aristoteles-et-corpus-aristotelicum.meteorologica 2.9
Περὶ δὲ ἀστραπῆς καὶ βροντῆς , ἔτι δὲ περὶ τυφῶνος καὶ πρηστῆρος καὶ κεραυνῶν λέγωμεν · καὶ γὰρ τούτων τὴν αὐτὴν ἀρχὴν ὑπολαμβάνειν δεῖ πάντων . Τῆς γὰρ ἀναθυμιάσεως , ὥσπερ εἴπομεν , οὔσης διττῆς , τῆς μὲν ὑγρᾶς τῆς δὲ ξηρᾶς , καὶ τῆς συγκρίσεως ἐχούσης ἄμφω ταῦτα δυνάμει καὶ συνισταμένης εἰς νέφος , ὥσπερ εἴρηται πρότερον , ἔτι δὲ πυκνοτέρας τῆς συστάσεως τῶν νεφῶν γιγνομένης πρὸς τὸ ἔσχατον πέρας · ᾗ γὰρ ἐκλείπει τὸ θερμὸν διακρινόμενον εἰς τὸν ἄνω τόπον , ταύτῃ πυκνοτέραν καὶ ψυχροτέραν ἀναγκαῖον εἶναι τὴν σύστασιν . Διὸ καὶ οἱ κεραυνοὶ καὶ οἱ ἐκνεφίαι καὶ πάντα τὰ τοιαῦτα φέρεται κάτω , καί τοι πεφυκότος ἄνω τοῦ θερμοῦ φέρεσθαι παντός · ἀλλ’ εἰς τοὐναντίον τῆς πυκνότητος ἀναγκαῖον γίγνεσθαι τὴν ἔκθλιψιν , οἷον οἱ πυρῆνες οἱ ἐκ τῶν δακτύλων πηδῶντες · καὶ γὰρ ταῦτα βάρος ἔχοντα φέρεται πολλάκις ἄνω . Ἡ μὲν οὖν ἐκκρινομένη θερμότης εἰς τὸν ἄνω διασπείρεται τόπον . Ὅση δ’ ἐμπεριλαμβάνεται τῆς ξηρᾶς ἀναθυμιάσεως ἐν τῇ μεταβολῇ ψυχομένου τοῦ ἀέρος , αὕτη συνιόντων τῶν νεφῶν ἐκκρίνεται , βίᾳ δὲ φερομένη καὶ προσπίπτουσα τοῖς περιεχομένοις νέφεσι ποιεῖ πληγήν , ἧς ὁ ψόφος καλεῖται βροντή . Γίνεται δ’ ἡ πληγὴ τὸν αὐτὸν τρόπον , ὡς παρεικάσαι μείζονι μικρὸν πάθος , τῷ ἐν τῇ φλογὶ γινομένῳ ψόφῳ , ὃν καλοῦσιν οἱ μὲν τὸν Ἥφαιστον γελᾶν , οἱ δὲ τὴν Ἑστίαν , οἱ δ’ ἀπειλὴν τούτων . Γίγνεται δ’ ὅταν ἡ ἀναθυμίασις εἰς τὴν φλόγα συνεστραμμένη φέρηται , ῥηγνυμένων καὶ ξηραινομένων τῶν ξύλων · οὕτω γὰρ καὶ ἐν τοῖς νέφεσι γιγνομένη ἡ τοῦ πνεύματος ἔκκρισις πρὸς τὴν πυκνότητα τῶν νεφῶν εἰσπίπτουσα ποιεῖ τὴν βροντήν . Παντοδαποὶ δ’ οἱ ψόφοι διὰ τὴν ἀνωμαλίαν τε γίνονται τῶν νεφῶν καὶ διὰ τὰς μεταξὺ κοίλιας , ᾗ τὸ συνεχὲς ἐκλείπει τῆς πυκνότητος . Ἡ μὲν οὖν βροντὴ τοῦτ’ ἔστι καὶ γίνεται διὰ ταύτην τὴν αἰτίαν · τὸ δὲ πνεῦμα τὸ ἐκθλιβόμενον τὰ πολλὰ μὲν ἐκπυροῦται λεπτῇ καὶ ἀσθενεῖ πυρώσει , καὶ τοῦτ’ ἔστιν ἣν καλοῦμεν ἀστραπήν , ᾗ ἂν ὥσπερ ἐκπῖπτον τὸ πνεῦμα χρωματισθὲν ὀφθῇ . Γίνεται δὲ μετὰ τὴν πληγὴν καὶ ὕστερον τῆς βροντῆς · ἀλλὰ φαίνεται πρότερον διὰ τὸ τὴν ὄψιν προτερεῖν τῆς ἀκοῆς . Δηλοῖ δ’ ἐπὶ τῆς εἰρεσίας τῶν τριήρων · ἤδη γὰρ ἀναφερόντων πάλιν τὰς κώπας ὁ πρῶτος ἀφικνεῖται ψόφος τῆς κωπηλασίας . Καίτοι τινὲς λέγουσιν ὡς ἐν τοῖς νέφεσιν ἐγγίνεται πῦρ · τοῦτο δ’ Ἐμπεδοκλῆς μέν φησιν εἶναι τὸ ἐμπεριλαμβανόμενον τῶν τοῦ ἡλίου ἀκτίνων , Ἀναξαγόρας δὲ τοῦ ἄνωθεν αἰθέρος , ὃ δὴ ἐκεῖνος καλεῖ πῦρ κατενεχθὲν ἄνωθεν κάτω . Τὴν μὲν οὖν διάλαμψιν ἀστραπὴν εἶναι τούτου τοῦ πυρός , τὸν δὲ ψόφον ἐναποσβεννυμένου καὶ τὴν σίξιν βροντήν , ὡς καθάπερ φαίνεται καὶ γιγνόμενον , οὕτω καὶ πρότερον τὴν ἀστραπὴν οὖσαν τῆς βροντῆς . Ἄλογος δὲ καὶ ἡ τοῦ πυρὸς ἐμπερίληψις , ἀμφοτέρως μέν , μᾶλλον δ’ ἡ κατάσπασις τοῦ ἄνωθεν αἰθέρος . Τοῦ τε γὰρ κάτω φέρεσθαι τὸ πεφυκὸς ἄνω δεῖ λέγεσθαι τὴν αἰτίαν , καὶ διὰ τί ποτε τοῦτο γίγνεται κατὰ τὸν οὐρανὸν ὅταν ἐπινέφελον ᾖ μόνον , ἀλλ’ οὐ συνεχῶς οὕτως · αἰθρίας δ’ οὔσης οὐ γίγνεται . Τοῦτο γὰρ παντάπασιν ἔοικεν εἰρῆσθαι προχείρως . Ὁμοίως δὲ καὶ τὸ τὴν ἀπὸ τῶν ἀκτίνων θερμότητα φάναι τὴν ἀπολαμβανομένην ἐν τοῖς νέφεσιν εἶναι τούτων αἰτίαν οὐ πιθανόν · καὶ γὰρ οὗτος ὁ λόγος ἀπραγμόνως εἴρηται λίαν · ἀποκεκριμένον τε γὰρ ἀναγκαῖον εἶναι τὸ αἴτιον ἀεὶ καὶ ὡρισμένον , τῆς τε βροντῆς καὶ τῆς ἀστραπῆς καὶ τῶν ἄλλων τῶν τοιούτων , καὶ οὕτω γίνεσθαι . Τοῦτο δὲ διαφέρει πλεῖστον · ὅμοιον γὰρ κἂν εἴ τις οἴοιτο τὸ ὕδωρ καὶ τὴν χιόνα καὶ τὴν χάλαζαν ἐνυπάρχοντα πρότερον ὕστερον ἐκκρίνεσθαι καὶ μὴ γίνεσθαι , οἷον ὑπὸ χεῖρα ποιούσης ἀεὶ τῆς συγκρίσεως ἕκαστον αὐτῶν . Ὡσαύτως γὰρ ἐκεῖνά τε συγκρίσεις καὶ ταῦτα διακρίσεις ὑποληπτέον εἶναι , ὥστ’ εἰ θάτερα τούτων μὴ γίγνεται ἀλλ’ ἔστι , περὶ ἀμφοτέρων ὁ αὐτὸς ἁρμόσει λόγος . Τήν τε ἐναπόληψιν τί ἂν ἀλλοιότερον λέγοι τις ἢ καθάπερ ἐν τοῖς πυκνοτέροις ; Καὶ γὰρ τὸ ὕδωρ ὑπὸ τοῦ ἡλίου καὶ τοῦ πυρὸς γίνεται θερμόν · ἀλλ’ ὅμως ὅταν πάλιν συνίῃ καὶ ψύχηται τὸ ὕδωρ πηγνύμενον , οὐδεμίαν συμβαίνει γίνεσθαι τοιαύτην ἔκπτωσιν οἵαν ἐκεῖνοι λέγουσιν . Καίτοι γ’ ἐχρῆν κατὰ λόγον τοῦ μεγέθους τὴν ζέσιν ποιεῖν τὸ ἐγγινόμενον πνεῦμα ὑπὸ τοῦ πυρός , ἣν οὔτε δυνατὸν ἐνυπάρχειν πρότερον , οὔτ’ ἐκεῖνοι τὸν ψόφον ζέσιν ποιοῦσιν ἀλλὰ σίξιν · ἔστι δὲ καὶ ἡ σίξις μικρὰ ζέσις · ᾗ γὰρ τὸ προσπῖπτον κρατεῖ σβεννύμενον , ταύτῃ ζέον ποιεῖ τὸν ψόφον . Εἰσὶ δέ τινες οἳ τὴν ἀστραπήν , ὥσπερ καὶ Κλείδημος , οὐκ εἶναί φασιν ἀλλὰ φαίνεσθαι , παρεικάζοντες ὡς τὸ πάθος ὅμοιον ὂν καὶ ὅταν τὴν θάλαττάν τις ῥάβδῳ τύπτῃ · φαίνεται γὰρ τὸ ὕδωρ ἀποστίλβον τῆς νυκτός · οὕτως ἐν τῇ νεφέλῃ ῥαπιζομένου τοῦ ὑγροῦ τὴν φαντασίαν τῆς λαμπρότητος εἶναι τὴν ἀστραπήν . Οὗτοι μὲν οὖν οὔπω συνήθεις ἦσαν ταῖς περὶ τῆς ἀνακλάσεως δόξαις , ὅπερ αἴτιον δοκεῖ τοῦ τοιούτου πάθους εἶναι · φαίνεται γὰρ τὸ ὕδωρ στίλβειν τυπτόμενον ἀνακλωμένης ὑπ’ αὐτοῦ τῆς ὄψεως πρός τι τῶν λαμπρῶν . Διὸ καὶ γίνεται τοῦτο μᾶλλον νύκτωρ · τῆς γὰρ ἡμέρας οὐ φαίνεται διὰ τὸ πλέον ὂν τὸ φέγγος τὸ τῆς ἡμέρας ἀφανίζειν . Τὰ μὲν οὖν λεγόμενα περὶ βροντῆς καὶ ἀστραπῆς παρὰ τῶν ἄλλων ταῦτ’ ἐστί , τῶν μὲν ὅτι ἀνάκλασις ἡ ἀστραπή , τῶν δ’ ὅτι πυρὸς μὲν ἡ ἀστραπὴ διάλαμψις , ἡ δὲ βροντὴ σβέσις , οὐκ ἐγγινομένου παρ’ ἕκαστον πάθος τοῦ πυρὸς ἀλλ’ ἐνυπάρχοντος . Ἡμεῖς δέ φαμεν τὴν αὐτὴν εἶναι φύσιν ἐπὶ μὲν τῆς γῆς ἄνεμον , ἐν δὲ τῇ γῇ σεισμόν , ἐν δὲ τοῖς νέφεσι βροντήν · πάντα γὰρ εἶναι ταῦτα τὴν οὐσίαν ταὐτόν , ἀναθυμίασιν ξηράν , ἣ ῥέουσα μέν πως ἄνεμός ἐστιν , ὡδὶ δὲ ποιεῖ τοὺς σεισμούς , ἐν δὲ τοῖς νέφεσι μεταβάλλουσα ἐκκρινομένη , συνιόντων καὶ συγκρινομένων αὐτῶν εἰς ὕδωρ , βροντάς τε καὶ ἀστραπὰς καὶ πρὸς τούτοις τἆλλα τὰ τῆς αὐτῆς φύσεως τούτοις ὄντα . Καὶ περὶ μὲν βροντῆς εἴρηται καὶ ἀστραπῆς .
Lemmas: περί δέ ἀστραπή καί βροντή , ἔτι δέ περί τυφῶν καί πρηστήρ καί κεραυνός λέγω · καί γάρ οὗτος ὁ αὐτός ἀρχή ὑπολαμβάνω δέω πᾶς . ὁ γάρ ἀναθυμίασις , ὥσπερ λέγω , εἰμί δισσός , ὁ μέν ὑγρός ὁ δέ ξηρός , καί ὁ σύγκρισις ἔχω ἄμφω οὗτος δύναμις καί συνίστημι εἰς νέφος , ὥσπερ λέγω πρότερος , ἔτι δέ πυκνός ὁ σύστασις ὁ νέφος γίγνομαι πρός ὁ ἔσχατος πέρας · ᾗ γάρ ἐκλείπω ὁ θερμός διακρίνω εἰς ὁ ἄνω τόπος , ταύτῃ πυκνός καί ψυχρός ἀναγκαῖος εἰμί ὁ σύστασις . διό καί ὁ κεραυνός καί ὁ ἐκνεφίας καί πᾶς ὁ τοιοῦτος φέρω κάτω , καί τοι φύω ἄνω ὁ θερμός φέρω πᾶς · ἀλλά εἰς ἐναντίος ὁ πυκνότης ἀναγκαῖος γίγνομαι ὁ ἔκθλιψις , οἷος ὁ πυρήν ὁ ἐκ ὁ δάκτυλος πηδάω · καί γάρ οὗτος βάρος ἔχω φέρω πολλάκις ἄνω . ὁ μέν οὖν ἐκκρίνω θερμότης εἰς ὁ ἄνω διασπείρω τόπος . ὅσος δέ ἐμπεριλαμβάνω ὁ ξηρός ἀναθυμίασις ἐν ὁ μεταβολή ψύχω ὁ ἀήρ , οὗτος συνέρχομαι ὁ νέφος ἐκκρίνω , βία δέ φέρω καί προσπίπτω ὁ περιέχω νέφος ποιέω πληγή , ὅς ὁ ψόφος καλέω βροντή . γίγνομαι δέ ὁ πληγή ὁ αὐτός τρόπος , ὡς παρεικάζω μέγας μικρός πάθος , ὁ ἐν ὁ φλόξ γίγνομαι ψόφος , ὅς καλέω ὁ μέν ὁ Ἥφαιστος γελάω , ὁ δέ ὁ Ἑστία , ὁ δέ ἀπειλή οὗτος . γίγνομαι δέ ὅταν ὁ ἀναθυμίασις εἰς ὁ φλόξ συστρέφω φέρω , ῥήγνυμι καί ξηραίνω ὁ ξύλον · οὕτως γάρ καί ἐν ὁ νέφος γίγνομαι ὁ ὁ πνεῦμα ἔκκρισις πρός ὁ πυκνότης ὁ νέφος εἰσπίπτω ποιέω ὁ βροντή . παντοδαπός δέ ὁ ψόφος διά ὁ ἀνωμαλία τε γίγνομαι ὁ νέφος καί διά ὁ μεταξύ κοιλία , ὅς ὁ συνεχής ἐκλείπω ὁ πυκνότης . ὁ μέν οὖν βροντή οὗτος εἰμί καί γίγνομαι διά οὗτος ὁ αἰτία · ὁ δέ πνεῦμα ὁ ἐκθλίβω ὁ πολύς μέν ἐκπυρόω λεπτός καί ἀσθενής πύρωσις , καί οὗτος εἰμί ὅς καλέω ἀστραπή , ὅς ἄν ὥσπερ ἐκπίπτω ὁ πνεῦμα χρωματίζω ὁράω . γίγνομαι δέ μετά ὁ πληγή καί ὕστερον ὁ βροντή · ἀλλά φαίνω πρότερος διά ὁ ὁ ὄψις προτερέω ὁ ἀκοή . δηλόω δέ ἐπί ὁ εἰρεσία ὁ τριήρης · ἤδη γάρ ἀναφέρω πάλιν ὁ κώπη ὁ πρῶτος ἀφικνέομαι ψόφος ὁ κωπηλασία . καίτοι τις λέγω ὡς ἐν ὁ νέφος ἐγγίγνομαι πῦρ · οὗτος δέ Ἐμπεδοκλῆς μέν φημί εἰμί ὁ ἐμπεριλαμβάνω ὁ ὁ ἥλιος ἀκτίς , Ἀναξαγόρας δέ ὁ ἄνωθεν αἰθήρ , ὅς δή ἐκεῖνος καλέω πῦρ καταφέρω ἄνωθεν κάτω . ὁ μέν οὖν διάλαμψις ἀστραπή εἰμί οὗτος ὁ πῦρ , ὁ δέ ψόφος ἐναποσβέννυμι καί ὁ σίξις βροντή , ὡς καθά φαίνω καί γίγνομαι , οὕτως καί πρότερος ὁ ἀστραπή εἰμί ὁ βροντή . ἄλογος δέ καί ὁ ὁ πῦρ ἐμπερίληψις , ἀμφοτέρως μέν , μάλα δέ ὁ κατάσπασις ὁ ἄνωθεν αἰθήρ . ὁ τε γάρ κάτω φέρω ὁ φύω ἄνω δέω λέγω ὁ αἰτία , καί διά τίς ποτέ οὗτος γίγνομαι κατά ὁ οὐρανός ὅταν ἐπινέφελος εἰμί μόνος , ἀλλά οὐ συνεχής οὕτως · αἰθρία δέ εἰμί οὐ γίγνομαι . οὗτος γάρ παντάπασι ἔοικα λέγω πρόχειρος . ὅμοιος δέ καί ὁ ὁ ἀπό ὁ ἀκτίς θερμότης φημί ὁ ἀπολαμβάνω ἐν ὁ νέφος εἰμί οὗτος αἰτία οὐ πιθανός · καί γάρ οὗτος ὁ λόγος ἀπράγμων λέγω λίαν · ἀποκρίνω τε γάρ ἀναγκαῖος εἰμί ὁ αἴτιος ἀεί καί ὁρίζω , ὁ τε βροντή καί ὁ ἀστραπή καί ὁ ἄλλος ὁ τοιοῦτος , καί οὕτως γίγνομαι . οὗτος δέ διαφέρω πολύς · ὅμοιος γάρ ἄν εἰ τις οἴομαι ὁ ὕδωρ καί ὁ χιών καί ὁ χάλαζα ἐνυπάρχω πρότερος ὕστερον ἐκκρίνω καί μή γίγνομαι , οἷος ὑπό χείρ ποιέω ἀεί ὁ σύγκρισις ἕκαστος αὐτός . ὡσαύτως γάρ ἐκεῖνος τε σύγκρισις καί οὗτος διάκρισις ὑπολαμβάνω εἰμί , ὥστε εἰ ἕτερος οὗτος μή γίγνομαι ἀλλά εἰμί , περί ἀμφότερος ὁ αὐτός ἁρμόζω λόγος . ὁ τε ἐναπόληψις τίς ἄν ἀλλοῖος λέγω τις ἤ καθά ἐν ὁ πυκνός ; καί γάρ ὁ ὕδωρ ὑπό ὁ ἥλιος καί ὁ πῦρ γίγνομαι θερμός · ἀλλά ὅμως ὅταν πάλιν συνέρχομαι καί ψύχω ὁ ὕδωρ πήγνυμι , οὐδείς συμβαίνω γίγνομαι τοιοῦτος ἔκπτωσις οἷος ἐκεῖνος λέγω . καίτοι γε χρή κατά λόγος ὁ μέγεθος ὁ ζέσις ποιέω ὁ ἐγγίγνομαι πνεῦμα ὑπό ὁ πῦρ , ὅς οὔτε δυνατός ἐνυπάρχω πρότερος , οὔτε ἐκεῖνος ὁ ψόφος ζέσις ποιέω ἀλλά σίξις · εἰμί δέ καί ὁ σίξις μικρός ζέσις · ᾗ γάρ ὁ προσπίπτω κρατέω σβέννυμι , ταύτῃ ζέω ποιέω ὁ ψόφος . εἰμί δέ τις ὅς ὁ ἀστραπή , ὥσπερ καί Κλείδημος , οὐ εἰμί φημί ἀλλά φαίνω , παρεικάζω ὡς ὁ πάθος ὅμοιος εἰμί καί ὅταν ὁ θάλασσα τις ῥάβδος τύπτω · φαίνω γάρ ὁ ὕδωρ ἀποστίλβω ὁ νύξ · οὕτως ἐν ὁ νεφέλη ῥαπίζω ὁ ὑγρός ὁ φαντασία ὁ λαμπρότης εἰμί ὁ ἀστραπή . οὗτος μέν οὖν οὔπω συνήθης εἰμί ὁ περί ὁ ἀνάκλασις δόξα , ὅς αἴτιος δοκέω ὁ τοιοῦτος πάθος εἰμί · φαίνω γάρ ὁ ὕδωρ στίλβω τύπτω ἀνακλάω ὑπό αὐτός ὁ ὄψις πρός τις ὁ λαμπρός . διό καί γίγνομαι οὗτος μάλα νύκτωρ · ὁ γάρ ἡμέρα οὐ φαίνω διά ὁ πολύς εἰμί ὁ φέγγος ὁ ὁ ἡμέρα ἀφανίζω . ὁ μέν οὖν λέγω περί βροντή καί ἀστραπή παρά ὁ ἄλλος οὗτος εἰμί , ὁ μέν ὅτι ἀνάκλασις ὁ ἀστραπή , ὁ δέ ὅτι πῦρ μέν ὁ ἀστραπή διάλαμψις , ὁ δέ βροντή σβέσις , οὐ ἐγγίγνομαι παρά ἕκαστος πάθος ὁ πῦρ ἀλλά ἐνυπάρχω . ἐγώ δέ φημί ὁ αὐτός εἰμί φύσις ἐπί μέν ὁ γῆ ἄνεμος , ἐν δέ ὁ γῆ σεισμός , ἐν δέ ὁ νέφος βροντή · πᾶς γάρ εἰμί οὗτος ὁ οὐσία αὐτός , ἀναθυμίασις ξηρός , ὅς ῥέω μέν πως ἄνεμος εἰμί , ὡδί δέ ποιέω ὁ σεισμός , ἐν δέ ὁ νέφος μεταβάλλω ἐκκρίνω , συνέρχομαι καί συγκρίνω αὐτός εἰς ὕδωρ , βροντή τε καί ἀστραπή καί πρός οὗτος ἄλλος ὁ ὁ αὐτός φύσις οὗτος εἰμί . καί περί μέν βροντή λέγω καί ἀστραπή .