aristoteles-et-corpus-aristotelicum.physica 1.6
Ἐχόμενον δʼ ἂν εἴη λέγειν πότερον δύο ἢ τρεῖς ἢ πλείους εἰσίν . μίαν μὲν γὰρ οὐχ οἷόν τε , ὅτι οὐχ ἓν τὰ ἐναντία , ἀπείρους δʼ , ὅτι οὐκ ἐπιστητὸν τὸ ὂν ἔσται , μία τε ἐναντίωσις ἐν παντὶ γένε ἑνί , ἡ δʼ οὐσία ἕν τι γένος , καὶ ὅτι ἐνδέχεται ἐκ πεπερασμένων , βέλτιον δʼ ἐκ πεπερασμένων , ὥσπερ Ἐμπε · δοκλῆς , ἢ ἐξ ἀπείρων · πάντα γὰρ ἀποδιδόναι οἴεται ὅσαπερ Ἀναξαγόρας ἐκ τῶν ἀπείρων . ἔτι δὲ ἔστιν ἄλλα ἄλλων πρότερα ἐναντία , καὶ γίγνεται ἕτερα ἐξ ἀλλήλων , οἷον γλυκὺ καὶ πικρὸν καὶ λευκὸν καὶ μέλαν , τὰς δὲ ἀρχὰς ἀεὶ δεῖ μένειν . ὅτι μὲν οὖν οὔτε μία οὕτε ἄπειροι , δῆλον ἐκ τούτων · ἐπεὶ δὲ πεπερασμέναι , τὸ μὴ ποιεῖν δύο μόνον ἔχει τινὰ λόγον · ἀπορήσειε γὰρ ἄν τις πῶς ἢ ἡ πυκνότης τὴν μανότητα ποιεῖν τι πέφυκεν ἢ αὕτη τὴν πυκνότητα . ὁμοίως δὲ καὶ ἄλλη ὁποιαοῦν ἐναντιότης · οὐ γὰρ ἡ φιλία τὸ νεῖκος συνάγει καὶ ποιεῖ τι ἐξ αὐτοῦ , οὐδὲ τὸ νεῖκος ἐξ ἐκείνης , ἀλλʼ ἄμφω ἕτερόν τι τρίτον . ἔνιοι δὲ καὶ πλείω λαμβάνουσιν ἐξ ὧν κατασκευάζουσι τὴν τῶν ὄντων φύσιν . πρὸς δὲ τούτοις ἔτι κἂν τόδε τις ἀπορήσειεν , εἰ μή τις ἑτέραν ὑποθήσει τοῖς ἐναντίοις φύσιν · οὐθενὸς γὰρ ὁρῶμεν τῶυ ὄντων οὐσίαν τἀναντία , τὴν δʼ ἀρχὴν οὐ καθʼ ὑποκειμένου δεῖ λέγεσθαί τινος . ἔσται γὰρ ἀρχὴ τῆς ἀρχῆς · τὸ γὰρ ὑποκείμενον ἀρχή , καὶ πρότερον δοκεῖ τοῦ κατηγορουμένου εἶναι . ἔτι οὐκ εἶναί φαμεν οὐσίαν ἐναντίαν οὐσίᾳ · πῶς οὖν ἐκ μὴ οὐσιῶν οὐσία ἂν εἴη ; ἢ πῶς ἂν πρότερον μὴ οὐσία οὐσίας εἴη ; διόπερ εἴ τις τόν τε πρότερον ἀληθῆ νομίσειεν εἶναι λόγον καὶ τοῦτον , ἀναγκαῖον , εἰ μέλλει διασώσειν ἀμφοτέρους αὐτούς , ὑποτιθέναι τι τρίτον , ὥσπερ φασὶν οἱ μίαν τινὰ φύσιν εἶναι λέγοντες τὸ πᾶν , οἷον ὕδωρ ἢ πῦρ ἢ τὸ μεταξὺ τούτων . δοκεῖ δὲ τὸ μεταξὺ μᾶλλον · πῦρ γὰρ ἤδη καὶ γῆ καὶ ἀὴρ καὶ ὕδωρ μετʼ ἐναντιοτήτων συμπεπλεγμένα ἐστίν . διὸ καὶ οὐκ ἀλόγως ποιοῦσιν οἱ τὸ ὑποκείμενον ἕτερον τούτων ποιοῦντες , τῶν δʼ ἄλλων οἱ ἀέρα · καὶ γὰρ ὁ ἀὴρ ἥκιστα ἔχει τῶν ἄλλων διαφορὰς αἰσθητάς · ἐχόμενον δὲ τὸ ὕδωρ , ἀλλὰ πάντες γε τὸ ἓν τοῦτο τοῖς ἐναντίοις σχηματίζουσιν , πυκνότητι καὶ μανότητι καὶ τῷ μᾶλλον καὶ ἧττον . ταῦτα δʼ ἐστὶν ὅλως ὑπεροχὴ δηλονότι καὶ ἔλλειψις , ὥσπερ εἴρηται πρότερον . καὶ ἔοικε παλαιά εἶναι καὶ αὕτη ἡ δόξα , ὅτι τὸ ἓν καὶ ὑπεροχὴ καὶ ἔλλειψις ἀρχαὶ τῶν ὄντων εἰσί . πλὴν οὐ τὸν αὐτὸν τρόπον , ἀλλʼ οἱ μὲν ἀρχαῖοι τὰ δύο μὲν ποιεῖν τὸ δὲ ἓν πάσχειν , τῶν δʼ ὑστέρων τινὲς τοὐναντίον τὸ μὲν ἓν ποιεῖν τὰ δὲ δύο πάσχειν φασὶ μᾶλλον . τὸ μὲν οὖν τρία φάσκειν τὰ στοιχεῖα εἶναι ἔκ τε τούτων καὶ ἐκ τοιούτων ἄλλων ἐπισκοποῦσι δόξειεν ἂν ἔχειν τινὰ λόγον , ὥσπερ εἴπομεν , τὸ δὲ πλείω τριῶν οὐκέτι · πρὸς μὲν γὰρ τὸ πάσχειν ἱκανὸν τὸ ἕν , εἰ δὲ τεττάρων ὄντων δύο ἔσονται ἐναντιώσεις , δεήσει χωρὶς ἑκατέρᾳ ὑπάρχειν ἑτέραν τινὰ μεταξὺ φύσιν · εἰ δʼ ἐξ ἀλλήλων δύνανται γεννᾶν δύο οὖσαι , περίεργος ἂν ἡ ἑτέρα τῶν ἐναντιώσεαων εἴη . ἅμα δὲ καὶ ἀδύνατον πλείους εἶναι ἐναντιώσεις τὰς πρώτας . ἡ γὰρ οὐσία ἕν τι γένος ἐστὶ τοῦ ὄντος , ὥστε τῶ πρότερον καὶ ὕστερον διοίσουσιν ἀλλήλων αἱ ἀρχαὶ μόνον , ἀλλʼ οὐ τῷ γένει · ἀεὶ γὰρ ἐν ἑνὶ γένει μία ἐναντίωσις ἔστιν , πᾶσαί τε αἱ ἐναντιώσεις ἀνάγεσθαι δοκοῦσιν εἰς μίαν . ὅτι μὲν οὖν οὔτε ἓν τὸ στοιχεῖον οὔτε πλείαω δυοῖν ἢ τριῶν , φανερόν · τούτων δὲ πότερον , καθάπερ εἴπομεν , ἀπορίαν ἔχει πολλήν .
Lemmas: ἔχω δέ ἄν εἰμί λέγω πότερος δύο ἤ τρεῖς ἤ πολύς εἰμί . εἷς μέν γάρ οὐ οἷος τε , ὅτι οὐ εἷς ὁ ἐναντίος , ἄπειρος δέ , ὅτι οὐ ἐπιστητός ὁ εἰμί εἰμί , εἷς τε ἐναντίωσις ἐν πᾶς γένος εἷς , ὁ δέ οὐσία εἷς τις γένος , καί ὅτι ἐνδέχομαι ἐκ περαίνω , ἀγαθός δέ ἐκ περαίνω , ὥσπερ Εμπέ · δοκλεις , ἤ ἐκ ἄπειρος · πᾶς γάρ ἀποδίδωμι οἴομαι ὅσος Ἀναξαγόρας ἐκ ὁ ἄπειρος . ἔτι δέ εἰμί ἄλλος ἄλλος πρότερος ἐναντίος , καί γίγνομαι ἕτερος ἐκ ἀλλήλων , οἷος γλυκύς καί πικρός καί λευκός καί μέλας , ὁ δέ ἀρχή ἀεί δέω μένω . ὅτι μέν οὖν οὔτε εἷς ἵημι ἄπειρος , δῆλος ἐκ οὗτος · ἐπεί δέ περαίνω , ὁ μή ποιέω δύο μόνος ἔχω τις λόγος · ἀπορέω γάρ ἄν τις πῶς ἤ ὁ πυκνότης ὁ μανότης ποιέω τις φύω ἤ οὗτος ὁ πυκνότης . ὅμοιος δέ καί ἄλλος ὁποιοσοῦν ἐναντιότης · οὐ γάρ ὁ φιλία ὁ νεῖκος συνάγω καί ποιέω τις ἐκ αὐτός , οὐδέ ὁ νεῖκος ἐκ ἐκεῖνος , ἀλλά ἄμφω ἕτερος τις τρίτος . ἔνιοι δέ καί πολύς λαμβάνω ἐκ ὅς κατασκευάζω ὁ ὁ εἰμί φύσις . πρός δέ οὗτος ἔτι ἄν ὅδε τις ἀπορέω , εἰ μή τις ἕτερος ὑποτίθημι ὁ ἐναντίος φύσις · οὐδείς γάρ ὁράω του εἰμί οὐσία ἐναντίος , ὁ δέ ἀρχή οὐ κατά ὑπόκειμαι δέω λέγω τις . εἰμί γάρ ἀρχή ὁ ἀρχή · ὁ γάρ ὑπόκειμαι ἀρχή , καί πρότερος δοκέω ὁ κατηγορέω εἰμί . ἔτι οὐ εἰμί φημί οὐσία ἐναντίος οὐσία · πῶς οὖν ἐκ μή οὐσία οὐσία ἄν εἰμί ; ἤ πῶς ἄν πρότερος μή οὐσία οὐσία εἰμί ; διόπερ εἰ τις ὁ τε πρότερος ἀληθής νομίζω εἰμί λόγος καί οὗτος , ἀναγκαῖος , εἰ μέλλω διασῴζω ἀμφότερος αὐτός , ὑποτίθημι τις τρίτος , ὥσπερ φημί ὁ εἷς τις φύσις εἰμί λέγω ὁ πᾶς , οἷος ὕδωρ ἤ πῦρ ἤ ὁ μεταξύ οὗτος . δοκέω δέ ὁ μεταξύ μάλα · πῦρ γάρ ἤδη καί γῆ καί ἀήρ καί ὕδωρ μετά ἐναντιότης συμπλέκω εἰμί . διό καί οὐ ἄλογος ποιέω ὁ ὁ ὑπόκειμαι ἕτερος οὗτος ποιέω , ὁ δέ ἄλλος ὁ ἀήρ · καί γάρ ὁ ἀήρ ἦκα ἔχω ὁ ἄλλος διαφορά αἰσθητός · ἔχω δέ ὁ ὕδωρ , ἀλλά πᾶς γε ὁ εἷς οὗτος ὁ ἐναντίος σχηματίζω , πυκνότης καί μανότης καί ὁ μάλα καί ἥσσων . οὗτος δέ εἰμί ὅλος ὑπεροχή δηλονότι καί ἔλλειψις , ὥσπερ λέγω πρότερος . καί ἔοικα παλαιός εἰμί καί οὗτος ὁ δόξα , ὅτι ὁ εἷς καί ὑπεροχή καί ἔλλειψις ἀρχή ὁ εἰμί εἰμί . πλήν οὐ ὁ αὐτός τρόπος , ἀλλά ὁ μέν ἀρχαῖος ὁ δύο μέν ποιέω ὁ δέ εἷς πάσχω , ὁ δέ ὕστερος τις ἐναντίος ὁ μέν εἷς ποιέω ὁ δέ δύο πάσχω φημί μάλα . ὁ μέν οὖν τρεῖς φάσκω ὁ στοιχεῖον εἰμί ἐκ τε οὗτος καί ἐκ τοιοῦτος ἄλλος ἐπισκοπέω δοκέω ἄν ἔχω τις λόγος , ὥσπερ λέγω , ὁ δέ πολύς τρεῖς οὐκέτι · πρός μέν γάρ ὁ πάσχω ἱκανός ὁ εἷς , εἰ δέ τέσσαρες εἰμί δύο εἰμί ἐναντίωσις , δέω χωρίς ἑκάτερος ὑπάρχω ἕτερος τις μεταξύ φύσις · εἰ δέ ἐκ ἀλλήλων δύναμαι γεννάω δύο εἰμί , περίεργος ἄν ὁ ἕτερος ὁ ἐναντίωσις εἰμί . ἅμα δέ καί ἀδύνατος πολύς εἰμί ἐναντίωσις ὁ πρῶτος . ὁ γάρ οὐσία εἷς τις γένος εἰμί ὁ εἰμί , ὥστε ὁ πρότερος καί ὕστερον διαφέρω ἀλλήλων ὁ ἀρχή μόνος , ἀλλά οὐ ὁ γένος · ἀεί γάρ ἐν εἷς γένος εἷς ἐναντίωσις εἰμί , πᾶς τε ὁ ἐναντίωσις ἀνάγω δοκέω εἰς εἷς . ὅτι μέν οὖν οὔτε εἷς ὁ στοιχεῖον οὔτε πλείαω δύο ἤ τρεῖς , φανερός · οὗτος δέ πότερος , καθά λέγω , ἀπορία ἔχω πολύς .