aristoteles-et-corpus-aristotelicum.physica 2.4
Λέγεται δὲ καὶ ἡ τύχη καὶ τὸ αὐτόματον τῶν αἰτίων , καὶ πολλὰ καὶ εἶναι καὶ γίγνεσθαι διὰ τύχην καὶ διὰ τὸ αὐτόματον · τίνα οὖν τρόπον ἐν τούτοις ἐστὶ τοῖς αἰτίοις ἡ τύχη καὶ τὸ αὐτόματον , καὶ πότερον τὸ αὐτὸ ἡ τύχη καὶ τὸ αὐτόματον ἢ ἕτερον , καὶ ὅλως τί ἐστιν ἡ τύχη καὶ τὸ αὐτόματον , ἐπισκεπτέον . ἔνιοι γὰρ καὶ εἰ ἔστιν ἢ μὴ ἀποροῦσιν · οὐδὲν γὰρ δὴ γίγνεσθαι ἀπὸ τύχης φασίν , ἀλλὰ πάντων εἶναί τι αἴτιον ὡρισμένον ὅσα λέγομεν ἀπὸ ταὐτομάτου γίγνεσθαι ἢ τύχης , οἷον τοῦ ἐλθεῖν ἀπὸ τύχης εἰς τὴν ἀγοράν , καὶ καταλαβεῖν ὃν ἐβούλετο μὲν οὐκ ᾤετο δέ , αἴτιον τὸ βούλεσθαι ἀγοράσαι ἐλθόντα · ὁμοίως δὲ καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων τῶν ἀπὸ τύχης λεγομένων ἀεί τι εἶναι λαβεῖν τὸ αἶτιον , ἀλλʼ οὐ τύ . χην , ἐπεὶ εἴ γέ τι ἦν ἡ τύχη , ἄτοπον ἂν φανείη ὡς ἀληθῶς , καὶ ἀπορήσειν ἄν τις διὰ τί ποτʼ οὐδεὶς τῶν ἀρχαίων σοφῶν τὰ αἴτια περὶ γενέσεως καὶ φθορᾶς λέγων περὶ τύχης οὐδὲν διώρισεν , ἀλλʼ ὡς ἔοικεν , οὐδὲν ᾤοντο οὐδʼ ἐκεῖνοι εἶναι ἀπὸ τύχης . ἀλλὰ καὶ τοῦτο θαυμαστόν · πολλὰ γὰρ καὶ γίγνεται καὶ ἔστιν ἀπὸ τύχης καὶ ἀπὸ ταὐτομάτου , ἃ οὐκ ἀγνοοῦντες ὅτι ἔστιν ἐπανενεγκεῖν ἕκαστον ἐπί τι αἴτιον τῶν γιγνομένων , καθάπερ ὁ παλαιὸς λόγος εἶπεν ὁ ἀναιρῶν τὴν τύχην , ὅμως τούτων τὰ μὲν εἶναί φασι πάντες ἀπὸ τύχης τὰ δʼ οὐκ ἀπὸ τύχης · διὸ καὶ ἁμῶς γέ πως ἦν ποιητέον αὐτοῖς μνείαν . ἀλλὰ μὴν οὐδʼ ἐκείνων γέ τι ᾤοντο εἶναι τὴν τύχην , οἷον φιλίαν ἢ νεῖκος ἢ νοῦν ἢ πῦρ ἢ ἄλλο γέ τι τῶν τοιούτων . ἄτοπον οὖν εἶτε μὴ ὑπελάμβανον εἶναι εἴτε οἰόμενοι παρέλειπον , καὶ ταῦτʼ ἐνίοτε χρώμενοι , ὥσπερ Ἐμπεδοκλῆς οὐκ ἀεὶ τὸν ἀέρα ἀνωτάτω ἀποκρίνεσθαί φησιν , ἀλλʼ ὅπως ἂν τύχῃ . λέγει γοῦν ἐν τῇ κοσμοποιίᾳ ὡς “ οὕτω συνέκυρσε θέων τοτέ , πολλάκι δʼ ἄλλως ” · καὶ τὰ μόρια τῶν ζῴων ἀπὸ τύχης γενέσθαι τὰ πλεῖστά φησιν . εἰσὶ δέ τινες οἳ καὶ τοὐρανοῦ τοῦδε καὶ τῶν κόσμων πάντων αἰτιῶνται τὸ αὐτόματον · ἀπὸ ταὐτομάτου γὰρ γενέσθαι τὴν δίνην καὶ τὴν κίνησιν τὴν διακρίνασαν καὶ καταστήσασαν εἰς ταύτην τὴν τάξιν τὸ πᾶν . καὶ μάλα τοῦτό γε αὐτὸ θαυμάσαι ἄξιον · λέγοντες γὰρ τὰ μὲν ζῷα καὶ τὰ φυτὰ ἀπὸ τύχης μήτε εἶναι μήτε γίγνεσθαι , ἀλλʼ ἤτοι φύσιν ἢ νοῦν ἤ τι τοιοῦτον ἕτερον εἶνα τὸ αἴτιον ( οὐ γὰρ ὅ τι ἔτυχεν ἐκ τοῦ σπέρματος ἑκάστου γίγνεται , ἀλλʼ ἐκ μὲν τοῦ τοιουδὶ ἐλαία ἐκ δὲ τοῦ τοιουδὶ ἄνθρωπος ) , τὸν δʼ οὐρανὸν καὶ τὰ θειότατα τῶν φανερῶν ἀπὸ τοῦ αὐτομάτου γενέσθαι , τοιαύτην δʼ αἰτίαν μηδεμίαν εἶναι οἵαν τῶν ζῴων καὶ τῶν φυτῶν . καίτοι εἰ οὕτως ἔχει , τοῦτʼ αὐτὸ ἄξιον ἐπιστάσεως , καὶ καλῶς ἔχει λεχθῆναί τι περὶ αὐτοῦ . πρὸς γὰρ τῷ καὶ ἄλλως ἄτοπον εἶναι τὸ λεγόμενον , ἔτι ἀτοπώτερον τὸ λέγειν ταῦτα ὁρῶντας ἐν μὲν τῷ οὐρανῷ οὐδὲν ἀπὸ ταὐτομάτου γιγνόμενον , ἐν δὲ τοῖς οὐκ ἀπὸ τύχης πολλὰ συμβαίνοντα ἀπὸ τύχης · καίτοι εἰκός γε ἦν τοὐναντίον γίγνεσθαι . εἰσὶ δέ τινες οἶς δοκεῖ εἶναι μὲν αἰτία ἡ τύχη , ἄδηλος δὲ ἀνθρωπίνῃ διανοίᾳ ὡς θεῖόν τι οὖσα καὶ δαιμονιώτερον . ὥστε σκεπτέον καὶ τί ἑκάτερον , καὶ εἰ ταὐτὸν ἢ ἕτερον τό τε αὐτόματον καὶ ἡ τύχη , καὶ πῶς εἰς τὰ διωρισμένα αἴτια ἐμπίπτουσιν .
Lemmas: λέγω δέ καί ὁ τύχη καί ὁ αὐτόματος ὁ αἴτιος , καί πολύς καί εἰμί καί γίγνομαι διά τύχη καί διά ὁ αὐτόματος · τίς οὖν τρόπος ἐν οὗτος εἰμί ὁ αἴτιος ὁ τύχη καί ὁ αὐτόματος , καί πότερος ὁ αὐτός ὁ τύχη καί ὁ αὐτόματος ἤ ἕτερος , καί ὅλος τίς εἰμί ὁ τύχη καί ὁ αὐτόματος , ἐπισκοπέω . ἔνιοι γάρ καί εἰ εἰμί ἤ μή ἀφοράω · οὐδείς γάρ δή γίγνομαι ἀπό τύχη φημί , ἀλλά πᾶς εἰμί τις αἴτιος ὁρίζω ὅσος λέγω ἀπό αὐτόματος γίγνομαι ἤ τύχη , οἷος ὁ ἔρχομαι ἀπό τύχη εἰς ὁ ἀγορά , καί καταλαμβάνω ὅς βούλομαι μέν οὐ οἴομαι δέ , αἴτιος ὁ βούλομαι ἀγοράζω ἔρχομαι · ὅμοιος δέ καί ἐπί ὁ ἄλλος ὁ ἀπό τύχη λέγω ἀεί τις εἰμί λαμβάνω ὁ αἴτιος , ἀλλά οὐ σύ . χήν , ἐπεί εἰ γε τις εἰμί ὁ τύχη , ἄτοπος ἄν φαίνω ὡς ἀληθής , καί ἀπορέω ἄν τις διά τίς ποτέ οὐδείς ὁ ἀρχαῖος σοφός ὁ αἴτιος περί γένεσις καί φθορά λέγω περί τύχη οὐδείς διορίζω , ἀλλά ὡς ἔοικα , οὐδείς οἴομαι οὐδέ ἐκεῖνος εἰμί ἀπό τύχη . ἀλλά καί οὗτος θαυμαστός · πολύς γάρ καί γίγνομαι καί εἰμί ἀπό τύχη καί ἀπό αὐτόματος , ὅς οὐ ἀγνοέω ὅτι εἰμί ἐπαναφέρω ἕκαστος ἐπί τις αἴτιος ὁ γίγνομαι , καθά ὁ παλαιός λόγος λέγω ὁ ἀναιρέω ὁ τύχη , ὅμως οὗτος ὁ μέν εἰμί φημί πᾶς ἀπό τύχη ὁ δέ οὐ ἀπό τύχη · διό καί ἀμῶς γε πως εἰμί ποιέω αὐτός μνεία . ἀλλά μήν οὐδέ ἐκεῖνος γε τις οἴομαι εἰμί ὁ τύχη , οἷος φιλία ἤ νεῖκος ἤ νόος ἤ πῦρ ἤ ἄλλος γε τις ὁ τοιοῦτος . ἄτοπος οὖν εἰμί μή ὑπολαμβάνω εἰμί εἴτε οἴομαι παραλείπω , καί οὗτος ἐνίοτε χράω , ὥσπερ Ἐμπεδοκλῆς οὐ ἀεί ὁ ἀήρ ἄνω ἀποκρίνω φημί , ἀλλά ὅπως ἄν τυγχάνω . λέγω γοῦν ἐν ὁ κοσμοποιία ὡς “ οὕτως συγκυρέω θέω τότε , πολλάκις δέ ἄλλος ” · καί ὁ μόριον ὁ ζῷον ἀπό τύχη γίγνομαι ὁ πολύς φημί . εἰμί δέ τις ὅς καί οὐρανός ὅδε καί ὁ κόσμος πᾶς αἰτιάομαι ὁ αὐτόματος · ἀπό αὐτόματος γάρ γίγνομαι ὁ δίνη καί ὁ κίνησις ὁ διακρίνω καί καθίστημι εἰς οὗτος ὁ τάξις ὁ πᾶς . καί μάλα οὗτος γε αὐτός θαυμάζω ἄξιος · λέγω γάρ ὁ μέν ζῷον καί ὁ φυτόν ἀπό τύχη μήτε εἰμί μήτε γίγνομαι , ἀλλά ἤτοι φύσις ἤ νόος ἤ τις τοιοῦτος ἕτερος ἴς ὁ αἴτιος ( οὐ γάρ ὅς τις τυγχάνω ἐκ ὁ σπέρμα ἕκαστος γίγνομαι , ἀλλά ἐκ μέν ὁ τοιοσδί ἔλαιον ἐκ δέ ὁ τοιοσδί ἄνθρωπος ) , ὁ δέ οὐρανός καί ὁ θεῖος ὁ φανερός ἀπό ὁ αὐτόματος γίγνομαι , τοιοῦτος δέ αἰτία μηδείς εἰμί οἷος ὁ ζῷον καί ὁ φυτόν . καίτοι εἰ οὕτως ἔχω , οὗτος αὐτός ἄξιος ἐπίστασις , καί καλός ἔχω λέγω τις περί αὐτός . πρός γάρ ὁ καί ἄλλος ἄτοπος εἰμί ὁ λέγω , ἔτι ἄτοπος ὁ λέγω οὗτος ὁράω ἐν μέν ὁ οὐρανός οὐδείς ἀπό αὐτόματος γίγνομαι , ἐν δέ ὁ οὐ ἀπό τύχη πολύς συμβαίνω ἀπό τύχη · καίτοι ἔοικα γε εἰμί ἐναντίος γίγνομαι . εἰμί δέ τις ὅς δοκέω εἰμί μέν αἰτία ὁ τύχη , ἄδηλος δέ ἀνθρώπινος διάνοια ὡς θεῖος τις εἰμί καί δαιμόνιος . ὥστε σκοπέω καί τίς ἑκάτερος , καί εἰ αὐτός ἤ ἕτερος ὁ τε αὐτόματος καί ὁ τύχη , καί πῶς εἰς ὁ διορίζω αἴτιος ἐμπίπτω .