aristoteles-et-corpus-aristotelicum.meteorologica 4.7
Παχύνεται μὲν οὖν ὑπὸ πυρὸς μόνον , ὅσα ὕδατος πλεῖον ἔχει ἢ γῆς , πήγνυται δέ , ὅσα γῆς . Διὸ καὶ τὸ νίτρον καὶ οἱ ἅλες γῆς εἰσὶ μᾶλλον , καὶ λίθος καὶ κέραμος . Ἀπορώτατα δ’ ἔχει ἡ τοῦ ἐλαίου φύσις . Εἰ μὲν γὰρ ὕδατος ἔχει πλέον , ἔδει πήγνυσθαι ὑπὸ ψυχροῦ ὡς οἱ πάγοι , εἰ δὲ γῆς πλεῖον , ὑπὸ πυρὸς ὡς ὁ κέραμος · νῦν δὲ πήγνυται μὲν ὑπ’ οὐδετέρου , παχύνεται δ’ ὑπ’ ἀμφοῖν . Αἴτιον δ’ ἐστὶν ὅτι ἀέρος ἐστὶ πλῆρες . Διὸ καὶ ἐν τῷ ὕδατι ἐπιπολάζει · καὶ γὰρ ὁ ἀὴρ φέρεται ἄνω . Τὸ μὲν οὖν ψυχρὸν ἐκ τοῦ ἐνόντος πνεύματος ὕδωρ ποιοῦν παχύνει · ἀεὶ γάρ , ὅταν μιχθῇ ὕδωρ καὶ ἔλαιον , ἀμφοῖν γίνεται παχύτερον . Ὑπὸ δὲ πυρὸς καὶ χρόνου παχύνεται καὶ λευκαίνεται , λευκαίνεται μὲν ἐξατμίζοντος εἴ τι ἐνῆν ὕδατος , παχύνεται δὲ διὰ τὸ μαραινομένου τοῦ θερμοῦ ἐκ τοῦ ἀέρος γίγνεσθαι ὕδωρ . Ἀμφοτέρως μὲν οὖν τὸ αὐτὸ γίνεται πάθος , καὶ διὰ τὸ αὐτό , ἀλλ’ οὐχ ὡσαύτως . Παχύνεται μὲν οὖν ὑπ’ ἀμφοτέρων , ξηραίνεται δ’ ὑπ’ οὐδετέρου · οὔτε γὰρ ὁ ἥλιος οὔτε τὸ ψῦχος ξηραίνει · οὐ μόνον διότι γλίσχρον , ἀλλὰ καὶ διότι ἀέρος ἐστίν . Οὐ ξηραίνεται δὲ τὸ ὕδωρ οὐδ’ ἐξέψεται ὑπὸ πυρός , ὅτι οὐκ ἀτμίζει διὰ γλισχρότητα . Ὅσα δὲ μικτὰ ὕδατος καὶ γῆς , κατὰ τὸ πλῆθος ἑκατέρου ἄξιον λέγεσθαι · οἶνος γάρ τις καὶ πήγνυται καὶ ἕψεται , οἷον τὸ γλεῦκος . Ἀπέρχεται δ’ ἀπὸ πάντων τῶν τοιούτων ξηραινομένων τὸ ὕδωρ . Σημεῖον δ’ ὅτι τὸ ὕδωρ · ἡ γὰρ ἀτμὶς συνίσταται εἰς ὕδωρ , ἐάν τις βούληται συλλέγειν . Ὥστε ὅσοις λείπεταί τι , τοῦτο γῆς . Ἔνια δὲ τούτων καὶ ὑπὸ ψυχροῦ , ὥσπερ εἴρηται , παχύνεται καὶ ξηραίνεται · τὸ γὰρ ψυχρὸν οὐ μόνον πήγνυσιν , ἀλλὰ ξηραίνει μὲν τὸ ὕδωρ , παχύνει δὲ τὸν ἀέρα ὕδωρ ποιοῦν . Ἡ δὲ πῆξις εἴρηται ξηρασία τις οὖσα . Ὅσα μὲν οὖν μὴ παχύνεται ὑπὸ τοῦ ψυχροῦ ἀλλὰ πήγνυται , ὕδατός ἐστι μᾶλλον , οἷον οἶνος καὶ οὖρον καὶ ὄξος καὶ κονία καὶ ὀρρός · ὅσα δὲ παχύνεται μὴ ἐξατμίζοντα ὑπὸ πυρός , τὰ μὲν γῆς , τὰ δὲ κοινὰ ὕδατος καὶ ἀέρος , μέλι μὲν γῆς , ἔλαιον δ’ ἀέρος . Ἔστι δὲ καὶ τὸ γάλα καὶ τὸ αἷμα ἀμφοῖν μὲν κοινὰ καὶ ὕδατος καὶ γῆς , μᾶλλον δὲ τὰ πολλὰ γῆς , ὥσπερ καὶ ἐξ ὅσων ὑγρῶν νίτρον γίνεται καὶ ἅλες . Καὶ λίθοι δ’ ἔκ τινων συνίστανται τοιούτων . Διὸ ἐὰν μὴ χωρισθῇ ὁ ὀρρός , ἐκκάεται ὑπὸ τοῦ πυρὸς ἑψόμενος . Τὸ δὲ γεῶδες συνίσταται καὶ ὑπὸ τοῦ ὀποῦ , ἐάν πως ἕψῃ τις , οἷον οἱ ἰατροὶ ὀπίζοντες . Οὕτω δὲ χωρίζεται ὁ ὀρρὸς καὶ ὁ τυρός . Ὁ δὲ χωρισθεὶς ὀρρὸς οὐκέτι παχύνεται , ἀλλ’ ἐκκάεται ὥσπερ ὕδωρ . Εἰ δέ τι μὴ ἔχει τυρὸν γάλα ἢ ὀλίγον , τοῦτο μᾶλλον ὕδατος καὶ ἄτροφον . Καὶ τὸ αἷμα ὁμοίως · πήγνυται γὰρ τῷ ξηραίνεσθαι ψυχόμενον . Ὅσα δὲ μὴ πήγνυται , οἷον τὸ τῆς ἐλάφου , τὰ τοιαῦτα ὕδατος μᾶλλον , καὶ ψυχρότατα ταῦτα . Διὸ καὶ οὐκ ἔχει ἶνας · αἱ γὰρ ἶνές εἰσι γῆς καὶ στερεόν . Ὥστε καὶ ἐξαιρεθεισῶν οὐ πήγνυται . Τοῦτο δ’ ἔσται , ὅτι οὐ ξηραίνεται · ὕδωρ γὰρ τὸ λοιπόν , ὥσ περ τὸ γάλα τοῦ τυροῦ ἐξαιρεθέντος . Σημεῖον δέ · τὰ νοσώδη γὰρ αἵματα οὐ θέλει πήγνυσθαι · ἰχωροειδῆ γάρ , τοῦτο δὲ φλέγμα καὶ ὕδωρ διὰ τὸ ἄπεπτον εἶναι καὶ ἀκράτητον ὑπὸ τῆς φύσεως . Ἔτι δὲ τὰ μὲν λυτά ἐστιν , οἷον νίτρον , τὰ δὲ ἄλυτα , οἷον κέραμος , καὶ τούτων τὰ μὲν μαλακτά , οἷον κέρας , τὰ δὲ ἀμάλακτα , οἷον κέραμος καὶ λίθος . Αἴτιον δ’ ὅτι τὰ ἐναντία τῶν ἐναντίων αἴτια , ὥστ’ εἰ πήγνυται δυοῖν , ψυχρῷ καὶ ξηρῷ , λύεσθαι ἀνάγκη θερμῷ καὶ ὑγρῷ . Διὸ πυρὶ καὶ ὕδατι ( ταῦτα γὰρ ἐναντία ) , ὕδατι μὲν ὅσα πυρὶ μόνῳ , πυρὶ δὲ ὅσα ψυχρῷ μόνῳ · ὥστ’ εἰ ὑπ’ ἀμφοῖν συμβαίνει πήγνυσθαι , ταῦτ’ ἄλυτα μάλιστα . Γίγνεται δὲ τοιαῦτα ὅσα θερμανθέντα ἔπειτα τῷ ψυχρῷ πήγνυται · συμβαίνει γάρ , ὅταν τὸ θερμὸν ἐξικμάσῃ ἐξιόν , τὸ πλεῖστον ὑγρὸν συνθλίβεσθαι πάλιν ὑπὸ τοῦ ψυχροῦ , ὥστε μηδ’ ὑγρῷ διδόναι δίοδον . Καὶ διὰ ταῦτα οὔτε τὸ θερμὸν λύει · ὅσα γὰρ ὑπὸ ψυχροῦ πήγνυται μόνου , ταῦτα λύει · οὔθ’ ὑπὸ ὕδατος · ὅσα γὰρ ὑπὸ ψυχροῦ πήγνυται , οὐ λύει , ἀλλ’ ὅσα ὑπὸ θερμοῦ ξηροῦ μόνον . Ὁ δὲ σίδηρος τακεὶς ὑπὸ θερμοῦ ψύχει πήγνυται , ὥστε πρὸς πῆξιν ἀμφοτέρων δεῖται · διὸ ἄλυτον . Τὰ δὲ ξύλα ἐστὶ γῆς καὶ ἀέρος · διὸ καυστὰ καὶ οὐ τηκτὰ οὐδὲ μαλακτά , καὶ ἐπὶ τῷ ὕδατι ἐπιπλεῖ , πλὴν ἐβένου . Αὕτη δ’ οὔ · τὰ μὲν γὰρ ἄλλ’ ἀέρος ἔχει πλεῖον , ἐκ δὲ τῆς ἐβένου τῆς μελαίνης διαπέπνευκεν ὁ ἀήρ , καὶ ἔστι πλεῖον ἐν αὐτῇ γῆς . Κέραμος δὲ γῆς μόνης διὰ τὸ ξηραινόμενος παγῆναι κατὰ μικρόν · οὔτε γὰρ τὸ ὕδωρ εἰσόδους ἔχει , δι’ ὧν μόνον πνεῦμα ἐξῆλθεν , οὔτε πῦρ · ἔπηξε γὰρ αὐτό . Τί μὲν οὖν ἐστὶ πῆξις καὶ τῆξις , καὶ διὰ πόσα καὶ ἐν πόσοις ἐστίν , εἴρηται .
Lemmas: παχύνω μέν οὖν ὑπό πῦρ μόνος , ὅσος ὕδωρ πολύς ἔχω ἤ γῆ , πήγνυμι δέ , ὅσος γῆ . διό καί ὁ νίτρον καί ὁ ἅλς γῆ εἰμί μάλα , καί λίθος καί κέραμος . ἄπορος δέ ἔχω ὁ ὁ ἔλαιον φύσις . εἰ μέν γάρ ὕδωρ ἔχω πολύς , δέω πήγνυμι ὑπό ψυχρός ὡς ὁ πάγος , εἰ δέ γῆ πολύς , ὑπό πῦρ ὡς ὁ κέραμος · νῦν δέ πήγνυμι μέν ὑπό οὐδέτερος , παχύνω δέ ὑπό ἄμφω . αἴτιος δέ εἰμί ὅτι ἀήρ εἰμί πλήρης . διό καί ἐν ὁ ὕδωρ ἐπιπολάζω · καί γάρ ὁ ἀήρ φέρω ἄνω . ὁ μέν οὖν ψυχρός ἐκ ὁ ἔνειμι πνεῦμα ὕδωρ ποιέω παχύνω · ἀεί γάρ , ὅταν μείγνυμι ὕδωρ καί ἔλαιον , ἄμφω γίγνομαι παχύς . ὑπό δέ πῦρ καί χρόνος παχύνω καί λευκαίνω , λευκαίνω μέν ἐξατμίζω εἰ τις ἔνειμι ὕδωρ , παχύνω δέ διά ὁ μαραίνω ὁ θερμός ἐκ ὁ ἀήρ γίγνομαι ὕδωρ . ἀμφοτέρως μέν οὖν ὁ αὐτός γίγνομαι πάθος , καί διά ὁ αὐτός , ἀλλά οὐ ὡσαύτως . παχύνω μέν οὖν ὑπό ἀμφότερος , ξηραίνω δέ ὑπό οὐδέτερος · οὔτε γάρ ὁ ἥλιος οὔτε ὁ ψῦχος ξηραίνω · οὐ μόνος διότι γλίσχρος , ἀλλά καί διότι ἀήρ εἰμί . οὐ ξηραίνω δέ ὁ ὕδωρ οὐδέ ἐξέπομαι ὑπό πῦρ , ὅτι οὐ ἀτμίζω διά γλισχρότης . ὅσος δέ μικτός ὕδωρ καί γῆ , κατά ὁ πλῆθος ἑκάτερος ἄξιος λέγω · οἶνος γάρ τις καί πήγνυμι καί ἕπομαι , οἷος ὁ γλεῦκος . ἀπέρχομαι δέ ἀπό πᾶς ὁ τοιοῦτος ξηραίνω ὁ ὕδωρ . σημεῖον δέ ὅτι ὁ ὕδωρ · ὁ γάρ ἀτμίς συνίστημι εἰς ὕδωρ , ἐάν τις βούλομαι συλλέγω . ὥστε ὅσος λείπω τις , οὗτος γῆ . ἔνιοι δέ οὗτος καί ὑπό ψυχρός , ὥσπερ λέγω , παχύνω καί ξηραίνω · ὁ γάρ ψυχρός οὐ μόνος πήγνυμι , ἀλλά ξηραίνω μέν ὁ ὕδωρ , παχύνω δέ ὁ ἀήρ ὕδωρ ποιέω . ὁ δέ πῆξις λέγω ξηρασία τις εἰμί . ὅσος μέν οὖν μή παχύνω ὑπό ὁ ψυχρός ἀλλά πήγνυμι , ὕδωρ εἰμί μάλα , οἷος οἶνος καί οὖρος καί ὄξος καί κονία καί ὀρός · ὅσος δέ παχύνω μή ἐξατμίζω ὑπό πῦρ , ὁ μέν γῆ , ὁ δέ κοινός ὕδωρ καί ἀήρ , μέλι μέν γῆ , ἔλαιον δέ ἀήρ . εἰμί δέ καί ὁ γάλα καί ὁ αἷμα ἄμφω μέν κοινός καί ὕδωρ καί γῆ , μάλα δέ ὁ πολύς γῆ , ὥσπερ καί ἐκ ὅσος ὑγρός νίτρον γίγνομαι καί ἅλς . καί λίθος δέ ἐκ τις συνίστημι τοιοῦτος . διό ἐάν μή χωρίζω ὁ ὀρός , ἐκκαίω ὑπό ὁ πῦρ ἕψω . ὁ δέ γεώδης συνίστημι καί ὑπό ὁ ὀπός , ἐάν πως ἕψω τις , οἷος ὁ ἰατρός ὀπίζω . οὕτως δέ χωρίζω ὁ ὀρός καί ὁ τυρός . ὁ δέ χωρίζω ὀρός οὐκέτι παχύνω , ἀλλά ἐκκαίω ὥσπερ ὕδωρ . εἰ δέ τις μή ἔχω τυρός γάλα ἤ ὀλίγος , οὗτος μάλα ὕδωρ καί ἄτροφος . καί ὁ αἷμα ὅμοιος · πήγνυμι γάρ ὁ ξηραίνω ψύχω . ὅσος δέ μή πήγνυμι , οἷος ὁ ὁ ἔλαφος , ὁ τοιοῦτος ὕδωρ μάλα , καί ψυχρός οὗτος . διό καί οὐ ἔχω ἴς · ὁ γάρ ἴς εἰμί γῆ καί στερεός . ὥστε καί ἐξαιρέω οὐ πήγνυμι . οὗτος δέ εἰμί , ὅτι οὐ ξηραίνω · ὕδωρ γάρ ὁ λοιπός , ὡς περ ὁ γάλα ὁ τυρός ἐξαιρέω . σημεῖον δέ · ὁ νοσώδης γάρ αἷμα οὐ ἐθέλω πήγνυμι · ἰχωροειδής γάρ , οὗτος δέ φλέγμα καί ὕδωρ διά ὁ ἄπεπτος εἰμί καί ἀκράτητος ὑπό ὁ φύσις . ἔτι δέ ὁ μέν λυτός εἰμί , οἷος νίτρον , ὁ δέ ἄλυτος , οἷος κέραμος , καί οὗτος ὁ μέν μαλακτός , οἷος κέρας , ὁ δέ ἀμάλακτος , οἷος κέραμος καί λίθος . αἴτιος δέ ὅτι ὁ ἐναντίος ὁ ἐναντίος αἴτιος , ὥστε εἰ πήγνυμι δύο , ψυχρός καί ξηρός , λύω ἀνάγκη θερμός καί ὑγρός . διό πῦρ καί ὕδωρ ( οὗτος γάρ ἐναντίος ) , ὕδωρ μέν ὅσος πῦρ μόνος , πῦρ δέ ὅσος ψυχρός μόνος · ὥστε εἰ ὑπό ἄμφω συμβαίνω πήγνυμι , οὗτος ἄλυτος μάλα . γίγνομαι δέ τοιοῦτος ὅσος θερμαίνω ἔπειτα ὁ ψυχρός πήγνυμι · συμβαίνω γάρ , ὅταν ὁ θερμός ἐξικμάζω ἐξέρχομαι , ὁ πολύς ὑγρός συνθλίβω πάλιν ὑπό ὁ ψυχρός , ὥστε μηδέ ὑγρός δίδωμι δίοδος . καί διά οὗτος οὔτε ὁ θερμός λύω · ὅσος γάρ ὑπό ψυχρός πήγνυμι μόνος , οὗτος λύω · οὔτε ὑπό ὕδωρ · ὅσος γάρ ὑπό ψυχρός πήγνυμι , οὐ λύω , ἀλλά ὅσος ὑπό θερμός ξηρός μόνος . ὁ δέ σίδηρος τήκω ὑπό θερμός ψῦχος πήγνυμι , ὥστε πρός πῆξις ἀμφότερος δέω · διό ἄλυτος . ὁ δέ ξύλον εἰμί γῆ καί ἀήρ · διό καυστός καί οὐ τηκτός οὐδέ μαλακτός , καί ἐπί ὁ ὕδωρ ἐπιπλέω , πλήν ἔβενος . οὗτος δέ οὐ · ὁ μέν γάρ ἄλλος ἀήρ ἔχω πολύς , ἐκ δέ ὁ ἔβενος ὁ μέλας διαπνέω ὁ ἀήρ , καί εἰμί πολύς ἐν αὐτός γῆ . κέραμος δέ γῆ μόνος διά ὁ ξηραίνω πάσσω κατά μικρός · οὔτε γάρ ὁ ὕδωρ εἴσοδος ἔχω , διά ὅς μόνος πνεῦμα ἐξέρχομαι , οὔτε πῦρ · πήγνυμι γάρ αὐτός . τίς μέν οὖν εἰμί πῆξις καί τῆξις , καί διά πόσος καί ἐν πόσος εἰμί , λέγω .