aristoteles-et-corpus-aristotelicum.meteorologica 1.7
Ἐπεὶ δὲ περὶ τῶν ἀφανῶν τῇ αἰσθήσει νομίζομεν ἱκανῶς ἀποδεδεῖχθαι κατὰ τὸν λόγον , ἐὰν εἰς τὸ δυνατὸν ἀναγάγωμεν , ἐκ τε τῶν νῦν φαινομένων ὑπολάβοι τις ἂν ὧδε περὶ τούτων μάλιστα συμβαίνειν . Ὑπόκειται γὰρ ἡμῖν τοῦ κόσμου τοῦ περὶ τὴν γῆν , ὅσον ὑπὸ τὴν ἐγκύκλιόν ἐστι φοράν , εἶναι τὸ πρῶτον μέρος ἀναθυμίασιν ξηρὰν καὶ θερμήν . Αὕτη δὲ αὐτή τε καὶ τοῦ συνεχοῦς ὑπ’ αὐτὴν ἀέρος ἐπὶ πολὺ συμπεριάγεται περὶ τὴν γῆν ὑπὸ τῆς φορᾶς καὶ τῆς κινήσεως τῆς κύκλῳ · φερομένη δὲ καὶ κινουμένη τοῦτον τὸν τρόπον , ᾗ ἂν τύχῃ εὔκρατος οὖσα , πολλάκις ἐκπυροῦται , διό φαμεν γίγνεσθαι καὶ τὰς τῶν σποράδων ἀστέρων διαδρομάς . Ὅταν οὖν εἰς τὴν τοιαύτην πύκνωσιν ἐμπέσῃ διὰ τὴν τῶν ἄνωθεν κίνησιν ἀρχὴ πυρώδης , μήτε οὕτω πολλὴ λίαν ὥστε ταχὺ καὶ ἐπὶ πολὺ ἐκκάειν , μήθ’ οὕτως ἀσθενὴς ὥστ’ ἀποσβεσθῆναι ταχύ , ἀλλὰ πλείων καὶ ἐπὶ πολύ , ἅμα δὲ κάτωθεν συμπίπτῃ ἀναβαίνειν εὔκρατον ἀναθυμίασιν , ἀστὴρ τοῦτο γίνεται κομήτης , ὅπως ἂν τὸ ἀναθυμιώμενον τύχῃ ἐσχηματισμένον · ἐὰν μὲν γὰρ πάντῃ ὁμοίως , κομήτης , ἐὰν δ’ ἐπὶ μῆκος , καλεῖται πωγωνίας . Ὥσπερ δ’ ἡ τοιαύτη φορὰ ἀστέρος φορὰ δοκεῖ εἶναι , οὕτω καὶ ἡ μονὴ ἡ ὁμοία ἀστέρος μονὴ δοκεῖ εἶναι · παραπλήσιον γὰρ τὸ γιγνόμενον οἷον εἴ τις εἰς ἀχύρων θημῶνα καὶ πλῆθος ὤσειε δαλὸν ἢ πυρὸς ἀρχὴν ἐμβάλοι μικράν · φαίνεται γὰρ ὁμοία καὶ ἡ τῶν ἀστέρων διαδρομὴ τούτῳ · ταχὺ γὰρ διὰ τὴν εὐφυΐαν τοῦ ὑπεκκαύματος διαδίδωσιν ἐπὶ μῆκος . Εἰ δὴ τοῦτο διαμείνειε καὶ μὴ καταμαρανθείη διελθόν , ᾗ μάλιστα ἐπύκνωσε τὸ ὑπέκκαυμα , γένοιτ’ ἂν ἀρχὴ τῆς φορᾶς ἡ τελευτὴ τῆς διαδρομῆς . Τοιοῦτον ὁ κομήτης ἐστὶν ἀστήρ , ὥσπερ διαδρομὴ ἀστέρος , ἔχων ἐν αὑτῷ πέρας καὶ ἀρχήν . Ὅταν μὲν οὖν ἐν αὐτῷ τῷ κάτω τόπῳ ἡ ἀρχὴ τῆς συστάσεως ᾖ , καθ’ ἑαυτὸν φαίνεται κομήτης · ὅταν δ’ ὑπὸ τῶν ἄστρων τινός , ἢ τῶν ἀπλανῶν ἢ τῶν πλανήτων , ὑπὸ τῆς κινήσεως συνιστῆται ἡ ἀναθυμίασις , τότε κομήτης γίγνεται τούτων τις · οὐ γὰρ πρὸς αὐτοῖς ἡ κόμη γίγνεται τοῖς ἄστροις , ἀλλ’ ὥσπερ αἱ ἅλῳ περὶ τὸν ἥλιον φαίνονται καὶ τὴν σελήνην παρακολουθοῦσαι , καίπερ μεθισταμένων τῶν ἄστρων , ὅταν οὕτως ᾖ πεπυκνωμένος ὁ ἀὴρ ὥστε τοῦτο γίγνεσθαι τὸ πάθος ὑπὸ τὴν τοῦ ἡλίου πορείαν , οὕτω καὶ ἡ κόμη τοῖς ἄστροις οἷον ἅλως ἐστίν . Πλὴν ἡ μὲν γίγνεται δι’ ἀνάκλασιν τοιαύτη τὴν χρόαν , ἐκεῖ δ’ ἐπ’ αὐτῶν τὸ χρῶμα φαινόμενόν ἐστιν . Ὅταν μὲν οὖν κατ’ ἀστέρα γένηται ἡ τοιαύτη σύγκρισις , τὴν αὐτὴν ἀνάγκη φαίνεσθαι φορὰν κινούμενον τὸν κομήτην ἥνπερ φέρεται ὁ ἀστήρ · ὅταν δὲ συστῇ καθ’ αὑτόν , τότε ὑπολειπόμενοι φαίνονται . Τοιαύτη γὰρ ἡ φορὰ τοῦ κόσμου τοῦ περὶ τὴν γῆν . Τοῦτο γὰρ μάλιστα μηνύει μὴ εἶναι ἀνάκλασίν τινα τὸν κομήτην , ὡς ἅλω ἐν ὑπεκκαύματι καθαρῷ πρὸς αὐτὸν τὸν ἀστέρα γιγνομένην , καὶ μὴ ὡς λέγουσιν οἱ περὶ Ἱπποκράτην , πρὸς τὸν ἥλιον , ὅτι καὶ καθ’ αὑτὸν γίγνεται κομήτης πολλάκις καὶ πλεονάκις ἢ περὶ τῶν ὡρισμένων τινὰς ἀστέρων . Περὶ μὲν οὖν τῆς ἅλω τὴν αἰτίαν ὕστερον ἐροῦμεν · περὶ δὲ τοῦ πυρώδη τὴν σύστασιν αὐτῶν εἶναι τεκμήριον χρὴ νομίζειν ὅτι σημαίνουσι γιγνόμενοι οἱ πλείους πνεύματα καὶ αὐχμούς · δῆλον γὰρ ὅτι γίγνονται διὰ τὸ πολλὴν εἶναι τὴν τοιαύτην ἔκκρισιν , ὥστε ξηρότερον ἀναγκαῖον εἶναι τὸν ἀέρα , καὶ διακρίνεσθαι καὶ διαλύεσθαι τὸ διατμίζον ὑγρὸν ὑπὸ τοῦ πλήθους τῆς θερμῆς ἀναθυμιάσεως , ὥστε μὴ συνίστασθαι ῥᾳδίως εἰς ὕδωρ . Σαφέστερον δ’ ἐροῦμεν καὶ περὶ τούτου τοῦ πάθους , ὅταν καὶ περὶ πνευμάτων λέγειν ᾖ καιρός . Ὅταν μὲν οὖν πυκνοὶ καὶ πλείους φαίνωνται , καθάπερ λέγομεν , ξηροὶ καὶ πνευματώδεις γίγνονται οἱ ἐνιαυτοὶ ἐπιδήλως · ὅταν δὲ σπανιώτεροι καὶ ἀμαυρότεροι τὸ μέγεθος , ὁμοίως μὲν οὐ γίνεται τὸ τοιοῦτον , οὐ μὴν ἀλλ’ ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ γίγνεταί τις ὑπερβολὴ πνεύματος ἢ κατὰ χρόνον ἢ κατὰ μέγεθος , ἐπεὶ καὶ ὅτε ὁ ἐν Αἰγὸς ποταμοῖς ἔπεσε λίθος ἐκ τοῦ ἀέρος , ὑπὸ πνεύματος ἀρθεὶς ἐξέπεσε μεθ’ ἡμέραν · ἔτυχε δὲ καὶ τότε κομήτης ἀστὴρ γενόμενος ἀφ’ ἑσπέρας . Καὶ περὶ τὸν μέγαν ἀστέρα τὸν κομήτην ξηρὸς ἦν ὁ χειμὼν καὶ βόρειος , καὶ τὸ κῦμα δι’ ἐναντίωσιν ἐγίγνετο πνευμάτων · ἐν μὲν γὰρ τῷ κόλπῳ βορέας κατεῖχεν , ἔξω δὲ νότος ἔπνευσε μέγας . Ἔτι δ’ ἐπ’ ἄρχοντος ἐγένετο Νικομάχου Ἀθήνησιν ὀλίγας ἡμέρας κομήτης περὶ τὸν ἰσημερινὸν κύκλον , οὐκ ἀφ’ ἑσπέρας ποιησάμενος τὴν ἀνατολήν , ἐφ’ ᾧ τὸ περὶ Κόρινθον πνεῦμα γενέσθαι συνέπεσεν . Τοῦ δὲ μὴ γίνεσθαι πολλοὺς μηδὲ πολλάκις κομήτας , καὶ μᾶλλον ἐκτὸς τῶν τροπικῶν ἢ ἐντός , αἴτιος ἥ τε τοῦ ἡλίου καὶ ἡ τῶν ἀστέρων κίνησις , οὐ μόνον ἐκκρίνουσα τὸ θερμόν , ἀλλὰ καὶ διακρίνουσα τὸ συνιστάμενον . Μάλιστα δ’ αἴτιον ὅτι τὸ πλεῖστον εἰς τὴν τοῦ γάλακτος ἀθροίζεται χώραν .
Lemmas: ἐπεί δέ περί ὁ ἀφανής ὁ αἴσθησις νομίζω ἱκανός ἀποδείκνυμι κατά ὁ λόγος , ἐάν εἰς ὁ δυνατός ἀνάγω , ἐκ τε ὁ νῦν φαίνω ὑπολαμβάνω τις ἄν ὧδε περί οὗτος μάλα συμβαίνω . ὑπόκειμαι γάρ ἐγώ ὁ κόσμος ὁ περί ὁ γῆ , ὅσος ὑπό ὁ ἐγκύκλιος εἰμί φορά , εἰμί ὁ πρῶτος μέρος ἀναθυμίασις ξηρός καί θερμός . οὗτος δέ αὐτός τε καί ὁ συνεχής ὑπό αὐτός ἀήρ ἐπί πολύς συμπεριάγω περί ὁ γῆ ὑπό ὁ φορά καί ὁ κίνησις ὁ κύκλος · φέρω δέ καί κινέω οὗτος ὁ τρόπος , ᾗ ἄν τυγχάνω εὔκρατος εἰμί , πολλάκις ἐκπυρόω , διό φημί γίγνομαι καί ὁ ὁ σποράς ἀστήρ διαδρομή . ὅταν οὖν εἰς ὁ τοιοῦτος πύκνωσις ἐμπίπτω διά ὁ ὁ ἄνωθεν κίνησις ἀρχή πυρώδης , μήτε οὕτως πολύς λίαν ὥστε ταχύς καί ἐπί πολύς ἐκκαίω , μήτε οὕτως ἀσθενής ὥστε ἀποσβέννυμι ταχύς , ἀλλά πολύς καί ἐπί πολύς , ἅμα δέ κάτωθεν συμπίπτω ἀναβαίνω εὔκρατος ἀναθυμίασις , ἀστήρ οὗτος γίγνομαι κομήτης , ὅπως ἄν ὁ ἀναθυμιάω τυγχάνω σχηματίζω · ἐάν μέν γάρ πάντῃ ὅμοιος , κομήτης , ἐάν δέ ἐπί μῆκος , καλέω πωγωνίας . ὥσπερ δέ ὁ τοιοῦτος φορά ἀστήρ φορά δοκέω εἰμί , οὕτως καί ὁ μονή ὁ ὅμοιος ἀστήρ μονή δοκέω εἰμί · παραπλήσιος γάρ ὁ γίγνομαι οἷος εἰ τις εἰς ἄχυρος θημών καί πλῆθος ὠθέω δαλός ἤ πῦρ ἀρχή ἐμβάλλω μικρός · φαίνω γάρ ὅμοιος καί ὁ ὁ ἀστήρ διαδρομή οὗτος · ταχύς γάρ διά ὁ εὐφυΐα ὁ ὑπέκκαυμα διαδίδωμι ἐπί μῆκος . εἰ δή οὗτος διαμένω καί μή καταμαραίνω διέρχομαι , ᾗ μάλα πυκνόω ὁ ὑπέκκαυμα , γίγνομαι ἄν ἀρχή ὁ φορά ὁ τελευτή ὁ διαδρομή . τοιοῦτος ὁ κομήτης εἰμί ἀστήρ , ὥσπερ διαδρομή ἀστήρ , ἔχω ἐν ἑαυτοῦ πέρας καί ἀρχή . ὅταν μέν οὖν ἐν αὐτός ὁ κάτω τόπος ὁ ἀρχή ὁ σύστασις εἰμί , κατά ἑαυτοῦ φαίνω κομήτης · ὅταν δέ ὑπό ὁ ἄστρον τις , ἤ ὁ ἀπλανής ἤ ὁ πλάνης , ὑπό ὁ κίνησις συνίστημι ὁ ἀναθυμίασις , τότε κομήτης γίγνομαι οὗτος τις · οὐ γάρ πρός αὐτός ὁ κόμη γίγνομαι ὁ ἄστρον , ἀλλά ὥσπερ ὁ ἅλως περί ὁ ἥλιος φαίνω καί ὁ σελήνη παρακολουθέω , καίπερ μεθίστημι ὁ ἄστρον , ὅταν οὕτως εἰμί πυκνόω ὁ ἀήρ ὥστε οὗτος γίγνομαι ὁ πάθος ὑπό ὁ ὁ ἥλιος πορεία , οὕτως καί ὁ κόμη ὁ ἄστρον οἷος ἅλως εἰμί . πλήν ὁ μέν γίγνομαι διά ἀνάκλασις τοιοῦτος ὁ χροιά , ἐκεῖ δέ ἐπί αὐτός ὁ χρῶμα φαίνω εἰμί . ὅταν μέν οὖν κατά ἀστήρ γίγνομαι ὁ τοιοῦτος σύγκρισις , ὁ αὐτός ἀνάγκη φαίνω φορά κινέω ὁ κομήτης ὅς φέρω ὁ ἀστήρ · ὅταν δέ συνίστημι κατά ἑαυτοῦ , τότε ὑπολείπω φαίνω . τοιοῦτος γάρ ὁ φορά ὁ κόσμος ὁ περί ὁ γῆ . οὗτος γάρ μάλα μηνύω μή εἰμί ἀνάκλασις τις ὁ κομήτης , ὡς ἅλως ἐν ὑπέκκαυμα καθαρός πρός αὐτός ὁ ἀστήρ γίγνομαι , καί μή ὡς λέγω ὁ περί Ἱπποκράτης , πρός ὁ ἥλιος , ὅτι καί κατά ἑαυτοῦ γίγνομαι κομήτης πολλάκις καί πλεονάκις ἤ περί ὁ ὁρίζω τις ἀστήρ . περί μέν οὖν ὁ ἅλως ὁ αἰτία ὕστερον λέγω · περί δέ ὁ πυρώδης ὁ σύστασις αὐτός εἰμί τεκμήριον χρή νομίζω ὅτι σημαίνω γίγνομαι ὁ πολύς πνεῦμα καί αὐχμός · δῆλος γάρ ὅτι γίγνομαι διά ὁ πολύς εἰμί ὁ τοιοῦτος ἔκκρισις , ὥστε ξηρός ἀναγκαῖος εἰμί ὁ ἀήρ , καί διακρίνω καί διαλύω ὁ διατμίζω ὑγρός ὑπό ὁ πλῆθος ὁ θερμός ἀναθυμίασις , ὥστε μή συνίστημι ῥᾴδιος εἰς ὕδωρ . σαφής δέ λέγω καί περί οὗτος ὁ πάθος , ὅταν καί περί πνεῦμα λέγω εἰμί καιρός . ὅταν μέν οὖν πυκνός καί πολύς φαίνω , καθά λέγω , ξηρός καί πνευματώδης γίγνομαι ὁ ἐνιαυτός ἐπίδηλος · ὅταν δέ σπάνιος καί ἀμαυρός ὁ μέγεθος , ὅμοιος μέν οὐ γίγνομαι ὁ τοιοῦτος , οὐ μήν ἀλλά ὡς ἐπί ὁ πολύς γίγνομαι τις ὑπερβολή πνεῦμα ἤ κατά χρόνος ἤ κατά μέγεθος , ἐπεί καί ὅτε ὁ ἐν Αἴξ ποταμός πίπτω λίθος ἐκ ὁ ἀήρ , ὑπό πνεῦμα ἀείρω ἐκπίπτω μετά ἡμέρα · τυγχάνω δέ καί τότε κομήτης ἀστήρ γίγνομαι ἀπό ἑσπέρα . καί περί ὁ μέγας ἀστήρ ὁ κομήτης ξηρός εἰμί ὁ χειμών καί βόρειος , καί ὁ κῦμα διά ἐναντίωσις γίγνομαι πνεῦμα · ἐν μέν γάρ ὁ κόλπος βορέας κατέχω , ἔξω δέ νότος πνέω μέγας . ἔτι δέ ἐπί ἄρχω γίγνομαι Νικόμαχος Ἀθήνησι ὀλίγος ἡμέρα κομήτης περί ὁ ἰσημερινός κύκλος , οὐ ἀπό ἑσπέρα ποιέω ὁ ἀνατολή , ἐπί ὅς ὁ περί Κόρινθος πνεῦμα γίγνομαι συμπίπτω . ὁ δέ μή γίγνομαι πολύς μηδέ πολλάκις κομήτης , καί μάλα ἐκτός ὁ τροπικός ἤ ἐντός , αἴτιος ὁ τε ὁ ἥλιος καί ὁ ὁ ἀστήρ κίνησις , οὐ μόνος ἐκκρίνω ὁ θερμός , ἀλλά καί διακρίνω ὁ συνίστημι . μάλα δέ αἴτιος ὅτι ὁ πολύς εἰς ὁ ὁ γάλα ἀθροίζω χώρα .