aristoteles-et-corpus-aristotelicum.meteorologica 4.10
Τούτοις δὲ τοῖς παθήμασι καὶ ταύταις ταῖς διαφοραῖς τὰ ὁμοιομερῆ τῶν σωμάτων , ὥσπερ εἴρηται , διαφέρει ἀλλήλων κατὰ τὴν ἁφήν , καὶ ἔτι ὀσμαῖς καὶ χυμοῖς καὶ χρώμασιν . Λέγω δ’ ὁμοιομερῆ τά τε μεταλλευόμενα , οἷον χρυσόν , χαλκόν , ἄργυρον , καττίτερον , σίδηρον , λίθον καὶ τἆλλα τὰ τοιαῦτα , καὶ ὅσα ἐκ τούτων γίγνεται ἐκκρινόμενα , καὶ τὰ ἐν τοῖς ζῴοις καὶ φυτοῖς , οἷον σάρκες , ὀστᾶ , νεῦρον , δέρμα , σπλάγχνον , τρίχες , ἶνες , φλέβες , ἐξ ὧν ἤδη συνέστηκε τὰ ἀνομοιομερῆ , οἷον πρόσωπον , χείρ , ποὺς καὶ τἆλλα τὰ τοιαῦτα , καὶ ἐν φυτοῖς ξύλον , φλοιός , φύλλον , ῥίζα , καὶ ὅσα τοιαῦτα . Ἐπεὶ δὲ ταῦτα μὲν ὑπ’ ἄλλης αἰτίας συνέστηκεν , ἐξ ὧν δὲ ταῦτα , ὕλη μὲν τὸ ξηρὸν καὶ ὑγρόν , ὥστε ὕδωρ καὶ γῆ ( ταῦτα γὰρ προφανεστάτην ἔχει τὴν δύναμιν ἑκάτερον ἑκατέρου ) , τὰ δὲ ποιοῦντα τὸ θερμὸν καὶ τὸ ψυχρόν ( ταῦτα γὰρ συνίστησι καὶ πήγνυσιν ἐξ ἐκείνων ) , λάβωμεν τῶν ὁμοιομερῶν ποῖα γῆς εἴδη καὶ ποῖα ὕδατος καὶ ποῖα κοινά . Ἔστι δὴ τῶν σωμάτων τῶν δεδημιουργημένων τὰ μὲν ὑγρά , τὰ δὲ μαλακά , τὰ δὲ σκληρά · τούτων δὲ ὅσα μαλακὰ ἢ σκληρὰ πήξει ἐστίν , εἴρηται πρότερον . Τῶν μὲν οὖν ὑγρῶν ὅσα μὲν ἐξατμίζεται , ὕδατος , ὅσα δὲ μή , ἢ γῆς κοινὰ γῆς καὶ ὕδατος , οἷον γάλα , ἢ γῆς καὶ ἀέρος , οἷον ξύλον , ἢ ὕδατος καὶ ἀέρος , οἷον ἔλαιον . Καὶ ὅσα μὲν ὑπὸ θερμοῦ παχύνεται , κοινά · ἀπορήσειε δ’ ἄν τις περὶ οἴνου τῶν ὑγρῶν . Τοῦτο γὰρ καὶ ἐξατμισθείη ἄν , καὶ παχύνεται ὥσπερ ὁ νέος . Αἴτιον δ’ ὅτι οὔτε ἑνὶ εἴδει λέγεται ὁ οἶνος , καὶ ὅτι ἄλλος ἄλλως · ὁ γὰρ νέος μᾶλλον γῆς ἢ ὁ παλαιός · διὸ καὶ παχύνεται τῷ θερμῷ μάλιστα καὶ πήγνυται ἧττον ὑπὸ τοῦ ψυχροῦ · ἔχει γὰρ καὶ θερμὸν πολὺ καὶ γῆς , ὥσπερ ἐν Ἀρκαδίᾳ οὕτως ἀναξηραίνεται ὑπὸ τοῦ καπνοῦ ἐν τοῖς ἀσκοῖς ὥστε ξυόμενος πίνεσθαι . Εἰ δὲ πᾶς ἰλὺν ἔχει , οὕτως ἑκατέρου ἐστίν , ἢ γῆς ἢ ὕδατος , ὡς ταύτης ἔχει πλῆθος . Ὅσα δὲ ὑπὸ ψυχροῦ παχύνεται , γῆς , ὅσα δ’ ὑπ’ ἀμφοῖν , κοινὰ πλειόνων , οἷον ἔλαιον καὶ μέλι καὶ ὁ γλυκὺς οἶνος . Τῶν δὲ συνεστώτων ὅσα μὲν πέπηγεν ὑπὸ ψυχροῦ , ὕδατος , οἷον κρύσταλλος , χιών , χάλαζα , πάχνη , ὅσα δ’ ὑπὸ θερμοῦ , γῆς , οἷον κέραμος , τυρός , νίτρον , ἅλες · ὅσα δ’ ὑπ’ ἀμφοῖν , τοιαῦτα δ’ ἐστὶν ὅσα ψύξει · ταῦτα δ’ ἐστὶν ὅσα ἀμφοῖν στερήσει , θερμοῦ καὶ ὑγροῦ συνεξιόντος τῷ θερμῷ · οἱ μὲν γὰρ ἅλες ὑγροῦ μόνου στερήσει πήγνυνται , καὶ ὅσα εἰλικρινῆ γῆς , ὁ δὲ κρύσταλλος θερμοῦ μόνου · ταῦτα δ’ ἀμφοῖν . Διὸ καὶ ὑπ’ ἀμφοῖν καὶ εἶχεν ἄμφω . Ὅσων μὲν οὖν ἅπαν ἐξικμάσθη , οἷον κέραμος ἢ ἤλεκτρον · καὶ γὰρ τὸ ἤλεκτρον , καὶ ὅσα λέγεται ὡς δάκρυα , ψύξει ἐστίν , οἷον σμύρνα , λιβανωτός , κόμμι . Καὶ τὸ ἤλεκτρον δὲ τούτου τοῦ γένους ἔοικε , καὶ πήγνυται · ἐμπεριειλημμένα γοῦν ζῷα ἐν αὐτῷ φαίνεται . Ὑπὸ δὲ τοῦ ποταμοῦ τὸ θερμὸν ἐξιὸν ὥσπερ τοῦ ἑψομένου μέλιτος , ὅταν εἰς ὕδωρ ἀφεθῇ , ἐξατμίζει τὸ ὑγρόν . Ταῦτα πάντα γῆς . Καὶ τὰ μὲν ἄτηκτα καὶ ἀμάλακτα , οἷον τὸ ἤλεκτρον ἢ λίθοι ἔνιοι , ὥσπερ οἱ πῶροι οἱ ἐν τοῖς σπηλαίοις · καὶ γὰρ οὗτοι ὁμοίως γίγνονται τούτοις , καὶ οὐχ ὡς ὑπὸ πυρὸς ἀλλ’ ὡς ὑπὸ τοῦ ψυχροῦ διεξιόντος τοῦ θερμοῦ , συνεξέρχεται τὸ ὑγρὸν ὑπὸ τοῦ ἐξ αὐτοῦ ἐξιόντος θερμοῦ · ἐν δὲ τοῖς ἑτέροις ὑπὸ τοῦ ἔξωθεν πυρός . Ὅσα δὲ μὴ ὅλα , γῆς μέν ἐστι μᾶλλον , μαλακτὰ δ’ , οἷον σίδηρος καὶ κέρας . Λιβανωτὸς δὲ καὶ τὰ τοιαῦτα παραπλησίως πλησίως τοῖς ξύλοις ἀτμίζει . Ἐπεὶ οὖν τηκτά γε θετέον , καὶ ὅσα τήκεται ὑπὸ πυρός , ταῦτ’ ἐστὶν ὑδατωδέστερα , ἔνια δὲ καὶ κοινά , οἷον κηρός · ὅσα δὲ ὑπὸ ὕδατος , ταῦτα δὲ γῆς · ὅσα δὲ μηδ’ ὑφ’ ἑτέρου , ταῦτα ἢ γῆς ἢ ἀμφοῖν . Εἰ οὖν ἅπαντα μὲν ἢ ὑγρὰ ἢ πεπηγότα , τούτων δὲ τὰ ἐν τοῖς εἰρημένοις πάθεσι , καὶ οὐκ ἔστι μεταξύ , ἅπαντ’ ἂν εἴη εἰρημένα οἷς διαγνωσόμεθα πότερον γῆς ἢ ὕδατος ἢ πλειόνων κοινόν , καὶ πότερον ὑπὸ πυρὸς συνέστηκεν ἢ ψυχροῦ ἢ ἀμφοῖν . Χρυσὸς μὲν δὴ καὶ ἄργυρος καὶ χαλκὸς καὶ καττίτερος καὶ μόλυβδος καὶ ὕελος καὶ λίθοι πολλοὶ ἀνώνυμοι ὕδατος · πάντα γὰρ ταῦτα τήκεται θερμῷ . Ἔτι οἶνοι ἔνιοι καὶ οὖρον καὶ ὄξος καὶ κονία καὶ ὀρρὸς καὶ ἰχὼρ ὕδατος · πάντα γὰρ πήγνυται ψυχρῷ . Σίδηρος δὲ καὶ κέρας καὶ ὄνυξ καὶ ὀστοῦν καὶ νεῦρον καὶ ξύλον καὶ τρίχες καὶ φύλλα καὶ φλοιὸς γῆς μᾶλλον . Ἔτι ἤλεκτρον , σμύρνα , λίβανος καὶ πάντα τὰ δάκρυα λεγόμενα , καὶ πῶρος , καὶ οἱ καρποί , οἷον τὰ χέδροπα , καὶ σῖτος · τὰ τοιαῦτα γὰρ τὰ μὲν σφόδρα , τὰ δὲ ἧττον μὲν τούτων , ὅμως δὲ γῆς · τὰ μὲν γὰρ μαλακτά , τὰ δὲ θυμιατὰ καὶ ψύξει γεγενημένα . Ἔτι νίτρον , ἅλες , λίθων γένη , ὅσα μήτε ψύξει μήτε τηκτά . Αἷμα δὲ καὶ γονὴ κοινὰ γῆς καὶ ὕδατος καὶ ἀέρος , τὸ μὲν ἔχον αἷμα ἶνας μᾶλλον γῆς , διὸ καὶ ψύξει πήγνυται καὶ ὑγρῷ τήκεται , τὰ δὲ μὴ ἔχοντα ἶνας ὕδατος , διὸ καὶ οὐ πήγνυται . Γονὴ δὲ πήγνυται ψύξει ἐξιόντος τοῦ ὑγροῦ μετὰ τοῦ θερμοῦ .
Lemmas: οὗτος δέ ὁ πάθημα καί οὗτος ὁ διαφορά ὁ ὁμοιομερής ὁ σῶμα , ὥσπερ λέγω , διαφέρω ἀλλήλων κατά ὁ ἁφή , καί ἔτι ὀσμή καί χυμός καί χρῶμα . λέγω δέ ὁμοιομερής ὁ τε μεταλλεύω , οἷος χρυσός , χαλκός , ἄργυρος , κασσίτερος , σίδηρος , λίθος καί ἄλλος ὁ τοιοῦτος , καί ὅσος ἐκ οὗτος γίγνομαι ἐκκρίνω , καί ὁ ἐν ὁ ζῷον καί φυτόν , οἷος σάρξ , ὀστέον , νεῦρον , δέρμα , σπλάγχνον , θρίξ , ἴς , φλέψ , ἐκ ὅς ἤδη συνίστημι ὁ ἀνομοιομερής , οἷος πρόσωπον , χείρ , πούς καί ἄλλος ὁ τοιοῦτος , καί ἐν φυτόν ξύλον , φλοιός , φύλλον , ῥίζα , καί ὅσος τοιοῦτος . ἐπεί δέ οὗτος μέν ὑπό ἄλλος αἰτία συνίστημι , ἐκ ὅς δέ οὗτος , ὕλη μέν ὁ ξηρός καί ὑγρός , ὥστε ὕδωρ καί γῆ ( οὗτος γάρ προφανής ἔχω ὁ δύναμις ἑκάτερος ἑκάτερος ) , ὁ δέ ποιέω ὁ θερμός καί ὁ ψυχρός ( οὗτος γάρ συνίστημι καί πήγνυμι ἐκ ἐκεῖνος ) , λαμβάνω ὁ ὁμοιομερής ποῖος γῆ εἶδος καί ποῖος ὕδωρ καί ποῖος κοινός . εἰμί δή ὁ σῶμα ὁ δημιουργέω ὁ μέν ὑγρός , ὁ δέ μαλακός , ὁ δέ σκληρός · οὗτος δέ ὅσος μαλακός ἤ σκληρός πῆξις εἰμί , λέγω πρότερος . ὁ μέν οὖν ὑγρός ὅσος μέν ἐξατμίζω , ὕδωρ , ὅσος δέ μή , ἤ γῆ κοινός γῆ καί ὕδωρ , οἷος γάλα , ἤ γῆ καί ἀήρ , οἷος ξύλον , ἤ ὕδωρ καί ἀήρ , οἷος ἔλαιον . καί ὅσος μέν ὑπό θερμός παχύνω , κοινός · ἀπορέω δέ ἄν τις περί οἶνος ὁ ὑγρός . οὗτος γάρ καί ἐξατμίζω ἄν , καί παχύνω ὥσπερ ὁ νέος . αἴτιος δέ ὅτι οὔτε εἷς εἶδος λέγω ὁ οἶνος , καί ὅτι ἄλλος ἄλλος · ὁ γάρ νέος μάλα γῆ ἤ ὁ παλαιός · διό καί παχύνω ὁ θερμός μάλα καί πήγνυμι ἥσσων ὑπό ὁ ψυχρός · ἔχω γάρ καί θερμός πολύς καί γῆ , ὥσπερ ἐν Ἀρκαδία οὕτως ἀναξηραίνω ὑπό ὁ καπνός ἐν ὁ ἀσκός ὥστε ξύω πίνω . εἰ δέ πᾶς ἰλύς ἔχω , οὕτως ἑκάτερος εἰμί , ἤ γῆ ἤ ὕδωρ , ὡς οὗτος ἔχω πλῆθος . ὅσος δέ ὑπό ψυχρός παχύνω , γῆ , ὅσος δέ ὑπό ἄμφω , κοινός πολύς , οἷος ἔλαιον καί μέλι καί ὁ γλυκύς οἶνος . ὁ δέ συνίστημι ὅσος μέν πήγνυμι ὑπό ψυχρός , ὕδωρ , οἷος κρύσταλλος , χιών , χάλαζα , πάχνη , ὅσος δέ ὑπό θερμός , γῆ , οἷος κέραμος , τυρός , νίτρον , ἅλς · ὅσος δέ ὑπό ἄμφω , τοιοῦτος δέ εἰμί ὅσος ψύχω · οὗτος δέ εἰμί ὅσος ἄμφω στερέω , θερμός καί ὑγρός συνεξέρχομαι ὁ θερμός · ὁ μέν γάρ ἅλς ὑγρός μόνος στέρησις πήγνυμι , καί ὅσος εἰλικρινής γῆ , ὁ δέ κρύσταλλος θερμός μόνος · οὗτος δέ ἄμφω . διό καί ὑπό ἄμφω καί ἔχω ἄμφω . ὅσος μέν οὖν ἅπας ἐξικμάζω , οἷος κέραμος ἤ ἤλεκτρον · καί γάρ ὁ ἤλεκτρον , καί ὅσος λέγω ὡς δάκρυον , ψῦξις εἰμί , οἷος σμύρνα , λιβανωτός , κόμμι . καί ὁ ἤλεκτρον δέ οὗτος ὁ γένος ἔοικα , καί πήγνυμι · ἐμπεριλαμβάνω γοῦν ζῷον ἐν αὐτός φαίνω . ὑπό δέ ὁ ποταμός ὁ θερμός ἐξέρχομαι ὥσπερ ὁ ἕψω μέλι , ὅταν εἰς ὕδωρ ἀφίημι , ἐξατμίζω ὁ ὑγρός . οὗτος πᾶς γῆ . καί ὁ μέν ἄτηκτος καί ἀμάλακτος , οἷος ὁ ἤλεκτρον ἤ λίθος ἔνιοι , ὥσπερ ὁ πῶρος ὁ ἐν ὁ σπήλαιον · καί γάρ οὗτος ὅμοιος γίγνομαι οὗτος , καί οὐ ὡς ὑπό πῦρ ἀλλά ὡς ὑπό ὁ ψυχρός διεξέρχομαι ὁ θερμός , συνεξέρχομαι ὁ ὑγρός ὑπό ὁ ἐκ αὐτός ἐξέρχομαι θερμός · ἐν δέ ὁ ἕτερος ὑπό ὁ ἔξωθεν πῦρ . ὅσος δέ μή ὅλος , γῆ μέν εἰμί μάλα , μαλακτός δέ , οἷος σίδηρος καί κέρας . λιβανωτός δέ καί ὁ τοιοῦτος παραπλήσιος πλήσιος ὁ ξύλον ἀτμίζω . ἐπεί οὖν τηκτός γε τίθημι , καί ὅσος τήκω ὑπό πῦρ , οὗτος εἰμί ὑδατώδης , ἔνιοι δέ καί κοινός , οἷος κηρός · ὅσος δέ ὑπό ὕδωρ , οὗτος δέ γῆ · ὅσος δέ μηδέ ὑπό ἕτερος , οὗτος ἤ γῆ ἤ ἄμφω . εἰ οὖν ἅπας μέν ἤ ὑγρός ἤ πήγνυμι , οὗτος δέ ὁ ἐν ὁ λέγω πάθος , καί οὐ εἰμί μεταξύ , ἅπας ἄν εἰμί λέγω ὅς διαγιγνώσκω πότερος γῆ ἤ ὕδωρ ἤ πολύς κοινός , καί πότερος ὑπό πῦρ συνίστημι ἤ ψυχρός ἤ ἄμφω . χρυσός μέν δή καί ἄργυρος καί χαλκός καί κασσίτερος καί μόλυβδος καί ὕαλος καί λίθος πολύς ἀνώνυμος ὕδωρ · πᾶς γάρ οὗτος τήκω θερμός . ἔτι οἶνος ἔνιοι καί οὖρος καί ὄξος καί κονία καί ὀρός καί ἰχώρ ὕδωρ · πᾶς γάρ πήγνυμι ψυχρός . σίδηρος δέ καί κέρας καί ὄνυξ καί ὀστέον καί νεῦρον καί ξύλον καί θρίξ καί φύλλον καί φλοιός γῆ μάλα . ἔτι ἤλεκτρον , σμύρνα , λίβανος καί πᾶς ὁ δάκρυον λέγω , καί πῶρος , καί ὁ καρπός , οἷος ὁ χέδροψ , καί σῖτος · ὁ τοιοῦτος γάρ ὁ μέν σφόδρα , ὁ δέ ἥσσων μέν οὗτος , ὅμως δέ γῆ · ὁ μέν γάρ μαλακτός , ὁ δέ θυμιατός καί ψῦξις γίγνομαι . ἔτι νίτρον , ἅλς , λίθος γένος , ὅσος μήτε ψῦξις μήτε τηκτός . αἷμα δέ καί γονή κοινός γῆ καί ὕδωρ καί ἀήρ , ὁ μέν ἔχω αἷμα ἴς μάλα γῆ , διό καί ψῦξις πήγνυμι καί ὑγρός τήκω , ὁ δέ μή ἔχω ἴς ὕδωρ , διό καί οὐ πήγνυμι . γονή δέ πήγνυμι ψῦξις ἐξέρχομαι ὁ ὑγρός μετά ὁ θερμός .