aristoteles-et-corpus-aristotelicum.physica 3.1
Ἐπεὶ δʼ ἡ φύσις μέν ἐστιν ἀρχὴ κινήσεως καὶ μεταβολῆς , ἡ δὲ μέθοδος ἡμῖν περὶ φύσεώς ἐστι , δεῖ μὴ λανθάνειν τί ἐστι κίνησις · ἀναγκαῖον γὰρ ἀγνοουμένης αὐτῆς ἀγνοεῖσθαι καὶ τὴν φύσιν . διορισαμένοις δὲ περὶ κινήσεως πειρατέον τὸν αὐτὸν ἐπελθεῖν τρόπον περὶ τῶν ἐφεξῆς . δοκεῖ δʼ ἡ κίνησις εἶναι τῶν συνεχῶν , τὸ δʼ ἄπειρον ἐμφαίνεται πρῶτον ἐν τῷ συνεχεῖ · διὸ καὶ τοῖς ὁριζομένοις τὸ συνεχὲς συμβαίνει προσχρήσασθαι πολλάκις τῷ λόγῳ τῷ τοῦ ἀπείρου , ὡς τὸ εἰς ἄπειρον διαιρετὸν συνεχὲς ὄν . πρὸς δὲ τούτοις ἄνευ τόπου καὶ κενοῦ καὶ χρόνου κίνησιν ἀδύνατον εἶναι . δῆλον οὖν ὡς διά τε ταῦτα , καὶ διὰ τὸ πάντων εἶναι κοινὰ καὶ καθόλου ταῦτα , σκεπτέον προχειρισαμένοις περὶ ἑκάστου τούτων ( ὑστέρα γὰρ ἡ περὶ τῶν ἰδίων θεωρία τῆς περὶ τῶν κοινῶν ἐστιν ) · καὶ πρῶτον , καθάπερ εἴπαμεν , περὶ κινήσεαως . ἔστι δὴ τὸ μὲν ἐντελεχείᾳ μόνον , τὸ δὲ δυνάμει καὶ ἐντελεχείᾳ , τὸ μὲν τόδε τι , τὸ δὲ τοσόνδε , τὸ δὲ τοιόνδε , καὶ τῶν ἄλλων . τῶν τοῦ ὄντος κατηγοριῶν ὁμοίως . τοῦ δὲ πρός τι τὸ μὲν καθʼ ὑπεροχὴν λέγεται καὶ κατʼ ἔλλειψιν , τὸ δὲ κατὰ τὸ ποιητικὸν καὶ παθητικόν , καὶ ὅλως κινητικόν τε καὶ κινητόν · τὸ γὰρ κινητικὸν κινητικὸν τοῦ κινητοῦ καὶ τὸ κινητὸν κινητὸν ὑπὸ τοῦ κινητικοῦ , οὐκ ἔστι δὲ κίνησις παρὰ τὰ πράγματα · μεταβάλλει γὰρ ἀεὶ τὸ μεταβάλλον ἢ κατʼ οὐσίαν ἢ κατὰ ποσὸν ἢ κατὰ ποιὸν ἢ κατὰ τόπον , κοινὸν δʼ ἐπὶ τούτων οὐδὲν ἔστι λαβεῖν , ὡς φαμέν , ὃ οὔτε τόδε οὔτε ποσὸν οὔτε ποιὸν οὔτε τῶν ἄλλων κατηγορημάτων οὐθέν · ὥστʼ οὐδὲ κίνησις οὐδὲ μεταβολὴ οὐθενὸς ἔσται παρὰ τὰ εἰρημένα , μηθενός γε ὄντος παρὰ τὰ εἰρημένα . ἕκαστον δὲ διχῶς ὑπάρχει πᾶσιν , οἷον τὸ τόδε ( τὸ μὲν γὰρ μορφὴ αὐτοῦ , τὸ δὲ στέρησις ) , καὶ κατὰ τὸ ποιόν ( τὸ μὲν γὰρ λευκὸν τὸ δὲ μέλαν ) , καὶ κατὰ τὸ ποσὸν τὸ μὲν τέλειον τὸ δʼ ἀτελές . ὁμοίως δὲ καὶ κατὰ τὴν φορὰν τὸ μὲν ἄνω τὸ δὲ κάτω , ἢ τὸ μὲν κοῦφον τὸ δὲ βαρύ . ὥστε κινήσεαως καὶ μεταβολῆς ἔστιν εἴδη τοσαῦτα ὅσα τοῦ ὄντος . διῃρημένου δὲ καθʼ ἕκαστον γένος τοῦ μὲν ἐντελεχείᾳ τοῦ δὲ δυνάμει , ἡ τοῦ δυνάμει ὄντος ἐντελέχεια , ᾗ τοιοῦτον , κίνησίς ἐστιν , οἷον τοῦ μὲν ἀλλοιωτοῦ , ᾗ ἀλλοιωτόν , ἀλλοίωσις , τοῦ δὲ αὐξητοῦ καὶ τοῦ ἀντικειμένου φθιτοῦ ( οὐδὲν γὰρ ὄνομα κοινὸν ἐπʼ ἀμφοῖν ) αὔξησις καὶ φθίσις , τοῦ δὲ γενητοῦ καὶ φθαρτοῦ γένεσις καὶ φθορά , τοῦ δὲ φορητοῦ φορά . ὅτι δὲ τοῦτο ἔστιν ἡ κίνησις , ἐντεῦθεν δῆλον . ὅταν γὰρ τὸ οἰκοδομητόν , ᾗ τοιοῦτον αὐτὸ λέγομεν εἶναι , ἐντελεχείᾳ ᾖ οἰκοδομεῖται , καὶ ἔστιν τοῦτο οἰκοδόμησις · ὁμοίως δὲ καὶ μάθησις καὶ ἰάτρευσις καὶ κύλισις καὶ ἅλσις καὶ ἅδρυνσις καὶ γήρανσις . ἐπεὶ δʼ ἔνια ταὐτὰ καὶ δυνάμει καὶ ἐντελεχείᾳ ἐστίν , οὐχ ἅμα δὲ ἢ οὐ κατὰ τὸ αὐτό , ἀλλʼ οἶον θερμὸν μὲν ἐντελεχείᾳ ψυχρὸν δὲ δυνάμει , πολλὰ ἤδη ποιήσει καὶ πείσεται ὑπʼ ἀλλήλων · ἅπαν γὰρ ἔσται ἅμα ποιητικὸν καὶ παθητικόν . ὥστε καὶ τὸ κινοῦν φυσικῶς κινητόν · πᾶν γὰρ τὸ τοιοῦτον κινεῖ κινούμενον καὶ αὐτό . δοκεῖ μὲν οὖν τισιν ἅπαν κινεῖσθαι τὸ κινοῦν , οὐ μὴν ἀλλὰ περὶ τούτου μὲν ἐξ ἄλλων ἔσται δῆλον ὅπως ἔχει ( ἔστι γάρ τι κινοῦν καὶ ἀκίνητον ) , ἡ δὲ τοῦ δυνάμει ὄντος ἐντελέχεια , ὅταν ἐντελεχείᾳ ὄν ἐνεργῇ οὐχ ᾖ αὐτὸ ἀλλʼ ᾖ κινητόν , κίνησίς ἐστιν . λέγω δὲ τὸ ὡδί . ἔστι γᾲρ ὁ χαλκὸς δυνάμει ἀνδριάς , ἀλλʼ ὅμως οὐχ ἡ τοῦ χαλκοῦ ἐντελέχεια , ᾖ χαλκός , κίνησίς ἐστιν · οὐ γὰρ τὸ αὐτὸ τὸ χαλκῷ εἶναι καὶ δυνάμει τινί , ἐπεὶ εἰ ταὐτὸν ᾖν ἀπλῶς καὶ κατὰ τὸν λόγον , ᾖν ἂν ἡ τοῦ χαλκοῦ , ᾖ χαλκός , ἐντελέχεια κίνησις · οὐκ ἔστιν δὲ ταὐτόν , ὡς εἴρηται ( δῆλον δʼ ἐπὶ τῶν ἐναντίων · τὸ μὲν γὰρ δύνασθαι ὑγιαίνειν καὶ δύνασθαι κάμνειν ἕτερον—καὶ γὰρ ἂν τὸ κάμνειν καὶ τὸ ὑγιαίνειν ταὐτὸν ᾖν — τὸ δὲ ὑποκείμενον καὶ τὸ ὑγιαῖνον καὶ τὸ νοσοῦν , εἴθ’ ὑγρότης εἴθʼ αἷμα , ταὐτὸν καὶ ἔν ) . ἐπεὶ δʼ οὐ ταὺτόν , ὥσπερ οὐδὲ χρῶμα ταὐτὸν καὶ ὁρατόν , ἡ τοῦ δυνατοῦ , ᾖ δυνατόν , ἐντελέχεια φανερὸν ὅτι κίνησίς ἐστιν . ὅτι μὲν οὖν ἐστιν αὕτη , καὶ ὅτι συμβαίνει τότε κιννεῖσθαι ὅταν ἡ ἐντελέχεια ᾖ αὐτή , καὶ οὔτε πρότερον οὔτε ὕστερον , δῆλον · ἐνδέχεται γὰρ ἕκαστον ὁτὲ μὲν ἐνεργεῖν ὁτὲ δὲ μή , οιἶον τὸ οἰκοδομητόν , καὶ ἡ τοῦ οἰκοδομητοῦ ἐνέργεια , οἰκοδομητόν , οἰκοδόμησίς ἐστιν ( ἢ γὰρ οἰκοδόμησις ἡ ἐνέργεια ἢ ἡ οἰκία · ἀλλʼ ὅταν οἰκία ᾖ , οὐκέτʼ οἰκοδομητὸν ἔστιν · οἰκοδομεῖται δὲ τὸ οἰκοδομητόν · ἀνάγκη οὖν οἰκοδόμησιν τὴν ἐνέργειαν εἶναι ) · ἡ δʼ οἰκοδόμησις κίνησίς τις . ἀλλὰ μὴν ὁ αὐτὸς ἐφαρμόσει λόγος καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων κινήσεων .
Lemmas: ἐπεί δέ ὁ φύσις μέν εἰμί ἀρχή κίνησις καί μεταβολή , ὁ δέ μέθοδος ἐγώ περί φύσις εἰμί , δέω μή λανθάνω τίς εἰμί κίνησις · ἀναγκαῖος γάρ ἀγνοέω αὐτός ἀγνοέω καί ὁ φύσις . διορίζω δέ περί κίνησις πειράω ὁ αὐτός ἐπέρχομαι τρόπος περί ὁ ἐφεξῆς . δοκέω δέ ὁ κίνησις εἰμί ὁ συνεχής , ὁ δέ ἄπειρος ἐμφαίνω πρῶτος ἐν ὁ συνεχής · διό καί ὁ ὁρίζω ὁ συνεχής συμβαίνω προσχράομαι πολλάκις ὁ λόγος ὁ ὁ ἄπειρος , ὡς ὁ εἰς ἄπειρος διαιρετός συνεχής εἰμί . πρός δέ οὗτος ἄνευ τόπος καί κενός καί χρόνος κίνησις ἀδύνατος εἰμί . δῆλος οὖν ὡς διά τε οὗτος , καί διά ὁ πᾶς εἰμί κοινός καί καθόλου οὗτος , σκοπέω προχειρίζω περί ἕκαστος οὗτος ( ὕστερος γάρ ὁ περί ὁ ἴδιος θεωρία ὁ περί ὁ κοινός εἰμί ) · καί πρῶτος , καθά λέγω , περί κίνησις . εἰμί δή ὁ μέν ἐντελέχεια μόνος , ὁ δέ δύναμις καί ἐντελέχεια , ὁ μέν ὅδε τις , ὁ δέ τοσόσδε , ὁ δέ τοιόσδε , καί ὁ ἄλλος . ὁ ὁ εἰμί κατηγορία ὅμοιος . ὁ δέ πρός τις ὁ μέν κατά ὑπεροχή λέγω καί κατά ἔλλειψις , ὁ δέ κατά ὁ ποιητικός καί παθητικός , καί ὅλος κινητικός τε καί κινητός · ὁ γάρ κινητικός κινητικός ὁ κινητός καί ὁ κινητός κινητός ὑπό ὁ κινητικός , οὐ εἰμί δέ κίνησις παρά ὁ πρᾶγμα · μεταβάλλω γάρ ἀεί ὁ μεταβάλλω ἤ κατά οὐσία ἤ κατά ποσός ἤ κατά ποιός ἤ κατά τόπος , κοινός δέ ἐπί οὗτος οὐδείς εἰμί λαμβάνω , ὡς φημί , ὅς οὔτε ὅδε οὔτε ποσός οὔτε ποιός οὔτε ὁ ἄλλος κατηγόρημα οὐδείς · ὥστε οὐδέ κίνησις οὐδέ μεταβολή οὐδείς εἰμί παρά ὁ λέγω , μηθενός γε εἰμί παρά ὁ λέγω . ἕκαστος δέ διχῶς ὑπάρχω πᾶς , οἷος ὁ ὅδε ( ὁ μέν γάρ μορφή αὐτός , ὁ δέ στέρησις ) , καί κατά ὁ ποιός ( ὁ μέν γάρ λευκός ὁ δέ μέλας ) , καί κατά ὁ ποσός ὁ μέν τέλειος ὁ δέ ἀτελής . ὅμοιος δέ καί κατά ὁ φορά ὁ μέν ἄνω ὁ δέ κάτω , ἤ ὁ μέν κοῦφος ὁ δέ βαρύς . ὥστε κίνησις καί μεταβολή εἰμί εἶδος τοσοῦτος ὅσος ὁ εἰμί . διαιρέω δέ κατά ἕκαστος γένος ὁ μέν ἐντελέχεια ὁ δέ δύναμις , ὁ ὁ δύναμις εἰμί ἐντελέχεια , ᾗ τοιοῦτος , κίνησις εἰμί , οἷος ὁ μέν ἀλλοιωτός , ᾗ ἀλλοιωτός , ἀλλοίωσις , ὁ δέ αὐξητός καί ὁ ἀντίκειμαι φθιτός ( οὐδείς γάρ ὄνομα κοινός ἐπί ἄμφω ) αὔξησις καί φθίσις , ὁ δέ γενητός καί φθαρτός γένεσις καί φθορά , ὁ δέ φορητός φορά . ὅτι δέ οὗτος εἰμί ὁ κίνησις , ἐντεῦθεν δῆλος . ὅταν γάρ ὁ οἰκοδομητός , ᾗ τοιοῦτος αὐτός λέγω εἰμί , ἐντελέχεια εἰμί οἰκοδομέω , καί εἰμί οὗτος οἰκοδόμησις · ὅμοιος δέ καί μάθησις καί ἰάτρευσις καί κύλισις καί ἅλσις καί ἅδρυνσις καί γήρανσις . ἐπεί δέ ἔνιοι αὐτός καί δύναμις καί ἐντελέχεια εἰμί , οὐ ἅμα δέ ἤ οὐ κατά ὁ αὐτός , ἀλλά οἷος θερμός μέν ἐντελέχεια ψυχρός δέ δύναμις , πολύς ἤδη ποιέω καί πάσχω ὑπό ἀλλήλων · ἅπας γάρ εἰμί ἅμα ποιητικός καί παθητικός . ὥστε καί ὁ κινέω φυσικός κινητός · πᾶς γάρ ὁ τοιοῦτος κινέω κινέω καί αὐτός . δοκέω μέν οὖν τις ἅπας κινέω ὁ κινέω , οὐ μήν ἀλλά περί οὗτος μέν ἐκ ἄλλος εἰμί δῆλος ὅπως ἔχω ( εἰμί γάρ τις κινέω καί ἀκίνητος ) , ὁ δέ ὁ δύναμις εἰμί ἐντελέχεια , ὅταν ἐντελέχεια εἰμί ἐνεργέω οὐ ᾗ αὐτός ἀλλά ᾗ κινητός , κίνησις εἰμί . λέγω δέ ὁ ὡδί . εἰμί γάρ ὁ χαλκός δύναμις ἀνδριάς , ἀλλά ὅμως οὐ ὁ ὁ χαλκός ἐντελέχεια , ᾗ χαλκός , κίνησις εἰμί · οὐ γάρ ὁ αὐτός ὁ χαλκός εἰμί καί δύναμις τις , ἐπεί εἰ αὐτός ἔρχομαι ἁπλῶς καί κατά ὁ λόγος , ἔρχομαι ἄν ὁ ὁ χαλκός , ᾗ χαλκός , ἐντελέχεια κίνησις · οὐ εἰμί δέ αὐτός , ὡς λέγω ( δῆλος δέ ἐπί ὁ ἐναντίος · ὁ μέν γάρ δύναμαι ὑγιαίνω καί δύναμαι κάμνω ἕτερον—καὶ γάρ ἄν ὁ κάμνω καί ὁ ὑγιαίνω αὐτός ἔρχομαι — ὁ δέ ὑπόκειμαι καί ὁ ὑγιαίνω καί ὁ νοσέω , εἴτε ὑγρότης εἴτε αἷμα , αὐτός καί εἷς ) . ἐπεί δέ οὐ αὐτός , ὥσπερ οὐδέ χρῶμα αὐτός καί ὁρατός , ὁ ὁ δυνατός , ᾗ δυνατός , ἐντελέχεια φανερός ὅτι κίνησις εἰμί . ὅτι μέν οὖν εἰμί οὗτος , καί ὅτι συμβαίνω τότε κινέω ὅταν ὁ ἐντελέχεια εἰμί αὐτός , καί οὔτε πρότερος οὔτε ὕστερον , δῆλος · ἐνδέχομαι γάρ ἕκαστος ὅτε μέν ἐνεργέω ὅτε δέ μή , οἴομαι ὁ οἰκοδομητός , καί ὁ ὁ οἰκοδομητός ἐνέργεια , οἰκοδομητός , οἰκοδόμησις εἰμί ( ἤ γάρ οἰκοδόμησις ὁ ἐνέργεια ἤ ὁ οἰκίον · ἀλλά ὅταν οἰκίον εἰμί , οὐκέτι οἰκοδομητός εἰμί · οἰκοδομέω δέ ὁ οἰκοδομητός · ἀνάγκη οὖν οἰκοδόμησις ὁ ἐνέργεια εἰμί ) · ὁ δέ οἰκοδόμησις κίνησις τις . ἀλλά μήν ὁ αὐτός ἐφαρμόζω λόγος καί ἐπί ὁ ἄλλος κίνησις .