ γὰρ πᾶν μὲν τὸ γιγνόμενον ἀνάγκη γίγνεσθαι ἢ ἐξ ὄντων ἢ ἐκ μὴ ὄντων , τούτων δὲ τὸ μὲν ἐκ μὴ ὄντων γίγνεσθαι ἀδύνατον ( περὶ γὰρ ταύτης ὁμογνωμονοῦσι τῆς δόξης ἄπαντες οἱ περὶ φύσεως . τὸ λοιπὸν ἤδη συμβαίνειν ἐξ ἀνάγκης ἐνόμισαν , ἐξ ὄντων μὲν καὶ ἐνυπαρχόντων γίγνεσθαι , διὰ μικρότητα δὲ τῶν ὄγκων ἐξ ἀναισθήτων ἡμῖν . διό φασι πᾶν ἐν παντὶ μεμῖχθαι , διότι πᾶν ἐκ παντὸς ἑώρων γιγνόμενον · φαίνεσθαι δὲ διαφέροντα καὶ προσαγορεύεσθαι ἕτερα ἀλλήλων ἐκ τοῦ μάλισθʼ ὑπερέχοντος διὰ πλῆθος ἐν τῇ μίξει τῶν ἀπείρων · εἰλικρινῶς μὲν γὰρ ὅλον λευκὸν ἢ μέλαν ἢ γλυκὺ ἢ σάρκα ἢ ὀστοῦν οὐκ εἶναι , ὅτου δὲ πλεῖστον ἕκαστον ἔχει , τοῦτο δοκεῖν εἶναι τὴν φύσιν τοῦ πράγματος . εἰ δὴ τὸ μὲν ἄπειρον ᾗ ἄπειρον ἄγνωστον , τὸ μὲν κατὰ πλῆθος ἢ κατὰ μέγεθος ἄπειρον ἄγνωστον πόσον τι , τὸ δὲ κατʼ εἶδος ἄπειρον ἄγνωστον ποῖόν τι . τῶν δʼ ἀρχῶν ἀπείρων οὐσῶν καὶ κατὰ πλῆθος καὶ κατʼ εἶδος , ἀδύνατον εἰδέναι τὰ ἐκ τούτων . οὕτω γὰρ εἰδέναι τὸ σύνθετον ὑπολαμβάνομεν , ὅταν εἰδῶμεν ἐκ τίνων καὶ πόσων ἐστίν . ἔτι δʼ εἰ ἀνάγκη , οὗ τὸ μόριον ἐνδέχεται ὀπηλικονοῦν εἶναι κατὰ μέγεθος καὶ μικρότητα , καὶ αὐτὸ ἐνδέχεσθαι ( λέγω δὲ τῶν τοιούτων τι μορίων , εἰς ὃ ἐνυπάρχον διαιρεῖται τὸ ὅλον ) , εἰ δὴ ἀδύνατον ζῷον ἢ φυτὸν ὁπηλικονοῦν εἶναι κατὰ μέγεθος καὶ μικρότητα , φανερὸν ὅτι οὐδὲ τῶν μορίων ὁτιοῦν · ἔσται γὰρ καὶ τὸ ὅλον ὁμοίως . σὰρξ δὲ καὶ ὀστοῦν καὶ τὰ τοιαῦτα μόρια ζῴου , καὶ οἱ καρποὶ τῶν φυτῶν . δῆλον τοίνυν ὅτι ἀδύνατον σάρκα ἢ ὀστοῦν ἢ ἄλλο τι ὁπηλικονοῦν εἶναι τὸ μέγεθος ἢ ἐπὶ τὸ μεῖζον ἢ ἐπὶ τὸ ἔλαττον . ἔτι εἰ πάντα μὲν ἐνυπάρχει τὰ τοιαῦτα ἐν ἀλλήλοις , καὶ μὴ γίγνεται ἀλλʼ ἐκκρίνεται ἐνόντα , λέγεται δὲ ἀπὸ τοῦ πλείονος , γίγνεται δὲ ἐξ ὁτουοῦν ὁτιοῦν ( οἷον ἐκ σαρκὸς ὕδωρ ἐκκρινόμενον καὶ σὰρξ ἐξ ὕδατος ) , ἅπαν δὲ σῶμα πεπερασμένον ἀναιρεῖται ὑπὸ σώματος πεπερασμένου , φανερὸν ὅτι οὐκ ἐνδέχεται ἐν ἑκάστῳ ἕκαστον ὑπάρχειν . ἀφαιρεθείσης γὰρ ἐκ τοῦ ὕδατος σαρκός , καὶ πάλιν ἄλλης γενομένης ἐκ τοῦ λοιποῦ ἀποκρίσει , εἰ καὶ ἀεὶ ἐλάττων ἔσται ἡ ἐκκρινομένη , ἀλλʼ ὅμως οὐχ ὑπερβαλεῖ μέγεθός τι τῇ μικρότητι . ὥστʼ εἰ μὲν στήσεται ἡ ἔκκρισις , οὐχ ἅπαν ἐν παντὶ ἐνέσται ( ἐν γὰρ τῷ λοιπῷ ὕδατι οὐκ ἐνυπάρξει σάρξ ) , εἰ δὲ μὴ στήσεται ἀλλʼ ἀεὶ ἕξει ἀφαίρεσιν , ἐν πεπερασμένῳ μεγέθει ἴσα πεπερασμένα ἐνέσται ἄπειρα τὸ πλῆθος · τοῦτο δʼ ἀδύνατον . πρὸς δὲ τούτοις , εἰ ἅπαν μὲν σῶμα ἀφαιρεθέντος τινὸς ἔλαττον ἀνάγκη γίγνεσθαι , τῆς δὲ σαρκὸς ὥρισται τὸ ποσὸν καὶ μεγέθει καὶ μικρότητι , φανερὸν ὅτι ἐκ τῆς ἐλαχίστης σαρκὸς οὐθὲν ἐκκριθήσεται σῶμα · ἔσται γὰρ ἐλάττων τῆς ἐλαχίστης . ἔτι δʼ ἐν τοῖς ἀπείροις σώμασιν ἐνυπάρχοι ἂν ἤδη σὰρξ ἄπειρος καὶ οἷμα καὶ ἐγκέφαλος , κεχωρισμένα μέντοι ἀπʼ ἀλλήλων οὔ , οὐθὲν δʼ ἧττον ὄντα , καὶ ἄπειρον ἕκαστον · τοῦτο δʼ ἄλογον . τὸ δὲ μηδέποτε διακριθήσεσθαι οὐκ εἰδότως μὲν λέγεται , ὀρθῶς δὲ λέγεται · τὰ γὰρ πάθη ἀχώριστα · εἰ οὖν μέμικται τὰ χρώματα καὶ αἱ ἕξεις , ἐὰν διακριθῶσιν , ἔσται τι λευκὸν καὶ ὑγιεινὸν οὐχ ἕτερόν τι ὂν οὐδὲ καθʼ ὑποκειμένου . ὥστε ἄτοπος τὰ ἀδύνατα ζητῶν ὁ νοῦς , εἶπερ βούλεται μὲν διακρῖναι , τοῦτο δὲ ποιῆσαι ἀδύνατον καὶ κατὰ τὸ ποσὸν καὶ κατὰ τὸ ποιόν , κατὰ μὲν τὸ ποσὸν ὅτι οὐκ ἔστιν ἐλάχιστον μέγεθος , κατὰ δὲ τὸ ποιὸν ὅτι ἀχώριστα τὰ πάθη . οὐκ ὀρθῶς δὲ οὐδὲ τὴν γένεσιν λαμβάνει τῶν ὁμοειδῶν . ἔστι μὲν γὰρ ὡς ὁ πηλὸς εἰς πηλοὺς διαιρεῖται , ἔστι δʼ ὡς οὕ . καὶ οὐχ ὁ αὐτὸς τρόπος , ὡς πλίνθοι ἐξ οἰκίας καὶ οἰκία ἐκ πλίνθων , οὕτω καὶ ὕδωρ καὶ ἀὴρ ἐξ ἀλλήλων καὶ εἰσὶ καὶ γίγνονται . βέλτιόν τε ἐλάττω καὶ πεπερασμένα λαβεῖν , ὅπερ ποιεῖ Ἐμπεδοκλῆς .
Lemmas: ὡς δέ ὁ φυσικός λέγω , δύο τρόπος εἰμί . ὁ μέν γάρ εἷς ποιέω ὁ σῶμα ὁ ὑπόκειμαι , ἤ ὁ τρεῖς τις ἤ ἄλλος ὅς εἰμί πῦρ μέν πυκνός ἀήρ δέ λεπτός , ἄλλος γεννάω πυκνότης καί μανότης πολύς ποῖ . οῦς ( οὗτος δέ εἰμί ἐναντίος , καθόλου δέ ὑπεροχή καί ἔλλειψις , ὥσπερ ὁ μέγας φημί Πλάτων καί ὁ μικρός , πλήν ὅτι ὁ μέν οὗτος ποιέω ὕλη ὁ δέ εἷς ὁ εἶδος , ὁ δέ ὁ μέν εἷς ὁ ὑπόκειμαι ὕλη , ὁ δέ ἐναντίος διαφορά καί εἶδος ) · ὁ δέ ἐκ ὁ εἷς ἔνειμι ὁ ἐναντιότης ἐκκρίνω , ὥσπερ Ἀναξίμανδρος φημί , καί ὅσος δέ εἷς καί πολύς φημί εἰμί , ὥσπερ Ἐμπεδοκλῆς καί Ἀναξαγόρας · ἐκ ὁ μίγμα γάρ καί οὗτος ἐκκρίνω ἄλλος , διαφέρω δέ ἀλλήλων ὁ ὁ μέν περίοδος ποιέω οὗτος , ὁ δέ ἅπαξ , καί ὁ μέν ἄπειρος , ὁ τε ὁμοιομερής καί ἐναντίος , ὁ δέ ὁ καλέω στοιχεῖον μόνος . ἔοικα δέ Ἀναξαγόρας ἄπειρος οὕτως οἴομαι διά ὁ ὑπολαμβάνω ὁ κοινός δόξα ὁ φυσικός εἰμί ἀληθής , ὡς οὐ γίγνομαι οὐδείς ἐκ ὁ μή εἰμί ( διά οὗτος γάρ οὕτως λέγω , εἰμί ὁμοῦ πᾶς , καί ὁ γίγνομαι τοιόσδε καθίστημι ἀλλοιόω , ὁ δέ σύγκρισις καί διάκρισις · ἔτι δέ ἐκ ὁ γίγνομαι ἐκ ἀλλήλων ἐναντίος · ἐνυπάρχω ἄρα · εἰ γάρ πᾶς μέν ὁ γίγνομαι ἀνάγκη γίγνομαι ἤ ἐκ εἰμί ἤ ἐκ μή εἰμί , οὗτος δέ ὁ μέν ἐκ μή εἰμί γίγνομαι ἀδύνατος ( περί γάρ οὗτος ὁμογνωμονέω ὁ δόξα ἅπας ὁ περί φύσις . ὁ λοιπός ἤδη συμβαίνω ἐκ ἀνάγκη νομίζω , ἐκ εἰμί μέν καί ἐνυπάρχω γίγνομαι , διά μικρότης δέ ὁ ὄγκος ἐκ ἀναίσθητος ἐγώ . διό φημί πᾶς ἐν πᾶς μείγνυμι , διότι πᾶς ἐκ πᾶς ὁράω γίγνομαι · φαίνω δέ διαφέρω καί προσαγορεύω ἕτερος ἀλλήλων ἐκ ὁ μάλα ὑπερέχω διά πλῆθος ἐν ὁ μίξις ὁ ἄπειρος · εἰλικρινής μέν γάρ ὅλος λευκός ἤ μέλας ἤ γλυκύς ἤ σάρξ ἤ ὀστέον οὐ εἰμί , ὅστις δέ πολύς ἕκαστος ἔχω , οὗτος δοκέω εἰμί ὁ φύσις ὁ πρᾶγμα . εἰ δή ὁ μέν ἄπειρος ᾗ ἄπειρος ἄγνωστος , ὁ μέν κατά πλῆθος ἤ κατά μέγεθος ἄπειρος ἄγνωστος πόσος τις , ὁ δέ κατά εἶδος ἄπειρος ἄγνωστος ποῖος τις . ὁ δέ ἀρχή ἄπειρος εἰμί καί κατά πλῆθος καί κατά εἶδος , ἀδύνατος οἶδα ὁ ἐκ οὗτος . οὕτως γάρ οἶδα ὁ σύνθετος ὑπολαμβάνω , ὅταν οἶδα ἐκ τίς καί πόσος εἰμί . ἔτι δέ εἰ ἀνάγκη , ὅς ὁ μόριον ἐνδέχομαι ὁπηλίκος εἰμί κατά μέγεθος καί μικρότης , καί αὐτός ἐνδέχομαι ( λέγω δέ ὁ τοιοῦτος τις μόριον , εἰς ὅς ἐνυπάρχω διαιρέω ὁ ὅλος ) , εἰ δή ἀδύνατος ζῷον ἤ φυτόν ὁπηλίκος εἰμί κατά μέγεθος καί μικρότης , φανερός ὅτι οὐδέ ὁ μόριον ὁστισοῦν · εἰμί γάρ καί ὁ ὅλος ὅμοιος . σάρξ δέ καί ὀστέον καί ὁ τοιοῦτος μόριον ζῷον , καί ὁ καρπός ὁ φυτόν . δῆλος τοίνυν ὅτι ἀδύνατος σάρξ ἤ ὀστέον ἤ ἄλλος τις ὁπηλίκος εἰμί ὁ μέγεθος ἤ ἐπί ὁ μέγας ἤ ἐπί ὁ ἐλαχύς . ἔτι εἰ πᾶς μέν ἐν-ὑπάρχω ὁ τοιοῦτος ἐν ἀλλήλων , καί μή γίγνομαι ἀλλά ἐκκρίνω ἔνειμι , λέγω δέ ἀπό ὁ πολύς , γίγνομαι δέ ἐκ ὅστις ὁστισοῦν ( οἷος ἐκ σάρξ ὕδωρ ἐκκρίνω καί σάρξ ἐκ ὕδωρ ) , ἅπας δέ σῶμα περαίνω ἀναιρέω ὑπό σῶμα περαίνω , φανερός ὅτι οὐ ἐνδέχομαι ἐν ἕκαστος ἕκαστος ὑπάρχω . ἀφαιρέω γάρ ἐκ ὁ ὕδωρ σάρξ , καί πάλιν ἄλλος γίγνομαι ἐκ ὁ λοιπός ἀπόκρισις , εἰ καί ἀεί ἐλαχύς εἰμί ὁ ἐκκρίνω , ἀλλά ὅμως οὐ ὑπερβάλλω μέγεθος τις ὁ μικρότης . ὥστε εἰ μέν ἵστημι ὁ ἔκκρισις , οὐ ἅπας ἐν πᾶς ἔνειμι ( ἐν γάρ ὁ λοιπός ὕδωρ οὐ ἐνυπάρχω σάρξ ) , εἰ δέ μή ἵστημι ἀλλά ἀεί ἔχω ἀφαίρεσις , ἐν περαίνω μέγεθος ἴσος περαίνω ἔνειμι ἄπειρος ὁ πλῆθος · οὗτος δέ ἀδύνατος . πρός δέ οὗτος , εἰ ἅπας μέν σῶμα ἀφαιρέω τις ἐλαχύς ἀνάγκη γίγνομαι , ὁ δέ σάρξ ὁρίζω ὁ ποσός καί μέγεθος καί μικρότης , φανερός ὅτι ἐκ ὁ ἐλαχύς σάρξ οὐδείς ἐκκρίνω σῶμα · εἰμί γάρ ἐλαχύς ὁ ἐλαχύς . ἔτι δέ ἐν ὁ ἄπειρος σῶμα ἐνυπάρχω ἄν ἤδη σάρξ ἄπειρος καί οἴμη καί ἐγκέφαλος , χωρίζω μέντοι ἀπό ἀλλήλων οὐ , οὐδείς δέ ἥσσων εἰμί , καί ἄπειρος ἕκαστος · οὗτος δέ ἄλογος . ὁ δέ μηδέποτε διακρίνω οὐ εἰδότως μέν λέγω , ὀρθός δέ λέγω · ὁ γάρ πάθος ἀχώριστος · εἰ οὖν μείγνυμι ὁ χρῶμα καί ὁ ἕξις , ἐάν διακρίνω , εἰμί τις λευκός καί ὑγιεινός οὐ ἕτερος τις εἰμί οὐδέ κατά ὑπόκειμαι . ὥστε ἄτοπος ὁ ἀδύνατος ζητέω ὁ νόος , εἴπερ βούλομαι μέν διακρίνω , οὗτος δέ ποιέω ἀδύνατος καί κατά ὁ ποσός καί κατά ὁ ποιός , κατά μέν ὁ ποσός ὅτι οὐ εἰμί ἐλαχύς μέγεθος , κατά δέ ὁ ποιός ὅτι ἀχώριστος ὁ πάθος . οὐ ὀρθός δέ οὐδέ ὁ γένεσις λαμβάνω ὁ ὁμοειδής . εἰμί μέν γάρ ὡς ὁ πηλός εἰς πηλός διαιρέω , εἰμί δέ ὡς οὐ . καί οὐ ὁ αὐτός τρόπος , ὡς πλίνθος ἐκ οἰκία καί οἰκίον ἐκ πλίνθος , οὕτως καί ὕδωρ καί ἀήρ ἐκ ἀλλήλων καί εἰμί καί γίγνομαι . ἀγαθός τε ἐλαχύς καί περαίνω λαμβάνω , ὅς ποιέω Ἐμπεδοκλῆς .