aristoteles-et-corpus-aristotelicum.physica 2.1
Τῶν ὄντων τὰ μέν ἐστι φύσει , τὰ δὲ διʼ ἄλλας αἰτίας , φύσει μὲν τά τε ζῷα καὶ τὰ μέρη αὐτῶν καὶ τὰ φυτὰ καὶ τὰ ἀπλᾶ τῶν σωμάτων , οἷον γῆ καὶ πῦρ καὶ ἀὴρ καὶ ὕδωρ ( ταῦτα γὰρ εἶναι καὶ τὰ τοιαῦτα φύσει φαμέν , πάντα δὲ ταῦτα φαίνεται διαφέροντα πρὸς τὰ μὴ φύσει συνεστῶτα . τούτων μὲν γὰρ ἕκαστον ἐν ἑαυτῷ ἀρχὴν ἔχει κινήσεως καὶ στάσεως , τὰ μὲν κατὰ τόπον , τὰ δὲ κατʼ αὔξησι . καὶ φθίσιν , τὰ δὲ κατʼ ἀλλοίωσιν · κλίνη δὲ καὶ ἱμάτιον , καὶ εἴ τι τοιοῦτον ἄλλο γένος ἐστίν , ᾗ μὲν τετύχηκε τῆς κατηγορίας ἑκάστης καὶ καθʼ ὅσον ἐστὶν ἀπὸ τέχνης , οὐδεμίαν ὁρμὴν ἔχει μεταβολῆς ἔμφυτον , ᾗ δὲ συμβέβηκεν αὐτοῖς εἶναι λιθίνοις ἢ γηίνοις ἢ μικτοῖς ἐκ τούτων , ἔχει , καὶ κατὰ τοσοῦτον , ὡς οὔσης τῆς φύσεως ἀρχῆς τινὸς καὶ αἰτίας τοῦ κινεῖσθαι καὶ ἠρεμεῖν ἐν ᾧ ὑπάρχει πρώτως καθʼ αὑτὸ καὶ μὴ κατὰ συμβεβηκός ( λέγω δὲ τὸ μὴ κατὰ συμβεβηκός , ὅτι γένοιτʼ ἂν αὐτὸς αὐτῷ τις αἴτιος ὑγιείας ὢν ἰατρός · ἀλλʼ ὅμως οὐ καθὸ ὑγιάζεται τὴν ἰατρικὴν ἔχει , ἀλλὰ συμβέβηκεν τὸν αὐτὸν ἰατρὸν εἶναι καὶ ὑγιαζόμενον · διὸ καὶ χωρίζεταί ποτʼ ἀπʼ ἀλλήλων ) . ὁμοίως δὲ καὶ τῶν ἄλλων ἕκαστον τῶν ποιουμένων · οὐδὲν γὰρ αὐτῶν ἔχει τὴν ἀρχὴν ἐν ἑαυτῷ τῆς ποιήσεως , ἀλλὰ τὰ μὲν ἐν ἄλλοις καὶ ἔξωθεν , οἷον οἰκία καὶ τῶν ἄλλων τῶν χειροκμήτων ἕκαστον , τὰ δʼ ἐν αὐτοῖς μὲν ἀλλʼ οὐ καθʼ αὐτά , ὅσα κατὰ συμβεβηκὸς αἴτια γένοιτʼ ἂν αὐτοῖς . φύσις μὲν οὖν ἐστὶ τὸ ῥηθέν · φύσιν δὲ ἔχει ὅσα τοιαύτην ἔχει ἀρχήν . καὶ ἔστιν πάντα ταῦτα οὐσία · ὑποκείμενον γάρ τι , καὶ ἐν ὑποκειμένῳ ἐστὶν ἡ φύσις ἀεί . κατὰ φύσιν δὲ ταῦτά τε καὶ ὅσα τούτοις ὑπάρχει καθʼ αὐτά , οἷον τῷ πυρὶ φέρεσθαι ἄνω · τοῦτο γὰρ φύσις μὲν οὐκ ἔστιν οὐδʼ ἔχει φύσιν , φύσει δὲ καὶ κατὰ φύσιν ἐστίν . τί μὲν οὖν ἐστιν ἡ φύσις , εἴρηται , καὶ τί τὸ φύσει καὶ κατὰ φύσιν . ὡς δʼ ἔστιν ἡ φύσις , πειρᾶσθαι δεικνύναι γελοῖον · φανερὸν γὰρ ὅτι τοιαῦτα τῶν ὄντων ἐστὶν πολλά . τὸ δὲ δεικνύναι τὰ φανερὰ διὰ τῶν ἀφανῶν οὐ δυναμένου κρίνειν ἐστὶ τὸ διʼ αὐτὸ καὶ μὴ διʼ αὑτὸ γνώριμον ( ὅτι δʼ ἐνδέχεται τοῦτο πάσχειν , οὐκ ἄδηλον · συλλογίσαιτο γὰρ ἄν τις ἐκ γενετῆς ὢν τυφλὸς περὶ χρωμάτων ) , ὥστε ἀνάγκη τοῖς τοιούτοις περὶ τῶν ὀνομάτων εἶναι τὸν λόγου , νοεῖν δὲ μηδέν . δοκεῖ δʼ ἡ φύσις καὶ ἡ οὐσία τῶν φύσει ὄντων ἐνίοις εἶναι τὸ πρῶτον ἐνυπάρχον ἑκάστῳ , ἀρρύθμιστον ὀν καθʼ ἑαυτό , οἷον κλίνης φύσις τὸ ξύλον , ἀνδριάντος δʼ ὁ χαλκός . σημεῖον δέ φησιν Ἀντιφῶν ὅτι , εἴ τις κατορύξειε κλίνην καὶ λάβοι δύναμιν ἡ σηπεδὼν ὥστε ἀνεῖναι βλαστόν , οὐκ ἂν γενέσθαι κλίνην ἀλλὰ ξύλον , ὡς τὸ μὲν κατὰ συμβεβηκὸς ὑπάρχον , τὴν κατὰ νόμον διάθεσιν καὶ τὴν τέχνην , τὴν δʼ οὐσίαν οὖσαν ἐκείνην ἣ καὶ διαμένει ταῦτα πάσχουσα συνεχῶς . εἰ δὲ καὶ τούτων ἕκαστον πρὸς ἕτερόν τι ταὐτὸ τοῦτο πέπονθεν ( οἷον ὁ μὲν χαλκὸς καὶ ὁ χρυσὸς πρὸς ὕδωρ , τὰ δʼ ὀστᾶ καὶ ξύλα πρὸς γῆν , ὁμοίως δὲ καὶ τῶν ἄλλων ὁτιοῦν ) , ἐκεῖνο τὴν φύσιν εἶναι καὶ τὴν οὐσίαν αὐτῶν . διόπερ οἱ μὲν πῦρ , οἱ δὲ γῆν , οἱ δʼ ἀέρα φασίν , οἱ δἒ ὕδωρ , οἱ δʼ ἔνια τούτων , οἱ δὲ πάντα ταῦτα τὴν φύσιν εἶναι τὴν τῶν ὄντων . ὃ γάρ τις αὐτῶν ὑπέλαβε τοιοῦτον , εἴτε ἓν εἴτε πλείω , τοῦτο καὶ τοσαῦτά φησιν εἶναι τὴν ἅπασαν οὐσίαν , τὰ δὲ ἄλλα πάντα πάθη τούτων καὶ ἕξεις καὶ διαθέσεις , καὶ τούτων μὲν ὁτιοῦν ἀΐδιν ( οὐ γὰρ εἶναι μεταβολὴν αὐτοῖς ἐξ αὐτῶν ) , τὰ δʼ ἄλλα γίγνεσθαι καὶ φθείρεσθαι ἀπειράκις . ἕνα μὲν οὖν τρόπον οὕτως ἡ φύσις λέγεται , ἡ πρώτη ἑκάστῳ ὑποκειμένη ὕλη τῶν ἐχόντων ἐν αὑτοῖς ἀρχὴν κινήσεως καὶ μεταβολῆς , ἄλλον δὲ τρόπον ἡ μορφὴ καὶ τὸ εἶδος τὸ κατὰ τὸν λόγον . ὥσπερ γὰρ τέχνη λέγεται τὸ κατὰ τέχνην καὶ τὸ τεχνικόν , οὕτω καὶ φύσις τὸ κατὰ φύσιν καὶ τὸ φυσικόν , οὔτε δὲ ἐκεῖ πω φαῖμεν ἂν ἔχειν κατὰ τὴν τέχνην οὐδέν , εἰ δυνάμει μόνον ἐστὶ κλίνη , μή πω δ᾿ ἔχει τὸ εἶδος τῆς κλίνης , οὐδ᾿ εἶναι τέχνην , οὔτ᾿ ἐν τοῖς φύσει συνισταμένοις · τὸ γὰρ δυνάμει σὰρξ ἢ ὀστοῦν οὔτ᾿ ἔχει πω τὴν ἑαυτοῦ φύσιν , πρὶν ἂν λάβῃ τὸ εἶδος τὸ κατὰ τὸν λόγον , ᾧ ὁριζόμενοι λέγομεν τί ἐστι σὰρξ ἢ ὀστοῦν , οὔτε φύσει ἐστίν . ὥστε ἄλλον τρόπον ἡ φύσις ἂν εἴη τῶν ἐχόντων ἐν αὑτοῖς κινήσεως ἀρχὴν ἡ μορφὴ καὶ τὸ εἶδος , οὐ χωρισιὸν ὂν ἀλλ᾿ ἢ κατὰ τὸν λόγον . ( τὸ δ᾿ ἐκ τούτων φύσις μὲν οὐκ ἔστιν , φύσει δέ , οἷον ἄνθρωπος . ) καὶ μᾶλλον αὕτη φύσις τῆς ὕλης · ἕκαστον γὰρ τότε λέγεται ὅταν ἐντελεχείᾳ ᾖ , μᾶλλον ἢ ὅταν δυνάμει . ἔτι γίγνεται ἄνθρωπος ἐξ ἀνθρώπου , ἀλλ᾿ οὐ κλίνη ἐκ κλίνης · διὸ καί φασιν οὐ τὸ σχῆμα εἶναι τὴν φύσιν ἀλλὰ τὸ ξύλον , ὅτι γένοιτ᾿ ἄν , εἰ βλαστάνοι , οὐ κλίνη ἀλλὰ ξύλον . εἰ δ᾿ ἄρα τοῦτο φύσις , καὶ ἡ μορφὴ φύσις · γίγνεται γὰρ ἐξ ἀνθρώπου ἄνθρωπος . ἔτι δ᾿ ἡ φύσις ἡ λεγομένη ὡς γένεσις ὁδός ἐστιν εἰς φύσιν . οὐ γὰρ ὥσπερ ἡ ἰάτρευσις λέγεται οὐκ εἰς ἰατρικὴν ὁδὸς ἀλλ᾿ εἰς ὑγίειαν · ἀνάγκη μὲν γὰρ ἀπὸ ἰατρικῆς οὐκ εἰς ἰατρικὴν εἶναι τὴν ἰάτρευσιν , οὐχ οὕτω δ᾿ ἡ φύσις ἔχει πρὸς τὴν φύσιν , ἀλλὰ τὸ φυόμενον ἐκ τινὸς εἰς τὶ ἔρχεται ᾗ φύεται . τί σὖν φύεται ; οὐχὶ ἐξ οὗ , ἀλλʼ εἰς ὅ . ἡ ἄρα μορφὴ φύσις . ἡ δὲ μορφὴ καὶ ἡ φύσις διχῶς λέγεται · καὶ γὰρ ἡ στέρησις εἶδός πώς ἐστιν . εἰ δ᾿ ἔστιν στέρησις καὶ ἐναντίον τι περὶ τὴν ἁπλῆν γένεσιν ἢ μὴ ἔστιν , ὕστερον ἐπισκεπτέον .
Lemmas: ὁ εἰμί ὁ μέν εἰμί φύσις , ὁ δέ διά ἄλλος αἰτία , φύσις μέν ὁ τε ζῷον καί ὁ μέρος αὐτός καί ὁ φυτόν καί ὁ ἁπλόος ὁ σῶμα , οἷος γῆ καί πῦρ καί ἀήρ καί ὕδωρ ( οὗτος γάρ εἰμί καί ὁ τοιοῦτος φύσις φημί , πᾶς δέ οὗτος φαίνω διαφέρω πρός ὁ μή φύσις συνίστημι . οὗτος μέν γάρ ἕκαστος ἐν ἑαυτοῦ ἀρχή ἔχω κίνησις καί στάσις , ὁ μέν κατά τόπος , ὁ δέ κατά αὔξησις . καί φθίσις , ὁ δέ κατά ἀλλοίωσις · κλίνη δέ καί ἱμάτιον , καί εἰ τις τοιοῦτος ἄλλος γένος εἰμί , ᾗ μέν τυγχάνω ὁ κατηγορία ἕκαστος καί κατά ὅσος εἰμί ἀπό τέχνη , οὐδείς ὁρμή ἔχω μεταβολή ἔμφυτος , ᾗ δέ συμβαίνω αὐτός εἰμί λίθινος ἤ γήϊνος ἤ μικτός ἐκ οὗτος , ἔχω , καί κατά τοσοῦτος , ὡς εἰμί ὁ φύσις ἀρχή τις καί αἰτία ὁ κινέω καί ἠρεμέω ἐν ὅς ὑπάρχω πρῶτος κατά ἑαυτοῦ καί μή κατά συμβαίνω ( λέγω δέ ὁ μή κατά συμβαίνω , ὅτι γίγνομαι ἄν αὐτός ἑαυτοῦ τις αἴτιος ὑγίεια εἰμί ἰατρός · ἀλλά ὅμως οὐ καθό ὑγιάζω ὁ ἰατρικός ἔχω , ἀλλά συμβαίνω ὁ αὐτός ἰατρός εἰμί καί ὑγιάζω · διό καί χωρίζω ποτέ ἀπό ἀλλήλων ) . ὅμοιος δέ καί ὁ ἄλλος ἕκαστος ὁ ποιέω · οὐδείς γάρ αὐτός ἔχω ὁ ἀρχή ἐν ἑαυτοῦ ὁ ποίησις , ἀλλά ὁ μέν ἐν ἄλλος καί ἔξωθεν , οἷος οἰκίον καί ὁ ἄλλος ὁ χειρόκμητος ἕκαστος , ὁ δέ ἐν ἑαυτοῦ μέν ἀλλά οὐ κατά ἑαυτοῦ , ὅσος κατά συμβαίνω αἴτιος γίγνομαι ἄν ἑαυτοῦ . φύσις μέν οὖν εἰμί ὁ λέγω · φύσις δέ ἔχω ὅσος τοιοῦτος ἔχω ἀρχή . καί εἰμί πᾶς οὗτος οὐσία · ὑπόκειμαι γάρ τις , καί ἐν ὑπόκειμαι εἰμί ὁ φύσις ἀεί . κατά φύσις δέ οὗτος τε καί ὅσος οὗτος ὑπάρχω κατά ἑαυτοῦ , οἷος ὁ πῦρ φέρω ἄνω · οὗτος γάρ φύσις μέν οὐ εἰμί οὐδέ ἔχω φύσις , φύσις δέ καί κατά φύσις εἰμί . τίς μέν οὖν εἰμί ὁ φύσις , λέγω , καί τίς ὁ φύσις καί κατά φύσις . ὡς δέ εἰμί ὁ φύσις , πειράω δείκνυμι γέλοιος · φανερός γάρ ὅτι τοιοῦτος ὁ εἰμί εἰμί πολύς . ὁ δέ δείκνυμι ὁ φανερός διά ὁ ἀφανής οὐ δύναμαι κρίνω εἰμί ὁ διά ἑαυτοῦ καί μή διά ἑαυτοῦ γνώριμος ( ὅτι δέ ἐνδέχομαι οὗτος πάσχω , οὐ ἄδηλος · συλλογίζομαι γάρ ἄν τις ἐκ γενετή εἰμί τυφλός περί χρῶμα ) , ὥστε ἀνάγκη ὁ τοιοῦτος περί ὁ ὄνομα εἰμί ὁ λόγος , νοέω δέ μηδείς . δοκέω δέ ὁ φύσις καί ὁ οὐσία ὁ φύσις εἰμί ἔνιοι εἰμί ὁ πρῶτος ἐνυπάρχω ἕκαστος , ἀρρύθμιστος ον κατά ἑαυτοῦ , οἷος κλίνη φύσις ὁ ξύλον , ἀνδριάς δέ ὁ χαλκός . σημεῖον δέ φημί Ἀντιφῶν ὅτι , εἰ τις κατορύσσω κλίνη καί λαμβάνω δύναμις ὁ σηπεδών ὥστε ἀνίημι βλαστός , οὐ ἄν γίγνομαι κλίνη ἀλλά ξύλον , ὡς ὁ μέν κατά συμβαίνω ὑπάρχω , ὁ κατά νόμος διάθεσις καί ὁ τέχνη , ὁ δέ οὐσία εἰμί ἐκεῖνος ὅς καί διαμένω οὗτος πάσχω συνεχής . εἰ δέ καί οὗτος ἕκαστος πρός ἕτερος τις αὐτός οὗτος πάσχω ( οἷος ὁ μέν χαλκός καί ὁ χρυσός πρός ὕδωρ , ὁ δέ ὀστέον καί ξύλον πρός γῆ , ὅμοιος δέ καί ὁ ἄλλος ὁστισοῦν ) , ἐκεῖνος ὁ φύσις εἰμί καί ὁ οὐσία αὐτός . διόπερ ὁ μέν πῦρ , ὁ δέ γῆ , ὁ δέ ἀήρ φημί , ὁ δέ ὕδωρ , ὁ δέ ἔνιοι οὗτος , ὁ δέ πᾶς οὗτος ὁ φύσις εἰμί ὁ ὁ εἰμί . ὅς γάρ τις αὐτός ὑπολαμβάνω τοιοῦτος , εἴτε εἷς εἴτε πολύς , οὗτος καί τοσοῦτος φημί εἰμί ὁ ἅπας οὐσία , ὁ δέ ἄλλος πᾶς πάθος οὗτος καί ἕξις καί διάθεσις , καί οὗτος μέν ὁστισοῦν Αϊδίν ( οὐ γάρ εἰμί μεταβολή αὐτός ἐκ ἑαυτοῦ ) , ὁ δέ ἄλλος γίγνομαι καί φθείρω ἀπειράκις . εἷς μέν οὖν τρόπος οὕτως ὁ φύσις λέγω , ὁ πρῶτος ἕκαστος ὑπόκειμαι ὕλη ὁ ἔχω ἐν ἑαυτοῦ ἀρχή κίνησις καί μεταβολή , ἄλλος δέ τρόπος ὁ μορφή καί ὁ εἶδος ὁ κατά ὁ λόγος . ὥσπερ γάρ τέχνη λέγω ὁ κατά τέχνη καί ὁ τεχνικός , οὕτως καί φύσις ὁ κατά φύσις καί ὁ φυσικός , οὔτε δέ ἐκεῖ πω φημί ἄν ἔχω κατά ὁ τέχνη οὐδείς , εἰ δύναμις μόνος εἰμί κλίνη , μή πω δέ ἔχω ὁ εἶδος ὁ κλίνη , οὐδέ εἰμί τέχνη , οὔτε ἐν ὁ φύσις συνίστημι · ὁ γάρ δύναμις σάρξ ἤ ὀστέον οὔτε ἔχω πω ὁ ἑαυτοῦ φύσις , πρίν ἄν λαμβάνω ὁ εἶδος ὁ κατά ὁ λόγος , ὅς ὁρίζω λέγω τις εἰμί σάρξ ἤ ὀστέον , οὔτε φύσις εἰμί . ὥστε ἄλλος τρόπος ὁ φύσις ἄν εἰμί ὁ ἔχω ἐν ἑαυτοῦ κίνησις ἀρχή ὁ μορφή καί ὁ εἶδος , οὐ χωρίζω εἰμί ἀλλά ἤ κατά ὁ λόγος . ( ὁ δέ ἐκ οὗτος φύσις μέν οὐ εἰμί , φύσις δέ , οἷος ἄνθρωπος . ) καί μάλα οὗτος φύσις ὁ ὕλη · ἕκαστος γάρ τότε λέγω ὅταν ἐντελέχεια εἰμί , μάλα ἤ ὅταν δύναμις . ἔτι γίγνομαι ἄνθρωπος ἐκ ἄνθρωπος , ἀλλά οὐ κλίνη ἐκ κλίνη · διό καί φημί οὐ ὁ σχῆμα εἰμί ὁ φύσις ἀλλά ὁ ξύλον , ὅτι γίγνομαι ἄν , εἰ βλαστάνω , οὐ κλίνη ἀλλά ξύλον . εἰ δέ ἄρα οὗτος φύσις , καί ὁ μορφή φύσις · γίγνομαι γάρ ἐκ ἄνθρωπος ἄνθρωπος . ἔτι δέ ὁ φύσις ὁ λέγω ὡς γένεσις ὁδός εἰμί εἰς φύσις . οὐ γάρ ὥσπερ ὁ ἰάτρευσις λέγω οὐ εἰς ἰατρικός ὁδός ἀλλά εἰς ὑγίεια · ἀνάγκη μέν γάρ ἀπό ἰατρικός οὐ εἰς ἰατρικός εἰμί ὁ ἰάτρευσις , οὐ οὕτως δέ ὁ φύσις ἔχω πρός ὁ φύσις , ἀλλά ὁ φύω ἐκ τις εἰς τίς ἔρχομαι ᾗ φύω . τίς σῦς φύω ; οὐ ἐκ ὅς , ἀλλά εἰς ὅς . ὁ ἄρα μορφή φύσις . ὁ δέ μορφή καί ὁ φύσις διχῶς λέγω · καί γάρ ὁ στέρησις εἶδος πως εἰμί . εἰ δέ εἰμί στέρησις καί ἐναντίος τις περί ὁ ἁπλόος γένεσις ἤ μή εἰμί , ὕστερον ἐπισκοπέω .