aristoteles-et-corpus-aristotelicum.meteorologica 3.2
Περὶ δὲ ἅλω καὶ ἴριδος , τί θ’ ἑκάτερον καὶ διὰ τίν’ αἰτίαν γίγνεται , λέγωμεν , καὶ περὶ παρηλίων καὶ ῥάβδων · καὶ γὰρ ταῦτα γίγνεται πάντα διὰ τὰς αὐτὰς αἰτίας ἀλλήλοις . Πρῶτον δὲ δεῖ λαβεῖν τὰ πάθη καὶ τὰ συμβαίνοντα περὶ ἕκαστον αὐτῶν . Τῆς μὲν οὖν ἅλω φαίνεται πολλάκις κύκλος ὅλος , καὶ γίγνεται περὶ ἥλιον καὶ σελήνην καὶ περὶ τὰ λαμπρὰ τῶν ἄστρων , ἔτι δ’ οὐθὲν ἧττον νυκτὸς ἢ ἡμέρας καὶ περὶ μεσημβρίαν ἢ δείλην · ἕωθεν δ’ ἐλαττονάκις καὶ περὶ δύσιν . Τῆς δ’ ἴριδος οὐδέποτε γίνεται κύκλος οὐδὲ μεῖζον ἡμικυκλίου τμῆμα · καὶ δύνοντος μὲν καὶ ἀνατέλλοντος ἐλαχίστου μὲν κύκλου , μεγίστη δ’ ἡ ἁψίς , αἰρομένου δὲ μᾶλλον κύκλου μὲν μείζονος , ἐλάττων δ’ ἡ ἁψίς · καὶ μετὰ μὲν τὴν ὀπωρινὴν ἰσημερίαν , ἐν ταῖς βραχυτέραις ἡμέραις , πᾶσαν ὥραν γίγνεται τῆς ἡμέρας , ἐν δὲ ταῖς θεριναῖς οὐ γίγνεται περὶ μεσημβρίαν . Οὐδὲ δυοῖν πλείους ἴριδες γίνονται ἅμα . Τούτων δὲ τρίχρως μὲν ἑκατέρα , καὶ τὰ χρώματα ταὐτὰ καὶ ἴσα τὸν ἀριθμὸν ἔχουσιν ἀλλήλαις , ἀμυδρότερα δ’ ἐν τῇ ἐκτὸς καὶ ἐξ ἐναντίας κείμενα κατὰ τὴν θέσιν . Ἡ μὲν γὰρ ἐντὸς τὴν πρώτην ἔχει περιφέρειαν τὴν μεγίστην φοινικίαν , ἡ δ’ ἔξωθεν τὴν ἐλαχίστην μὲν ἐγγύτατα δὲ πρὸς ταύτην , καὶ τὰς ἄλλας ἀνάλογον . Ἔστι δὲ τὰ χρώματα ταῦτα ἅπερ μόνα σχεδὸν οὐ δύνανται ποιεῖν οἱ γραφῆς · ἔνια γὰρ αὐτοὶ κεραννύουσι , τὸ δὲ φοινικοῦν καὶ πράσινον καὶ ἁλουργὸν οὐ γίγνεται κεραννύμενον · ἡ δὲ ἶρις ταῦτ’ ἔχει τὰ χρώματα . Τὸ δὲ μεταξὺ τοῦ φοινικοῦ καὶ πρασίνου φαίνεται πολλάκις ξανθόν . Παρήλιοι δὲ καὶ ῥᾶβδοι γίνονται ἐκ πλαγίας ἀεὶ καὶ οὔτ’ ἄνωθεν οὔτε πρὸς τῇ γῇ οὔτ’ ἐξ ἐναντίας , οὐδὲ δὴ νύκτωρ , ἀλλ’ ἀεὶ περὶ τὸν ἥλιον , ἔτι δ’ αἰρομένου ἢ καταφερομένου · τὰ πλεῖστα δὲ πρὸς δυσμάς · μεσουρανοῦντος δὲ σπάνιόν τι γέγονεν , οἷον ἐν Βοσπόρῳ ποτὲ συνέπεσεν · δι’ ὅλης γὰρ τῆς ἡμέρας συνανασχόντες δύο παρήλιοι διετέλεσαν μέχρι δυσμῶν . Τὰ μὲν οὖν περὶ ἕκαστον αὐτῶν συμβαίνοντα ταῦτ’ ἐστίν , τὸ δ’ αἴτιον τούτων ἁπάντων ταὐτό · πάντα γὰρ ἀνάκλασις ταῦτ’ ἐστίν . Διαφέρουσι δὲ τοῖς τρόποις καὶ ἀφ’ ὧν , καὶ ὡς συμβαίνει τὴν ἀνάκλασιν γίγνεσθαι πρὸς τὸν ἥλιον ἢ πρὸς ἄλλο τι τῶν λαμπρῶν . Καὶ μεθ’ ἡμέραν μὲν ἶρις γίγνεται , νύκτωρ δ’ ἀπὸ σελήνης , ὡς μὲν οἱ ἀρχαῖοι ᾤοντο , οὐκ ἐγίγνετο · τοῦτο δ’ ἔπαθον διὰ τὸ σπάνιον · ἐλάνθανε γὰρ αὐτούς · γίνεται μὲν γάρ , ὀλιγάκις δὲ γίγνεται . Τὸ δ’ αἴτιον ὅτι τ’ ἐν τῷ σκότει λανθάνει τὰ χρώματα , καὶ ἄλλα πολλὰ δεῖ συμπεσεῖν , καὶ ταῦτα πάντα ἐν ἡμέρᾳ μιᾷ τοῦ μηνός · ἐν τῇ πανσελήνῳ γὰρ γενέσθαι ἀνάγκη τὸ μέλλον ἔσεσθαι , καὶ τότε ἀνατελλούσης ἢ δυνούσης . Διόπερ ἐν ἔτεσιν ὑπὲρ τὰ πεντήκοντα δὶς ἐνετύχομεν μόνον . Ὅτι μὲν οὖν ἡ ὄψις ἀνακλᾶται , ὥσπερ καὶ ἀφ’ ὕδατος , οὕτω καὶ ἀπὸ ἀέρος καὶ πάντων τῶν ἐχόντων τὴν ἐπιφάνειαν λείαν , ἐκ τῶν περὶ τὴν ὄψιν δεικνυμένων δεῖ λαμβάνειν τὴν πίστιν , καὶ διότι τῶν ἐνόπτρων ἐν ἐνίοις μὲν καὶ τὰ σχήματα ἐμφαίνεται , ἐν ἐνίοις δὲ τὰ χρώματα μόνον . Τοιαῦτα δ’ ἐστὶν ὅσα μικρὰ τῶν ἐνόπτρων , καὶ μηδεμίαν αἰσθητὴν ἔχει διαίρεσιν · ἐν γὰρ τούτοις τὸ μὲν σχῆμα ἀδύνατον ἐμφαίνεσθαι ( δόξει γὰρ εἶναι διαιρετόν · πᾶν γὰρ σχῆμα ἅμα δοκεῖ σχῆμά τε εἶναι καὶ διαίρεσιν ἔχειν ) , ἐπεὶ δ’ ἐμφαίνεσθαί τι ἀναγκαῖον , τοῦτο δ’ ἀδύνατον , λείπεται τὸ χρῶμα μόνον ἐμφαίνεσθαι . Τὸ δὲ χρῶμα ὁτὲ μὲν λαμπρὸν φαίνεται τῶν λαμπρῶν , ὁτὲ δέ , ἢ τῷ μίγνυσθαι τῷ τοῦ ἐνόπτρου ἢ διὰ τὴν ἀσθένειαν τῆς ὄψεως , ἄλλου χρώματος ἐμποιεῖ φαντασίαν . Ἔστω δὲ περὶ τούτων ἡμῖν τεθεωρημένον ἐν τοῖς περὶ τὰς αἰσθήσεις δεικνυμένοις · διὸ τὰ μὲν λέγωμεν , τοῖς δ’ ὡς ὑπάρχουσι χρησώμεθα αὐτῶν .
Lemmas: περί δέ ἅλως καί Ἶρις , τίς τε ἑκάτερος καί διά τίς αἰτία γίγνομαι , λέγω , καί περί παρήλιος καί ῥάβδος · καί γάρ οὗτος γίγνομαι πᾶς διά ὁ αὐτός αἰτία ἀλλήλων . πρῶτος δέ δέω λαμβάνω ὁ πάθος καί ὁ συμβαίνω περί ἕκαστος αὐτός . ὁ μέν οὖν ἅλως φαίνω πολλάκις κύκλος ὅλος , καί γίγνομαι περί ἥλιος καί σελήνη καί περί ὁ λαμπρός ὁ ἄστρον , ἔτι δέ οὐδείς ἥσσων νύξ ἤ ἡμέρα καί περί μεσημβρία ἤ δείλη · ἕωθεν δέ ἐλαττονάκις καί περί δύσις . ὁ δέ Ἶρις οὐδέποτε γίγνομαι κύκλος οὐδέ μέγας ἡμικύκλιον τμῆμα · καί δύω μέν καί ἀνατέλλω ἐλαχύς μέν κύκλος , μέγας δέ ὁ ἁψίς , ἀείρω δέ μάλα κύκλος μέν μέγας , ἐλαχύς δέ ὁ ἁψίς · καί μετά μέν ὁ ὀπωρινός ἰσημερία , ἐν ὁ βραχύς ἡμέρα , πᾶς ὥρα γίγνομαι ὁ ἡμέρα , ἐν δέ ὁ θερινός οὐ γίγνομαι περί μεσημβρία . οὐδέ δύο πολύς Ἶρις γίγνομαι ἅμα . οὗτος δέ τρίχρως μέν ἑκάτερος , καί ὁ χρῶμα αὐτός καί ἴσος ὁ ἀριθμός ἔχω ἀλλήλων , ἀμυδρός δέ ἐν ὁ ἐκτός καί ἐκ ἐναντίος κεῖμαι κατά ὁ θέσις . ὁ μέν γάρ ἐντός ὁ πρῶτος ἔχω περιφέρεια ὁ μέγας φοινίκιος , ὁ δέ ἔξωθεν ὁ ἐλαχύς μέν ἐγγύς δέ πρός οὗτος , καί ὁ ἄλλος ἀνάλογος . εἰμί δέ ὁ χρῶμα οὗτος ὅς μόνος σχεδόν οὐ δύναμαι ποιέω ὁ γραφή · ἔνιοι γάρ αὐτός κεράννυμι , ὁ δέ φοινίκεος καί πράσινος καί ἁλουργός οὐ γίγνομαι κεράννυμι · ὁ δέ ἶρις οὗτος ἔχω ὁ χρῶμα . ὁ δέ μεταξύ ὁ φοινίκεος καί πράσινος φαίνω πολλάκις ξανθός . παρήλιος δέ καί ῥᾶβδοι γίγνομαι ἐκ πλάγιος ἀεί καί οὔτε ἄνωθεν οὔτε πρός ὁ γῆ οὔτε ἐκ ἐναντίος , οὐδέ δή νύκτωρ , ἀλλά ἀεί περί ὁ ἥλιος , ἔτι δέ ἀείρω ἤ καταφέρω · ὁ πολύς δέ πρός δυσμή · μεσουρανέω δέ σπάνιος τις γίγνομαι , οἷος ἐν Βόσπορος ποτέ συμπίπτω · διά ὅλος γάρ ὁ ἡμέρα συνανέχω δύο παρήλιος διατελέω μέχρι δυσμή . ὁ μέν οὖν περί ἕκαστος αὐτός συμβαίνω οὗτος εἰμί , ὁ δέ αἴτιος οὗτος ἅπας αὐτός · πᾶς γάρ ἀνάκλασις οὗτος εἰμί . διαφέρω δέ ὁ τρόπος καί ἀπό ὅς , καί ὡς συμβαίνω ὁ ἀνάκλασις γίγνομαι πρός ὁ ἥλιος ἤ πρός ἄλλος τις ὁ λαμπρός . καί μετά ἡμέρα μέν ἶρις γίγνομαι , νύκτωρ δέ ἀπό σελήνη , ὡς μέν ὁ ἀρχαῖος οἴομαι , οὐ γίγνομαι · οὗτος δέ πάσχω διά ὁ σπάνιος · λανθάνω γάρ αὐτός · γίγνομαι μέν γάρ , ὀλιγάκις δέ γίγνομαι . ὁ δέ αἴτιος ὅτι τε ἐν ὁ σκότος λανθάνω ὁ χρῶμα , καί ἄλλος πολύς δέω συμπίπτω , καί οὗτος πᾶς ἐν ἡμέρα εἷς ὁ μείς · ἐν ὁ πανσέληνος γάρ γίγνομαι ἀνάγκη ὁ μέλλω εἰμί , καί τότε ἀνατέλλω ἤ δύω . διόπερ ἐν ἔτος ὑπέρ ὁ πεντήκοντα δίς ἐντυγχάνω μόνος . ὅτι μέν οὖν ὁ ὄψις ἀνακλάω , ὥσπερ καί ἀπό ὕδωρ , οὕτως καί ἀπό ἀήρ καί πᾶς ὁ ἔχω ὁ ἐπιφάνεια λεῖος , ἐκ ὁ περί ὁ ὄψις δείκνυμι δέω λαμβάνω ὁ πίστις , καί διότι ὁ ἔνοπτρον ἐν ἔνιοι μέν καί ὁ σχῆμα ἐμφαίνω , ἐν ἔνιοι δέ ὁ χρῶμα μόνος . τοιοῦτος δέ εἰμί ὅσος μικρός ὁ ἔνοπτρον , καί μηδείς αἰσθητός ἔχω διαίρεσις · ἐν γάρ οὗτος ὁ μέν σχῆμα ἀδύνατος ἐμφαίνω ( δοκέω γάρ εἰμί διαιρετός · πᾶς γάρ σχῆμα ἅμα δοκέω σχῆμα τε εἰμί καί διαίρεσις ἔχω ) , ἐπεί δέ ἐμφαίνω τις ἀναγκαῖος , οὗτος δέ ἀδύνατος , λείπω ὁ χρῶμα μόνος ἐμφαίνω . ὁ δέ χρῶμα ὅτε μέν λαμπρός φαίνω ὁ λαμπρός , ὅτε δέ , ἤ ὁ μείγνυμι ὁ ὁ ἔνοπτρον ἤ διά ὁ ἀσθένεια ὁ ὄψις , ἄλλος χρῶμα ἐμποιέω φαντασία . εἰμί δέ περί οὗτος ἐγώ θεωρέω ἐν ὁ περί ὁ αἴσθησις δείκνυμι · διό ὁ μέν λέγω , ὁ δέ ὡς ὑπάρχω χράω αὐτός .