aristoteles-et-corpus-aristotelicum.physica 4.5
Ὧι μὲν οὖν σώματι ἔστι τι ἐκτὸς σῶμα περιέχον αὐτό , τοῦτο ἔστιν ἐν τόπῳ , ᾧ δὲ μή , οὔ . διὸ κἂν ὕδωρ γένηται τοι · οῦτο , τὰ μὲν μόρια κινήσεται αὐτοῦ ( περιέχεται γὰρ ὑπʼ ἀλλήλων , τὸ δὲ πᾶν ἔστι μὲν ὡς κινήσεται ἔστι δʼ ὡς οὔ . ὡς μὲν γὰρ ὅλον , ἅμα τὸν τόπον οὐ μεταβάλλει , κύκλῳ δὲ κινεῖται—τῶν μορίων γὰρ οὗτος ὁ τόπος—καὶ ἄνω μὲν καὶ κάτω οὔ , κύκλῳ δʼ ἔνια · τὰ δὲ καὶ ἄνω καὶ κάτω , ὅσα ἔχει πύκνωσιν καὶ μάνωσιν . ὥσπερ δʼ ἐλέχθη , τὰ μέν ἐστιν ἐν τόπῳ κατὰ δύναμιν , τὰ δὲ κατʼ ἐνέργειαν . διὸ ὅταν μὲν συνεχὲς ᾖ τὸ ὁμοιμερές , κατὰ δύναμιν ἐν τόπῳ τὰ μέρη . ὅταν δὲ χωρισθῇ μὲν ἅπτηται δʼ ὥσπερ σωρός , κατʼ ἐνέργειαν . καὶ τὰ μὲν καθʼ αὐτά ( οἷον πᾶν σῶμα ἢ κατὰ φορὰν ἢ κατʼ αὔξησιν κινητὸν καθʼ αὐτό που , ὁ δʼ οὐρανός , ὥσπερ εἴρηται , οὔ που ὅλος οὐδʼ ἔν τινι τόπῳ ἐστίν , εἴ γε μηδὲν αὐτὸν περιέχει σῶμα · ἐφʼ δὲ κινεῖται , ταύτῃ καὶ τόπος ἔστι τοῖς μορίοις · ἕτερον γὰρ ἑτέρου ἐχόμενον τῶν μορίων ἐστίν ) · τὰ δὲ κατὰ συμβεβηκός , οἷον ἡ ψυχὴ καὶ ὁ οὐρανός · τὰ γὰρ μόρια ἐν τόπῳ πως πάντα · ἐπὶ τῷ κύκλῳ γὰρ περιέχει ἄλλο ἄλλο . διὸ κινεῖται μὲν κύκλῳ τὸ ἄνω , τὸ δὲ πᾶν οὔ που . τὺ γάρ που αὐτό τέ ἐστί τι , καὶ ἔτι ἄλλο τι δεῖ εἶναι παρὰ τοῦτο ἐν ᾧ , ὃ περιέχει · παρὰ δὲ τὸ πᾶν καὶ ὅλον οὐδέν ἐστιν ἔξω τοῦ παντός , καὶ διὰ τοῦτο ἐν τῷ οὐρανῷ πάντα · ὁ γὰρ οὐρανὸς τὸ πᾶν ἴσως . ἔστι δʼ ὁ τόπος οὐχ ὁ οὐρανός , ἀλλὰ τοῦ οὐρανοῦ τι τὸ ἔσχατον καὶ ἁπτόμενον τοῦ κινητοῦ σώματος . καὶ διὰ τοῦτο ἡ μὲν γῇ ἐν τῷ ὕδατι , τοῦτο δʼ ἐν τῷ ἀέρι , οὗτος δʼ ἐν τῷ αἰθέρι , ὁ δʼ αἰθὴρ ἐν τῷ οὐρανῶ . ὁ δʼ οὐρανὸς οὐκέτι ἐν ἄλλῳ . φανερὸν δʼ ἐκ τούτων ὅτι καὶ αἱ ἀπορίαι πᾶσαι λύοιντʼ ἂν οὕτω λεγομένου τοῦ τόπου , οὔτε γὰρ συναύξεσθαι ἀνάγκη τὸν τόπον , οὕτε στιγμῆς εἶναι τόπον , οὔτε δύο σώματα ἐν τῷ αὐτῷ τόπῳ , οὔτε διάστημά τι εἶναι σωματικόν ( σῶμα γὰρ τὸ μεταξὺ τοῦ τόπου τὸ τυχόν , ἀλλʼ οὐ διάστημα σώματος ) . καὶ ἔστιν ὁ τόπος καὶ πού , οὐχ ὡς ἐν τόπῳ δέ , ἀλλʼ ὡς τὸ πέρας ἐν τῷ πεπερασμένῳ . οὐ γὰρ πᾶν τὸ ὂν ἐν τόπῳ , ἀλλὰ τὸ κινητὸν σῶμα . καὶ φέρεται δὴ εἰς τὸν αὐτοῦ τόπον ἕκαστον εὐλόγως ( ὃ γὰρ ἐφεξῆς καὶ ἁπτόμενον μὴ βίᾳ , συγγενές · καὶ συμπεφυκότα μὲν ἀπαθῆ , ἁπτόμενα δὲ παθητικὰ καὶ ποιητικὰ ἀλλήλων ) · καὶ μένει δὴ φύσει πᾶν ἐν τῷ οἰκείῳ τόπῳ οὐκ ἀλόγως · καὶ γὰρ τὸ μέρος , τὸ δὲ ἐν τόπῳ ὡς διαιρετὸν μέρος πρὸς ὅλον ἐστίν , οἷον ὅταν ὕδατος κινήση τις μόριον ἢ ἀέρος . οὕτω δὲ καὶ ἀὴρ ἔχει πρὸς ὕδωρ · οἷον ὕλη γάρ , τὸ δὲ εἶδος , τὸ μὲν ὕδωρ ὕλη ἀέρος , ὁ δʼ ἀὴρ οἷον ἐνέργειά τις ἐκείνου · τὸ γὰρ ὕδωρ δυνάμει ἀήρ ἐστιν , ὁ δʼ ἀὴρ δυνάμει ὕδωρ ἄλλον τρόπον . διοριστέον δὲ περὶ τούτων ὕστερον · ἀλλὰ διὰ τὸν καιρὸν ἀνάγκη μὲν εἰπεῖν , ἀσαφῶς δὲ νῦν ῥηθὲν τότʼ ἔσται σαφέστερον . εἰ οὖν τὸ αὐτὸ ὕλη καὶ ἐντελέχεια ( ὕδωρ γὰρ ἄμφω , ἀλλὰ τὸ μὲν δυνάμει τὸ δʼ ἐντελεχείᾳ , ἔχοι ἂν ὡς μόριόν πως πρὸς ὅλον . διὸ καὶ τούτοις ἁφὴ ἔστιν · σύμφυσις δέ , ὅταν ἄμφω ἐνεργείᾳ ἓν γένωνται . καὶ περὶ μὲν τόπου , καὶ ὅτι ἔστι καὶ τί ἐστιν , εἴρηται .
Lemmas: ὅς μέν οὖν σῶμα εἰμί τις ἐκτός σῶμα περιέχω αὐτός , οὗτος εἰμί ἐν τόπος , ὅς δέ μή , οὐ . διό ἐάν ὕδωρ γίγνομαι σύ · οῦτο , ὁ μέν μόριον κινέω αὐτός ( περιέχω γάρ ὑπό ἀλλήλων , ὁ δέ πᾶς εἰμί μέν ὡς κινέω εἰμί δέ ὡς οὐ . ὡς μέν γάρ ὅλος , ἅμα ὁ τόπος οὐ μεταβάλλω , κύκλος δέ κινεῖται—τῶν μόριον γάρ οὗτος ὁ τόπος—καὶ ἄνω μέν καί κάτω οὐ , κύκλος δέ ἔνιοι · ὁ δέ καί ἄνω καί κάτω , ὅσος ἔχω πύκνωσις καί μάνωσις . ὥσπερ δέ λέγω , ὁ μέν εἰμί ἐν τόπος κατά δύναμις , ὁ δέ κατά ἐνέργεια . διό ὅταν μέν συνεχής εἰμί ὁ ομοιμερα , κατά δύναμις ἐν τόπος ὁ μέρος . ὅταν δέ χωρίζω μέν ἅπτω δέ ὥσπερ σωρός , κατά ἐνέργεια . καί ὁ μέν κατά ἑαυτοῦ ( οἷος πᾶς σῶμα ἤ κατά φορά ἤ κατά αὔξησις κινητός κατά ἑαυτοῦ που , ὁ δέ οὐρανός , ὥσπερ λέγω , οὐ που ὅλος οὐδέ ἐν τις τόπος εἰμί , εἰ γε μηδείς αὐτός περιέχω σῶμα · ἐπί δέ κινέω , ταύτῃ καί τόπος εἰμί ὁ μόριον · ἕτερος γάρ ἕτερος ἔχω ὁ μόριον εἰμί ) · ὁ δέ κατά συμβαίνω , οἷος ὁ ψυχή καί ὁ οὐρανός · ὁ γάρ μόριον ἐν τόπος πως πᾶς · ἐπί ὁ κύκλος γάρ περιέχω ἄλλος ἄλλος . διό κινέω μέν κύκλος ὁ ἄνω , ὁ δέ πᾶς οὐ που . σύ γάρ που αὐτός τε εἰμί τις , καί ἔτι ἄλλος τις δέω εἰμί παρά οὗτος ἐν ὅς , ὅς περιέχω · παρά δέ ὁ πᾶς καί ὅλος οὐδείς εἰμί ἔξω ὁ πᾶς , καί διά οὗτος ἐν ὁ οὐρανός πᾶς · ὁ γάρ οὐρανός ὁ πᾶς ἴσως . εἰμί δέ ὁ τόπος οὐ ὁ οὐρανός , ἀλλά ὁ οὐρανός τις ὁ ἔσχατος καί ἅπτω ὁ κινητός σῶμα . καί διά οὗτος ὁ μέν γῆ ἐν ὁ ὕδωρ , οὗτος δέ ἐν ὁ ἀήρ , οὗτος δέ ἐν ὁ αἰθήρ , ὁ δέ αἰθήρ ἐν ὁ οὐρανός . ὁ δέ οὐρανός οὐκέτι ἐν ἄλλος . φανερός δέ ἐκ οὗτος ὅτι καί ὁ ἀπορία πᾶς λύω ἄν οὕτως λέγω ὁ τόπος , οὔτε γάρ συναυξάνω ἀνάγκη ὁ τόπος , ἵημι στιγμή εἰμί τόπος , οὔτε δύο σῶμα ἐν ὁ αὐτός τόπος , οὔτε διάστημα τις εἰμί σωματικός ( σῶμα γάρ ὁ μεταξύ ὁ τόπος ὁ τυγχάνω , ἀλλά οὐ διάστημα σῶμα ) . καί εἰμί ὁ τόπος καί που , οὐ ὡς ἐν τόπος δέ , ἀλλά ὡς ὁ πέρας ἐν ὁ περαίνω . οὐ γάρ πᾶς ὁ εἰμί ἐν τόπος , ἀλλά ὁ κινητός σῶμα . καί φέρω δή εἰς ὁ ἑαυτοῦ τόπος ἕκαστος εὔλογος ( ὅς γάρ ἐφεξῆς καί ἅπτω μή βία , συγγενής · καί συμφύω μέν ἀπαθής , ἅπτω δέ παθητικός καί ποιητικός ἀλλήλων ) · καί μένω δή φύσις πᾶς ἐν ὁ οἰκεῖος τόπος οὐ ἄλογος · καί γάρ ὁ μέρος , ὁ δέ ἐν τόπος ὡς διαιρετός μέρος πρός ὅλος εἰμί , οἷος ὅταν ὕδωρ κινέω τις μόριον ἤ ἀήρ . οὕτως δέ καί ἀήρ ἔχω πρός ὕδωρ · οἷος ὕλη γάρ , ὁ δέ εἶδος , ὁ μέν ὕδωρ ὕλη ἀήρ , ὁ δέ ἀήρ οἷος ἐνέργεια τις ἐκεῖνος · ὁ γάρ ὕδωρ δύναμις ἀήρ εἰμί , ὁ δέ ἀήρ δύναμις ὕδωρ ἄλλος τρόπος . διοριστέον δέ περί οὗτος ὕστερον · ἀλλά διά ὁ καιρός ἀνάγκη μέν λέγω , ἀσαφής δέ νῦν λέγω τότε εἰμί σαφής . εἰ οὖν ὁ αὐτός ὕλη καί ἐντελέχεια ( ὕδωρ γάρ ἄμφω , ἀλλά ὁ μέν δύναμις ὁ δέ ἐντελέχεια , ἔχω ἄν ὡς μόριον πως πρός ὅλος . διό καί οὗτος ἁφή εἰμί · σύμφυσις δέ , ὅταν ἄμφω ἐνέργεια εἷς γίγνομαι . καί περί μέν τόπος , καί ὅτι εἰμί καί τίς εἰμί , λέγω .