aristoteles-et-corpus-aristotelicum.meteorologica 4.5
Ἀνάγκη δὲ σκληρὸν ἢ μαλακὸν εἶναι τὸ ὡρισμένον σῶμα οἰκείῳ ὅρῳ · ἢ γὰρ ὑπείκειν ἢ μή · ἔτι πεπηγὸς εἶναι · τούτῳ γὰρ ὁρίζεται . Ὥστ’ ἐπεὶ πᾶν μὲν τὸ ὡρισμένον καὶ συνεστηκὸς ἢ μαλακὸν ἢ σκληρόν , ταῦτα δὲ πήξει ἐστίν , ἅπαντ’ ἂν εἴη τὰ σώματα τὰ σύνθετα καὶ ὡρισμένα οὐκ ἄνευ πήξεως . Πήξεως οὖν πέρι ῥητέον . Ἔστι δὲ τὰ αἴτια τὰ περὶ τὴν ὕλην δύο , τό τε ποιοῦν καὶ τὸ πάθος , τὸ μὲν ποιοῦν ὡς ὅθεν ἡ κίνησις , τὸ δὲ πάθος ὡς εἶδος . Ὥστε καὶ πήξεως καὶ διαχύσεως , καὶ τοῦ ξηραίνεσθαι καὶ τοῦ ὑγραίνεσθαι . Ποιεῖ δὲ τὸ ποιοῦν δυσὶ δυνάμεσι , καὶ πάσχει τὸ πάσχον παθήμασι δυσίν , ὥσπερ εἴρηται · ποιεῖ μὲν θερμῷ καὶ ψυχρῷ , τὸ δὲ πάθος ἢ παρουσίᾳ ἢ ἀπουσίᾳ θερμοῦ ἢ ψυχροῦ . Ἐπεὶ δὲ τὸ πήγνυσθαι ξηραίνεσθαί πώς ἐστι , περὶ τούτου εἴπωμεν πρῶτον . Τὸ δὴ πάσχον ἢ ὑγρὸν ἢ ξηρὸν ἢ ἐκ τούτων . Τιθέμεθα δὲ ὑγροῦ σῶμα ὕδωρ , ξηροῦ δὲ γῆν · ταῦτα γὰρ τῶν ὑγρῶν καὶ τῶν ξηρῶν παθητικά . Διὸ καὶ τὸ ψυχρὸν τῶν παθητικῶν μᾶλλον · ἐν τούτοις γάρ ἐστι · καὶ γὰρ ἡ γῆ καὶ τὸ ὕδωρ ψυχρὰ ὑπόκειται . Ποιητικὸν δὲ τὸ ψυχρὸν ὡς φθαρτικὸν ἢ ὡς κατὰ συμβεβηκός , καθάπερ εἴρηται πρότερον · ἐνίοτε γὰρ καὶ κάειν λέγεται καὶ θερμαίνειν τὸ ψυχρόν , οὐχ ὡς τὸ θερμόν , ἀλλὰ τῷ συνάγειν ἢ ἀντιπεριιστάναι τὸ θερμόν . Ξηραίνεται δὲ ὅσα ἐστὶν ὕδωρ καὶ ὕδατος εἴδη , ἢ ἔχει ὕδωρ εἴτ’ ἐπακτὸν εἴτε συμφυές . Λέγω δ’ ἐπακτὸν μὲν οἷον ἐν ἐρίῳ , σύμφυτον δ’ οἷον ἐν γάλακτι . Ὕδατος δ’ εἴδη τὰ τοιάδε , οἶνος , οὖρον , ὀρρός , καὶ ὅλως ὅσα μηδεμίαν ἢ βραχεῖαν ἔχει ὑπόστασιν , μὴ διὰ γλισχρότητα · ἐνίοις μὲν γὰρ αἴτιον τοῦ μὴ ὑφίστασθαι μηδὲν ἡ γλισχρότης , ὥσπερ ἐλαίῳ ἢ πίττῃ . Ξηραίνεται δὲ πάντα ἢ θερμαινόμενα ἢ ψυχόμενα , ἀμφότερα δὲ θερμῷ , καὶ ὑπὸ τῆς ἐντὸς θερμότητος ἢ τῆς ἔξω · καὶ γὰρ τὰ τῇ ψύξει ξηραινόμενα , ὥσπερ ἱμάτιον , ἐὰν ᾖ κεχωρισμένον αὐτὸ καθ’ αὑτὸ τὸ ὑγρόν , ὑπὸ τοῦ ἐντὸς θερμοῦ συνεξατμίζοντος τὸ ὑγρὸν ξηραίνεται , ἂν ὀλίγον ᾖ τὸ ὑγρόν , ἐξιούσης τῆς θερμότητος ὑπὸ τοῦ περιεστῶτος ψυχροῦ . Ξηραίνεται μὲν οὖν , ὥσπερ εἴρηται , ἅπαντα ἢ θερμαινόμενα ἢ ψυχόμενα , καὶ πάντα θερμῷ , ἢ τῷ ἐντὸς ἢ τῷ ἐκτὸς συνεξατμίζοντι τὸ ὑγρόν . Λέγω δ’ ἐκτὸς μέν , ὥσπερ τὰ ἑψόμενα , ἐντὸς δέ , ὅταν ἀφαιρεθέντος ὑφ’ ἧς ἔχει θερμότητος ἀναλωθῇ ἀποπνεούσης . Περὶ μὲν οὖν τοῦ ξηραίνεσθαι εἴρηται .
Lemmas: ἀνάγκη δέ σκληρός ἤ μαλακός εἰμί ὁ ὁρίζω σῶμα οἰκεῖος ὅρος · ἤ γάρ ὑπείκω ἤ μή · ἔτι πήγνυμι εἰμί · οὗτος γάρ ὁρίζω . ὥστε ἐπεί πᾶς μέν ὁ ὁρίζω καί συνίστημι ἤ μαλακός ἤ σκληρός , οὗτος δέ πῆξις εἰμί , ἅπας ἄν εἰμί ὁ σῶμα ὁ σύνθετος καί ὁρίζω οὐ ἄνευ πῆξις . πῆξις οὖν περί λέγω . εἰμί δέ ὁ αἴτιος ὁ περί ὁ ὕλη δύο , ὁ τε ποιέω καί ὁ πάθος , ὁ μέν ποιέω ὡς ὅθεν ὁ κίνησις , ὁ δέ πάθος ὡς εἶδος . ὥστε καί πῆξις καί διάχυσις , καί ὁ ξηραίνω καί ὁ ὑγραίνω . ποιέω δέ ὁ ποιέω δύο δύναμις , καί πάσχω ὁ πάσχω πάθημα δύο , ὥσπερ λέγω · ποιέω μέν θερμός καί ψυχρός , ὁ δέ πάθος ἤ παρουσία ἤ ἀπουσία θερμός ἤ ψυχρός . ἐπεί δέ ὁ πήγνυμι ξηραίνω πως εἰμί , περί οὗτος λέγω πρῶτος . ὁ δή πάσχω ἤ ὑγρός ἤ ξηρός ἤ ἐκ οὗτος . τίθημι δέ ὑγρός σῶμα ὕδωρ , ξηρός δέ γῆ · οὗτος γάρ ὁ ὑγρός καί ὁ ξηρός παθητικός . διό καί ὁ ψυχρός ὁ παθητικός μάλα · ἐν οὗτος γάρ εἰμί · καί γάρ ὁ γῆ καί ὁ ὕδωρ ψυχρός ὑπόκειμαι . ποιητικός δέ ὁ ψυχρός ὡς φθαρτικός ἤ ὡς κατά συμβαίνω , καθά λέγω πρότερος · ἐνίοτε γάρ καί καίω λέγω καί θερμαίνω ὁ ψυχρός , οὐ ὡς ὁ θερμός , ἀλλά ὁ συνάγω ἤ ἀντιπεριίστημι ὁ θερμός . ξηραίνω δέ ὅσος εἰμί ὕδωρ καί ὕδωρ εἶδος , ἤ ἔχω ὕδωρ εἴτε ἐπακτός εἴτε συμφυής . λέγω δέ ἐπακτός μέν οἷος ἐν ἔριον , σύμφυτος δέ οἷος ἐν γάλα . ὕδωρ δέ εἶδος ὁ τοιόσδε , οἶνος , οὖρος , ὀρός , καί ὅλος ὅσος μηδείς ἤ βραχύς ἔχω ὑπόστασις , μή διά γλισχρότης · ἔνιοι μέν γάρ αἴτιος ὁ μή ὑφίστημι μηδείς ὁ γλισχρότης , ὥσπερ ἔλαιον ἤ πίσσα . ξηραίνω δέ πᾶς ἤ θερμαίνω ἤ ψύχω , ἀμφότερος δέ θερμός , καί ὑπό ὁ ἐντός θερμότης ἤ ὁ ἔξω · καί γάρ ὁ ὁ ψῦξις ξηραίνω , ὥσπερ ἱμάτιον , ἐάν εἰμί χωρίζω αὐτός κατά ἑαυτοῦ ὁ ὑγρός , ὑπό ὁ ἐντός θερμός συνεξατμίζω ὁ ὑγρός ξηραίνω , ἐάν ὀλίγος εἰμί ὁ ὑγρός , ἐξέρχομαι ὁ θερμότης ὑπό ὁ περιίστημι ψυχρός . ξηραίνω μέν οὖν , ὥσπερ λέγω , ἅπας ἤ θερμαίνω ἤ ψύχω , καί πᾶς θερμός , ἤ ὁ ἐντός ἤ ὁ ἐκτός συνεξατμίζω ὁ ὑγρός . λέγω δέ ἐκτός μέν , ὥσπερ ὁ ἕψω , ἐντός δέ , ὅταν ἀφαιρέω ὑπό ὅς ἔχω θερμότης ἀναλίσκω ἀποπνέω . περί μέν οὖν ὁ ξηραίνω λέγω .