aristoteles-et-corpus-aristotelicum.physica 5.1
Μεταβάλλει δὲ τὸ μεταβάλλον πᾶν τὸ μὲν κατὰ συμβεβηκός , οἶον ὅταν λέγωμεν τὸ μουσικὸν βαδίζειν , ὅτι ᾦ συμβέβηκεν μουσικῷ εἶναι , τοῦτο βαδίζει · τὸ δὲ τῷ τούτου τι μεταβάλλειν ἀπλῶς λέγεται μεταβάλλειν , οἶον ὅσα λέγεται κατὰ μέρη ( ὑγιάζεται γὰρ τὸ σῶμα , ὅτι ὁ ὀφθαλμὸς ἢ ὁ θώραξ , ταῦτα δὲ μέρη τοῦ ὅλου σώματος ) · ἔστι δέ τι οὔτε κατὰ συμβεβηκὸς κινεῖται οὔτε τῷ ἄλλο τι τῶν αὐτοῦ , ἀλλὰ τῷ αὐτὸ κινεῖσθαι πρῶτον . καὶ τοῦτʼ ἔστι τὸ καθʼ αὑτὸ κινητόν , κατʼ ἄλλην δὲ κίνησιν ἕτερον , οἶον ἀλλοιωτόν , καὶ ἀλλοιώσεως ὑγιαντὸν ἢ θερμαντὸν ἕτερον , ἔστι δὲ καὶ ἐπὶ τοῦ κινοῦντος ὡσαύτως · τὸ μὲν γὰρ κατὰ συμβεβηκὸς κινεῖ , τὸ δὲ κατὰ μέρος τῷ τῶν τούτου τι , τὸ δὲ καθʼ αὑτὸ πρῶτον , οἷον ὁ μὲν ἰατρὸς ἰᾶται , ἡ δὲ χεὶρ πλήττει . ἐπεὶ δʼ ἔστι μέν τι τὸ κινοῦν πρῶτον , ἔστι δέ τι τὸ κινούμενον , ἔτι ἐν ᾦ , ὁ χρόνος , καὶ παρὰ ταῦτα ἐξ οὗ καὶ εἰς ὅ—πᾶσα γὰρ κίνησις ἔκ τινος καὶ εἶς τι · ἕτερον γὰρ τὸ πρῶτον κινούμενον καὶ εἰς ὃ κινεῖται καὶ ἐξ οὗ , οἶον τὸ ξύλον καὶ τὸ θερμὸν καὶ τὸ ψυχρόν · τούτων δὲ τὸ μὲν ὅ , τὸ δʼ εἰς ὅ , τὸ δʼ ἐξ οὗ — ἡ δὴ κίνησις δῆλον ὅτι ἐν τῷ ξύλῳ , οὐκ ἐν τῷ εἴδει · οὔτε γὰρ κινεῖ οὔτε κινεῖται τὸ εἶδος ἢ ὁ τόπος ἢ τὸ τοσόνδε , ἀλλʼ ἔστι κινοῦν καὶ κινούμενον καὶ εἰς ὃ κινεῖται . μᾶλλον γὰρ εἰς ὃ ἢ ἐξ οὖ κινεῖται ὀνομάζεται ἡ μεταβολή . διὸ καὶ ἡ φθορὰ εἰς τὸ μὴ ὃν μεταβολή ἐστιν · καίτοι καὶ ἐξ ὄντος μεταβάλλει τὸ φθειρόμενον · καὶ ἡ γένεσις εἰς ὄν , καίτοι καὶ ἐκ μὴ ὄντος . τί μὲν οὖν ἐστιν ἡ κίνησις , εἴρηται πρότερον · τὰ δὲ εἴδη καὶ τὰ πάθη καὶ ὁ τόπος , εἰς κινοῦνται τὰ κινούμενα , ἀκίνητά ἐστιν , οἶον ἐπιστήμη καὶ ἡ θερμότης . καίτοι ἀπορήσειεν ἄν τις , εἰ τὰ πάθη κινήσεις , ἡ δὲ λευκότης πάθος · ἔσται γὰρ εἰς κίνησιν μεταβολή . ἀλλʼ ἴσως οὐχ ἡ λευκότης κίνησις , ἀλλʼ ἡ λεύκανσις . ἔστιν δὲ καὶ ἐν ἐκείνοις καὶ τὸ κατὰ συμβεβηκὸς καὶ τὸ κατὰ μέρος καὶ κατʼ ἄλλο καὶ τὸ πρώτως καὶ μὴ κατʼ ἄλλο , οἶον τὸ λευκαινόμενον εἰς μὲν τὸ νοούμενον μεταβάλλει κατὰ συμβεβηκός ( τῷ γὰρ χρώματι συμβέβηκε νοεῖσθαι , εἰς δὲ χρῶμα ὅτι μέρος τὸ λευκὸν τοῦ χρώματος ( καὶ εἰς τὴν Εὐρώπην ὅτι μέρος αἱ Ἀθῆναι τῆς Εὐρώπης ) , εἰς δὲ τὸ λευκὸν χρῶμα καθʼ αὑτό . πῶς μὲν οὖν καθʼ αὑτὸ κινεῖται καὶ πῶς κατὰ συμβεβηκός , καὶ πῶς κατʼ ἄλλο τι καὶ πῶς τῷ αὐτὸ πρῶτον , καὶ ἐπὶ κινοῦντος καὶ ἐπὶ κινουμένου , δῆλον , καὶ ὅτι ἡ κίνησις οὐκ ἐν τῷ εἴδει ἀλλʼ ἐν τῷ κινουμένῳ καὶ κινητῷ κατʼ ἐνέργειαν . ἡ μὲν οὖν κατὰ συμβεβηκὸς μεταβολὴ ἀφείσθω · ἐν ἅπασί τε γάρ ἐστι καὶ αἰεὶ καὶ πάντων · ἡ δὲ μὴ κατὰ συμβεβηκὸς οὐκ ἐν ἅποσιν , ἀλλʼ ἐν τοῖς ἐναντίοις καὶ τοῖς μεταξὺ καὶ ἐν ἀντιφάσει · τούτου δὲ πίστις ἐκ τῆς ἐπαγωγῆς . ἐκ δὲ τοῦ μεταξὺ μεταβάλλει · χρῆται γὰρ αὐτῷ ὡς ἐναντίῳ ὄντι πρὸς ἑκάτερον · ἔστι γάρ πως τὸ μεταξὺ τὰ ἄκρα . διὸ καὶ τοῦτο πρὸς ἐκεῖνα κἀκεῖνα πρὸς τοῦτο λέγεταί πως ἐναντία , οἷον ἡ μέση ὀξεῖα πρὸς τὴν ὑπάτην καὶ βαρεῖα πρὸς τὴν νητήν , καὶ τὸ φαιὸν λευκὸν πρὸς τὸ μέλαν καὶ μέλαν πρὸς τὸ λευκόν . ἐπεὶ δὲ πᾶσα μεταβολή ἐστιν ἔκ τινος εἶς τι ( δηλοῖ δὲ καὶ τοὔνομα · μετʼ ἄλλο γάρ τι καὶ τὸ μὲν πρότερον δηλοῖ , τὸ δʼ ὕστερον ) , μεταβάλλοι ἂν τὸ μεταβάλλον τετραχῶς · ἢ γὰρ ἐξ ὑποκειμένου εἰς ὑποκείμενον , ἢ ἐξ ὑποκειμένου εἰς μὴ ὑποκείμενον , ἢ οὐκ ἐξ ὑποκειμένου εἰς ὑποκείμενον , ἢ οὐκ ἐξ ὑποκειμένου εἰς μὴ ὑποκείμενον · λέγω δὲ ὑποκείμενον τὸ κα · ταφάσει δηλούμενον . ὥστε ἀνάγκη ἐκ τῶν εἰρημένων τρεῖς εἶναι μεταβολάς , τήν τε ἐξ ὑποκειμένου εἰς ὑποκείμενον , καὶ τὴν ἐξ ὑποκειμένου εἰς μὴ ὑποκείμενον , καὶ τὴν ἐκ μὴ ὑποκειμένου εἰς ὑποκείμενον . ἡ γὰρ οὐκ ἐξ ὑποκειμένου εἰς μὴ ὑποκείμενον οὐκ ἔστιν μεταβολὴ διὰ τὸ μὴ εἶναι κατʼ ἀντίθεσιν · οὔτε γὰρ ἐναντία οὔτε ἀντίφασίς ἐστιν . ἡ μὲν οὖν οὐκ ἐξ ὑποκειμένου εἰς ὑποκείμενον μεταβολὴ κατʼ ἀντίφασιν γένεσίς ἐστιν , ἡ μὲν ἀπλῶς ἁπλῆ , ἡ δὲ τὶς τινός ( οἶον ἡ μὲν ἐκ μὴ λευκοῦ εἰς λευκὸν γένεσις τούτου , ἡ δʼ ἐκ τοῦ μὴ ὄντος ἀπλῶς εἰς οὐσίαν γένεσις ἀπλῶς , καθʼ ἣν ἀπλῶς γίγνεσθαι καὶ οὐ τὶ γίγνεσθαι λέγομεν ) · ἡ δʼ ἐξ ὑποκειμένου εἰς οὐχ ὑποκείμένον φθορά , ἀπλῶς μὲν ἡ ἐκ τῆς οὐσίας εἰς τὸ μὴ εἶναι , τὶς δὲ ἡ εἰς τὴν ἀντικειμένην ἀπόφασιν , καθάπερ ἐλέχθη . καὶ ἐπὶ τῆς γενέσεως . εἰ δὴ τὸ μὴ ὂν λέγεται πλεοναχῶς , καὶ μήτε τὸ κατὰ σύνθεσιν ἢ διαίρεσιν ἐνδέχεται κινεῖσθαι μήτε τὸ κατὰ δύναμιν , τὸ τῷ ἁπλῶς κατʼ ἐνέργειαν ὄντι ἀντικείμενον ( τὸ μὲν γὰρ μὴ λευκὸν ἢ μὴ ἀγαθὸν ὅμως ἐνδέχεται κινεῖσθαι κατὰ συμβεβηκός , εἴη γὰρ ἄν ἄνθρωπος τὸ μὴ λευκόν · τὸ δʼ ἀπλῶς μὴ τόδε οὐδαμῶς ) , ἀδύνατον τὸ μὴ ὂν κινεῖσθαι ( εἰ δὲ τοῦτο , καὶ τὴν γένεσιν κίνησιν εἶναι · γίγνεται γὰρ τὸ μὴ ὄν · εἰ γὰρ καὶ ὅτι μάλιστα κατὰ συμβεβηκὸς γίγνεται , ἀλλʼ ὅμως ἀληθὲς εἰπεῖν ὅτι ὑπάρχει τὸ μὴ ὂν κατὰ τοῦ γιγνομένου ἀπλῶς)—όμοίως δὲ καὶ τὸ ἠρεμεῖν . ταῦτά τε δὴ συμβαίνει δυσχερῆ καὶ εἰ πᾶν τὸ κινούμενον ἐν τόπῳ , τὸ δὲ μὴ ὂν οὐκ ἔστιν ἐν τόπῳ · εἴη γὰρ ἄν που . οὐδὲ δὴ ἡ φθορὰ κίνησις · ἐναντίον μὲν γὰρ κινήσει ἢ κίνησις ἢ ἠρεμία , ἡ δὲ φθορὰ γενέσει ἐναντίον . ἐπεὶ δὲ πᾶσα κίνησις μεταβολή τις , μεταβολαὶ δὲ τρεῖς αἱ εἰρημέναι , τούτων δὲ αἱ κατὰ γένεσιν καὶ φθορὰν οὐ κινήσεις , αὗται δʼ εἰσὶν αἱ κατʼ ἀντίφασιν , ἀνάγκη τὴν ἐξ ὑποκειμένου εἰς ὑποκείμενον μεταβολὴν κίνησιν εἶναι μόνην . τὰ δʼ ὑποκείμενα ἢ ἐναντία ἢ μεταξύ ( καὶ γὰρ ἡ στέρησις κείσθω ἐναντίον , καὶ δηλοῦται καταφάσει , τὸ γυμνὸν καὶ νωδὸν καὶ μέλαν . εἰ οὖν αἱ κατηγορίαι διῄρηνται οὐσίᾳ καὶ ποιότητι καὶ τῷ ποὺ καὶ τῷ πρός τι καὶ τῷ ποσῷ καὶ τῷ ποιεῖν ἢ πάσχειν , ἀνάγκη τρεῖς εἶναι κινήσεις , τήν τε τοῦ ποιοῦ καὶ τὴν τοῦ ποσοῦ καὶ τὴν κατὰ τόπον .
Lemmas: μεταβάλλω δέ ὁ μεταβάλλω πᾶς ὁ μέν κατά συμβαίνω , οἷος ὅταν λέγω ὁ μουσικός βαδίζω , ὅτι ὅς συμβαίνω μουσικός εἰμί , οὗτος βαδίζω · ὁ δέ ὁ οὗτος τις μεταβάλλω ἁπλῶς λέγω μεταβάλλω , οἷος ὅσος λέγω κατά μέρος ( ὑγιάζω γάρ ὁ σῶμα , ὅτι ὁ ὀφθαλμός ἤ ὁ θώραξ , οὗτος δέ μέρος ὁ ὅλος σῶμα ) · εἰμί δέ τις οὔτε κατά συμβαίνω κινέω οὔτε ὁ ἄλλος τις ὁ αὐτός , ἀλλά ὁ αὐτός κινέω πρῶτος . καί οὗτος εἰμί ὁ κατά ἑαυτοῦ κινητός , κατά ἄλλος δέ κίνησις ἕτερος , οἷος ἀλλοιωτός , καί ἀλλοίωσις ὑγιαντός ἤ θερμαντός ἕτερος , εἰμί δέ καί ἐπί ὁ κινέω ὡσαύτως · ὁ μέν γάρ κατά συμβαίνω κινέω , ὁ δέ κατά μέρος ὁ ὁ οὗτος τις , ὁ δέ κατά ἑαυτοῦ πρῶτος , οἷος ὁ μέν ἰατρός ἰάομαι , ὁ δέ χείρ πλήσσω . ἐπεί δέ εἰμί μέν τις ὁ κινέω πρῶτος , εἰμί δέ τις ὁ κινέω , ἔτι ἐν ὅς , ὁ χρόνος , καί παρά οὗτος ἐκ ὅς καί εἰς ὁράω γάρ κίνησις ἐκ τις καί εἰς τις · ἕτερος γάρ ὁ πρῶτος κινέω καί εἰς ὅς κινέω καί ἐκ ὅς , οἷος ὁ ξύλον καί ὁ θερμός καί ὁ ψυχρός · οὗτος δέ ὁ μέν ὅς , ὁ δέ εἰς ὅς , ὁ δέ ἐκ ὅς — ὁ δή κίνησις δῆλος ὅτι ἐν ὁ ξύλον , οὐ ἐν ὁ εἶδος · οὔτε γάρ κινέω οὔτε κινέω ὁ εἶδος ἤ ὁ τόπος ἤ ὁ τοσόσδε , ἀλλά εἰμί κινέω καί κινέω καί εἰς ὅς κινέω . μάλα γάρ εἰς ὅς ἤ ἐκ ὅς κινέω ὀνομάζω ὁ μεταβολή . διό καί ὁ φθορά εἰς ὁ μή εἰμί μεταβολή εἰμί · καίτοι καί ἐκ εἰμί μεταβάλλω ὁ φθείρω · καί ὁ γένεσις εἰς εἰμί , καίτοι καί ἐκ μή εἰμί . τίς μέν οὖν εἰμί ὁ κίνησις , λέγω πρότερος · ὁ δέ εἶδος καί ὁ πάθος καί ὁ τόπος , εἰς κινέω ὁ κινέω , ἀκίνητος εἰμί , οἷος ἐπιστήμη καί ὁ θερμότης . καίτοι ἀπορέω ἄν τις , εἰ ὁ πάθος κίνησις , ὁ δέ λευκότης πάθος · εἰμί γάρ εἰς κίνησις μεταβολή . ἀλλά ἴσως οὐ ὁ λευκότης κίνησις , ἀλλά ὁ λεύκανσις . εἰμί δέ καί ἐν ἐκεῖνος καί ὁ κατά συμβαίνω καί ὁ κατά μέρος καί κατά ἄλλος καί ὁ πρῶτος καί μή κατά ἄλλος , οἷος ὁ λευκαίνω εἰς μέν ὁ νοέω μεταβάλλω κατά συμβαίνω ( ὁ γάρ χρῶμα συμβαίνω νοέω , εἰς δέ χρῶμα ὅτι μέρος ὁ λευκός ὁ χρῶμα ( καί εἰς ὁ Εὐρώπη ὅτι μέρος ὁ Ἀθῆναι ὁ Εὐρώπη ) , εἰς δέ ὁ λευκός χρῶμα κατά ἑαυτοῦ . πῶς μέν οὖν κατά ἑαυτοῦ κινέω καί πῶς κατά συμβαίνω , καί πῶς κατά ἄλλος τις καί πῶς ὁ αὐτός πρῶτος , καί ἐπί κινέω καί ἐπί κινέω , δῆλος , καί ὅτι ὁ κίνησις οὐ ἐν ὁ εἶδος ἀλλά ἐν ὁ κινέω καί κινητός κατά ἐνέργεια . ὁ μέν οὖν κατά συμβαίνω μεταβολή ἀφίημι · ἐν ἅπας τε γάρ εἰμί καί ἀεί καί πᾶς · ὁ δέ μή κατά συμβαίνω οὐ ἐν ἄπους , ἀλλά ἐν ὁ ἐναντίος καί ὁ μεταξύ καί ἐν ἀντίφασις · οὗτος δέ πίστις ἐκ ὁ ἐπαγωγή . ἐκ δέ ὁ μεταξύ μεταβάλλω · χράω γάρ αὐτός ὡς ἐναντίος εἰμί πρός ἑκάτερος · εἰμί γάρ πως ὁ μεταξύ ὁ ἄκρον . διό καί οὗτος πρός ἐκεῖνος ἐκεῖνος πρός οὗτος λέγω πως ἐναντίος , οἷος ὁ μέσος ὀξύς πρός ὁ ὕπατος καί βαρύς πρός ὁ νητός , καί ὁ φαιός λευκός πρός ὁ μέλας καί μέλας πρός ὁ λευκός . ἐπεί δέ πᾶς μεταβολή εἰμί ἐκ τις εἰς τις ( δηλόω δέ καί ὄνομα · μετά ἄλλος γάρ τις καί ὁ μέν πρότερος δηλόω , ὁ δέ ὕστερον ) , μεταβάλλω ἄν ὁ μεταβάλλω τετραχῶς · ἤ γάρ ἐκ ὑπόκειμαι εἰς ὑπόκειμαι , ἤ ἐκ ὑπόκειμαι εἰς μή ὑπόκειμαι , ἤ οὐ ἐκ ὑπόκειμαι εἰς ὑπόκειμαι , ἤ οὐ ἐκ ὑπόκειμαι εἰς μή ὑπόκειμαι · λέγω δέ ὑπόκειμαι ὁ ἄν · ταφάσει δηλέομαι . ὥστε ἀνάγκη ἐκ ὁ λέγω τρεῖς εἰμί μεταβολή , ὁ τε ἐκ ὑπόκειμαι εἰς ὑπόκειμαι , καί ὁ ἐκ ὑπόκειμαι εἰς μή ὑπόκειμαι , καί ὁ ἐκ μή ὑπόκειμαι εἰς ὑπόκειμαι . ὁ γάρ οὐ ἐκ ὑπόκειμαι εἰς μή ὑπόκειμαι οὐ εἰμί μεταβολή διά ὁ μή εἰμί κατά ἀντίθεσις · οὔτε γάρ ἐναντίος οὔτε ἀντίφασις εἰμί . ὁ μέν οὖν οὐ ἐκ ὑπόκειμαι εἰς ὑπόκειμαι μεταβολή κατά ἀντίφασις γένεσις εἰμί , ὁ μέν ἁπλῶς ἁπλόος , ὁ δέ τίς τις ( οἷον ὁ μέν ἐκ μή λευκός εἰς λευκός γένεσις οὗτος , ὁ δέ ἐκ ὁ μή εἰμί ἁπλῶς εἰς οὐσία γένεσις ἁπλῶς , κατά ὅς ἁπλῶς γίγνομαι καί οὐ τίς γίγνομαι λέγω ) · ὁ δέ ἐκ ὑπόκειμαι εἰς οὐ ὑπόκειμαι φθορά , ἁπλῶς μέν ὁ ἐκ ὁ οὐσία εἰς ὁ μή εἰμί , τίς δέ ὁ εἰς ὁ ἀντίκειμαι ἀπόφασις , καθά λέγω . καί ἐπί ὁ γένεσις . εἰ δή ὁ μή εἰμί λέγω πλεοναχός , καί μήτε ὁ κατά σύνθεσις ἤ διαίρεσις ἐνδέχομαι κινέω μήτε ὁ κατά δύναμις , ὁ ὁ ἁπλῶς κατά ἐνέργεια εἰμί ἀντίκειμαι ( ὁ μέν γάρ μή λευκός ἤ μή ἀγαθός ὅμως ἐνδέχομαι κινέω κατά συμβαίνω , εἰμί γάρ ἄν ἄνθρωπος ὁ μή λευκός · ὁ δέ ἁπλῶς μή ὅδε οὐδαμῶς ) , ἀδύνατος ὁ μή εἰμί κινέω ( εἰ δέ οὗτος , καί ὁ γένεσις κίνησις εἰμί · γίγνομαι γάρ ὁ μή εἰμί · εἰ γάρ καί ὅτι μάλα κατά συμβαίνω γίγνομαι , ἀλλά ὅμως ἀληθής λέγω ὅτι ὑπάρχω ὁ μή εἰμί κατά ὁ γίγνομαι απλως)—ομοιος δέ καί ὁ ἠρεμέω . οὗτος τε δή συμβαίνω δυσχερής καί εἰ πᾶς ὁ κινέω ἐν τόπος , ὁ δέ μή εἰμί οὐ εἰμί ἐν τόπος · εἰμί γάρ ἄν που . οὐδέ δή ὁ φθορά κίνησις · ἐναντίος μέν γάρ κίνησις ἤ κίνησις ἤ ἠρεμία , ὁ δέ φθορά γένεσις ἐναντίος . ἐπεί δέ πᾶς κίνησις μεταβολή τις , μεταβολή δέ τρεῖς ὁ λέγω , οὗτος δέ ὁ κατά γένεσις καί φθορά οὐ κίνησις , οὗτος δέ εἰμί ὁ κατά ἀντίφασις , ἀνάγκη ὁ ἐκ ὑπόκειμαι εἰς ὑπόκειμαι μεταβολή κίνησις εἰμί μόνος . ὁ δέ ὑπόκειμαι ἤ ἐναντίος ἤ μεταξύ ( καί γάρ ὁ στέρησις κεῖμαι ἐναντίος , καί δηλόω κατάφασις , ὁ γυμνός καί νωδός καί μέλας . εἰ οὖν ὁ κατηγορία διαιρέω οὐσία καί ποιότης καί ὁ που καί ὁ πρός τις καί ὁ πός καί ὁ ποιέω ἤ πάσχω , ἀνάγκη τρεῖς εἰμί κίνησις , ὁ τε ὁ ποιός καί ὁ ὁ πός καί ὁ κατά τόπος .