aristoteles-et-corpus-aristotelicum.metaphysica 9.6
ἐπεὶ δὲ περὶ τῆς κατὰ κίνησιν λεγομένης δυνάμεως εἴρηται , περὶ ἐνεργείας διορίσωμεν τί τέ ἐστιν ἡ ἐνέργεια καὶ ποῖόν τι . καὶ γὰρ τὸ δυνατὸν ἅμα δῆλον ἔσται διαιροῦσιν , ὅτι οὐ μόνον τοῦτο λέγομεν δυνατὸν ὃ πέφυκε κινεῖν ἄλλο ἢ κινεῖσθαι ὑπʼ ἄλλου ἢ ἁπλῶς ἢ τρόπον τινά , ἀλλὰ καὶ ἑτέρως , διὸ ζητοῦντες καὶ περὶ τούτων διήλθομεν . ἔστι δὴ ἐνέργεια τὸ ὑπάρχειν τὸ πρᾶγμα μὴ οὕτως ὥσπερ λέγομεν δυνάμει · λέγομεν δὲ δυνάμει οἷον ἐν τῷ ξύλῳ Ἑρμῆν καὶ ἐν τῇ ὅλῃ τὴν ἡμίσειαν , ὅτι ἀφαιρεθείη ἄν , καὶ ἐπιστήμονα καὶ τὸν μὴ θεωροῦντα , ἂν δυνατὸς ᾖ θεωρῆσαι · τὸ δὲ ἐνεργείᾳ . δῆλον δʼ ἐπὶ τῶν καθʼ ἕκαστα τῇ ἐπαγωγῇ ὃ βουλόμεθα λέγειν , καὶ οὐ δεῖ παντὸς ὅρον ζητεῖν ἀλλὰ καὶ τὸ ἀνάλογον συνορᾶν , ὅτι ὡς τὸ οἰκοδομοῦν πρὸς τὸ οἰκοδομικόν , καὶ τὸ ἐγρηγορὸς πρὸς τὸ καθεῦδον , καὶ τὸ ὁρῶν πρὸς τὸ μῦον μὲν ὄψιν δὲ ἔχον , καὶ τὸ ἀποκεκριμένον ἐκ τῆς ὕλης πρὸς τὴν ὕλην , καὶ τὸ ἀπειργασμένον πρὸς τὸ ἀνέργαστον . ταύτης δὲ τῆς διαφορᾶς θατέρῳ μορίῳ ἔστω ἡ ἐνέργεια ἀφωρισμένη θατέρῳ δὲ τὸ δυνατόν . λέγεται δὲ ἐνεργείᾳ οὐ πάντα ὁμοίως ἀλλʼ ἢ τῷ ἀνάλογον , ὡς τοῦτο ἐν τούτῳ ἢ πρὸς τοῦτο , τόδʼ ἐν τῷδε ἢ πρὸς τόδε · τὰ μὲν γὰρ ὡς κίνησις πρὸς δύναμιν τὰ δʼ ὡς οὐσία πρός τινα ὕλην . ἄλλως δὲ καὶ τὸ ἄπειρον καὶ τὸ κενόν , καὶ ὅσα τοιαῦτα , λέγεται δυνάμει καὶ ἐνεργείᾳ ἢ πολλοῖς τῶν ὄντων , οἷον τῷ ὁρῶντι καὶ βαδίζοντι καὶ ὁρωμένῳ . ταῦτα μὲν γὰρ ἐνδέχεται καὶ ἁπλῶς ἀληθεύεσθαί ποτε ( τὸ μὲν γὰρ ὁρώμενον ὅτι ὁρᾶται , τὸ δὲ ὅτι ὁρᾶσθαι δυνατόν ) · τὸ δʼ ἄπειρον οὐχ οὕτω δυνάμει ἔστιν ὡς ἐνεργείᾳ ἐσόμενον χωριστόν , ἀλλὰ γνώσει . τὸ γὰρ μὴ ὑπολείπειν τὴν διαίρεσιν ἀποδίδωσι τὸ εἶναι δυνάμει ταύτην τὴν ἐνέργειαν , τὸ δὲ χωρίζεσθαι οὔ . ἐπεὶ δὲ τῶν πράξεων ὧν ἔστι πέρας οὐδεμία τέλος ἀλλὰ τῶν περὶ τὸ τέλος , οἷον τὸ ἰσχναίνειν ἢ ἰσχνασία , αὐτὰ δὲ ὅταν ἰσχναίνῃ οὕτως ἐστὶν ἐν κινήσει , μὴ ὑπάρχοντα ὧν ἕνεκα ἡ κίνησις , οὐκ ἔστι ταῦτα πρᾶξις ἢ οὐ τελεία γε ( οὐ γὰρ τέλος ) · ἀλλʼ ἐκείνη ᾗ ἐνυπάρχει τὸ τέλος καὶ πρᾶξις . οἷον ὁρᾷ ἅμα καὶ ἑώρακε , καὶ φρονεῖ καὶ πεφρόνηκε , καὶ νοεῖ καὶ νενόηκεν , ἀλλʼ οὐ μανθάνει καὶ μεμάθηκεν οὐδʼ ὑγιάζεται καὶ ὑγίασται · εὖ ζῇ καὶ εὖ ἔζηκεν ἅμα , καὶ εὐδαιμονεῖ καὶ εὐδαιμόνηκεν . εἰ δὲ μή , ἔδει ἄν ποτε παύεσθαι ὥσπερ ὅταν ἰσχναίνῃ , νῦν δʼ οὔ , ἀλλὰ ζῇ καὶ ἔζηκεν . τούτων δὴ δεῖ τὰς μὲν κινήσεις λέγειν , τὰς δʼ ἐνεργείας . πᾶσα γὰρ κίνησις ἀτελής , ἰσχνασία μάθησις βάδισις οἰκοδόμησις · αὗται δὴ κινήσεις , καὶ ἀτελεῖς γε . οὐ γὰρ ἅμα βαδίζει καὶ βεβάδικεν , οὐδʼ οἰκοδομεῖ καὶ ᾠκοδόμηκεν , οὐδὲ γίγνεται καὶ γέγονεν ἢ κινεῖται καὶ κεκίνηται , ἀλλʼ ἕτερον , καὶ κινεῖ καὶ κεκίνηκεν · ἑώρακε δὲ καὶ ὁρᾷ ἅμα τὸ αὐτό , καὶ νοεῖ καὶ νενόηκεν . τὴν μὲν οὖν τοιαύτην ἐνέργειαν λέγω , ἐκείνην δὲ κίνησιν . τὸ μὲν οὖν ἐνεργείᾳ τί τέ ἐστι καὶ ποῖον , ἐκ τούτων καὶ τῶν τοιούτων δῆλον ἡμῖν ἔστω .
Lemmas: ἐπεί δέ περί ὁ κατά κίνησις λέγω δύναμις λέγω , περί ἐνέργεια διορίζω τίς τε εἰμί ὁ ἐνέργεια καί ποῖος τις . καί γάρ ὁ δυνατός ἅμα δῆλος εἰμί διαιρέω , ὅτι οὐ μόνος οὗτος λέγω δυνατός ὅς φύω κινέω ἄλλος ἤ κινέω ὑπό ἄλλος ἤ ἁπλῶς ἤ τρόπος τις , ἀλλά καί ἕτερος , διό ζητέω καί περί οὗτος διέρχομαι . εἰμί δή ἐνέργεια ὁ ὑπάρχω ὁ πρᾶγμα μή οὕτως ὥσπερ λέγω δύναμις · λέγω δέ δύναμις οἷος ἐν ὁ ξύλον Ἑρμῆς καί ἐν ὁ ὅλος ὁ ἥμισυς , ὅτι ἀφαιρέω ἄν , καί ἐπιστήμων καί ὁ μή θεωρέω , ἐάν δυνατός εἰμί θεωρέω · ὁ δέ ἐνέργεια . δῆλος δέ ἐπί ὁ κατά ἕκαστος ὁ ἐπαγωγή ὅς βούλομαι λέγω , καί οὐ δέω πᾶς ὅρος ζητέω ἀλλά καί ὁ ἀνάλογος συνοράω , ὅτι ὡς ὁ οἰκοδομέω πρός ὁ οἰκοδομικός , καί ὁ ἐγείρω πρός ὁ καθεύδω , καί ὁ ὁράω πρός ὁ μύω μέν ὄψις δέ ἔχω , καί ὁ ἀποκρίνω ἐκ ὁ ὕλη πρός ὁ ὕλη , καί ὁ ἀπεργάζομαι πρός ὁ ἀνέργαστος . οὗτος δέ ὁ διαφορά ἕτερος μόριον εἰμί ὁ ἐνέργεια ἀφορίζω ἕτερος δέ ὁ δυνατός . λέγω δέ ἐνέργεια οὐ πᾶς ὅμοιος ἀλλά ἤ ὁ ἀνάλογος , ὡς οὗτος ἐν οὗτος ἤ πρός οὗτος , ὅδε ἐν ὅδε ἤ πρός ὅδε · ὁ μέν γάρ ὡς κίνησις πρός δύναμις ὁ δέ ὡς οὐσία πρός τις ὕλη . ἄλλος δέ καί ὁ ἄπειρος καί ὁ κενός , καί ὅσος τοιοῦτος , λέγω δύναμις καί ἐνέργεια ἤ πολύς ὁ εἰμί , οἷος ὁ ὁράω καί βαδίζω καί ὁράω . οὗτος μέν γάρ ἐνδέχομαι καί ἁπλῶς ἀληθεύω ποτέ ( ὁ μέν γάρ ὁράω ὅτι ὁράω , ὁ δέ ὅτι ὁράω δυνατός ) · ὁ δέ ἄπειρος οὐ οὕτως δύναμις εἰμί ὡς ἐνέργεια εἰμί χωριστός , ἀλλά γνῶσις . ὁ γάρ μή ὑπολείπω ὁ διαίρεσις ἀποδίδωμι ὁ εἰμί δύναμις οὗτος ὁ ἐνέργεια , ὁ δέ χωρίζω οὐ . ἐπεί δέ ὁ πρᾶξις ὅς εἰμί πέρας οὐδείς τέλος ἀλλά ὁ περί ὁ τέλος , οἷος ὁ ἰσχναίνω ἤ ἰσχνασία , αὐτός δέ ὅταν ἰσχναίνω οὕτως εἰμί ἐν κίνησις , μή ὑπάρχω ὅς ἕνεκα ὁ κίνησις , οὐ εἰμί οὗτος πρᾶξις ἤ οὐ τέλειος γε ( οὐ γάρ τέλος ) · ἀλλά ἐκεῖνος ὅς ἐν-ὑπάρχω ὁ τέλος καί πρᾶξις . οἷος ὁράω ἅμα καί ὁράω , καί φρονέω καί φρονέω , καί νοέω καί νοέω , ἀλλά οὐ μανθάνω καί μανθάνω οὐδέ ὑγιάζω καί ὑγιάζω · εὖ ζάω καί εὖ ζάκλω ἅμα , καί εὐδαιμονέω καί εὐδαιμονέω . εἰ δέ μή , δέω ἄν ποτέ παύω ὥσπερ ὅταν ἰσχναίνω , νῦν δέ οὐ , ἀλλά ζάω καί ζάκλω . οὗτος δή δέω ὁ μέν κίνησις λέγω , ὁ δέ ἐνέργεια . πᾶς γάρ κίνησις ἀτελής , ἰσχνασία μάθησις βάδισις οἰκοδόμησις · οὗτος δή κίνησις , καί ἀτελής γε . οὐ γάρ ἅμα βαδίζω καί βαδίζω , οὐδέ οἰκοδομέω καί οἰκοδομέω , οὐδέ γίγνομαι καί γίγνομαι ἤ κινέω καί κινέω , ἀλλά ἕτερος , καί κινέω καί κινέω · ὁράω δέ καί ὁράω ἅμα ὁ αὐτός , καί νοέω καί νοέω . ὁ μέν οὖν τοιοῦτος ἐνέργεια λέγω , ἐκεῖνος δέ κίνησις . ὁ μέν οὖν ἐνέργεια τίς τε εἰμί καί ποῖος , ἐκ οὗτος καί ὁ τοιοῦτος δῆλος ἐγώ εἰμί .