aristoteles-et-corpus-aristotelicum.physica 7.2
Τὸ δὲ πρῶτον κινοῦν , μὴ ὡς τὸ οὗ ἕνεκεν , ἀλλʼ ὅθεν ἡ ἀρχὴ τῆς κινήσεως , ἄμα τῷ κινουμένῳ ἐστί ( λέγω δὲ τὸ ἄμα , ὅτι οὐδέν ἐστιν αὐτῶν μεταξύ ) · τοῦτο γὰρ κοινὸν ἐπὶ παντὸς κινουμένου καὶ κινοῦντός ἐστιν . ἐπεὶ δὲ τρεῖς αἱ κινήσεις , τε κατὰ τόπον καὶ ἡ κατὰ τὸ ποιὸν καὶ ἡ κατὰ τὸ ποσόν , ἀνάγκη καὶ τὰ κινοῦντα τρία εἶναι , τό τε φέρον καὶ τὸ ἀλλοιμωῦν καὶ τὸ αὖξον ἢ φθῖνον . πρῶτον οὖν εἴπωμεν περὶ τῆς φορᾶς · πρώτη γὰρ αὕτη τῶν κινήσεων . ἅπαν δὴ τὸ φερόμενον ἢ ὑφ’ ἑαυτοῦ κινεῖται ἢ ὑπʼ ἄλλου . ὅσα μὲν οὖν αὐτὰ ὑφʼ αὑτῶν κινεῖται , φανερὸν ἐν τούτοις ὅτι ἄμα τὸ κινούμενον καὶ τὸ κινοῦν ἐστιν · ἐνυπάρχει γὰρ αὐτοῖς τὸ πρῶτον κινοῦν , ὥστʼ οὐδέν ἐστιν ἀναμεταξύ · ὅσα δʼ ὑηʼ ἄλλου κινεῖται , τετραχῶς ἀνάγκη γίγνεσθαι · τέτταρα γὰρ εἶδη τῆς ὑπʼ ἄλλου φορᾶς , ἕλξις , ὦσις , ὄχησις , δίνησις . ἅπασαι γὰρ αἱ κατὰ τόπον κινήσεις ἀνάγονται εἰς ταύτας · ἡ μὲν γὰρ ἔπωσις ὦσίς τίς ἐστιν , ὅταν τὸ ἀφʼ αὑτοῦ κινοῦν ἐπακολουθοῦν ὠθῇ , ἡ δʼ ἄπωσις , ὅταν μὴ ἐπακολουθῇ κινῆσαν , ἡ δὲ ῥῖψις , ὅταν σφοδροτέραν ποιήση τὴν ἀφʼ αὐτοῦ κίνησιν τῆς κατὰ φύσιν φορᾶς , καὶ μέχρι τοσούτου φέρηται ἕως ἂν κρατῇ ἡ κίνησις . πάλιν ἡ δίωσις καὶ σύνωσις ἄπωσις καὶ ἕλξις εἰσίν · ἡ μὲν γὰρ δίωσις ἄπωσις ( ἢ γὰρ ἀφʼ αὐτοῦ ἢ ἀπʼ ἄλλου ἐστὶν ἡ ἄπωσις , ἡ δὲ σύνωσις ἕλξις ( καὶ γὰρ πρὸς αὑτὸ καὶ πρὸς ἄλλο ἡ ἕλξις ) . ὥστε καὶ ὅσα τούτων εἴδη , οἷον σπάθησις καὶ κέρκισις · ἡ μὲν γὰρ σύνωσις , ἡ δὲ δίωσις . ὁμοίως δὲ καὶ αἱ ἄλλαι συγκρίσεις καὶ διακρίσεις—ἅπασαι γὰρ ἔσονται διώσεις ἢ συνώσεις — πλὴν ὅσαι ἐν γενέσει καὶ φθορᾷ εἰσιν . ἅμα δὲ φανερὸν ὅτι οὐδʼ ἔστιν ἄλλο τι γένος κινήσεως ἡ σύγκρισις καὶ διάκρισις · ἅπασαι γὰρ διυανέμονται εἴς τινας τῶν εἰρημένων . ἔτι δʼ ἡ μὲν εἰσπνοὴ ἕλξις , ἡ δʼ ἐκπνοὴ ὦσις . ὁμοίως δὲ καὶ ἡ πτύσις , καὶ ὅσαι ἄλλαι διὰ τοῦ σώματος ἢ ἐκκριτικαὶ ἢ ληπτικαὶ κινήσεις · αἱ μὲν γὰρ ἕλξεις εἰσίν , αἱ δʼ ἀπώσεις . δεῖ δὲ καὶ τὰς ἄλλας τὰς κατὰ τόπον ἀνάγειν · ἅπασαι γὰρ πίπτουσιν εἰς τέσσαρας ταύτας , τούτων δὲ πάλιν ἡ ὄχησις καὶ ἡ δίνησις εἰς ἕλξιν καὶ ὦσιν . ἡ μὲν γὰρ ὄχησις κατὰ τούτων τινὰ τῶν τριῶν τρόπων ἐστίν ( τὸ μὲν γὰρ ὀχούμενον κινεῖται κατὰ συμβεβηκός , ὕτι ἐν κινουμένῳ ἐστὶν ἢ ἐπὶ κινουμένου τινός , τὸ δʼ ὀχοῦν ὀχεῖ ἢ ἑλκόμενον ἢ ὠθούμενον ἢ δινούμενον , ὥστε κοινή ἐστιν ἁπασῶν τῶν τριῶν ἡ ὄχησις ) · ἡ δὲ δίνησις σύγκειται ἐξ ἕλξεως τε καὶ ὤσεως · ἀνάγκη γὰρ τὸ δινοῦν τὸ μὲν ἕλκειν τὸ δʼ ὠθεῖν · τὸ μὲν γὰρ ἀφʼ αὑτοῦ τὸ δὲ πρὸς αὑτὸ ἄγει . ὥστʼ εἰ τὸ ὠθοῦν καὶ τὸ ἕλκον ἅμα τῷ ὠθουμένῳ καὶ τῷ ἑλκομένῳ , φανερὸν ὅτι τοῦ κατὰ τόπον κινουμένου καὶ κινοῦντος οὐδέν ἐστι μεταξύ . ἀλλὰ μὴν τοῦτο δῆλον καὶ ἐκ τῶν ὁρισμῶν · ὦσις μὲν γάρ ἐστιν ἡ ἀφʼ αὐτοῦ ἢ ἀπʼ ἄλλου πρὸς ἄλλο κίνησις , ἕλξις δὲ ἡ ἀπʼ ἄλλου πρὸς αὑτὸ ἢ πρὸς ἄλλο , ὅταν θάττων ἡ κίνησις ᾖ τῆς χωριζούσης ἀπʼ ἀλλήλων τὰ συνεχῆ · οὕτω γὰρ συνεφέλκεται θάτερον . ( τάχα δὲ δόξειεν ἂν εἶναί τις ἕλξις καὶ ἄλλως · τὸ γὰρ ξύλον ἕλκει τὸ πῦρ οὐχ οὕτως . τὸ δʼ οὐθὲν διαφέρει κιννουμένου τοῦ ἕλκοντος ἢ μένοντος ἕλκειν · ὁτὲ μὲν γὰρ ἕλκει οὗ ἔστιν , ὁτὲ δὲ οὗ ἦν . ) ἀδύνατον δὲ ἢ ἀφʼ αὑτοῦ πρὸς ἄλλο ἢ ἀπʼ ἄλλου πρὸς αὑτὸ κινεῖν μὴ ἁπτόμενον , ὥστε φανερὸν ὅτι τοῦ κατὰ τόπον κινουμένου καὶ κινοῦντος οὐδέν ἐστι μεταξύ . ἀλλὰ μὴν οὐδὲ τοῦ ἀλλοιουμένου καὶ τοῦ ἀλλοιοῦντος . τοῦτο δὲ δῆλον ἐξ ἐπαγωγῆς · ἐν ἅπασι γὰρ συμβαίνει ἅμα εἶναι τὸ ἔσχατον ἀλλοιοῦν καὶ τὸ πρῶτον ἀλλοιούμενον · ὑπόκειται γὰρ ἡμῖν τὸ τὰ ἀλλοιούμενα κατὰ τὰς παθητικὰς καλουμένας ποιότητας πάσχοντα ἀλλοιοῦσθαι . ἅπαν γὰρ σῶμα σώματος διαφέρει τοῖς αἰσθητοῖς ἢ πλείοσιν ἢ ἐλάττοσιν ἢ τῷ μᾶλλον καὶ ἦττον τοῖς αὐτοῖς · ἀλλὰ μὴν καὶ ἀλλοιοῦται τὸ ἀλλοιούμενον ὑπὸ τῶν εἰρημένων . ταῦτα γάρ ἐστι πάθη τῆς ὑποκειμένης ποιότητος · ἢ γὰρ θερμαινόμενον ἢ γλυκαινόμενον ἢ πυκνούμενον ἢ ξηραινόμενον ἢ λευκαινόμενον ἀλλοιοῦσθαίφαμεν , ὁμοίως τό τε ἄψυχον καὶ τὸ ἔμύυχον λέγοντες , καὶ πάλιν τῶν ἐμψύχων τά τε μὴ αἰσθητικὰ τῶν μερῶν καὶ αὐτὰς τὰς αἰσθήσεις . ἀλλοιοῦνται γάρ πως καὶ αἱ αἰσθήσεις · ἡ γὰρ αἴσθησις ἡ κατʼ ἐνέργειαν κίνσησίς ἐστι διὰ τοῦ σώματος , πασχούσης τι τῆς αἰσθήσεως . καθʼ ὅσα μὲν οὖν τὸ ἄψυχον ἀλλοιοῦται , καὶ τὸ ἔμψυχον , καθʼ ὅσα δὲ τὸ ἔμψυχον , οὐ κατὰ ταῦτα πάντα τὸ ἄψυχον ( οὐ γὰρ ἀλλοιοῦται κατὰ τὰς αἰσθήσεις ) · καὶ τὸ μὲν λανθάνει , τὸ δʼ οὐ λανθάνει πάσχον . οὐδὲν δὲ κωλύει καὶ τῷ ἔμψυχον λανθάνειν , ὔταν μὴ κατὰ τὰς αἰσθήσεις γίγνηται ἡ λλοίωσις . εἴπερ οὖν ἀλλοιοῦται τὸ ἀλλοιούμενον ὑπὸ τῶν αἰσθητῶν , ἐν ἄπασί γε τούτοις φανερὸν ὅτι ἄμα ἐστὶ τὸ ἔσχατον ἀλλοιοῦν καὶ τὸ πρῶτον ἀλλοιούμενον · τῷ μὲν γὰρ συνεχὴς ὁ ἀήρ , τῷ δʼ ἀέρι τὸ σῶμα . πάλιν δὲ τὸ μὲν χρῶμα τῷ φωτί , τὸ δὲ φῶς τῇ ὄψει . τὸν αὐτὸν δὲ τρόπον καὶ ἡ ἀκοὴ καὶ ἡ ὄσφρησις · πρῶτον γὰρ κινοῦν πρὸς τὸ κινούμενον ὁ ἀήρ . καὶ ἐπὶ τῆς γεύσεως ὁμοίως · ἅμα γὰρ τῇ γεύσει ὁ χυμός . ὡσαύτως δὲ καὶ ἐπὶ τῶν ἀψύχων καὶ ἀναισθήτων . ὥστʼ οὐδὲν ἔσται μεταξὺ τοῦ ἀλλοιουμένου καὶ τοῦ ἀλλοιοῦντος . οὐδὲ μὴν τοῦ αὐξανομένου τε καὶ αὔξοντος · αὐξάνει γὰρ τὸ πρῶτον αὖξον προσγιγνόμενον , ὥστε ἓν γίγνεσθαι τὸ ὅλον . καὶ πάλιν φθίνει τὸ φθῖνον ἀπογιγνομένου τινὸς τῶν τοῦ φθίνοντος . ἀνάγκη οὖν συνεχὲς εἶναι καὶ τὸ αὔξον καὶ τὸ φθῖνον , τῶν δὲ συνεχῶν οὐδὲν μεταξύ . φανερὸν οὖν ὅτι τοῦ κινουμένου καὶ τοῦ κινοῦντος πρώτου καὶ ἐσχάτου πρὸς τὸ κινούμενον οὐδέν ἐστιν ἀνὰ μέσον .
Lemmas: ὁ δέ πρῶτος κινέω , μή ὡς ὁ ὅς ἕνεκα , ἀλλά ὅθεν ὁ ἀρχή ὁ κίνησις , ἅμα ὁ κινέω εἰμί ( λέγω δέ ὁ ἅμα , ὅτι οὐδείς εἰμί αὐτός μεταξύ ) · οὗτος γάρ κοινός ἐπί πᾶς κινέω καί κινέω εἰμί . ἐπεί δέ τρεῖς ὁ κίνησις , τε κατά τόπος καί ὁ κατά ὁ ποιός καί ὁ κατά ὁ ποσός , ἀνάγκη καί ὁ κινέω τρεῖς εἰμί , ὁ τε φέρω καί ὁ ἀλλοιμωῦν καί ὁ αὐξάνω ἤ φθίω . πρῶτος οὖν λέγω περί ὁ φορά · πρῶτος γάρ οὗτος ὁ κίνησις . ἅπας δή ὁ φέρω ἤ ὑπό ἑαυτοῦ κινέω ἤ ὑπό ἄλλος . ὅσος μέν οὖν αὐτός ὑπό ἑαυτοῦ κινέω , φανερός ἐν οὗτος ὅτι ἅμα ὁ κινέω καί ὁ κινέω εἰμί · ἐν-ὑπάρχω γάρ αὐτός ὁ πρῶτος κινέω , ὥστε οὐδείς εἰμί ἀναμεταξύ · ὅσος δέ ὑεια ἄλλος κινέω , τετραχῶς ἀνάγκη γίγνομαι · τέσσαρες γάρ εἶδος ὁ ὑπό ἄλλος φορά , ἕλξις , ὦσις , ὄχησις , δίνησις . ἅπας γάρ ὁ κατά τόπος κίνησις ἀνάγω εἰς οὗτος · ὁ μέν γάρ ἔπωσις ὦσις τις εἰμί , ὅταν ὁ ἀπό ἑαυτοῦ κινέω ἐπακολουθέω ὠθέω , ὁ δέ ἄπωσις , ὅταν μή ἐπακολουθέω κινέω , ὁ δέ ῥῖψις , ὅταν σφοδρός ποιέω ὁ ἀπό ἑαυτοῦ κίνησις ὁ κατά φύσις φορά , καί μέχρι τοσοῦτος φέρω ἕως ἄν κρατέω ὁ κίνησις . πάλιν ὁ δίωσις καί σύνωσις ἄπωσις καί ἕλξις εἰμί · ὁ μέν γάρ δίωσις ἄπωσις ( ἤ γάρ ἀπό ἑαυτοῦ ἤ ἀπό ἄλλος εἰμί ὁ ἄπωσις , ὁ δέ σύνωσις ἕλξις ( καί γάρ πρός ἑαυτοῦ καί πρός ἄλλος ὁ ἕλξις ) . ὥστε καί ὅσος οὗτος εἶδος , οἷος σπάθησις καί κέρκισις · ὁ μέν γάρ σύνωσις , ὁ δέ δίωσις . ὅμοιος δέ καί ὁ ἄλλος σύγκρισις καί διακρίνω γάρ εἰμί δίωσις ἤ σύνωσις — πλήν ὅσος ἐν γένεσις καί φθορά εἰμί . ἅμα δέ φανερός ὅτι οὐδέ εἰμί ἄλλος τις γένος κίνησις ὁ σύγκρισις καί διάκρισις · ἅπας γάρ διανέμω εἰς τις ὁ λέγω . ἔτι δέ ὁ μέν εἰσπνοή ἕλξις , ὁ δέ ἐκπνοή ὦσις . ὅμοιος δέ καί ὁ πτύσις , καί ὅσος ἄλλος διά ὁ σῶμα ἤ ἐκκριτικός ἤ ληπτικός κίνησις · ὁ μέν γάρ ἕλξις εἰμί , ὁ δέ ἄπωσις . δέω δέ καί ὁ ἄλλος ὁ κατά τόπος ἀνάγω · ἅπας γάρ πίπτω εἰς τέσσαρες οὗτος , οὗτος δέ πάλιν ὁ ὄχησις καί ὁ δίνησις εἰς ἕλξις καί ὦσις . ὁ μέν γάρ ὄχησις κατά οὗτος τις ὁ τρεῖς τρόπος εἰμί ( ὁ μέν γάρ ὀχέω κινέω κατά συμβαίνω , ὕς ἐν κινέω εἰμί ἤ ἐπί κινέω τις , ὁ δέ ὀχέω ὀχέω ἤ ἕλκω ἤ ὠθέω ἤ δινεύω , ὥστε κοινός εἰμί ἅπας ὁ τρεῖς ὁ ὄχησις ) · ὁ δέ δίνησις σύγκειμαι ἐκ ἕλξις τε καί ὦσις · ἀνάγκη γάρ ὁ δινόω ὁ μέν ἕλκω ὁ δέ ὠθέω · ὁ μέν γάρ ἀπό ἑαυτοῦ ὁ δέ πρός ἑαυτοῦ ἄγω . ὥστε εἰ ὁ ὠθέω καί ὁ ἕλκω ἅμα ὁ ὠθέω καί ὁ ἕλκω , φανερός ὅτι ὁ κατά τόπος κινέω καί κινέω οὐδείς εἰμί μεταξύ . ἀλλά μήν οὗτος δῆλος καί ἐκ ὁ ὁρισμός · ὦσις μέν γάρ εἰμί ὁ ἀπό ἑαυτοῦ ἤ ἀπό ἄλλος πρός ἄλλος κίνησις , ἕλξις δέ ὁ ἀπό ἄλλος πρός ἑαυτοῦ ἤ πρός ἄλλος , ὅταν ταχύς ὁ κίνησις εἰμί ὁ χωρίζω ἀπό ἀλλήλων ὁ συνεχής · οὕτως γάρ συνεφέλκω ἕτερος . ( τάχα δέ δοκέω ἄν εἰμί τις ἕλξις καί ἄλλος · ὁ γάρ ξύλον ἕλκω ὁ πῦρ οὐ οὕτως . ὁ δέ οὐδείς διαφέρω κιννουμενοω ὁ ἕλκω ἤ μένω ἕλκω · ὅτε μέν γάρ ἕλκω οὗ εἰμί , ὅτε δέ οὗ εἰμί . ) ἀδύνατος δέ ἤ ἀπό ἑαυτοῦ πρός ἄλλος ἤ ἀπό ἄλλος πρός ἑαυτοῦ κινέω μή ἅπτω , ὥστε φανερός ὅτι ὁ κατά τόπος κινέω καί κινέω οὐδείς εἰμί μεταξύ . ἀλλά μήν οὐδέ ὁ ἀλλοιόω καί ὁ ἀλλοιόω . οὗτος δέ δῆλος ἐκ ἐπαγωγή · ἐν ἅπας γάρ συμβαίνω ἅμα εἰμί ὁ ἔσχατος ἀλλοιόω καί ὁ πρῶτος ἀλλοιόω · ὑπόκειμαι γάρ ἐγώ ὁ ὁ ἀλλοιόω κατά ὁ παθητικός καλέω ποιότης πάσχω ἀλλοιόω . ἅπας γάρ σῶμα σῶμα διαφέρω ὁ αἰσθητός ἤ πολύς ἤ ἐλαχύς ἤ ὁ μάλα καί ἥσσων ὁ αὐτός · ἀλλά μήν καί ἀλλοιόω ὁ ἀλλοιόω ὑπό ὁ λέγω . οὗτος γάρ εἰμί πάθος ὁ ὑπόκειμαι ποιότης · ἤ γάρ θερμαίνω ἤ γλυκαίνω ἤ πυκνόω ἤ ξηραίνω ἤ λευκαίνω ἀλλοιόω , ὅμοιος ὁ τε ἄψυχος καί ὁ ἔμύυχον λέγω , καί πάλιν ὁ ἔμψυχος ὁ τε μή αἰσθητικός ὁ μέρος καί αὐτός ὁ αἴσθησις . ἀλλοιόω γάρ πως καί ὁ αἴσθησις · ὁ γάρ αἴσθησις ὁ κατά ἐνέργεια κίνσησίς εἰμί διά ὁ σῶμα , πάσχω τις ὁ αἴσθησις . κατά ὅσος μέν οὖν ὁ ἄψυχος ἀλλοιόω , καί ὁ ἔμψυχος , κατά ὅσος δέ ὁ ἔμψυχος , οὐ κατά οὗτος πᾶς ὁ ἄψυχος ( οὐ γάρ ἀλλοιόω κατά ὁ αἴσθησις ) · καί ὁ μέν λανθάνω , ὁ δέ οὐ λανθάνω πάσχω . οὐδείς δέ κωλύω καί ὁ ἔμψυχος λανθάνω , ὔταν μή κατά ὁ αἴσθησις γίγνομαι ὁ λλοιωσμος . εἴπερ οὖν ἀλλοιόω ὁ ἀλλοιόω ὑπό ὁ αἰσθητός , ἐν ἅπας γε οὗτος φανερός ὅτι ἅμα εἰμί ὁ ἔσχατος ἀλλοιόω καί ὁ πρῶτος ἀλλοιόω · ὁ μέν γάρ συνεχής ὁ ἀήρ , ὁ δέ ἀήρ ὁ σῶμα . πάλιν δέ ὁ μέν χρῶμα ὁ φώς , ὁ δέ φάος ὁ ὄψις . ὁ αὐτός δέ τρόπος καί ὁ ἀκοή καί ὁ ὄσφρησις · πρῶτος γάρ κινέω πρός ὁ κινέω ὁ ἀήρ . καί ἐπί ὁ γεῦσις ὅμοιος · ἅμα γάρ ὁ γεῦσις ὁ χυμός . ὡσαύτως δέ καί ἐπί ὁ ἄψυχος καί ἀναίσθητος . ὥστε οὐδείς εἰμί μεταξύ ὁ ἀλλοιόω καί ὁ ἀλλοιόω . οὐδέ μήν ὁ αὐξάνω τε καί αὐξάνω · αὐξάνω γάρ ὁ πρῶτος αὐξάνω προσγίγνομαι , ὥστε εἷς γίγνομαι ὁ ὅλος . καί πάλιν φθίω ὁ φθίω ἀπογίγνομαι τις ὁ ὁ φθίω . ἀνάγκη οὖν συνεχής εἰμί καί ὁ αὐξάνω καί ὁ φθίω , ὁ δέ συνεχής οὐδείς μεταξύ . φανερός οὖν ὅτι ὁ κινέω καί ὁ κινέω πρῶτος καί ἔσχατος πρός ὁ κινέω οὐδείς εἰμί ἀνά μέσος .