aristoteles-et-corpus-aristotelicum.meteorologica 1.4
Τούτων δὲ διωρισμένων , λέγωμεν διὰ τίν’ αἰτίαν αἵ τε φλόγες αἱ καόμεναι φαίνονται περὶ τὸν οὐρανὸν καὶ οἱ διαθέοντες ἀστέρες καὶ οἱ καλούμενοι ὑπό τινων δαλοὶ καὶ αἶγες · ταῦτα γὰρ πάντ’ ἐστὶ τὸ αὐτὸ καὶ διὰ τὴν αὐτὴν αἰτίαν , διαφέρει δὲ τῷ μᾶλλον καὶ ἧττον . Ἀρχὴ δ’ ἐστὶ καὶ τούτων καὶ πολλῶν ἄλλων ἥδε . Θερμαινομένης γὰρ τῆς γῆς ὑπὸ τοῦ ἡλίου τὴν ἀναθυμίασιν ἀναγκαῖον γίνεσθαι μὴ ἁπλῆν , ὥς τινες οἴονται , ἀλλὰ διπλῆν , τὴν μὲν ἀτμιδωδεστέραν τὴν δὲ πνευματωδεστέραν , τὴν μὲν τοῦ ἐν τῇ γῇ καὶ ἐπὶ τῇ γῇ ὑγροῦ ἀτμίδα , τὴν δ’ αὐτῆς τῆς γῆς οὔσης ξηρᾶς καπνώδη · καὶ τούτων τὴν μὲν πνευματώδη ἐπιπολάζειν διὰ τὸ θερμόν , τὴν δ’ ὑγροτέραν ὑφίστασθαι διὰ τὸ βάρος . Καὶ διὰ ταῦτα τοῦτον τὸν τρόπον κεκόσμηται τὸ πέριξ · πρῶτον μὲν γὰρ ὑπὸ τὴν ἐγκύκλιον φοράν ἐστι τὸ θερμὸν καὶ ξηρόν , ὃ λέγομεν πῦρ ( ἀνώνυμον γὰρ τὸ κοινὸν ἐπὶ πάσης τῆς καπνώδους διακρίσεως · ὅμως δὲ διὰ τὸ μάλιστα πεφυκέναι τὸ τοιοῦτον ἐκκάεσθαι τῶν σωμάτων οὕτως ἀναγκαῖον χρῆσθαι τοῖς ὀνόμασιν ) , ὑπὸ δὲ ταύτην τὴν φύσιν ἀήρ . Δεῖ δὲ νοῆσαι οἷον ὑπέκκαυμα τοῦτο ὃ νῦν εἴπομεν πῦρ περιτετάσθαι τῆς περὶ τὴν γῆν σφαίρας ἔσχατον , ὥστε μικρᾶς κινήσεως τυχὸν ἐκκάεσθαι πολλάκις ὥσπερ τὸν καπνόν · ἔστι γὰρ ἡ φλὸξ πνεύματος ξηροῦ ζέσις . Ἧι ἂν οὖν μάλιστα εὐκαίρως ἔχῃ ἡ τοιαύτη σύστασις , ὅταν ὑπὸ τῆς περιφορᾶς κινηθῇ πως , ἐκκαίεται . Διαφέρει δ’ ἤδη κατὰ τὴν τοῦ ὑπεκκαύματος θέσιν ἢ τὸ πλῆθος · ἂν μὲν γὰρ πλάτος ἔχῃ καὶ μῆκος τὸ ὑπέκκαυμα , πολλάκις ὁρᾶται καιομένη φλὸξ ὥσπερ ἐν ἀρούρᾳ καιομένης καλάμης , ἂν δὲ κατὰ μῆκος μόνον , οἱ καλούμενοι δαλοὶ καὶ αἶγες καὶ ἀστέρες . Καὶ ἐὰν μὲν πλέον τὸ ὑπέκκαυμα ᾖ κατὰ τὸ μῆκος ἢ τὸ πλάτος , ὅταν μὲν οἷον ἀποσπινθηρίζῃ ἅμα καιόμενον ( τοῦτο δὲ γίνεται διὰ τὸ παρεκπυροῦσθαι , κατὰ μικρὰ μέν , ἐπ’ ἀρχὴν δέ ) , αἲξ καλεῖται , ὅταν δ’ ἄνευ τούτου τοῦ πάθους , δαλός . Ἐὰν δὲ τὰ μήκη τῆς ἀναθυμιάσεως κατὰ μικρά τε καὶ πολλαχῇ διεσπαρμένα ᾖ καὶ ὁμοίως κατὰ πλάτος καὶ βάθος , οἱ δοκοῦντες ἀστέρες διάττειν γίνονται . Ὁτὲ μὲν οὖν ὑπὸ τῆς κινήσεως ἡ ἀναθυμίασις ἐκκαιομένη γεννᾷ αὐτά · ὁτὲ δὲ ὑπὸ τοῦ διὰ τὴν ψύξιν συνισταμένου ἀέρος ἐκκρούεται καὶ ἐκθλίβεται τὸ θερμόν , διὸ καὶ ἔοικεν ἡ φορὰ ῥίψει μᾶλλον αὐτῶν , ἀλλ’ οὐκ ἐκκαύσει . Ἀπορήσειε γὰρ ἄν τις πότερον ὥσπερ ἡ ὑπὸ τοὺς λύχνους τιθεμένη ἀναθυμίασις ἀπὸ τῆς ἄνωθεν φλογὸς ἅπτει τὸν κάτωθεν λύχνον ( θαυμαστὴ γὰρ καὶ τούτου ἡ ταχυτής ἐστι καὶ ὁμοία ῥίψει , ἀλλ’ οὐχ ὡς ἄλλου καὶ ἄλλου γιγνομένου πυρός ) , ἢ ῥίψεις τοῦ αὐτοῦ σώματός εἰσιν αἱ διαδρομαί . Ἔοικε δὲ δὴ δι’ ἄμφω · καὶ γὰρ οὕτως ὡς ἡ ἀπὸ τοῦ λύχνου γίνεται , καὶ ἔνια διὰ τὸ ἐκθλίβεσθαι ῥιπτεῖται , ὥσπερ οἱ ἐκ τῶν δακτύλων πυρῆνες , ὥστε καὶ εἰς θάλασσαν καὶ εἰς γῆν φαίνεσθαι πίπτοντα , καὶ νύκτωρ καὶ μεθ’ ἡμέραν αἰθρίας οὔσης . Κάτω δὲ ῥιπτεῖται διὰ τὸ τὴν πύκνωσιν εἰς τὸ κάτω ῥέπειν τὴν ἀπωθοῦσαν . Διὸ καὶ οἱ κεραυνοὶ κάτω πίπτουσιν · πάντων γὰρ τούτων ἡ γένεσις οὐκ ἔκκαυσις ἀλλ’ ἔκκρισις ὑπὸ τῆς ἐκθλίψεώς ἐστιν , ἐπεὶ κατὰ φύσιν γε τὸ θερμὸν ἄνω πέφυκε φέρεσθαι πᾶν . Ὅσα μὲν οὖν μᾶλλον ἐν τῷ ἀνωτάτω τόπῳ συνίσταται , ἐκκαομένης γίγνεται τῆς ἀναθυμιάσεως , ὅσα δὲ κατώτερον , ἐκκρινομένης διὰ τὸ συνιέναι καὶ ψύχεσθαι τὴν ὑγροτέραν ἀναθυμίασιν · αὕτη γὰρ συνιοῦσα καὶ κάτω ῥέπουσα ἀπωθεῖ πυκνουμένη καὶ κάτω ποιεῖ τοῦ θερμοῦ τὴν ῥίψιν · διὰ δὲ τὴν θέσιν τῆς ἀναθυμιάσεως , ὅπως ἂν τύχῃ κειμένη τοῦ πλάτους καὶ τοῦ βάθους , οὕτω φέρεται ἢ ἄνω ἢ κάτω ἢ εἰς τὸ πλάγιον . Τὰ πλεῖστα δ’ εἰς τὸ πλάγιον διὰ τὸ δύο φέρεσθαι φοράς , βίᾳ μὲν κάτω , φύσει δ’ ἄνω · πάντα γὰρ κατὰ τὴν διάμετρον φέρεται τὰ τοιαῦτα . Διὸ καὶ τῶν διαθεόντων ἀστέρων ἡ πλείστη λοξὴ γίνεται φορά . Πάντων δὴ τούτων αἴτιον ὡς μὲν ὕλη ἡ ἀναθυμίασις , ὡς δὲ τὸ κινοῦν ὁτὲ μὲν ἡ ἄνω φορά , ὁτὲ δ’ ἡ τοῦ ἀέρος συγκρινομένου πῆξις . Πάντα δὲ κάτω σελήνης ταῦτα γίνεται . Σημεῖον δ’ ἡ φαινομένη αὐτῶν ταχυτὴς ὁμοία οὖσα τοῖς ὑφ’ ἡμῶν ῥιπτουμένοις , ἃ διὰ τὸ πλησίον εἶναι ἡμῶν πολὺ δοκεῖ τῷ τάχει παραλλάττειν ἄστρα τε καὶ ἥλιον καὶ σελήνην .
Lemmas: οὗτος δέ διορίζω , λέγω διά τίς αἰτία ὁ τε φλόξ ὁ καίω φαίνω περί ὁ οὐρανός καί ὁ διαθέω ἀστήρ καί ὁ καλέω ὑπό τις δαλός καί αἴξ · οὗτος γάρ πᾶς εἰμί ὁ αὐτός καί διά ὁ αὐτός αἰτία , διαφέρω δέ ὁ μάλα καί ἥσσων . ἀρχή δέ εἰμί καί οὗτος καί πολύς ἄλλος ὅδε . θερμαίνω γάρ ὁ γῆ ὑπό ὁ ἥλιος ὁ ἀναθυμίασις ἀναγκαῖος γίγνομαι μή ἁπλόος , ὡς τις οἴομαι , ἀλλά διπλόος , ὁ μέν ἀτμιδώδης ὁ δέ πνευματώδης , ὁ μέν ὁ ἐν ὁ γῆ καί ἐπί ὁ γῆ ὑγρός ἀτμίς , ὁ δέ αὐτός ὁ γῆ εἰμί ξηρός καπνώδης · καί οὗτος ὁ μέν πνευματώδης ἐπιπολάζω διά ὁ θερμός , ὁ δέ ὑγρός ὑφίστημι διά ὁ βάρος . καί διά οὗτος οὗτος ὁ τρόπος κοσμέω ὁ πέριξ · πρῶτος μέν γάρ ὑπό ὁ ἐγκύκλιος φορά εἰμί ὁ θερμός καί ξηρός , ὅς λέγω πῦρ ( ἀνώνυμος γάρ ὁ κοινός ἐπί πᾶς ὁ καπνώδης διάκρισις · ὅμως δέ διά ὁ μάλα φύω ὁ τοιοῦτος ἐκκαίω ὁ σῶμα οὕτως ἀναγκαῖος χράω ὁ ὄνομα ) , ὑπό δέ οὗτος ὁ φύσις ἀήρ . δέω δέ νοέω οἷος ὑπέκκαυμα οὗτος ὅς νῦν λέγω πῦρ περιτείνω ὁ περί ὁ γῆ σφαῖρα ἔσχατος , ὥστε μικρός κίνησις τυγχάνω ἐκκαίω πολλάκις ὥσπερ ὁ καπνός · εἰμί γάρ ὁ φλόξ πνεῦμα ξηρός ζέσις . ᾗ ἄν οὖν μάλα εὔκαιρος ἔχω ὁ τοιοῦτος σύστασις , ὅταν ὑπό ὁ περιφορά κινέω πως , ἐκκαίω . διαφέρω δέ ἤδη κατά ὁ ὁ ὑπέκκαυμα θέσις ἤ ὁ πλῆθος · ἐάν μέν γάρ πλάτος ἔχω καί μῆκος ὁ ὑπέκκαυμα , πολλάκις ὁράω καίω φλόξ ὥσπερ ἐν ἄρουρα καίω καλάμη , ἐάν δέ κατά μῆκος μόνος , ὁ καλέω δαλός καί αἴξ καί ἀστήρ . καί ἐάν μέν πολύς ὁ ὑπέκκαυμα εἰμί κατά ὁ μῆκος ἤ ὁ πλάτος , ὅταν μέν οἷος ἀποσπινθηρίζω ἅμα καίω ( οὗτος δέ γίγνομαι διά ὁ παρεκπυρόομαι , κατά μικρός μέν , ἐπί ἀρχή δέ ) , αἴξ καλέω , ὅταν δέ ἄνευ οὗτος ὁ πάθος , δαλός . ἐάν δέ ὁ μῆκος ὁ ἀναθυμίασις κατά μικρός τε καί πολλαχῆ διασπείρω εἰμί καί ὅμοιος κατά πλάτος καί βάθος , ὁ δοκέω ἀστήρ διαίσσω γίγνομαι . ὅτε μέν οὖν ὑπό ὁ κίνησις ὁ ἀναθυμίασις ἐκκαίω γεννάω αὐτός · ὅτε δέ ὑπό ὁ διά ὁ ψῦξις συνίστημι ἀήρ ἐκκρούω καί ἐκθλίβω ὁ θερμός , διό καί ἔοικα ὁ φορά ῥῖψις μάλα αὐτός , ἀλλά οὐ ἐκκαίω . ἀπορέω γάρ ἄν τις πότερος ὥσπερ ὁ ὑπό ὁ λύχνος τίθημι ἀναθυμίασις ἀπό ὁ ἄνωθεν φλόξ ἅπτω ὁ κάτωθεν λύχνος ( θαυμαστός γάρ καί οὗτος ὁ ταχυτής εἰμί καί ὅμοιος ῥῖψις , ἀλλά οὐ ὡς ἄλλος καί ἄλλος γίγνομαι πῦρ ) , ἤ ῥῖψις ὁ αὐτός σῶμα εἰμί ὁ διαδρομή . ἔοικα δέ δή διά ἄμφω · καί γάρ οὕτως ὡς ὁ ἀπό ὁ λύχνος γίγνομαι , καί ἔνιοι διά ὁ ἐκθλίβω ῥίπτω , ὥσπερ ὁ ἐκ ὁ δάκτυλος πυρήν , ὥστε καί εἰς θάλασσα καί εἰς γῆ φαίνω πίπτω , καί νύκτωρ καί μετά ἡμέρα αἰθρία εἰμί . κάτω δέ ῥίπτω διά ὁ ὁ πύκνωσις εἰς ὁ κάτω ῥέπω ὁ ἀπωθέω . διό καί ὁ κεραυνός κάτω πίπτω · πᾶς γάρ οὗτος ὁ γένεσις οὐ ἔκκαυσις ἀλλά ἔκκρισις ὑπό ὁ ἔκθλιψις εἰμί , ἐπεί κατά φύσις γε ὁ θερμός ἄνω φύω φέρω πᾶς . ὅσος μέν οὖν μάλα ἐν ὁ ἄνω τόπος συνίστημι , ἐκκαίω γίγνομαι ὁ ἀναθυμίασις , ὅσος δέ κατώτερος , ἐκκρίνω διά ὁ συνίημι καί ψύχω ὁ ὑγρός ἀναθυμίασις · οὗτος γάρ συνέρχομαι καί κάτω ῥέπω ἀπωθέω πυκνόω καί κάτω ποιέω ὁ θερμός ὁ ῥίψις · διά δέ ὁ θέσις ὁ ἀναθυμίασις , ὅπως ἄν τυγχάνω κεῖμαι ὁ πλάτος καί ὁ βάθος , οὕτως φέρω ἤ ἄνω ἤ κάτω ἤ εἰς ὁ πλάγιος . ὁ πολύς δέ εἰς ὁ πλάγιος διά ὁ δύο φέρω φορά , βία μέν κάτω , φύσις δέ ἄνω · πᾶς γάρ κατά ὁ διάμετρος φέρω ὁ τοιοῦτος . διό καί ὁ διαθέω ἀστήρ ὁ πολύς λοξός γίγνομαι φορά . πᾶς δή οὗτος αἴτιος ὡς μέν ὕλη ὁ ἀναθυμίασις , ὡς δέ ὁ κινέω ὅτε μέν ὁ ἄνω φορά , ὅτε δέ ὁ ὁ ἀήρ συγκρίνω πῆξις . πᾶς δέ κάτω σελήνη οὗτος γίγνομαι . σημεῖον δέ ὁ φαίνω αὐτός ταχυτής ὅμοιος εἰμί ὁ ὑπό ἐγώ ῥίπτω , ὅς διά ὁ πλησίον εἰμί ἐγώ πολύς δοκέω ὁ τάχος παραλλάσσω ἄστρον τε καί ἥλιος καί σελήνη .