aristoteles-et-corpus-aristotelicum.physica 8.5
Τοῦτο δὲ διχῶς · ἢ γὰρ οὐ δʼ αὐτὸ τὸ κινοῦν , ἀλλὰ διʼ ἕτερον ὃ κινεῖ τὸ κινοῦν , ἢ διʼ αὐτό , καὶ τοῦτο ἢ πρῶτον μετὰ τὸ ἔσχατον ἢ διὰ πλειόνων , οἶον ἡ βακτηρία κινεῖ τὸν λίθον καὶ κινεῖται ὑπὸ τῆς χειρὸς κινουμένης ὑπὸ τοῦ ἀν . θρώπου , οὗτος δʼ οὐκέτι τῷ ὑπʼ ἄλλου κινεῖσθαι . ἄμφω δὴ κινεῖν φαμέν , καὶ τὸ τελευταῖον καὶ τὸ πρῶτον τῶν κινούντῶν , ἀλλὰ μᾶλλον τὸ πρῶτον · ἐκεῖνο γὰρ κινεῖ τὸ τελευταῖον , ἀλλʼ οὐ τοῦτο τὸ πρῶτον , καὶ ἄνευ μὲν τοῦ πρώτου τὸ τελευταῖον οὐ κινήσει , ἐκενο δʼ ἄνευ τούτου , οἶον ἡ βακτηρία οὐ κινήσει μὴ κινοῦντος τοῦ ἀνθρώπου . εἰ δὴ ἀνάγκη πᾶν τὸ κινούμενον ὑπό τινός τε κινεῖσθαι , καὶ ἢ ὑπὸ κινουμένου ὑπʼ ἄλλου ἢ μή , καὶ εἰ μὲν ὑπʼ ἄλλου , ἀνάγκη τι εἶναι κινοῦν ὃ οὐχ ὑπʼ ἄλλου πρῶτον , εἰ δὲ τοιοῦτο τὸ πρῶτον , οὐκ ἀνάγκη θάτερον ( ἀδύνατον γὰρ εἰς ἄπειρον ἰέναι τὸ κινοῦν καὶ κινούμενον ὑπʼ ἄλλου αὐτό · τῶν γὰρ ἀπείρων οὐκ ἔστιν οὐδὲν πρῶτον—εἰ οὖν ἅπαν μὲν τὸ κινούμενον ὑπό τινος κινεῖται , τὸ δὲ πρῶτον κινοῦν κινεῖται μέν , οὐχ ὑπʼ ἄλλου δέ , ἀνάγκη αὐτὸ ὑφʼ αὐτοῦ κινεῖσθαι . ἔτι δὲ καὶ ὧδε τὸν αὐτὸν τοῦτον λόγον ἔστιν ἐπελθεῖν . πᾶν γὰρ τὸ κινοῦν τίτε κινεῖ καὶ τινί . ἢ γὰρ αὐτῷ κινεῖ τὸ κινοῦν ἢ ἄλλῳ , οἷον ἄνθρωπος ἢ αὐτὸς ἢ τῇ βακτηρίᾳ , καὶ ὁ ἄνεμος κατέβαλεν ἢ αὐτὸς ἢ ὁ λίθος ὃν ἔωσεν . ἀδύνατον δὲ κινεῖν ἄνευ τοῦ αὐτὸ αὐτῷ κινοῦντος τὸ ᾧ κινεῖ · ἀλλʼ εἰ μὲν αὐτὸ αὐτῷ κινεῖ , οὐκ ἀνάγκη ἄλλο εἶναι ᾧ κινεῖ , ἂν δὲ ᾖ ἕτερον τὸ ᾧ κινεῖ , ἔστιν τι ὃ κινήσει οὐ τινὶ ἀλλʼ αὐτῷ , ἢ εἰς ἄπειρον εἶσιν . εἰ οὖν κινούμενόν τι κινεῖ , ἀνάγκη στῆναι καὶ μὴ εἰς ἄπειρον ἰέναι · εἰ γὰρ ἡ βακτηρία κινεῖ τῷ κινεῖσθαι ὑπὸ τῆς χειρός , ἡ χεὶρ κινεῖ τὴν βακτηρίαν · εἰ δὲ καὶ ταύτῃ ἄλλο κινεῖ , καὶ ταύτην ἕτερόν τι τὸ κινοῦν . ὅταν δή τινι κινῇ ἀεὶ ἕτερον , ἀνάγκη εἶναι πρότερον τὸ αὐτὸ αὑτῷ κινοῦν . εἰ οὖν κινεῖται μὲν τοῦτο , μὴ ἄλλο δὲ τὸ κινοῦν αὐτό , ἀνάγκη αὐτὸ αὐτὸ κινεῖν · ὥστε καὶ κατὰ τοῦτον τὸν λόγον ἤτοι εὐθὺς τὸ κινοῦ . μενον ὑπὸ τοῦ αὐτὸ κινοῦντος κινεῖται , ἢ ἔρχεταί ποτε εἰς τὸ τοιοῦτον . πρὸς δὲ τοῖς εἰρημένοις καὶ ὧδε σκοποῦσι ταὐτὰ συμβήσεται ταῦτα , εἰ γὰρ ὑπὸ κινουμένου κινεῖται τὸ κινούμενον πᾶν , ἤτοι τοῦτο ὑπάρχει τοῖς πράγμασιν κατὰ συμβεβηκός , ὥστε κινεῖν μὲν κινούμενον , οὐ μέντοι διὰ τὸ κινεῖσθαι αὐτό , ἢ οὔ , ἀλλὰ καθʼ αὑτό . πρῶτον μὲν οὖν εἰ κατὰ συμβεβηκός , οὐκ ἀνάγκη κινεῖσθαι τὸ κινοῦν . εἰ δὲ τοῦτο , δῆλον ὡς ἐνδέχεταί ποτε μηδὲν κινεῖσθαι τῶν ὄντων · οὐ γὰρ ἀναγκαῖον τὸ συμβεβηκός , ἀλλʼ ἐνδεχόμενον μὴ εἶναι . ἐὰν οὖν θῶμεν τὸ δυνατὸν εἶναι , οὐδὲν ἀδύνατον συμβήσεται , ψεῦδος δʼ ἴσως . ἀλλὰ τὸ κίνησιν μὴ εἶναι ἀδύνατον · δέδεικται γὰρ πρότερον ὅτι ἀνάγκη κίνησιν ἀεὶ εἶναι . καὶ εὐλόγως δὲ τοῦτο συμβέβηκεν . τρία γὰρ ἀνάγκη εἶναι , τό τε κινούμενον καὶ τὸ κινοῦν καὶ τὸ ᾧ κινεῖ . τὸ μὲν οὖν κινούμενον ἀνάγκη κινεῖσθαι , κινεῖν δʼ οὐκ ἀνάγκη · τὸ δʼ ᾧ κινεῖ , καὶ κινεῖν καὶ κινεῖσθαι ( συμμεταβάλλει γὰρ τοῦτο ἃμα καὶ κατὰ τὸ αὐτὸ τῷ κινουμένῳ ὄν · δῆλον δʼ ἐπὶ τῶν κατὰ τόπον κινούντων · ἄπτεσθαι γὰρ ἀλλήλων ἀνάγκη μέχρι τινός ) · τὸ δὲ κινοῦν οῦτως ὥστʼ εἶναι μὴ ᾧ κινεῖ , ἀκίνητον . ἐπεὶ δʼ ὁρῶμεν τὸ ἔσχατον , ὃ κινεῖσθαι μὲν δύναται , κινήσεως δʼ ἀρχὴν οὐκ ἔχει , καὶ ὃ κινεῖται μέν , οὐχ ὑπʼ ἄλλου δὲ ἀλλʼ ὑφʼ αὐτοῦ , εὔλογον , ἵνα μὴ ἀναγκαῖον εἴπωμεν , καὶ τὸ τρίτον εἶναι ὃ κινεῖ ἀκίνητον ὄν . διὸ καὶ Ἀναξαγόρας ὀρθῶς λέγει , τὸν νοῦν ἀπαθῆ φάσκων καὶ ἀμιγῆ εἶναι , ἐπειδή γε κινήσεως ἀρχὴν αὐτὸν εἶναι ποιεῖ · οὕτω γὰρ μόνως ἂν κινοίη ἀκίνητος ὢν καὶ κρατοίη ἀμιγὴς ὤν . ἀλλὰ μὴν εἰ μὴ κατὰ συμβεβηκὸς ἀλλʼ ἐξ ἀνάγκης κινεῖται τὸ κινοῦν , εἰ δὲ μὴ κινοῖτο , οὐκ ἂν κινοίη , ἀνάγκη τὸ κινοῦν , κινεῖται , ἤτοι οὕτω κινεῖσθαι ὥς γε κατὰ τὸ αὐτὸ εἶδος τῆς κινήσεως , ἢ καθʼ ἕτερον . λέγω δʼ ἤτοι τὸ θερμαῖνον καὶ αὐτὸ θερμαίνεσθαι καὶ τὸ ὑγιάζον ὑγιάζεσθαι καὶ τὸ φέρον φέρεσθαι , ἢ τὸ ὑγιάζον φέρεσθαι , τὸ δὲ φέρον αὐξάνεσθαι . ἀλλὰ φανερὸν ὅτι ἀδύνατον · δεῖ γὰρ μέχρι τῶν ἀτόμων διαιροῦντα λέγειν , οἷον εἴ τι διδάσκει γεωμετρεῖν , τοῦτο διδάσκεσθαι γεωμετρεῖν τὸ αὐτό , ἢ εἰ ῥιπτεῖ , ῥιπτεῖσθαι τὸν αὐτὸν τρόπον τῆς ῥίψεως · ἢ οὕτως μὲν μή , ἄλλο δʼ ἐξ ἄλλου γένους , οἷον τὸ φέρον μὲν αὔξανεσθαι , τὸ δὲ τοῦτο αὖξον ἀλλοιοῦσθαι ὑπʼ ἄλλου , τὸ δὲ τοῦτο ἀλλοιοῦν ἑτέραν τινὰ κινεῖσθαι κίνησιν . ἀλλʼ ἀνάγκη στῆναι · πεπερασμέναι γὰρ αἱ κινήσεις . τὸ δὲ πάλιν ἀνακάμπτειν καὶ τὸ ἀλλοιοῦν φάναι φέρεσθαι τὸ αὐτὸ ποιεῖν ἐστὶ κἂν εἰ εὐθὺς ἔφη τὸ φέρον φέρεσθαι καὶ διδάσκεσθαι τὸ διδάσκον ( δῆλον γὰρ ὅτι κινεῖται καὶ ὑπὸ τοῦ ἀνωτέρω κινοῦντος τὸ κινούμενον πᾶν , καὶ μᾶλλον ὑπὸ τοῦ προτέρου τῶν κινούντων . ἀλλὰ μὴν τοῦτό γε ἀδύνατον · τὸ διδάσκον γὰρ συμβαίνει μανθάνειν , ὧν τὰ μὲν μὴ ἔχειν τὸ δὲ ἔχειν ἐπιστήμην ἀναγκαῖον . ἔτι δὲ μᾶλλον τούτων ἄλογον , ὅτι συμβαίνει πᾶν τὸ κινητικὸν κινητόν , εἴπερ ἅπαν ὑπὸ κινουμένου κινεῖται τὸ κινούμενον · ἔσται γὰρ κινητόν , ὥσπερ εἴ τις λέγοι πᾶν τὸ ὑγιαστικὸν ὑγιαστὸν εἶναι , καὶ τὸ οἰκοδομητικὸν οἰκοδομητόν , ἢ εὐθὺς ἢ διὰ πλειόνων · λέγω δʼ οἶον εἰ κινητὸν μὲν ὑπʼ ἄλλου πᾶν τὸ κινητικόν , ἀλλʼ οὐ ταύτην τὴν κίνησιν κινητὸν ἣν κινεῖ τὸ πλησίον , ἀλλʼ ἑτέραν , οἷον τὸ ὑγιαστικὸν μαθητικόν , ἀλλὰ τοῦτο ἐπαναβαῖνον ἥξει ποτὲ εἰς τὸ αὐτὸ εἶδος , ὥσπερ εἴπομεν πρότερον . τὸ μὲν οὖν τούτων ἀδύνατον , τὸ δὲ πλασματῶδες · ἄτοπον γὰρ τὸ ἐξ ἀνάγκης τὸ ἀλλοιωτικὸν αὐξητὸν εἶναι . οὐκ ἄρα ἀνάγκη ἀεὶ κινεῖσθαι τὸ κινούμενον ὑπʼ ἄλλου , καὶ τούτου κινουμένου · στήσεται ἄρα . ὥστε ἤτοι ὑπὸ ἠρεμοῦντος κινήσεται τὸ κινούμενον πρῶτον , ἢ αὐτὸ ἑαυτὸ κινήσει . ἀλλὰ μὴν καὶ εἴ γε δέοι σκοπεῖν πότερον αἴτιον κινήσεως καὶ ἀρχὴ τὸ αὐτὸ αὐτὸ κινοῦν ἢ τὸ ὑπʼ ἄλλου κινούμενον , ἐκεῖνο πᾶς ἂν θείη · τὸ γὰρ αὐτὸ καθʼ αὐτὸ ὃν ἀεὶ πρότερον αἴτιον τοῦ καθʼ ἕτερον καὶ αὐτοῦ ὄντος . ὥστε τοῦτο σκεπτέον λαβοῦσιν ἄλλην ἀρχήν , εἴ τι κινεῖ αὐτὸ αὐτό , πῶς κινεῖ καὶ τίνα τρόπον . ἀναγκαῖον δὴ τὸ κινούμενον ἅπαν εἶναι διαιρετὸν εἰς ἀεὶ διαιρετά · τοῦτο γὰρ δέδεικται πρότερον ἐν τοῖς καθόλου τοῖς περὶ φύσεως , ὅτι πᾶν τὸ καθʼ αὐτὸ κινούμενον συνεχές . ἀδύνατον δὴ τὸ αὑτὸ αὐτὸ κινοῦν πάντῃ κινεῖν αὐτὸ αὐτό · φέροιτο γὰρ ἂν ὅλον καὶ φέροι τὴν αὐτὴν φοράν , ἓν ὂν καὶ ἄτομον τῷ εἴδει , καὶ ἀλλοιοῖτο καὶ ἀλλοιοῖ , ὥστε διδάσκοι ἂν καὶ μανθάνοι ἅμα , καὶ ὑγιάζοι καὶ ὑγιάζοιτο τὴν αὐτὴν ὑγίειαν . ἔτι διώρισται ὅτι κινεῖται τὸ κινητόν · τοῦτο δʼ ἐστὶν δυνάμει κινούμενον , οὐκ ἐντελεχείᾳ , τὸ δὲ δυνάμει εἰς ἐντελέχειαν βαδίζει , ἔστιν δʼ ἡ κίνησις ἐντελέχεια κινητοῦ ἀτελής . τὸ δὲ κινοῦν ἤδη ἐνεργείᾳ ἔστιν , οἷον θερμαίνει τὸ θερμὸν καὶ ὅλως γεννᾷ τὸ ἔχον τὸ εἶδος . ὥσθʼ ἅμα τὸ αὐτὸ κατὰ τὸ αὐτὸ θερμὸν ἔσται καὶ οὐ θερμόν . ὁμοίως δὲ καὶ τῶν ἄλλων ἕκαστον , ὅσων τὸ κινοῦν ἀνάγκη ἔχειν τὸ συνώνυμον . τὸ μὲν ἄρα κινεῖ τὸ δὲ κινεῖται τοῦ αὐτὸ αὑτὸ κινοῦντος . ὅτι δ᾿ οὐκ ἔστιν αὐτὸ αὑτὸ κινοῦν οὕτως ὥσθʼ ἑκάτερον ὑφ᾿ ἑκατέρου κινεῖσθαι , ἐκ τῶνδε φανερόν . οὔτε γὰρ ἔσται πρῶτον κινοῦν οὐ . δέν , εἴ γε αὐτὸ ἑαυτὸ κινήσει ἑκάτερον ( τὸ γὰρ πρότερον αἰτιώτερον τοῦ κινεῖσθαι τοῦ ἐχομένου καὶ κινήσει μᾶλλον · διχῶς γὰρ κινεῖν ἦν , τὸ μὲν τὸ ὑπʼ ἄλλου κινούμενον αὐτό , τὸ δʼ αὑτῶ · ἐγγύτερον δὲ τὸ πορρώτερον τοῦ κινουμένου τῆς ἀρχῆς ἢ τὸ μεταξύ ) · ἔτι οὐκ ἀνάγκη τὸ κινοῦν κινεῖσθαι εἰ μὴ ὑφʼ αὑτοῦ · κατὰ συμβεβηκὸς ἄρα ἀντικινεῖ θάτερον . ἔλαβον τοίνυν ἐνδέχεσθαι μὴ κινεῖν · ἔστιν ἄρα τὸ μὲν κινούμενον τὸ δὲ κινοῦν ἀκίνητον . ἔτι οὐκ ἀνάγκη τὸ κινοῦν ἀντικινεῖσθαι , ἀλλʼ ἢ ἀκίνητόν γέ τι κινεῖν ἀνάγκη ἢ αὐτὸ ὑφʼ αὑτοῦ κινούμενον , εἴπερ ἀνάγκη ἀεὶ κίνησιν εἶναι . ἔτι ἣν κινεῖ κίνησιν , κινοῖτʼ ἄν , ὥστε τὸ θερμαῖνον θερμαίνεται . ἀλλὰ μὴν οὐδὲ τοῦ πρώτως αὐτὸ αὑτὸ κινοῦντος οὔτε ἓν μόριον οὔτε πλείω κινήσει αὐτὸ αὑτὸ ἕκαστον . τὸ γὰρ ὅλον εἰ κινεῖται αὐτὸ ὑφʼ αὑτοῦ , ἤτοι ὑπὸ τῶν αὐτοῦ τινὸς κινήσεται ἢ ὅλον ὑφʼ ὅλου . εἰ μὲν οὖν τῷ κινεῖσθαί τι μόριον αὐτὸ ὑφʼ αὑτοῦ , τοῦτʼ ἂν εἴη τὸ πρῶτον αὐτὸ αὑτὸ κινοῦν ( χωρισθὲν γὰρ τοῦτο μὲν κινήσει αὐτὸ αὑτό , τὸ δὲ ὅλον οὐκέτι ) · εἰ δὲ ὅλον ὑφʼ ὅλου κινεῖται , κατὰ συμβεβηκὸς ἂν ταῦτα κινοῖ αὐτὰ ἑαυτά . ὥστε εἰ μὴ ἀναγκαῖον , εἰλήφθω μὴ κινούμενα ὑφʼ αὐτῶν . τῆς ὅλης ἄρα τὸ μὲν κινήσει ἀκίνητον ὄν τὸ δὲ κινηθήσεται · μόνως γὰρ οὕτως οἶόν τέ τι αὐτοκίνητον εἶναι . ἔτι εἴπερ ἡ ὅλη αὐτὴ αὐτὴν κινεῖ , τὸ μὲν κινήσει αὐτῆς , τὸ δὲ κινήσεται . ἡ ἄρα ΑΒ ὑφʼ αὑτῆς τε κινηθήσεται καὶ ὑπὸ τῆς Α . ἐπεὶ δὲ κινεῖ τὸ μὲν κινούμενον ὑπʼ ἄλλου τὸ δʼ ἀκίνητον ὄν , καὶ κινεῖται τὸ μὲν κινοῦν τὸ δὲ οὐδὲν κινοῦν , τὸ αὐτὸ αὐτὸ κινοῦν ἀνάγκη ἐξ ἀκινήτου εἶναι κινοῦντος δέ , καὶ ἔτι ἐκ κινουμένου μὴ κινοῦντος δʼ ἐξ ἀνάγκης , ἀλλʼ ὁπότερʼ ἔτυχεν . ἔστω γὰρ τὸ Α κινοῦν μὲν ἀκίνητον δέ , τὸ δὲ Β κινούμενόν τε ὑπὸ τοῦ Α καὶ κινοῦν τὸ ἐφʼ ᾧ Γ , τοῦτο δὲ κινούμενον μὲν ὑπὸ τοῦ Β , μὴ κινοῦν δὲ μηδέν · εἴπερ γὰρ καὶ διὰ πλειόνων ἥξει ποτὲ εἰς τὸ Γ , ἔστω δʼ ἑνὸς μόνου . τὸ δὴ ἅπαν ΑΒΓ αὐτὸ ἑαυτὸ κινεῖ . ἀλλʼ ἐὰν ἀφέλω τὸ Γ , τὸ μὲν ΑΒ κινήσει αὐτὸ ἑαυτό , τὸ μὲν Α κινοῦν τὸ δὲ Β κινούμενον , τὸ δὲ Γ οὐ κινήσει αὐτὸ ἑαυτό , οὐδʼ ὅλως κινήσεται . ἀλλὰ μὴν οὐδʼ ἡ ΒΓ κινήσει αὐτὴ ἑαυτὴν ἄνευ τοῦ Α · τὸ γὰρ Β κινεῖ τῷ κινεῖσθαι ὑπʼ ἄλλου , οὐ τῷ ὑφʼ αὐτοῦ τινὸς μέρους . τὸ ἄρα ΑΒ μόνον αὐτὸ ἑαυτὸ κινεῖ . ἀνάγκη ἄρα τὸ αὐτὸ ἑαυτὸ κινοῦν ἔχειν τὸ κινοῦν ἀκίνητον δέ , καὶ τὸ κινούμενον μηδὲν δὲ κινοῦν ἐξ ἀνάγκης , ἁπτόμενα ἤτοι ἄμφω ἀλλήλων ἢ θατέρου θάτερον . εἰ μὲν οὖν συνεχές ἐστι τὸ κινοῦν ( τὸ μὲν γὰρ κινούμενον ἀναγκαῖον εἶναι συνεχές ) , ἅψεται ἑκάτερον ἑκατέρου . δῆλον δὴ ὅτι τὸ πᾶν αὐτὸ ἑαυτὸ κινεῖ οὐτῷ αὐτοῦ τι εἶναι τιοῦτον οἶον αὐτὸ αὐτὸ κινεῖν , ἀλλʼ ὅλον κινεῖ αὐτὸ ἑαυτό , κινούμενόν τε καὶ κινοῦν τῷ αὐτοῦ τι εἶναι τὸ κινοῦν καὶ τὸ κινούμενον . οὐ γὰρ ὅλον κινεῖ οὐδʼ ὅλον κινεῖται , ἀλλὰ κινεῖ μὲν ἡ τὸ Α , κινεῖται δὲ ἡ τὸ Β μόνον . ἀπορίαν δʼ ἔχει , ἐὰν ἀφείῃ τις ἢ τῆς Α , εἰ συνεχὲς τὸ κινοῦν μὲν ἀκίνητον δέ , ἢ τῆς Β τῆς κινουμένης · ἡ λοιπὴ ἆρα κινήσει τῆς Α ἢ τῆς Β κινηθήσεται ; εἰ γὰρ τοῦτο , οὐκ ἂν εἴη πρώτως κινουμένη ὑφʼ αὑτῆς ἡ τὸ ΑΒ . ἀφαιρεθείσης γὰρ ἀπὸ τῆς ΑΒ , ἔτι κινήσει αὐτὴν ἡ λοιπὴ ΑΒ . ἢ δυνάμει μὲν ἑκάτερον οὐδὲν κωλύει ἢ θάτερον , τὸ κινούμενον , διαιρετὸν εἶναι , ἐντελεχείᾳ δʼ ἀδιαίρετον · ἐὰν δὲ διαιρεθῇ , μηκέτι εἶναι ἔχον τὴν αὐτὴν φύσιν · ὥστʼ οὐδὲν κωλύει ἐν διαιρετοῖς δυνάμει πρώτως ἐνεῖναι . φανερὸν τοίνυν ἐκ τούτων ὅτι ἔστιν τὸ πρώτως κινοῦν ἀκίνητον · εἴτε γὰρ εὐθὺς ἵσταται τὸ κινούμενον , ὑπό τινος δὲ κινούμενον , εἰς ἀκίνητον τὸ πρῶτον , εἴτε εἰς κινούμενον μέν , αὐτὸ δʼ αὑτὸ κινοῦν καὶ ἱστάν , ἀμφοτέρως συμβαίνει τὸ πρώτως κινοῦν ἅπασιν εἶναι τοῖς κινουμένοις ἀκίνητον .
Lemmas: οὗτος δέ διχῶς · ἤ γάρ οὐ δέ αὐτός ὁ κινέω , ἀλλά διά ἕτερος ὅς κινέω ὁ κινέω , ἤ διά αὐτός , καί οὗτος ἤ πρῶτος μετά ὁ ἔσχατος ἤ διά πολύς , οἷος ὁ βακτηρία κινέω ὁ λίθος καί κινέω ὑπό ὁ χείρ κινέω ὑπό ὁ ἐν . θρώπου , οὗτος δέ οὐκέτι ὁ ὑπό ἄλλος κινέω . ἄμφω δή κινέω φημί , καί ὁ τελευταῖος καί ὁ πρῶτος ὁ κινέω , ἀλλά μάλα ὁ πρῶτος · ἐκεῖνος γάρ κινέω ὁ τελευταῖος , ἀλλά οὐ οὗτος ὁ πρῶτος , καί ἄνευ μέν ὁ πρῶτος ὁ τελευταῖος οὐ κινέω , κενόω δέ ἄνευ οὗτος , οἷος ὁ βακτηρία οὐ κινέω μή κινέω ὁ ἄνθρωπος . εἰ δή ἀνάγκη πᾶς ὁ κινέω ὑπό τις τε κινέω , καί ἤ ὑπό κινέω ὑπό ἄλλος ἤ μή , καί εἰ μέν ὑπό ἄλλος , ἀνάγκη τις εἰμί κινέω ὅς οὐ ὑπό ἄλλος πρῶτος , εἰ δέ τοιοῦτος ὁ πρῶτος , οὐ ἀνάγκη ἕτερος ( ἀδύνατος γάρ εἰς ἄπειρος ἔρχομαι ὁ κινέω καί κινέω ὑπό ἄλλος αὐτός · ὁ γάρ ἄπειρος οὐ εἰμί οὐδείς πρῶτον—εἰ οὖν ἅπας μέν ὁ κινέω ὑπό τις κινέω , ὁ δέ πρῶτος κινέω κινέω μέν , οὐ ὑπό ἄλλος δέ , ἀνάγκη αὐτός ὑπό ἑαυτοῦ κινέω . ἔτι δέ καί ὧδε ὁ αὐτός οὗτος λόγος εἰμί ἐπέρχομαι . πᾶς γάρ ὁ κινέω Τίτος κινέω καί τις . ἤ γάρ ἑαυτοῦ κινέω ὁ κινέω ἤ ἄλλος , οἷος ἄνθρωπος ἤ αὐτός ἤ ὁ βακτηρία , καί ὁ ἄνεμος καταβάλλω ἤ αὐτός ἤ ὁ λίθος ὅς ὠθέω . ἀδύνατος δέ κινέω ἄνευ ὁ αὐτός ἑαυτοῦ κινέω ὁ ὅς κινέω · ἀλλά εἰ μέν αὐτός ἑαυτοῦ κινέω , οὐ ἀνάγκη ἄλλος εἰμί ὅς κινέω , ἐάν δέ εἰμί ἕτερος ὁ ὅς κινέω , εἰμί τις ὅς κινέω οὐ τις ἀλλά ἑαυτοῦ , ἤ εἰς ἄπειρος ἔρχομαι . εἰ οὖν κινέω τις κινέω , ἀνάγκη ἵστημι καί μή εἰς ἄπειρος ἔρχομαι · εἰ γάρ ὁ βακτηρία κινέω ὁ κινέω ὑπό ὁ χείρ , ὁ χείρ κινέω ὁ βακτηρία · εἰ δέ καί ταύτῃ ἄλλος κινέω , καί οὗτος ἕτερος τις ὁ κινέω . ὅταν δή τις κινέω ἀεί ἕτερος , ἀνάγκη εἰμί πρότερος ὁ αὐτός ἑαυτοῦ κινέω . εἰ οὖν κινέω μέν οὗτος , μή ἄλλος δέ ὁ κινέω αὐτός , ἀνάγκη αὐτός ἑαυτοῦ κινέω · ὥστε καί κατά οὗτος ὁ λόγος ἤτοι εὐθύς ὁ κινέω . μένω ὑπό ὁ ἑαυτοῦ κινέω κινέω , ἤ ἔρχομαι ποτέ εἰς ὁ τοιοῦτος . πρός δέ ὁ λέγω καί ὧδε σκοπέω αὐτός συμβαίνω οὗτος , εἰ γάρ ὑπό κινέω κινέω ὁ κινέω πᾶς , ἤτοι οὗτος ὑπάρχω ὁ πρᾶγμα κατά συμβαίνω , ὥστε κινέω μέν κινέω , οὐ μέντοι διά ὁ κινέω αὐτός , ἤ οὐ , ἀλλά κατά ἑαυτοῦ . πρῶτος μέν οὖν εἰ κατά συμβαίνω , οὐ ἀνάγκη κινέω ὁ κινέω . εἰ δέ οὗτος , δῆλος ὡς ἐνδέχομαι ποτέ μηδείς κινέω ὁ εἰμί · οὐ γάρ ἀναγκαῖος ὁ συμβαίνω , ἀλλά ἐνδέχομαι μή εἰμί . ἐάν οὖν τίθημι ὁ δυνατός εἰμί , οὐδείς ἀδύνατος συμβαίνω , ψεῦδος δέ ἴσως . ἀλλά ὁ κίνησις μή εἰμί ἀδύνατος · δείκνυμι γάρ πρότερος ὅτι ἀνάγκη κίνησις ἀεί εἰμί . καί εὔλογος δέ οὗτος συμβαίνω . τρεῖς γάρ ἀνάγκη εἰμί , ὁ τε κινέω καί ὁ κινέω καί ὁ ὅς κινέω . ὁ μέν οὖν κινέω ἀνάγκη κινέω , κινέω δέ οὐ ἀνάγκη · ὁ δέ ὅς κινέω , καί κινέω καί κινέω ( συμμεταβάλλω γάρ οὗτος ἅμα καί κατά ὁ αὐτός ὁ κινέω εἰμί · δῆλος δέ ἐπί ὁ κατά τόπος κινέω · ἅπτω γάρ ἀλλήλων ἀνάγκη μέχρι τις ) · ὁ δέ κινέω οὕτως ὥστε εἰμί μή ὅς κινέω , ἀκίνητος . ἐπεί δέ ὁράω ὁ ἔσχατος , ὅς κινέω μέν δύναμαι , κίνησις δέ ἀρχή οὐ ἔχω , καί ὅς κινέω μέν , οὐ ὑπό ἄλλος δέ ἀλλά ὑπό ἑαυτοῦ , εὔλογος , ἵνα μή ἀναγκαῖος λέγω , καί ὁ τρίτος εἰμί ὅς κινέω ἀκίνητος εἰμί . διό καί Ἀναξαγόρας ὀρθός λέγω , ὁ νόος ἀπαθής φάσκω καί ἀμιγής εἰμί , ἐπειδή γε κίνησις ἀρχή αὐτός εἰμί ποιέω · οὕτως γάρ μόνος ἄν κινέω ἀκίνητος εἰμί καί κρατέω ἀμιγής εἰμί . ἀλλά μήν εἰ μή κατά συμβαίνω ἀλλά ἐκ ἀνάγκη κινέω ὁ κινέω , εἰ δέ μή κινέω , οὐ ἄν κινέω , ἀνάγκη ὁ κινέω , κινέω , ἤτοι οὕτως κινέω ὡς γε κατά ὁ αὐτός εἶδος ὁ κίνησις , ἤ κατά ἕτερος . λέγω δέ ἤτοι ὁ θερμαίνω καί αὐτός θερμαίνω καί ὁ ὑγιάζω ὑγιάζω καί ὁ φέρω φέρω , ἤ ὁ ὑγιάζω φέρω , ὁ δέ φέρω αὐξάνω . ἀλλά φανερός ὅτι ἀδύνατος · δέω γάρ μέχρι ὁ ἄτομος διαιρέω λέγω , οἷος εἰ τις διδάσκω γεωμετρέω , οὗτος διδάσκω γεωμετρέω ὁ αὐτός , ἤ εἰ ῥίπτω , ῥίπτω ὁ αὐτός τρόπος ὁ ῥῖψις · ἤ οὕτως μέν μή , ἄλλος δέ ἐκ ἄλλος γένος , οἷος ὁ φέρω μέν αὐξάνω , ὁ δέ οὗτος αὐξάνω ἀλλοιόω ὑπό ἄλλος , ὁ δέ οὗτος ἀλλοιόω ἕτερος τις κινέω κίνησις . ἀλλά ἀνάγκη ἵστημι · περαίνω γάρ ὁ κίνησις . ὁ δέ πάλιν ἀνακάμπτω καί ὁ ἀλλοιόω φημί φέρω ὁ αὐτός ποιέω εἰμί ἄν εἰ εὐθύς φημί ὁ φέρω φέρω καί διδάσκω ὁ διδάσκω ( δῆλος γάρ ὅτι κινέω καί ὑπό ὁ ἀνώτερος κινέω ὁ κινέω πᾶς , καί μάλα ὑπό ὁ πρότερος ὁ κινέω . ἀλλά μήν οὗτος γε ἀδύνατος · ὁ διδάσκω γάρ συμβαίνω μανθάνω , ὅς ὁ μέν μή ἔχω ὁ δέ ἔχω ἐπιστήμη ἀναγκαῖος . ἔτι δέ μάλα οὗτος ἄλογος , ὅτι συμβαίνω πᾶς ὁ κινητικός κινητός , εἴπερ ἅπας ὑπό κινέω κινέω ὁ κινέω · εἰμί γάρ κινητός , ὥσπερ εἰ τις λέγω πᾶς ὁ ὑγιαστικός ὑγιαστός εἰμί , καί ὁ οἰκοδομητικός οἰκοδομητός , ἤ εὐθύς ἤ διά πολύς · λέγω δέ οἷος εἰ κινητός μέν ὑπό ἄλλος πᾶς ὁ κινητικός , ἀλλά οὐ οὗτος ὁ κίνησις κινητός ὅς κινέω ὁ πλησίον , ἀλλά ἕτερος , οἷος ὁ ὑγιαστικός μαθητικός , ἀλλά οὗτος ἐπαναβαίνω ἥκω ποτέ εἰς ὁ αὐτός εἶδος , ὥσπερ λέγω πρότερος . ὁ μέν οὖν οὗτος ἀδύνατος , ὁ δέ πλασματώδης · ἄτοπος γάρ ὁ ἐκ ἀνάγκη ὁ ἀλλοιωτικός αὐξητός εἰμί . οὐ ἄρα ἀνάγκη ἀεί κινέω ὁ κινέω ὑπό ἄλλος , καί οὗτος κινέω · ἵστημι ἄρα . ὥστε ἤτοι ὑπό ἠρεμέω κινέω ὁ κινέω πρῶτος , ἤ αὐτός ἑαυτοῦ κινέω . ἀλλά μήν καί εἰ γε δέω σκοπέω πότερος αἴτιος κίνησις καί ἀρχή ὁ αὐτός ἑαυτοῦ κινέω ἤ ὁ ὑπό ἄλλος κινέω , ἐκεῖνος πᾶς ἄν τίθημι · ὁ γάρ αὐτός κατά ἑαυτοῦ εἰμί ἀεί πρότερος αἴτιος ὁ κατά ἕτερος καί αὐτός εἰμί . ὥστε οὗτος σκοπέω λαμβάνω ἄλλος ἀρχή , εἰ τις κινέω αὐτός ἑαυτοῦ , πῶς κινέω καί τίς τρόπος . ἀναγκαῖος δή ὁ κινέω ἅπας εἰμί διαιρετός εἰς ἀεί διαιρετός · οὗτος γάρ δείκνυμι πρότερος ἐν ὁ καθόλου ὁ περί φύσις , ὅτι πᾶς ὁ κατά ἑαυτοῦ κινέω συνεχής . ἀδύνατος δή ὁ αὐτός ἑαυτοῦ κινέω πάντῃ κινέω αὐτός ἑαυτοῦ · φέρω γάρ ἄν ὅλος καί φέρω ὁ αὐτός φορά , εἷς εἰμί καί ἄτομος ὁ εἶδος , καί ἀλλοιόω καί ἀλλοιόω , ὥστε διδάσκω ἄν καί μανθάνω ἅμα , καί ὑγιάζω καί ὑγιάζω ὁ αὐτός ὑγίεια . ἔτι διορίζω ὅτι κινέω ὁ κινητός · οὗτος δέ εἰμί δύναμις κινέω , οὐ ἐντελέχεια , ὁ δέ δύναμις εἰς ἐντελέχεια βαδίζω , εἰμί δέ ὁ κίνησις ἐντελέχεια κινητός ἀτελής . ὁ δέ κινέω ἤδη ἐνέργεια εἰμί , οἷος θερμαίνω ὁ θερμός καί ὅλος γεννάω ὁ ἔχω ὁ εἶδος . ὥστε ἅμα ὁ αὐτός κατά ὁ αὐτός θερμός εἰμί καί οὐ θερμός . ὅμοιος δέ καί ὁ ἄλλος ἕκαστος , ὅσος ὁ κινέω ἀνάγκη ἔχω ὁ συνώνυμος . ὁ μέν ἄρα κινέω ὁ δέ κινέω ὁ αὐτός ἑαυτοῦ κινέω . ὅτι δέ οὐ εἰμί αὐτός ἑαυτοῦ κινέω οὕτως ὥστε ἑκάτερος ὑπό ἑκάτερος κινέω , ἐκ ὅδε φανερός . οὔτε γάρ εἰμί πρῶτος κινέω οὐ . δέν , εἰ γε αὐτός ἑαυτοῦ κινέω ἑκάτερος ( ὁ γάρ πρότερος αἴτιος ὁ κινέω ὁ ἔχω καί κινέω μάλα · διχῶς γάρ κινέω εἰμί , ὁ μέν ὁ ὑπό ἄλλος κινέω αὐτός , ὁ δέ ἑαυτοῦ · ἐγγύς δέ ὁ πρόσω ὁ κινέω ὁ ἀρχή ἤ ὁ μεταξύ ) · ἔτι οὐ ἀνάγκη ὁ κινέω κινέω εἰ μή ὑπό ἑαυτοῦ · κατά συμβαίνω ἄρα ἀντικινέω ἕτερος . λαμβάνω τοίνυν ἐνδέχομαι μή κινέω · εἰμί ἄρα ὁ μέν κινέω ὁ δέ κινέω ἀκίνητος . ἔτι οὐ ἀνάγκη ὁ κινέω ἀντικινέω , ἀλλά ἤ ἀκίνητος γε τις κινέω ἀνάγκη ἤ αὐτός ὑπό ἑαυτοῦ κινέω , εἴπερ ἀνάγκη ἀεί κίνησις εἰμί . ἔτι ὅς κινέω κίνησις , κινέω ἄν , ὥστε ὁ θερμαίνω θερμαίνω . ἀλλά μήν οὐδέ ὁ πρῶτος αὐτός ἑαυτοῦ κινέω οὔτε εἷς μόριον οὔτε πολύς κινέω αὐτός ἑαυτοῦ ἕκαστος . ὁ γάρ ὅλος εἰ κινέω αὐτός ὑπό ἑαυτοῦ , ἤτοι ὑπό ὁ αὐτός τις κινέω ἤ ὅλος ὑπό ὅλος . εἰ μέν οὖν ὁ κινέω τις μόριον αὐτός ὑπό ἑαυτοῦ , οὗτος ἄν εἰμί ὁ πρῶτος αὐτός ἑαυτοῦ κινέω ( χωρίζω γάρ οὗτος μέν κινέω αὐτός ἑαυτοῦ , ὁ δέ ὅλος οὐκέτι ) · εἰ δέ ὅλος ὑπό ὅλος κινέω , κατά συμβαίνω ἄν οὗτος κινέω αὐτός ἑαυτοῦ . ὥστε εἰ μή ἀναγκαῖος , λαμβάνω μή κινέω ὑπό ἑαυτοῦ . ὁ ὅλος ἄρα ὁ μέν κινέω ἀκίνητος εἰμί ὁ δέ κινέω · μόνος γάρ οὕτως οἷος τε τις αὐτοκίνητος εἰμί . ἔτι εἴπερ ὁ ὅλος αὐτός ἑαυτοῦ κινέω , ὁ μέν κινέω αὐτός , ὁ δέ κινέω . ὁ ἄρα ΑΒ ὑπό ἑαυτοῦ τε κινέω καί ὑπό ὁ Α . ἐπεί δέ κινέω ὁ μέν κινέω ὑπό ἄλλος ὁ δέ ἀκίνητος εἰμί , καί κινέω ὁ μέν κινέω ὁ δέ οὐδείς κινέω , ὁ αὐτός ἑαυτοῦ κινέω ἀνάγκη ἐκ ἀκίνητος εἰμί κινέω δέ , καί ἔτι ἐκ κινέω μή κινέω δέ ἐκ ἀνάγκη , ἀλλά ὁπότερος τυγχάνω . εἰμί γάρ ὁ Α κινέω μέν ἀκίνητος δέ , ὁ δέ Β κινέω τε ὑπό ὁ Α καί κινέω ὁ ἐπί ὅς Γ , οὗτος δέ κινέω μέν ὑπό ὁ Β , μή κινέω δέ μηδείς · εἴπερ γάρ καί διά πολύς ἥκω ποτέ εἰς ὁ Γ , εἰμί δέ εἷς μόνος . ὁ δή ἅπας ΑΒΓ αὐτός ἑαυτοῦ κινέω . ἀλλά ἐάν ἀφαιρέω ὁ Γ , ὁ μέν ΑΒ κινέω αὐτός ἑαυτοῦ , ὁ μέν Α κινέω ὁ δέ Β κινέω , ὁ δέ Γ οὐ κινέω αὐτός ἑαυτοῦ , οὐδέ ὅλος κινέω . ἀλλά μήν οὐδέ ὁ ΒΓ κινέω αὐτός ἑαυτοῦ ἄνευ ὁ Α · ὁ γάρ Β κινέω ὁ κινέω ὑπό ἄλλος , οὐ ὁ ὑπό ἑαυτοῦ τις μέρος . ὁ ἄρα ΑΒ μόνος αὐτός ἑαυτοῦ κινέω . ἀνάγκη ἄρα ὁ αὐτός ἑαυτοῦ κινέω ἔχω ὁ κινέω ἀκίνητος δέ , καί ὁ κινέω μηδείς δέ κινέω ἐκ ἀνάγκη , ἅπτω ἤτοι ἄμφω ἀλλήλων ἤ ἕτερος ἕτερος . εἰ μέν οὖν συνεχής εἰμί ὁ κινέω ( ὁ μέν γάρ κινέω ἀναγκαῖος εἰμί συνεχής ) , ἅπτω ἑκάτερος ἑκάτερος . δῆλος δή ὅτι ὁ πᾶς αὐτός ἑαυτοῦ κινέω οὐτάω αὐτός τις εἰμί τίω οἷος αὐτός ἑαυτοῦ κινέω , ἀλλά ὅλος κινέω αὐτός ἑαυτοῦ , κινέω τε καί κινέω ὁ αὐτός τις εἰμί ὁ κινέω καί ὁ κινέω . οὐ γάρ ὅλος κινέω οὐδέ ὅλος κινέω , ἀλλά κινέω μέν ὁ ὁ Α , κινέω δέ ὁ ὁ Β μόνος . ἀπορία δέ ἔχω , ἐάν ἀφίημι τις ἤ ὁ Α , εἰ συνεχής ὁ κινέω μέν ἀκίνητος δέ , ἤ ὁ Β ὁ κινέω · ὁ λοιπός ἆρα κίνησις ὁ Α ἤ ὁ Β κινέω ; εἰ γάρ οὗτος , οὐ ἄν εἰμί πρῶτος κινέω ὑπό ἑαυτοῦ ὁ ὁ ΑΒ . ἀφαιρέω γάρ ἀπό ὁ ΑΒ , ἔτι κινέω ἑαυτοῦ ὁ λοιπός ΑΒ . ἤ δύναμις μέν ἑκάτερος οὐδείς κωλύω ἤ ἕτερος , ὁ κινέω , διαιρετός εἰμί , ἐντελέχεια δέ ἀδιαίρετος · ἐάν δέ διαιρέω , μηκέτι εἰμί ἔχω ὁ αὐτός φύσις · ὥστε οὐδείς κωλύω ἐν διαιρετός δύναμις πρῶτος ἔνειμι . φανερός τοίνυν ἐκ οὗτος ὅτι εἰμί ὁ πρῶτος κινέω ἀκίνητος · εἴτε γάρ εὐθύς ἵστημι ὁ κινέω , ὑπό τις δέ κινέω , εἰς ἀκίνητος ὁ πρῶτος , εἴτε εἰς κινέω μέν , αὐτός δέ ἑαυτοῦ κινέω καί ἵστημι , ἀμφοτέρως συμβαίνω ὁ πρῶτος κινέω ἅπας εἰμί ὁ κινέω ἀκίνητος .