aristoteles-et-corpus-aristotelicum.meteorologica 4.8
Ἐκ δὲ τούτων φανερὸν ὅτι ὑπὸ θερμοῦ καὶ ψυχροῦ συνίσταται τὰ σώματα , ταῦτα δὲ παχύνοντα καὶ πηγνύντα ποιεῖται τὴν ἐργασίαν αὐτῶν . Διὰ δὲ τὸ ὑπὸ τούτων δημιουργεῖσθαι ἐν ἅπασι μέν ἐστι θερμότης , τισὶ δὲ καὶ ψυχρότης ᾗ ἐκλείπει . Ὥστ’ ἐπεὶ ταῦτα μὲν ὑπάρχει διὰ τὸ ποιεῖν , ὑγρὸν δὲ καὶ ξηρὸν διὰ τὸ πάσχειν , μετέχει αὐτῶν τὰ κοινὰ πάντων . Ἐκ μὲν οὖν ὕδατος καὶ γῆς τὰ ὁμοιομερῆ σώματα συνίσταται , καὶ ἐν φυτοῖς καὶ ἐν ζῴοις , καὶ τὰ μεταλλευόμενα , οἷον χρυσὸς καὶ ἄργυρος καὶ ὅσα ἄλλα τοιαῦτα , ἐξ αὐτῶν τε καὶ τῆς ἀναθυμιάσεως τῆς ἑκατέρου ἐγκατακλειομένης , ὥσπερ εἴρηται ἐν ἄλλοις . Ταῦτα δὲ διαφέρει ἀλλήλων τοῖς τε πρὸς τὰς αἰσθήσεις ἰδίοις ἅπαντα καὶ τῷ ποιεῖν τι δύνασθαι · λευκὸν γὰρ καὶ εὐῶδες καὶ ψοφητικὸν καὶ γλυκὺ καὶ θερμὸν καὶ ψυχρὸν τῷ ποιεῖν τι δύνασθαι τὴν αἴσθησίν ἐστι , καὶ ἄλλοις οἰκειοτέροις πάθεσιν , ὅσα τῷ πάσχειν λέγονται , λέγω δ’ οἷον τὸ τηκτὸν καὶ πηκτὸν καὶ καμπτὸν καὶ ὅσα ἄλλα τοιαῦτα · πάντα γὰρ τὰ τοιαῦτα παθητικά , ὥσπερ τὸ ὑγρὸν καὶ τὸ ξηρόν . Τούτοις δ’ ἤδη διαφέρει ὀστοῦν καὶ σὰρξ καὶ νεῦρον καὶ ξύλον καὶ φλοιὸς καὶ λίθος καὶ τῶν ἄλλων ἕκαστον τῶν ὁμοιομερῶν μὲν φυσικῶν δὲ σωμάτων . Εἴπωμεν δὲ πρῶτον τὸν ἀριθμὸν αὐτῶν , ὅσα κατὰ δύναμιν καὶ ἀδυναμίαν λέγεται . Ἔστι δὲ τάδε , πηκτὸν ἄπηκτον , τηκτὸν ἄτηκτον , μαλακτὸν ἀμάλακτον , τεγκτὸν ἄτεγκτον , καμπτὸν ἄκαμπτον , κατακτὸν ἀκάτακτον , θραυστὸν ἄθραυστον , θλαστὸν ἄθλαστον , πλαστὸν ἄπλαστον , πιεστὸν ἀπίεστον , ἑλκτὸν ἄνελκτον , ἐλατὸν ἀνήλατον , σχιστὸν ἄσχιστον , τμητὸν ἄτμητον , γλίσχρον ψαθυρόν , πιλητὸν ἀπίλητον , καυστὸν ἄκαυστον , θυμιατὸν ἀθυμίατον . Τὰ μὲν οὖν πλεῖστα σχεδὸν τῶν σωμάτων τούτοις διαφέρει τοῖς πάθεσιν · τίνα δ’ ἕκαστον τούτων ἔχει δύναμιν , εἴπωμεν . Περὶ μὲν οὖν πηκτοῦ καὶ ἀπήκτου καὶ τηκτοῦ καὶ ἀτήκτου εἴρηται μὲν καθόλου πρότερον , ὅμως δ’ ἐπανέλθωμεν καὶ νῦν . Τῶν γὰρ σωμάτων ὅσα πήγνυται καὶ σκληρύνεται , τὰ μὲν ὑπὸ θερμοῦ πάσχει τοῦτο τὰ δ’ ὑπὸ ψυχροῦ , ὑπὸ μὲν τοῦ θερμοῦ ξηραίνοντος τὸ ὑγρόν , ὑπὸ δὲ τοῦ ψυχροῦ ἐκθλίβοντος τὸ θερμόν . Ὥστε τὰ μὲν ὑγροῦ ἀπουσίᾳ τὰ δὲ θερμοῦ τοῦτο πάσχει , ὅσα μὲν ὕδατος , θερμοῦ , ὅσα δὲ γῆς , ὑγροῦ . Τὰ μὲν οὖν ὑγροῦ ἀπουσίᾳ ὑπὸ ὑγροῦ διατήκεται , ἂν μὴ οὕτω συνέλθῃ ὥστ’ ἐλάττους τοὺς πόρους λειφθῆναι τῶν τοῦ ὕδατος ὄγκων , οἷον ὁ κέραμος · ὅσα δὲ μὴ οὕτω , πάντα ὑγρῷ τήκεται , οἷον νίτρον , ἅλες , γῆ ἡ ἐκ πηλοῦ . Τὰ δὲ θερμοῦ στερήσει ὑπὸ θερμοῦ τήκεται , οἷον κρύσταλλος , μολίβδος , χαλκός . Ποῖα μὲν οὖν πηκτὰ καὶ τηκτά , εἴρηται , καὶ ποῖα ἄτηκτα . Ἄπηκτα δὲ ὅσα μὴ ἔχει ὑγρότητα ὑδατώδη , μηδ’ ὕδατός ἐστιν , ἀλλὰ πλεῖον θερμοῦ καὶ γῆς , οἷον μέλι καὶ γλεῦκος ( ὥσπερ ζέοντα γάρ ἐστι ) , καὶ ὅσα ὕδατος μὲν ἔχει , ἔστι δὲ πλεῖον ἀέρος , ὥσπερ τὸ ἔλαιον καὶ ἄργυρος χυτός , καὶ εἴ τι γλίσχρον , οἶον ἰξός .
Lemmas: ἐκ δέ οὗτος φανερός ὅτι ὑπό θερμός καί ψυχρός συνίστημι ὁ σῶμα , οὗτος δέ παχύνω καί πήγνυμι ποιέω ὁ ἐργασία αὐτός . διά δέ ὁ ὑπό οὗτος δημιουργέω ἐν ἅπας μέν εἰμί θερμότης , τις δέ καί ψυχρότης ᾗ ἐκλείπω . ὥστε ἐπεί οὗτος μέν ὑπάρχω διά ὁ ποιέω , ὑγρός δέ καί ξηρός διά ὁ πάσχω , μετέχω αὐτός ὁ κοινός πᾶς . ἐκ μέν οὖν ὕδωρ καί γῆ ὁ ὁμοιομερής σῶμα συνίστημι , καί ἐν φυτόν καί ἐν ζῷον , καί ὁ μεταλλεύω , οἷος χρυσός καί ἄργυρος καί ὅσος ἄλλος τοιοῦτος , ἐκ αὐτός τε καί ὁ ἀναθυμίασις ὁ ἑκάτερος ἐγκατακλείω , ὥσπερ λέγω ἐν ἄλλος . οὗτος δέ διαφέρω ἀλλήλων ὁ τε πρός ὁ αἴσθησις ἴδιος ἅπας καί ὁ ποιέω τις δύναμαι · λευκός γάρ καί εὐώδης καί ψοφητικός καί γλυκύς καί θερμός καί ψυχρός ὁ ποιέω τις δύναμαι ὁ αἴσθησις εἰμί , καί ἄλλος οἰκεῖος πάθος , ὅσος ὁ πάσχω λέγω , λέγω δέ οἷος ὁ τηκτός καί πηκτός καί καμπτός καί ὅσος ἄλλος τοιοῦτος · πᾶς γάρ ὁ τοιοῦτος παθητικός , ὥσπερ ὁ ὑγρός καί ὁ ξηρός . οὗτος δέ ἤδη διαφέρω ὀστέον καί σάρξ καί νεῦρον καί ξύλον καί φλοιός καί λίθος καί ὁ ἄλλος ἕκαστος ὁ ὁμοιομερής μέν φυσικός δέ σῶμα . λέγω δέ πρῶτος ὁ ἀριθμός αὐτός , ὅσος κατά δύναμις καί ἀδυναμία λέγω . εἰμί δέ ὅδε , πηκτός ἄπηκτος , τηκτός ἄτηκτος , μαλακτός ἀμάλακτος , τεγκτός ἄτεγκτος , καμπτός ἄκαμπτος , κατακτός ἀκάτακτος , θραυστός ἄθραυστος , θλαστός ἄθλαστος , πλαστός ἄπλαστος , πιεστός ἀπίεστος , ἑλκτός ἄνελκτος , ἐλατός ἀνήλατος , σχιστός ἄσχιστος , τμητός ἄτμητος , γλίσχρος ψαθυρός , πιλητός ἀπίλητος , καυστός ἄκαυστος , θυμιατός ἀθυμίατος . ὁ μέν οὖν πολύς σχεδόν ὁ σῶμα οὗτος διαφέρω ὁ πάθος · τίς δέ ἕκαστος οὗτος ἔχω δύναμις , λέγω . περί μέν οὖν πηκτός καί ἄπηκτος καί τηκτός καί ἄτηκτος λέγω μέν καθόλου πρότερος , ὅμως δέ ἐπανέρχομαι καί νῦν . ὁ γάρ σῶμα ὅσος πήγνυμι καί σκληρύνω , ὁ μέν ὑπό θερμός πάσχω οὗτος ὁ δέ ὑπό ψυχρός , ὑπό μέν ὁ θερμός ξηραίνω ὁ ὑγρός , ὑπό δέ ὁ ψυχρός ἐκθλίβω ὁ θερμός . ὥστε ὁ μέν ὑγρός ἀπουσία ὁ δέ θερμός οὗτος πάσχω , ὅσος μέν ὕδωρ , θερμός , ὅσος δέ γῆ , ὑγρός . ὁ μέν οὖν ὑγρός ἀπουσία ὑπό ὑγρός διατήκω , ἐάν μή οὕτως συνέρχομαι ὥστε ἐλαχύς ὁ πόρος λείπω ὁ ὁ ὕδωρ ὄγκος , οἷος ὁ κέραμος · ὅσος δέ μή οὕτως , πᾶς ὑγρός τήκω , οἷος νίτρον , ἅλς , γῆ ὁ ἐκ πηλός . ὁ δέ θερμός στέρησις ὑπό θερμός τήκω , οἷος κρύσταλλος , μολίβδος , χαλκός . ποῖος μέν οὖν πηκτός καί τηκτός , λέγω , καί ποῖος ἄτηκτος . ἄπηκτος δέ ὅσος μή ἔχω ὑγρότης ὑδατώδης , μηδέ ὕδωρ εἰμί , ἀλλά πολύς θερμός καί γῆ , οἷος μέλι καί γλεῦκος ( ὥσπερ ζέω γάρ εἰμί ) , καί ὅσος ὕδωρ μέν ἔχω , εἰμί δέ πολύς ἀήρ , ὥσπερ ὁ ἔλαιον καί ἄργυρος χυτός , καί εἰ τις γλίσχρος , οἷος ἰξός .