aristoteles-et-corpus-aristotelicum.meteorologica 1.6
Περὶ δὲ τῶν κομητῶν καὶ τοῦ καλουμένου γάλακτος λέγωμεν , διαπορήσαντες πρὸς τὰ παρὰ τῶν ἄλλων εἰρημένα πρῶτον . Ἀναξαγόρας μὲν οὖν καὶ Δημόκριτός φασιν εἶναι τοὺς κομήτας σύμφασιν τῶν πλανήτων ἀστέρων , ὅταν διὰ τὸ πλησίον ἐλθεῖν δόξωσι θιγγάνειν ἀλλήλων . Τῶν δ’ Ἰταλικῶν τινὲς καὶ καλουμένων Πυθαγορείων ἕνα λέγουσιν αὐτὸν εἶναι τῶν πλανήτων ἀστέρων , ἀλλὰ διὰ πολλοῦ τε χρόνου τὴν φαντασίαν αὐτοῦ εἶναι καὶ τὴν ὑπερβολὴν ἐπὶ μικρόν , ὅπερ συμβαίνει καὶ περὶ τὸν τοῦ Ἑρμοῦ ἀστέρα · διὰ γὰρ τὸ μικρὸν ἐπαναβαίνειν πολλὰς ἐκλείπει φάσεις , ὥστε διὰ χρόνου φαίνεται πολλοῦ . Παραπλησίως δὲ τούτοις καὶ οἱ περὶ Ἱπποκράτην τὸν Χῖον καὶ τὸν μαθητὴν αὐτοῦ Αἰσχύλον ἀπεφήναντο . Πλὴν τήν γε κόμην οὐκ ἐξ αὑτοῦ φασὶν ἔχειν , ἀλλὰ πλανώμενον διὰ τὸν τόπον ἐνίοτε λαμβάνειν ἀνακλωμένης τῆς ἡμετέρας ὄψεως ἀπὸ τῆς ἑλκομένης ὑγρότητος ὑπ’ αὐτοῦ πρὸς τὸν ἥλιον . Διὰ δὲ τὸ ὑπολείπεσθαι βραδύτατα τῷ χρόνῳ διὰ πλείστου χρόνου φαίνεσθαι τῶν ἄλλων ἄστρων , ὡς ὅταν ἐκ ταὐτοῦ φανῇ ὑπολελειμμένον ὅλον τὸν ἑαυτοῦ κύκλον · ὑπολείπεσθαι δ’ αὐτὸν καὶ πρὸς ἄρκτον καὶ πρὸς νότον . Ἐν μὲν οὖν τῷ μεταξὺ τόπῳ τῶν τροπικῶν οὐχ ἕλκειν τὸ ὕδωρ πρὸς ἑαυτὸν διὰ τὸ κεκαῦσθαι ὑπὸ τῆς τοῦ ἡλίου φορᾶς · πρὸς δὲ νότον ὅταν φέρηται , δαψίλειαν μὲν ἔχειν τῆς τοιαύτης νοτίδος , ἀλλὰ διὰ τὸ μικρὸν εἶναι τὸ ὑπὲρ τῆς γῆς τμῆμα τοῦ κύκλου , τὸ δὲ κάτω πολλαπλάσιον , οὐ δύνασθαι τὴν ὄψιν τῶν ἀνθρώπων φέρεσθαι κλωμένην πρὸς τὸν ἥλιον οὔτε τῷ τροπικῷ πλησιάζοντος οὔτ’ ἐπὶ θεριναῖς τροπαῖς ὄντος τοῦ ἡλίου . Διόπερ ἐν τούτοις μὲν τοῖς τόποις οὐδὲ γίγνεσθαι κομήτην αὐτόν · ὅταν δὲ πρὸς βορέαν ὑπολειφθεὶς τύχῃ , λαμβάνειν κόμην διὰ τὸ μεγάλην εἶναι τὴν περιφέρειαν τὴν ἄνωθεν τοῦ ὁρίζοντος , τὸ δὲ κάτω μέρος τοῦ κύκλου μικρόν · ῥᾳδίως γαρ τὴν ὄψιν τῶν ἀνθρώπων ἀφικνεῖσθαι τότε πρὸς τὸν ἥλιον . Πᾶσι δὲ τούτοις τὰ μὲν κοινῇ συμπίπτει λέγειν ἀδύνατα , τὰ δὲ καὶ χωρίς . Πρῶτον μὲν οὖν τοῖς λέγουσιν ὅτι τῶν πλανωμένων ἐστὶν εἷς ἀστέρων ὁ κομήτης · οἱ γὰρ πλανώμενοι πάντες ἐν τῷ κύκλῳ ὑπολείπονται τῷ τῶν ζῳδίων , κομῆται δὲ πολλοὶ ὠμμένοι εἰσὶν ἔξω τοῦ κύκλου . Εἶτα καὶ πλείους ἑνὸς ἅμα γεγένηνται πολλάκις . Πρὸς δὲ τούτοις , εἰ διὰ τὴν ἀνάκλασιν τὴν κόμην ἴσχουσι , καθάπερ φησὶν Αἰσχύλος καὶ Ἱπποκράτης , ἔδει ποτὲ φαίνεσθαι καὶ ἄνευ κόμης τὸν ἀστέρα τοῦτον , ἐπειδήπερ ὑπολείπεται μὲν καὶ εἰς ἄλλους τόπους , τὴν δὲ κόμην ἴσχει οὐ πανταχοῦ . Νῦν δ’ οὐθεὶς ὦπται παρὰ τοὺς πέντε ἀστέρας . Οὗτοι δὲ πολλάκις ἅμα πάντες μετέωροι φαίνονται ὑπὲρ τοῦ ὁρίζοντος . Καὶ φανερῶν δ’ αὐτῶν ὄντων ἁπάντων καὶ μὴ φαινομένων ἁπάντων , ἀλλ’ ἐνίων ὄντων πρὸς τῷ ἡλίῳ , οὐθὲν ἧττον κομῆται φαίνονται γιγνόμενοι πολλάκις . Ἀλλὰ μὴν οὐδὲ τοῦτο ἀληθές , ὅτι ἐν τῷ πρὸς ἄρκτον τόπῳ γίνεται κομήτης μόνον , ἅμα καὶ τοῦ ἡλίου ὄντος περὶ θερινὰς τροπάς · ὅ τε γὰρ μέγας κομήτης ὁ γενόμενος περὶ τὸν ἐν Ἀχαΐᾳ σεισμὸν καὶ τὴν τοῦ κύματος ἔφοδον ἀπὸ δυσμῶν τῶν ἰσημερινῶν ἀνέσχε , καὶ πρὸς νότον ἤδη πολλοὶ γεγόνασιν . Ἐπὶ δ’ ἄρχοντος Ἀθήνῃσιν Εὐκλέους τοῦ Μόλωνος ἐγένετο κομήτης ἀστὴρ πρὸς ἄρκτον μηνὸς γαμηλιῶνος περὶ τροπὰς ὄντος τοῦ ἡλίου χειμερινάς · καίτοι τοσοῦτον ἀνακλασθῆναι καὶ αὐτοὶ τῶν ἀδυνάτων εἶναί φασιν . Κοινὸν δὲ καὶ τούτοις καὶ τοῖς τὴν σύναψιν λέγουσι πρῶτον μὲν ὅτι καὶ τῶν ἀπλανῶν λαμβάνουσι κόμην τινές . Καὶ τοῦτ’ οὐ μόνον Αἰγυπτίοις πιστεῦσαι δεῖ , καίτοι κἀκεῖνοί φασιν , ἀλλὰ καὶ ἡμεῖς ἐφεωράκαμεν · τῶν γὰρ ἐν τῷ ἰσχίῳ τοῦ κυνὸς ἀστήρ τις ἔσχε κόμην , ἀμαυρὰν μέντοι · ἀτενίζουσι μὲν γὰρ εἰς αὐτὸν ἀμυδρὸν ἐγίγνετο τὸ φέγγος , παραβλέπουσι δ’ ἠρέμα τὴν ὄψιν πλεῖον . Πρὸς δὲ τούτοις ἅπαντες οἱ καθ’ ἡμᾶς ὠμμένοι ἄνευ δύσεως ἠφανίσθησαν ἐν τῷ ὑπὲρ τοῦ ὁρίζοντος τόπῳ ἀπομαρανθέντες κατὰ μικρὸν οὕτως , ὥστε μήτε ἑνὸς ἀστέρος ὑπολειφθῆναι σῶμα μήτε πλειόνων , ἐπεὶ καὶ ὁ μέγας ἀστὴρ περὶ οὗ πρότερον ἐμνήσθημεν , ἐφάνη μὲν χειμῶνος ἐν πάγοις καὶ αἰθρίαις ἀφ’ ἑσπέρας , ἐπὶ Ἀστείου ἄρχοντος , καὶ τῇ μὲν πρώτῃ οὐκ ὤφθη ὡς προδεδυκὼς τοῦ ἡλίου , τῇ δ’ ὑστεραίᾳ ὤφθη · ὅσον ἐνδέχεται γὰρ ἐλάχιστον ὑπελείφθη καὶ εὐθὺς ἔδυ · τὸ δὲ φέγγος ἀπέτεινε μέχρι τοῦ τρίτου μέρους τοῦ οὐρανοῦ οἷον ἅλμα , διὸ καὶ ἐκλήθη ὁδός . Ἐπανῆλθε δὲ μέχρι τῆς ζώνης τοῦ Ὠρίωνος , καὶ ἐνταῦθα διελύθη . Καίτοι Δημόκριτός γε προσπεφιλονείκηκε τῇ δόξῃ τῇ αὑτοῦ · φησὶ γὰρ ὦφθαι διαλυομένων τῶν κομητῶν ἀστέρας τινάς . Τοῦτο δ’ οὐχ ὁτὲ μὲν ἔδει γίγνεσθαι ὁτὲ δ’ οὔ , ἀλλ’ ἀεί . Πρὸς δὲ τούτοις καὶ οἱ Αἰγύπτιοί φασι καὶ τῶν πλανήτων καὶ πρὸς αὑτοὺς καὶ πρὸς τοὺς ἀπλανεῖς γίνεσθαι συνόδους , καὶ αὐτοὶ ἑωράκαμεν τὸν ἀστέρα τὸν τοῦ Διὸς τῶν ἐν τοῖς διδύμοις συνελθόντα τινὶ δὶς ἤδη καὶ ἀφανίσαντα , ἀλλ’ οὐ κομήτην γενόμενον . Ἔτι δὲ καὶ ἐκ τοῦ λόγου φανερόν · οἱ γὰρ ἀστέρες κἂν εἰ μείζους κἂν ἐλάττους φαίνωνται , ἀλλ’ ὅμως ἀδιαίρετοί γε καθ’ ἑαυτοὺς εἶναι δοκοῦσιν . Ὥσπερ οὖν καὶ εἰ ἦσαν ἀδιαίρετοι , ἁψάμενοι οὐθὲν ἂν ἐποίησαν μέγεθος μεῖζον , οὕτω καὶ ἐπειδὴ οὐκ εἰσὶ μὲν φαίνονται δὲ ἀδιαίρετοι , καὶ συνελθόντες οὐθὲν φανοῦνται μείζους τὸ μέγεθος ὄντες . Ὅτι μὲν οὖν αἱ λεγόμεναι περὶ αὐτῶν αἰτίαι ψευδεῖς οὖσαι τυγχάνουσιν , εἰ μὴ διὰ πλειόνων , ἀλλὰ καὶ διὰ τούτων ἱκανῶς δῆλόν ἐστιν .
Lemmas: περί δέ ὁ κομήτης καί ὁ καλέω γάλα λέγω , διαπορέω πρός ὁ παρά ὁ ἄλλος λέγω πρῶτος . Ἀναξαγόρας μέν οὖν καί Δημόκριτος φημί εἰμί ὁ κομήτης σύμφασις ὁ πλάνης ἀστήρ , ὅταν διά ὁ πλησίον ἔρχομαι δοκέω θιγγάνω ἀλλήλων . ὁ δέ Ἰταλικός τις καί καλέω Πυθαγόρειος εἷς λέγω αὐτός εἰμί ὁ πλάνης ἀστήρ , ἀλλά διά πολύς τε χρόνος ὁ φαντασία αὐτός εἰμί καί ὁ ὑπερβολή ἐπί μικρός , ὅς συμβαίνω καί περί ὁ ὁ Ἑρμῆς ἀστήρ · διά γάρ ὁ μικρός ἐπαναβαίνω πολύς ἐκλείπω φάσις , ὥστε διά χρόνος φαίνω πολύς . παραπλήσιος δέ οὗτος καί ὁ περί Ἱπποκράτης ὁ Χῖος καί ὁ μαθητής αὐτός Αἰσχύλος ἀποφαίνω . πλήν ὁ γε κόμη οὐ ἐκ ἑαυτοῦ φημί ἔχω , ἀλλά πλανάω διά ὁ τόπος ἐνίοτε λαμβάνω ἀνακλάω ὁ ἡμέτερος ὄψις ἀπό ὁ ἕλκω ὑγρότης ὑπό αὐτός πρός ὁ ἥλιος . διά δέ ὁ ὑπολείπω βραδύς ὁ χρόνος διά πολύς χρόνος φαίνω ὁ ἄλλος ἄστρον , ὡς ὅταν ἐκ αὐτός φαίνω ὑπολείπω ὅλος ὁ ἑαυτοῦ κύκλος · ὑπολείπω δέ αὐτός καί πρός ἄρκτος καί πρός νότος . ἐν μέν οὖν ὁ μεταξύ τόπος ὁ τροπικός οὐ ἕλκω ὁ ὕδωρ πρός ἑαυτοῦ διά ὁ καίω ὑπό ὁ ὁ ἥλιος φορά · πρός δέ νότος ὅταν φέρω , δαψίλεια μέν ἔχω ὁ τοιοῦτος νοτίς , ἀλλά διά ὁ μικρός εἰμί ὁ ὑπέρ ὁ γῆ τμῆμα ὁ κύκλος , ὁ δέ κάτω πολλαπλάσιος , οὐ δύναμαι ὁ ὄψις ὁ ἄνθρωπος φέρω κλάω πρός ὁ ἥλιος οὔτε ὁ τροπικός πλησιάζω οὔτε ἐπί θερινός τροπή εἰμί ὁ ἥλιος . διόπερ ἐν οὗτος μέν ὁ τόπος οὐδέ γίγνομαι κομήτης αὐτός · ὅταν δέ πρός βορέας ὑπολείπω τυγχάνω , λαμβάνω κόμη διά ὁ μέγας εἰμί ὁ περιφέρεια ὁ ἄνωθεν ὁ ὁρίζων , ὁ δέ κάτω μέρος ὁ κύκλος μικρός · ῥᾴδιος γαρ ὁ ὄψις ὁ ἄνθρωπος ἀφικνέομαι τότε πρός ὁ ἥλιος . πᾶς δέ οὗτος ὁ μέν κοινῇ συμπίπτω λέγω ἀδύνατος , ὁ δέ καί χωρίς . πρῶτος μέν οὖν ὁ λέγω ὅτι ὁ πλανάω εἰμί εἷς ἀστήρ ὁ κομήτης · ὁ γάρ πλανάω πᾶς ἐν ὁ κύκλος ὑπολείπω ὁ ὁ ζῴδιον , κομήτης δέ πολύς ὁράω εἰμί ἔξω ὁ κύκλος . εἶτα καί πολύς εἷς ἅμα γίγνομαι πολλάκις . πρός δέ οὗτος , εἰ διά ὁ ἀνάκλασις ὁ κόμη ἴσχω , καθά φημί Αἰσχύλος καί Ἱπποκράτης , δέω ποτέ φαίνω καί ἄνευ κόμη ὁ ἀστήρ οὗτος , ἐπειδή ὑπολείπω μέν καί εἰς ἄλλος τόπος , ὁ δέ κόμη ἴσχω οὐ πανταχοῦ . νῦν δέ οὐδείς ὁράω παρά ὁ πέντε ἀστήρ . οὗτος δέ πολλάκις ἅμα πᾶς μετέωρος φαίνω ὑπέρ ὁ ὁρίζων . καί φανερός δέ αὐτός εἰμί ἅπας καί μή φαίνω ἅπας , ἀλλά ἔνιοι εἰμί πρός ὁ ἥλιος , οὐδείς ἥσσων κομήτης φαίνω γίγνομαι πολλάκις . ἀλλά μήν οὐδέ οὗτος ἀληθής , ὅτι ἐν ὁ πρός ἄρκτος τόπος γίγνομαι κομήτης μόνος , ἅμα καί ὁ ἥλιος εἰμί περί θερινός τροπή · ὁ τε γάρ μέγας κομήτης ὁ γίγνομαι περί ὁ ἐν Ἀχαία σεισμός καί ὁ ὁ κῦμα ἔφοδος ἀπό δυσμή ὁ ἰσημερινός ἀνέχω , καί πρός νότος ἤδη πολύς γίγνομαι . ἐπί δέ ἄρχω Ἀθῆναι Εὐκλῆς ὁ Μόλων γίγνομαι κομήτης ἀστήρ πρός ἄρκτος μείς γαμηλιών περί τροπή εἰμί ὁ ἥλιος χειμερινός · καίτοι τοσοῦτος ἀνακλάζω καί αὐτός ὁ ἀδύνατος εἰμί φημί . κοινός δέ καί οὗτος καί ὁ ὁ σύναψις λέγω πρῶτος μέν ὅτι καί ὁ ἀπλανής λαμβάνω κόμη τις . καί οὗτος οὐ μόνος Αἰγύπτιος πιστεύω δέω , καίτοι ἐκεῖνος φημί , ἀλλά καί ἐγώ ἐποράω · ὁ γάρ ἐν ὁ ἴσχιον ὁ κύων ἀστήρ τις ἔχω κόμη , ἀμαυρός μέντοι · ἀτενίζω μέν γάρ εἰς αὐτός ἀμυδρός γίγνομαι ὁ φέγγος , παραβλέπω δέ ἠρέμα ὁ ὄψις πολύς . πρός δέ οὗτος ἅπας ὁ κατά ἐγώ ὁράω ἄνευ δύσις ἀφανίζω ἐν ὁ ὑπέρ ὁ ὁρίζων τόπος ἀπομαραίνομαι κατά μικρός οὕτως , ὥστε μήτε εἷς ἀστήρ ὑπολείπω σῶμα μήτε πολύς , ἐπεί καί ὁ μέγας ἀστήρ περί ὅς πρότερος μιμνῄσκω , φαίνω μέν χειμών ἐν πάγος καί αἰθρία ἀπό ἑσπέρα , ἐπί Ἄστειος ἄρχων , καί ὁ μέν πρῶτος οὐ ὁράω ὡς προδύω ὁ ἥλιος , ὁ δέ ὑστεραῖος ὁράω · ὅσος ἐνδέχομαι γάρ ἐλαχύς ὑπολείπω καί εὐθύς δύω · ὁ δέ φέγγος ἀποτείνω μέχρι ὁ τρίτος μέρος ὁ οὐρανός οἷος ἅλμα , διό καί καλέω ὁδός . ἐπανέρχομαι δέ μέχρι ὁ ζώνη ὁ Ὠρίων , καί ἐνταῦθα διαλύω . καίτοι Δημόκριτος γε προσφιλονεικέω ὁ δόξα ὁ ἑαυτοῦ · φημί γάρ ὁράω διαλύω ὁ κομήτης ἀστήρ τις . οὗτος δέ οὐ ὅτε μέν δέω γίγνομαι ὅτε δέ οὐ , ἀλλά ἀεί . πρός δέ οὗτος καί ὁ Αἰγύπτιος φημί καί ὁ πλάνης καί πρός ἑαυτοῦ καί πρός ὁ ἀπλανής γίγνομαι σύνοδος , καί αὐτός ὁράω ὁ ἀστήρ ὁ ὁ Ζεύς ὁ ἐν ὁ δίδυμος συνέρχομαι τις δίς ἤδη καί ἀφανίζω , ἀλλά οὐ κομήτης γίγνομαι . ἔτι δέ καί ἐκ ὁ λόγος φανερός · ὁ γάρ ἀστήρ ἄν εἰ μέγας ἄν ἐλαχύς φαίνω , ἀλλά ὅμως ἀδιαίρετος γε κατά ἑαυτοῦ εἰμί δοκέω . ὥσπερ οὖν καί εἰ εἰμί ἀδιαίρετος , ἅπτω οὐδείς ἄν ποιέω μέγεθος μέγας , οὕτως καί ἐπειδή οὐ εἰμί μέν φαίνω δέ ἀδιαίρετος , καί συνέρχομαι οὐδείς φαίνω μέγας ὁ μέγεθος εἰμί . ὅτι μέν οὖν ὁ λέγω περί αὐτός αἰτία ψευδής εἰμί τυγχάνω , εἰ μή διά πολύς , ἀλλά καί διά οὗτος ἱκανός δῆλος εἰμί .