aristoteles-et-corpus-aristotelicum.meteorologica 3.6
Τὰς δ’ αὐτὰς αἰτίας ὑποληπτέον καὶ περὶ παρηλίου καὶ ῥάβδων ταῖς εἰρημέναις . Γίνεται γὰρ παρήλιος μὲν ἀνακλωμένης τῆς ὄψεως πρὸς τὸν ἥλιον , ῥᾶβδοι δὲ διὰ τὸ προσπίπτειν τοιαύτην οὖσαν τὴν ὄψιν , οἵαν εἴπομεν ἀεὶ γίγνεσθαι , ὅταν πλησίον ὄντων τοῦ ἡλίου νεφῶν ἀπό τινος ἀνακλασθῇ τῶν ὑγρῶν πρὸς τὸ νέφος · φαίνεται γὰρ αὐτὰ μὲν ἀχρωμάτιστα τὰ νέφη κατ’ εὐθυωρίαν εἰσβλέπουσιν , ἐν δὲ τῷ ὕδατι ῥάβδων μεστὸν τὸ νέφος · πλὴν τότε μὲν ἐν τῷ ὕδατι δοκεῖ τὸ χρῶμα τοῦ νέφους εἶναι , ἐν δὲ ταῖς ῥάβδοις ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ νέφους . Γίγνεται δὲ τοῦτο , ὅταν ἀνώμαλος ἡ τοῦ νέφους ᾖ σύστασις , καὶ τῇ μὲν πυκνὸν τῇ δὲ μανόν , καὶ τῇ μὲν ὑδατωδέστερον τῇ δ’ ἧττον · ἀνακλασθείσης γὰρ τῆς ὄψεως πρὸς τὸν ἥλιον , τὸ σχῆμα μὲν τοῦ ἡλίου οὐχ ὁρᾶται διὰ μικρότητα τῶν ἐνόπτρων , τὸ δὲ χρῶμα διὰ τὸ ἐν ἀνωμάλῳ φαίνεσθαι λαμπρὸν καὶ λευκὸν τὸν ἥλιον , πρὸς ὃν ἀνεκλάσθη ἡ ὄψις , τὸ μὲν φοινικοῦν φαίνεται , τὸ δὲ πράσινον ἢ ξανθόν . Διαφέρει γὰρ οὐθὲν διὰ τοιούτων ὁρᾶν ἢ ἀπὸ τοιούτων ἀνακλωμένην · ἀμφοτέρως γὰρ φαίνεται τὴν χρόαν ὅμοιον , ὥστ’ εἰ κἀκείνως φοινικοῦν , καὶ οὕτως . Αἱ μὲν οὖν ῥᾶβδοι γίγνονται δι’ ἀνωμαλίαν τοῦ ἐνόπτρου οὐ τῷ σχήματι ἀλλὰ τῷ χρώματι , ὁ δὲ παρήλιος , ὅταν ὅτι μάλιστα ὁμαλὸς ᾖ ὁ ἀὴρ καὶ πυκνὸς ὁμοίως · διὸ φαίνεται λευκός . Ἡ μὲν γὰρ ὁμαλότης τοῦ ἐνόπτρου ποιεῖ χρόαν μίαν τῆς ἐμφάσεως · ἡ δ’ ἀνάκλασις ἀθρόας τῆς ὄψεως , διὰ τὸ ἅμα προσπίπτειν πρὸς τὸν ἥλιον ἀπὸ πυκνῆς οὔσης τῆς ἀχλύος , καὶ οὔπω μὲν οὔσης ὕδωρ ἐγγὺς δ’ ὕδατος , τὸ ὑπάρχον τῷ ἡλίῳ ἐμφαίνεσθαι χρῶμα ποιεῖ , ὥσπερ ἀπὸ χαλκοῦ λείου κλωμένης διὰ τὴν πυκνότητα . Ὥστ’ ἐπεὶ τὸ χρῶμα τοῦ ἡλίου λευκόν , καὶ ὁ παρήλιος φαίνεται λευκός . Διὰ δὲ τὸ αὐτὸ τοῦτο μᾶλλον ὕδατος σημεῖον ὁ παρήλιος τῶν ῥάβδων · μᾶλλον γὰρ συμβαίνει τὸν ἀέρα εὐεργῶς ἔχειν πρὸς γένεσιν ὕδατος . Ὁ δὲ νότιος τοῦ βορείου μᾶλλον , ὅτι μᾶλλον ὁ νότιος ἀὴρ εἰς ὕδωρ μεταβάλλει τοῦ πρὸς ἄρκτον . Γίγνονται δ’ ὥσπερ εἴπομεν , περί τε τὰς δυσμὰς καὶ περὶ τὰς ἀνατολάς , καὶ οὔτ’ ἄνωθεν οὔτε κάτωθεν , ἀλλ’ ἐκ τῶν πλαγίων καὶ ῥᾶβδοι καὶ παρήλιοι · καὶ οὔτ’ ἐγγὺς τοῦ ἡλίου λίαν οὔτε πόρρω παντελῶς · ἐγγὺς μὲν γὰρ οὖσαν ὁ ἥλιος διαλύει τὴν σύστασιν , πόρρω δ’ οὔσης ἡ ὄψις οὐκ ἀνακλασθήσεται · ἀπὸ γὰρ μικροῦ ἐνόπτρου πόρρω ἀποτεινομένη ἀσθενὴς γίγνεται . Διὸ καὶ αἱ ἅλῳ οὐ γίγνονται ἐξ ἐναντίας τοῦ ἡλίου . Ἄνω μὲν οὖν ἐὰν γίγνηται καὶ ἐγγύς , διαλύσει ὁ ἥλιος · ἐὰν δὲ πόρρω , ἐλάττων ἡ ὄψις οὖσα ἢ ὥστε ποιεῖν ἀνάκλασιν οὐ προσπεσεῖται . Ἐν δὲ τῷ πλαγίῳ ὑπὸ τὸν ἥλιόν ἐστι τοσοῦτον ἀποστῆναι τὸ ἔνοπτρον , ὥστε μήτε τὸν ἥλιον διαλῦσαι , τήν τε ὄψιν ἀθρόαν ἐλθεῖν , διὰ τὸ πρὸς τὴν γῆν φερομένην μὴ διικνεῖσθαι ὥσπερ δι’ ἀχανοῦς φερομένην . Ὑπὸ δὲ τὸν ἥλιον οὐ γίγνεται διὰ τὸ πλησίον μὲν τῆς γῆς διαλύεσθαι ἂν ὑπὸ τοῦ ἡλίου , ἄνω δὲ μεσουρανίου ὄντος τὴν ὄψιν διασπᾶσθαι . Καὶ ὅλως οὐδ’ ἐκ πλαγίας μεσουρανίου γίγνεται · ἡ γὰρ ὄψις οὐχ ὑπὸ τὴν γῆν φέρεται , ὥστ’ ὀλίγη ἀφικνεῖται πρὸς τὸ ἔνοπτρον , καὶ ἡ ἀνακλωμένη γίγνεται πάμπαν ἀσθενής . Ὅσα μὲν οὖν ἔργα συμβαίνει παρέχεσθαι τὴν ἔκκρισιν ἐν τοῖς τόποις τοῖς ὑπὲρ τῆς γῆς , σχεδόν ἐστι τοσαῦτα καὶ τοιαῦτα . Ὅσα δ’ ἐν αὐτῇ τῇ γῇ , ἐγκατακλειομένη τοῖς τῆς γῆς μέρεσιν , ἀπεργάζεται , λεκτέον . Ποιεῖ γὰρ δύο διαφορὰς σωμάτων διὰ τὸ διπλῆ πεφυκέναι καὶ αὐτή , καθάπερ καὶ ἐν τῷ μετεώρῳ · δύο μὲν γὰρ αἱ ἀναθυμιάσεις , ἡ μὲν ἀτμιδώδης ἡ δὲ καπνώδης , ὥς φαμεν , εἰσίν · δύο δὲ καὶ τὰ εἴδη τῶν ἐν τῇ γῇ γινομένων , τὰ μὲν ὀρυκτὰ τὰ δὲ μεταλλευτά . Ἡ μὲν οὖν ξηρὰ ἀναθυμίασίς ἐστιν ἥ τις ἐκπυροῦσα ποιεῖ τὰ ὀρυκτὰ πάντα , οἷον λίθων τε γένη τὰ ἄτηκτα καὶ σανδαράκην καὶ ὤχραν καὶ μίλθον καὶ θεῖον καὶ τἆλλα τὰ τοιαῦτα . Τὰ δὲ πλεῖστα τῶν ὀρυκτῶν ἐστὶ τὰ μὲν κονία κεχρωματισμένη , τὰ δὲ λίθος ἐκ τοιαύτης γεγονὼς συστάσεως , οἷον τὸ κιννάβαρι . Τῆς δ’ ἀναθυμιάσεως τῆς ἀτμιδώδους , ὅσα μεταλλεύεται , καὶ ἔστιν ἢ χυτὰ ἢ ἐλατά , οἷον σίδηρος , χαλκός , χρυσός . Ποιεῖ δὲ ταῦτα πάντα ἡ ἀναθυμίασις ἡ ἀτμιδώδης ἐγκατακλειομένη , καὶ μάλιστα ἐν τοῖς λίθοις , διὰ ξηρότητα εἰς ἓν συνθλιβομένη καὶ πηγνυμένη , οἷον δρόσος ἢ πάχνη , ὅταν ἀποκριθῇ . Ἐνταῦθα δὲ πρὶν ἀποκριθῆναι γεννᾶται ταῦτα . Διὸ ἔστι μὲν ὡς ὕδωρ ταῦτα , ἔστι δ’ ὡς οὔ · δυνάμει μὲν γὰρ ἡ ὕλη ὕδατος ἦν , ἔστι δ’ οὐκέτι , οὐδ’ ἐξ ὕδατος γενομένου διά τι πάθος , ὥσπερ οἱ χυμοί . Οὐ γὰρ οὕτω γίνεται τὸ μὲν χαλκὸς τὸ δὲ χρυσός , ἀλλὰ πρὶν γενέσθαι παγείσης τῆς ἀναθυμιάσεως ἕκαστα τούτων ἐστίν . Διὸ καὶ πυροῦται πάντα καὶ γῆν ἔχει · ξηρὰν γὰρ ἔχει ἀναθυμίασιν · ὁ δὲ χρυσὸς μόνος οὐ πυροῦται . Κοινῇ μὲν οὖν εἴρηται περὶ πάντων αὐτῶν , ἰδίᾳ δ’ ἐπισκεπτέον προχειριζομένοις περὶ ἕκαστον γένος .
Lemmas: ὁ δέ αὐτός αἰτία ὑπολαμβάνω καί περί παρήλιος καί ῥάβδος ὁ λέγω . γίγνομαι γάρ παρήλιος μέν ἀνακλάω ὁ ὄψις πρός ὁ ἥλιος , ῥᾶβδοι δέ διά ὁ προσπίπτω τοιοῦτος εἰμί ὁ ὄψις , οἷος λέγω ἀεί γίγνομαι , ὅταν πλησίον εἰμί ὁ ἥλιος νέφος ἀπό τις ἀνακλάω ὁ ὑγρός πρός ὁ νέφος · φαίνω γάρ αὐτός μέν ἀχρωμάτιστος ὁ νέφος κατά εὐθυωρία εἰσβλέπω , ἐν δέ ὁ ὕδωρ ῥάβδος μεστός ὁ νέφος · πλήν τότε μέν ἐν ὁ ὕδωρ δοκέω ὁ χρῶμα ὁ νέφος εἰμί , ἐν δέ ὁ ῥάβδος ἐπί αὐτός ὁ νέφος . γίγνομαι δέ οὗτος , ὅταν ἀνώμαλος ὁ ὁ νέφος εἰμί σύστασις , καί ὁ μέν πυκνός ὁ δέ μανός , καί ὁ μέν ὑδατώδης ὁ δέ ἥσσων · ἀνακλάω γάρ ὁ ὄψις πρός ὁ ἥλιος , ὁ σχῆμα μέν ὁ ἥλιος οὐ ὁράω διά μικρότης ὁ ἔνοπτρον , ὁ δέ χρῶμα διά ὁ ἐν ἀνώμαλος φαίνω λαμπρός καί λευκός ὁ ἥλιος , πρός ὅς ἀνακλάω ὁ ὄψις , ὁ μέν φοινίκεος φαίνω , ὁ δέ πράσινος ἤ ξανθός . διαφέρω γάρ οὐδείς διά τοιοῦτος ὁράω ἤ ἀπό τοιοῦτος ἀνακλάω · ἀμφοτέρως γάρ φαίνω ὁ χροιά ὅμοιος , ὥστε εἰ κἀκεῖνος φοινίκεος , καί οὕτως . ὁ μέν οὖν ῥᾶβδοι γίγνομαι διά ἀνωμαλία ὁ ἔνοπτρον οὐ ὁ σχῆμα ἀλλά ὁ χρῶμα , ὁ δέ παρήλιος , ὅταν ὅτι μάλα ὁμαλός εἰμί ὁ ἀήρ καί πυκνός ὅμοιος · διό φαίνω λευκός . ὁ μέν γάρ ὁμαλότης ὁ ἔνοπτρον ποιέω χροιά εἷς ὁ ἔμφασις · ὁ δέ ἀνάκλασις ἀθρόος ὁ ὄψις , διά ὁ ἅμα προσπίπτω πρός ὁ ἥλιος ἀπό πυκνός εἰμί ὁ ἀχλύς , καί οὔπω μέν εἰμί ὕδωρ ἐγγύς δέ ὕδωρ , ὁ ὑπάρχω ὁ ἥλιος ἐμφαίνω χρῶμα ποιέω , ὥσπερ ἀπό χαλκός λεῖος κλάω διά ὁ πυκνότης . ὥστε ἐπεί ὁ χρῶμα ὁ ἥλιος λευκός , καί ὁ παρήλιος φαίνω λευκός . διά δέ ὁ αὐτός οὗτος μάλα ὕδωρ σημεῖον ὁ παρήλιος ὁ ῥάβδος · μάλα γάρ συμβαίνω ὁ ἀήρ εὐεργός ἔχω πρός γένεσις ὕδωρ . ὁ δέ νότιος ὁ βόρειος μάλα , ὅτι μάλα ὁ νότιος ἀήρ εἰς ὕδωρ μεταβάλλω ὁ πρός ἄρκτος . γίγνομαι δέ ὥσπερ λέγω , περί τε ὁ δυσμή καί περί ὁ ἀνατολή , καί οὔτε ἄνωθεν οὔτε κάτωθεν , ἀλλά ἐκ ὁ πλάγιον καί ῥᾶβδοι καί παρήλιος · καί οὔτε ἐγγύς ὁ ἥλιος λίαν οὔτε πρόσω παντελής · ἐγγύς μέν γάρ εἰμί ὁ ἥλιος διαλύω ὁ σύστασις , πρόσω δέ εἰμί ὁ ὄψις οὐ ἀνακλάω · ἀπό γάρ μικρός ἔνοπτρον πρόσω ἀποτείνω ἀσθενής γίγνομαι . διό καί ὁ ἅλως οὐ γίγνομαι ἐκ ἐναντίος ὁ ἥλιος . ἄνω μέν οὖν ἐάν γίγνομαι καί ἐγγύς , διαλύω ὁ ἥλιος · ἐάν δέ πρόσω , ἐλαχύς ὁ ὄψις εἰμί ἤ ὥστε ποιέω ἀνάκλασις οὐ προσπίπτω . ἐν δέ ὁ πλάγιος ὑπό ὁ ἥλιος εἰμί τοσοῦτος ἀφίστημι ὁ ἔνοπτρον , ὥστε μήτε ὁ ἥλιος διαλύω , ὁ τε ὄψις ἀθρόος ἔρχομαι , διά ὁ πρός ὁ γῆ φέρω μή διικνέομαι ὥσπερ διά ἀχανής φέρω . ὑπό δέ ὁ ἥλιος οὐ γίγνομαι διά ὁ πλησίον μέν ὁ γῆ διαλύω ἄν ὑπό ὁ ἥλιος , ἄνω δέ μεσουράνιος εἰμί ὁ ὄψις διασπάω . καί ὅλος οὐδέ ἐκ πλάγιος μεσουράνιος γίγνομαι · ὁ γάρ ὄψις οὐ ὑπό ὁ γῆ φέρω , ὥστε ὀλίγος ἀφικνέομαι πρός ὁ ἔνοπτρον , καί ὁ ἀνακλάω γίγνομαι πάμπαν ἀσθενής . ὅσος μέν οὖν ἔργον συμβαίνω παρέχω ὁ ἔκκρισις ἐν ὁ τόπος ὁ ὑπέρ ὁ γῆ , σχεδόν εἰμί τοσοῦτος καί τοιοῦτος . ὅσος δέ ἐν αὐτός ὁ γῆ , ἐγκατακλείω ὁ ὁ γῆ μέρος , ἀπεργάζομαι , λεκτέος . ποιέω γάρ δύο διαφορά σῶμα διά ὁ διπλόος φύω καί αὐτός , καθά καί ἐν ὁ μετέωρος · δύο μέν γάρ ὁ ἀναθυμίασις , ὁ μέν ἀτμιδώδης ὁ δέ καπνώδης , ὡς φημί , εἰμί · δύο δέ καί ὁ εἶδος ὁ ἐν ὁ γῆ γίγνομαι , ὁ μέν ὀρυκτός ὁ δέ μεταλλευτός . ὁ μέν οὖν ξηρός ἀναθυμίασις εἰμί ὅς τις ἐκπυρόω ποιέω ὁ ὀρυκτός πᾶς , οἷος λίθος τε γένος ὁ ἄτηκτος καί σανδαράκη καί ὤχρα καί μίλθος καί θεῖος καί ἄλλος ὁ τοιοῦτος . ὁ δέ πολύς ὁ ὀρυκτός εἰμί ὁ μέν κονία κεχρωματίζομαι , ὁ δέ λίθος ἐκ τοιοῦτος γίγνομαι σύστασις , οἷος ὁ κιννάβαρις . ὁ δέ ἀναθυμίασις ὁ ἀτμιδώδης , ὅσος μεταλλεύω , καί εἰμί ἤ χυτός ἤ ἐλατός , οἷος σίδηρος , χαλκός , χρυσός . ποιέω δέ οὗτος πᾶς ὁ ἀναθυμίασις ὁ ἀτμιδώδης ἐγκατακλείω , καί μάλα ἐν ὁ λίθος , διά ξηρότης εἰς εἷς συνθλίβω καί πήγνυμι , οἷος δρόσος ἤ πάχνη , ὅταν ἀποκρίνω . ἐνταῦθα δέ πρίν ἀποκρίνω γεννάω οὗτος . διό εἰμί μέν ὡς ὕδωρ οὗτος , εἰμί δέ ὡς οὐ · δύναμις μέν γάρ ὁ ὕλη ὕδωρ εἰμί , εἰμί δέ οὐκέτι , οὐδέ ἐκ ὕδωρ γίγνομαι διά τις πάθος , ὥσπερ ὁ χυμός . οὐ γάρ οὕτως γίγνομαι ὁ μέν χαλκός ὁ δέ χρυσός , ἀλλά πρίν γίγνομαι πήγνυμι ὁ ἀναθυμίασις ἕκαστος οὗτος εἰμί . διό καί πυρόω πᾶς καί γῆ ἔχω · ξηρός γάρ ἔχω ἀναθυμίασις · ὁ δέ χρυσός μόνος οὐ πυρόω . κοινῇ μέν οὖν λέγω περί πᾶς αὐτός , ἴδιος δέ ἐπισκοπέω προχειρίζω περί ἕκαστος γένος .