aristoteles-et-corpus-aristotelicum.meteorologica 4.6
Τὸ δ’ ὑγραίνεσθαί ἐστιν ἓν μὲν τὸ ὕδωρ γίγνεσθαι συνιστάμενον , ἓν δὲ τὸ τήκεσθαι τὸ πεπηγός . Τούτων δὲ συνίσταται μὲν εἰς ὕδωρ ψυχόμενον τὸ πνεῦμα · περὶ δὲ τήξεως ἅμα καὶ πήξεως ἔσται δῆλον . Πήγνυται δὲ ὅσα πήγνυται ἢ ὕδατος ὄντα ἢ γῆς καὶ ὕδατος , καὶ ταῦτα ἢ θερμῷ ξηρῷ ἢ ψυχρῷ . Διὸ καὶ λύεται τοῖς ἐναντίοις , ὅσα λύεται τῶν ὑπὸ θερμοῦ παγέντων ἢ ὑπὸ ψυχροῦ · τὰ μὲν γὰρ ὑπὸ ξηροῦ θερμοῦ παγέντα ὑπὸ ὕδατος λύεται , ὅ ἐστιν ὑγρὸν ψυχρόν , τὰ δὲ ὑπὸ ψυχροῦ παγέντα ὑπὸ πυρὸς λύεται , ὅ ἐστι θερμόν . Πήγνυσθαι δ’ ἔνια δόξειεν ἂν ὑπὸ ὕδατος , οἷον τὸ μέλι τὸ ἑφθόν · πήγνυται δ’ οὐχ ὑπὸ τοῦ ὕδατος , ἀλλ’ ὑπὸ τοῦ ἐν αὐτῷ ψυχροῦ . Ὅσα μὲν οὖν ἐστὶν ὕδατος , οὐ πήγνυται ὑπὸ πυρός . Λύεται γὰρ ὑπὸ πυρός , τὸ δ’ αὐτὸ τῷ αὐτῷ κατὰ ταὐτὸ οὐκ ἔστιν αἴτιον τοῦ ἐναντίου . Ἔτι τῷ ἀπιέναι τὸ θερμὸν πήγνυται , ὥστε δῆλον ὅτι τῷ εἰσιέναι λυθήσεται · ὥστε ποιοῦντος τοῦ ψυχροῦ πήγνυται . Διὸ οὐ παχύνεται τὰ τοιαῦτα πηγνύμενα · ἡ γὰρ πάχυνσις ὑγροῦ μὲν ἀπιόντος γίγνεται , τοῦ ξηροῦ δὲ συνισταμένου · ὕδωρ δὲ τῶν ὑγρῶν οὐ παχύνεται μόνον . Ὅσα δὲ κοινὰ γῆς καὶ ὕδατος , καὶ ὑπὸ πυρὸς πήγνυται καὶ ὑπὸ τοῦ ψυχροῦ , παχύνεται δ’ ὑπ’ ἀμφοῖν ἔστι μὲν ὡς τὸν αὐτὸν τρόπον , ἔστι δ’ ὡς ἄλλως , ὑπὸ μὲν θερμοῦ τὸ ὑγρὸν ἐξάγοντος ( ἐξατμίζοντος γὰρ τοῦ ὑγροῦ παχύνεται τὸ ξηρὸν καὶ συνίσταται ) , ὑπὸ δὲ τοῦ ψυχροῦ τὸ θερμὸν ἐκθλίβοντος , μεθ’ οὗ τὸ ὑγρὸν συναπέρχεται συνεξατμίζον . Ὅσα μὲν οὖν μαλακὰ ἀλλὰ μὴ ὑγρά , οὐ παχύνεται ἀλλὰ πήγνυται ἐξιόντος τοῦ ὑγροῦ , οἷον ὁ ὀπτώμενος κέραμος · ὅσα δὲ ὑγρὰ τῶν μικτῶν , καὶ παχύνεται , οἷον γάλα . Πολλὰ δὲ καὶ ὑγραίνεται πρῶτον , ὅσα ἢ παχέα ἢ σκληρὰ ὑπὸ ψυχροῦ προϋπῆρχεν ὄντα , ὥσπερ καὶ ὁ κέραμος τὸ πρῶτον ὀπτώμενος ἀτμίζει καὶ μαλακώτερος γίνεται · διὸ καὶ διαστρέφεται ἐν ταῖς καμίνοις . Ὅσα μὲν οὖν ὑπὸ ψυχροῦ πήγνυται τῶν κοινῶν γῆς καὶ ὕδατος , πλεῖον δὲ ἐχόντων γῆς , τὰ μὲν τῷ τὸ θερμὸν ἐξεληλυθέναι πηγνύμενα , ταῦτα τήκεται θερμῷ εἰσιόντος πάλιν τοῦ θερμοῦ , οἷον ὁ πηλὸς ὅταν παγῇ · ὅσα δὲ διὰ ψύξιν , καὶ τοῦ θερμοῦ συνεξατμίσαντος ἅπαντος , ταῦτα δὲ ἄλυτα μὴ ὑπερβαλλούσῃ θερμότητι , ἀλλὰ μαλάττεται , οἷον σίδηρος καὶ κέρας . Τήκεται δὲ καὶ ὁ εἰργασμένος σίδηρος , ὥστε ὑγρὸς γίγνεσθαι καὶ πάλιν πήγνυσθαι . Καὶ τὰ στομώματα ποιοῦσιν οὕτως · ὑφίσταται γὰρ καὶ ἀποκαθαίρεται κάτω ἡ σκωρία · ὅταν δὲ πολλάκις πάθῃ καὶ καθαρὸς γένηται , τοῦτο στόμωμα γίγνεται . Οὐ ποιοῦσι δὲ πολλάκις αὐτὸ διὰ τὸ ἀπουσίαν γίγνεσθαι πολλὴν καὶ τὸν σταθμὸν ἐλάττω ἀποκαθαιρομένου . Ἔστι δ’ ἀμείνων σίδηρος ὁ ἐλάττω ἔχων ἀποκάθαρσιν . Τήκεται δὲ καὶ ὁ λίθος ὁ πυρίμαχος ὥστε στάζειν καὶ ῥεῖν · τὸ δὲ πηγνύμενον ὅταν ῥυῇ , πάλιν γίγνεται σκληρόν . Καὶ αἱ μύλαι τήκονται ὥστε ῥεῖν · τὸ δὲ ῥέον πηγνύμενον τὸ μὲν χρῶμα μέλαν , ὅμοιον δὲ γίνεται τῇ τιτάνῳ . Τήκεται δὲ καὶ ὁ πηλὸς καὶ ἡ γῆ . Ὅσα δ’ ὑπὸ θερμοῦ ξηροῦ πήγνυται , τὰ μὲν ἄλυτα , τὰ δὲ λύεται ὑγρῷ . Κέραμος μὲν οὖν καὶ λίθων ἐνίων γένη , ὅσοι ὑπὸ πυρὸς τῆς γῆς συγκαυθείσης γίγνονται , οἷον οἱ μυλίαι , ἄλυτα , νίτρον δὲ καὶ ἅλες λυτὰ ὑγρῷ , οὐ παντὶ δὲ ἀλλὰ ψυχρῷ . Διὸ ὕδατι καὶ ὅσα ὕδατος εἴδη τήκεται , ἐλαίῳ δ’ οὐ τήκεται . Τῷ γὰρ ξηρῷ θερμῷ ἐναντίον ψυχρὸν ὑγρόν . Εἰ οὖν ἔπηξε θάτερον , θάτερον λύσει · οὕτω γὰρ τἀναντία ἔσται αἴτια τῶν ἐναντίων .
Lemmas: ὁ δέ ὑγραίνω εἰμί εἷς μέν ὁ ὕδωρ γίγνομαι συνίστημι , εἷς δέ ὁ τήκω ὁ πήγνυμι . οὗτος δέ συνίστημι μέν εἰς ὕδωρ ψύχω ὁ πνεῦμα · περί δέ τῆξις ἅμα καί πῆξις εἰμί δῆλος . πήγνυμι δέ ὅσος πήγνυμι ἤ ὕδωρ εἰμί ἤ γῆ καί ὕδωρ , καί οὗτος ἤ θερμός ξηρός ἤ ψυχρός . διό καί λύω ὁ ἐναντίος , ὅσος λύω ὁ ὑπό θερμός πάσσω ἤ ὑπό ψυχρός · ὁ μέν γάρ ὑπό ξηρός θερμός πήγνυμι ὑπό ὕδωρ λύω , ὅς εἰμί ὑγρός ψυχρός , ὁ δέ ὑπό ψυχρός πήγνυμι ὑπό πῦρ λύω , ὅς εἰμί θερμός . πήγνυμι δέ ἔνιοι δοκέω ἄν ὑπό ὕδωρ , οἷος ὁ μέλι ὁ ἑφθός · πήγνυμι δέ οὐ ὑπό ὁ ὕδωρ , ἀλλά ὑπό ὁ ἐν αὐτός ψυχρός . ὅσος μέν οὖν εἰμί ὕδωρ , οὐ πήγνυμι ὑπό πῦρ . λύω γάρ ὑπό πῦρ , ὁ δέ αὐτός ὁ αὐτός κατά αὐτός οὐ εἰμί αἴτιος ὁ ἐναντίος . ἔτι ὁ ἀπέρχομαι ὁ θερμός πήγνυμι , ὥστε δῆλος ὅτι ὁ εἰσέρχομαι λύω · ὥστε ποιέω ὁ ψυχρός πήγνυμι . διό οὐ παχύνω ὁ τοιοῦτος πήγνυμι · ὁ γάρ πάχυνσις ὑγρός μέν ἀπέρχομαι γίγνομαι , ὁ ξηρός δέ συνίστημι · ὕδωρ δέ ὁ ὑγρός οὐ παχύνω μόνος . ὅσος δέ κοινός γῆ καί ὕδωρ , καί ὑπό πῦρ πήγνυμι καί ὑπό ὁ ψυχρός , παχύνω δέ ὑπό ἄμφω εἰμί μέν ὡς ὁ αὐτός τρόπος , εἰμί δέ ὡς ἄλλος , ὑπό μέν θερμός ὁ ὑγρός ἐξάγω ( ἐξατμίζω γάρ ὁ ὑγρός παχύνω ὁ ξηρός καί συνίστημι ) , ὑπό δέ ὁ ψυχρός ὁ θερμός ἐκθλίβω , μετά ὅς ὁ ὑγρός συναπέρχομαι συνεξατμίζω . ὅσος μέν οὖν μαλακός ἀλλά μή ὑγρός , οὐ παχύνω ἀλλά πήγνυμι ἐξέρχομαι ὁ ὑγρός , οἷος ὁ ὀπτάω κέραμος · ὅσος δέ ὑγρός ὁ μικτός , καί παχύνω , οἷος γάλα . πολύς δέ καί ὑγραίνω πρῶτος , ὅσος ἤ παχύς ἤ σκληρός ὑπό ψυχρός προϋπάρχω εἰμί , ὥσπερ καί ὁ κέραμος ὁ πρῶτος ὀπτάω ἀτμίζω καί μαλακός γίγνομαι · διό καί διαστρέφω ἐν ὁ κάμινος . ὅσος μέν οὖν ὑπό ψυχρός πήγνυμι ὁ κοινός γῆ καί ὕδωρ , πολύς δέ ἔχω γῆ , ὁ μέν ὁ ὁ θερμός ἐξέρχομαι πήγνυμι , οὗτος τήκω θερμός εἰσέρχομαι πάλιν ὁ θερμός , οἷος ὁ πηλός ὅταν πήγνυμι · ὅσος δέ διά ψῦξις , καί ὁ θερμός συνεξατμίζω ἅπας , οὗτος δέ ἄλυτος μή ὑπερβάλλω θερμότης , ἀλλά μαλάσσω , οἷος σίδηρος καί κέρας . τήκω δέ καί ὁ ἐργάζομαι σίδηρος , ὥστε ὑγρός γίγνομαι καί πάλιν πήγνυμι . καί ὁ στόμωμα ποιέω οὕτως · ὑφίστημι γάρ καί ἀποκαθαίρω κάτω ὁ σκωρία · ὅταν δέ πολλάκις πάσχω καί καθαρός γίγνομαι , οὗτος στόμωμα γίγνομαι . οὐ ποιέω δέ πολλάκις αὐτός διά ὁ ἀπουσία γίγνομαι πολύς καί ὁ σταθμός ἐλαχύς ἀποκαθαίρω . εἰμί δέ ἀγαθός σίδηρος ὁ ἐλαχύς ἔχω ἀποκάθαρσις . τήκω δέ καί ὁ λίθος ὁ πυριμάχος ὥστε στάζω καί ῥέω · ὁ δέ πήγνυμι ὅταν ῥέω , πάλιν γίγνομαι σκληρός . καί ὁ μύλη τήκω ὥστε ῥέω · ὁ δέ ῥέω πήγνυμι ὁ μέν χρῶμα μέλας , ὅμοιος δέ γίγνομαι ὁ τίτανος . τήκω δέ καί ὁ πηλός καί ὁ γῆ . ὅσος δέ ὑπό θερμός ξηρός πήγνυμι , ὁ μέν ἄλυτος , ὁ δέ λύω ὑγρός . κέραμος μέν οὖν καί λίθος ἔνιοι γένος , ὅσος ὑπό πῦρ ὁ γῆ συγκαίω γίγνομαι , οἷος ὁ μυλίας , ἄλυτος , νίτρον δέ καί ἅλς λυτός ὑγρός , οὐ πᾶς δέ ἀλλά ψυχρός . διό ὕδωρ καί ὅσος ὕδωρ εἶδος τήκω , ἔλαιον δέ οὐ τήκω . ὁ γάρ ξηρός θερμός ἐναντίος ψυχρός ὑγρός . εἰ οὖν πήγνυμι ἕτερος , ἕτερος λύω · οὕτως γάρ ἐναντίος εἰμί αἴτιος ὁ ἐναντίος .