aristoteles-et-corpus-aristotelicum.metaphysica 12.6
ἐπεὶ δʼ ἦσαν τρεῖς οὐσίαι , δύο μὲν αἱ φυσικαὶ μία δʼ ἡ ἀκίνητος , περὶ ταύτης λεκτέον ὅτι ἀνάγκη εἶναι ἀΐδιόν τινα οὐσίαν ἀκίνητον . αἵ τε γὰρ οὐσίαι πρῶται τῶν ὄντων , καὶ εἰ πᾶσαι φθαρταί , πάντα φθαρτά · ἀλλʼ ἀδύνατον κίνησιν ἢ γενέσθαι ἢ φθαρῆναι ( ἀεὶ γὰρ ἦν ) , οὐδὲ χρόνον . οὐ γὰρ οἷόν τε τὸ πρότερον καὶ ὕστερον εἶναι μὴ ὄντος χρόνου · καὶ ἡ κίνησις ἄρα οὕτω συνεχὴς ὥσπερ καὶ ὁ χρόνος · ἢ γὰρ τὸ αὐτὸ ἢ κινήσεώς τι πάθος . κίνησις δʼ οὐκ ἔστι συνεχὴς ἀλλʼ ἢ ἡ κατὰ τόπον , καὶ ταύτης ἡ κύκλῳ . ἀλλὰ μὴν εἰ ἔστι κινητικὸν ἢ ποιητικόν , μὴ ἐνεργοῦν δέ τι , οὐκ ἔσται κίνησις · ἐνδέχεται γὰρ τὸ δύναμιν ἔχον μὴ ἐνεργεῖν . οὐθὲν ἄρα ὄφελος οὐδʼ ἐὰν οὐσίας ποιήσωμεν ἀϊδίους , ὥσπερ οἱ τὰ εἴδη , εἰ μή τις δυναμένη ἐνέσται ἀρχὴ μεταβάλλειν · οὐ τοίνυν οὐδʼ αὕτη ἱκανή , οὐδʼ ἄλλη οὐσία παρὰ τὰ εἴδη · εἰ γὰρ μὴ ἐνεργήσει , οὐκ ἔσται κίνησις . ἔτι οὐδʼ εἰ ἐνεργήσει , ἡ δʼ οὐσία αὐτῆς δύναμις · οὐ γὰρ ἔσται κίνησις ἀΐδιος · ἐνδέχεται γὰρ τὸ δυνάμει ὂν μὴ εἶναι . δεῖ ἄρα εἶναι ἀρχὴν τοιαύτην ἧς ἡ οὐσία ἐνέργεια . ἔτι τοίνυν ταύτας δεῖ τὰς οὐσίας εἶναι ἄνευ ὕλης · ἀϊδίους γὰρ δεῖ , εἴπερ γε καὶ ἄλλο τι ἀΐδιον . ἐνέργεια ἄρα . καίτοι ἀπορία · δοκεῖ γὰρ τὸ μὲν ἐνεργοῦν πᾶν δύνασθαι τὸ δὲ δυνάμενον οὐ πᾶν ἐνεργεῖν , ὥστε πρότερον εἶναι τὴν δύναμιν . ἀλλὰ μὴν εἰ τοῦτο , οὐθὲν ἔσται τῶν ὄντων · ἐνδέχεται γὰρ δύνασθαι μὲν εἶναι μήπω δʼ εἶναι . καίτοι εἰ ὡς λέγουσιν οἱ θεολόγοι οἱ ἐκ νυκτὸς γεννῶντες , ἢ ὡς οἱ φυσικοὶ ὁμοῦ πάντα χρήματά φασι , τὸ αὐτὸ ἀδύνατον . πῶς γὰρ κινηθήσεται , εἰ μὴ ἔσται ἐνεργείᾳ τι αἴτιον ; οὐ γὰρ ἥ γε ὕλη κινήσει αὐτὴ ἑαυτήν , ἀλλὰ τεκτονική , οὐδὲ τὰ ἐπιμήνια οὐδʼ ἡ γῆ , ἀλλὰ τὰ σπέρματα καὶ ἡ γονή . διὸ ἔνιοι ποιοῦσιν ἀεὶ ἐνέργειαν , οἷον Λεύκιππος καὶ Πλάτων · ἀεὶ γὰρ εἶναί φασι κίνησιν . ἀλλὰ διὰ τί καὶ τίνα οὐ λέγουσιν , οὐδʼ , εἰ ὡδὶ ἢ ὡδί , τὴν αἰτίαν . οὐδὲν γὰρ ὡς ἔτυχε κινεῖται , ἀλλὰ δεῖ τι ἀεὶ ὑπάρχειν , ἕσπερ νῦν φύσει μὲν ὡδί , βίᾳ δὲ ἢ ὑπὸ νοῦ ἢ ἄλλου ὡδί . ( εἶτα ποία πρώτη ; διαφέρει γὰρ ἀμήχανον ὅσον ) . ἀλλὰ μὴν οὐδὲ Πλάτωνί γε οἷόν τε λέγειν ἣν οἴεται ἐνίοτε ἀρχὴν εἶναι , τὸ αὐτὸ ἑαυτὸ κινοῦν · ὕστερον γὰρ καὶ ἅμα τῷ οὐρανῷ ἡ ψυχή , ὡς φησίν . τὸ μὲν δὴ δύναμιν οἴεσθαι ἐνεργείας πρότερον ἔστι μὲν ὡς καλῶς ἔστι δʼ ὡς οὔ ( εἴρηται δὲ πῶς ) · ὅτι δʼ ἐνέργεια πρότερον , μαρτυρεῖ Ἀναξαγόρας ( ὁ γὰρ νοῦς ἐνέργεια ) καὶ Ἐμπεδοκλῆς φιλίαν καὶ τὸ νεῖκος , καὶ οἱ ἀεὶ λέγοντες κίνησιν εἶναι , ὥσπερ Λεύκιππος · ὥστʼ οὐκ ἦν ἄπειρον χρόνον χάος ἢ νύξ , ἀλλὰ ταὐτὰ ἀεὶ ἢ περιόδῳ ἢ ἄλλως , εἴπερ πρότερον ἐνέργεια δυνάμεως . εἰ δὴ τὸ αὐτὸ ἀεὶ περιόδῳ , δεῖ τι ἀεὶ μένειν ὡσαύτως ἐνεργοῦν . εἰ δὲ μέλλει γένεσις καὶ φθορὰ εἶναι , ἄλλο δεῖ εἶναι ἀεὶ ἐνεργοῦν ἄλλως καὶ ἄλλως . ἀνάγκη ἄρα ὡδὶ μὲν καθʼ αὑτὸ ἐνεργεῖν ὡδὶ δὲ κατʼ ἄλλο · ἤτοι ἄρα καθʼ ἕτερον ἢ κατὰ τὸ πρῶτον . ἀνάγκη δὴ κατὰ τοῦτο · πάλιν γὰρ ἐκεῖνο αὐτῷ τε αἴτιον κἀκείνῳ . οὐκοῦν βέλτιον τὸ πρῶτον · καὶ γὰρ αἴτιον ἦν ἐκεῖνο τοῦ ἀεὶ ὡσαύτως · τοῦ δʼ ἄλλως ἕτερον , τοῦ δʼ ἀεὶ ἄλλως ἄμφω δηλονότι . οὐκοῦν οὕτως καὶ ἔχουσιν αἱ κινήσεις . τί οὖν ἄλλας δεῖ ζητεῖν ἀρχάς ;
Lemmas: ἐπεί δέ εἰμί τρεῖς οὐσία , δύο μέν ὁ φυσικός εἷς δέ ὁ ἀκίνητος , περί οὗτος λεκτέος ὅτι ἀνάγκη εἰμί ἀίδιος τις οὐσία ἀκίνητος . ὁ τε γάρ οὐσία πρῶτος ὁ εἰμί , καί εἰ πᾶς φθαρτός , πᾶς φθαρτός · ἀλλά ἀδύνατος κίνησις ἤ γίγνομαι ἤ φθείρω ( ἀεί γάρ εἰμί ) , οὐδέ χρόνος . οὐ γάρ οἷος τε ὁ πρότερος καί ὕστερον εἰμί μή εἰμί χρόνος · καί ὁ κίνησις ἄρα οὕτως συνεχής ὥσπερ καί ὁ χρόνος · ἤ γάρ ὁ αὐτός ἤ κίνησις τις πάθος . κίνησις δέ οὐ εἰμί συνεχής ἀλλά ἤ ὁ κατά τόπος , καί οὗτος ὁ κύκλος . ἀλλά μήν εἰ εἰμί κινητικός ἤ ποιητικός , μή ἐνεργέω δέ τις , οὐ εἰμί κίνησις · ἐνδέχομαι γάρ ὁ δύναμις ἔχω μή ἐνεργέω . οὐδείς ἄρα ὄφελος οὐδέ ἐάν οὐσία ποιέω ἀίδιος , ὥσπερ ὁ ὁ εἶδος , εἰ μή τις δύναμαι ἔνειμι ἀρχή μεταβάλλω · οὐ τοίνυν οὐδέ οὗτος ἱκανός , οὐδέ ἄλλος οὐσία παρά ὁ εἶδος · εἰ γάρ μή ἐνεργέω , οὐ εἰμί κίνησις . ἔτι οὐδέ εἰ ἐνεργέω , ὁ δέ οὐσία αὐτός δύναμις · οὐ γάρ εἰμί κίνησις ἀδΐος · ἐνδέχομαι γάρ ὁ δύναμις εἰμί μή εἰμί . δέω ἄρα εἰμί ἀρχή τοιοῦτος ὅς ὁ οὐσία ἐνέργεια . ἔτι τοίνυν οὗτος δέω ὁ οὐσία εἰμί ἄνευ ὕλη · ἀίδιος γάρ δέω , εἴπερ γε καί ἄλλος τις ἀίδιος . ἐνέργεια ἄρα . καίτοι ἀπορία · δοκέω γάρ ὁ μέν ἐνεργέω πᾶς δύναμαι ὁ δέ δύναμαι οὐ πᾶς ἐνεργέω , ὥστε πρότερος εἰμί ὁ δύναμις . ἀλλά μήν εἰ οὗτος , οὐδείς εἰμί ὁ εἰμί · ἐνδέχομαι γάρ δύναμαι μέν εἰμί μήπω δέ εἰμί . καίτοι εἰ ὡς λέγω ὁ θεολόγος ὁ ἐκ νύξ γεννάω , ἤ ὡς ὁ φυσικός ὁμοῦ πᾶς χρῆμα φημί , ὁ αὐτός ἀδύνατος . πῶς γάρ κινέω , εἰ μή εἰμί ἐνέργεια τις αἴτιος ; οὐ γάρ ὁ γε ὕλη κινέω αὐτός ἑαυτοῦ , ἀλλά τεκτονικός , οὐδέ ὁ ἐπιμήνιος οὐδέ ὁ γῆ , ἀλλά ὁ σπέρμα καί ὁ γονή . διό ἔνιοι ποιέω ἀεί ἐνέργεια , οἷος Λεύκιππος καί Πλάτων · ἀεί γάρ εἰμί φημί κίνησις . ἀλλά διά τίς καί τίς οὐ λέγω , οὐδέ , εἰ ὡδί ἤ ὡδί , ὁ αἰτία . οὐδείς γάρ ὡς τυγχάνω κινέω , ἀλλά δέω τις ἀεί ὑπάρχω , ἕσπερ νῦν φύσις μέν ὡδί , βία δέ ἤ ὑπό νόος ἤ ἄλλος ὡδί . ( εἶτα ποῖος πρῶτος ; διαφέρω γάρ ἀμήχανος ὅσος ) . ἀλλά μήν οὐδέ Πλάτων γε οἷος τε λέγω ὅς οἴομαι ἐνίοτε ἀρχή εἰμί , ὁ αὐτός ἑαυτοῦ κινέω · ὕστερον γάρ καί ἅμα ὁ οὐρανός ὁ ψυχή , ὡς φημί . ὁ μέν δή δύναμις οἴομαι ἐνέργεια πρότερος εἰμί μέν ὡς καλός εἰμί δέ ὡς οὐ ( λέγω δέ πῶς ) · ὅτι δέ ἐνέργεια πρότερος , μαρτυρέω Ἀναξαγόρας ( ὁ γάρ νόος ἐνέργεια ) καί Ἐμπεδοκλῆς φιλία καί ὁ νεῖκος , καί ὁ ἀεί λέγω κίνησις εἰμί , ὥσπερ Λεύκιππος · ὥστε οὐ εἰμί ἄπειρος χρόνος χάος ἤ νύξ , ἀλλά αὐτός ἀεί ἤ περίοδος ἤ ἄλλος , εἴπερ πρότερος ἐνέργεια δύναμις . εἰ δή ὁ αὐτός ἀεί περίοδος , δέω τις ἀεί μένω ὡσαύτως ἐνεργέω . εἰ δέ μέλλω γένεσις καί φθορά εἰμί , ἄλλος δέω εἰμί ἀεί ἐνεργέω ἄλλος καί ἄλλος . ἀνάγκη ἄρα ὡδί μέν κατά ἑαυτοῦ ἐνεργέω ὡδί δέ κατά ἄλλος · ἤτοι ἄρα κατά ἕτερος ἤ κατά ὁ πρῶτος . ἀνάγκη δή κατά οὗτος · πάλιν γάρ ἐκεῖνος αὐτός τε αἴτιος ἐκεῖνος . οὐκοῦν ἀγαθός ὁ πρῶτος · καί γάρ αἴτιος εἰμί ἐκεῖνος ὁ ἀεί ὡσαύτως · ὁ δέ ἄλλος ἕτερος , ὁ δέ ἀεί ἄλλος ἄμφω δηλονότι . οὐκοῦν οὕτως καί ἔχω ὁ κίνησις . τίς οὖν ἄλλος δέω ζητέω ἀρχή ;