aristoteles-et-corpus-aristotelicum.metaphysica 9.1
περὶ μὲν οὖν τοῦ πρώτως ὄντος καὶ πρὸς ὃ πᾶσαι αἱ ἄλλαι κατηγορίαι τοῦ ὄντος ἀναφέρονται εἴρηται , περὶ τῆς οὐσίας ( κατὰ γὰρ τὸν τῆς οὐσίας λόγον λέγεται τἆλλα ὄντα , τό τε ποσὸν καὶ τὸ ποιὸν καὶ τἆλλα τὰ οὕτω λεγόμενα · πάντα γὰρ ἕξει τὸν τῆς οὐσίας λόγον , ὥσπερ εἴπομεν ἐν τοῖς πρώτοις λόγοις ) · ἐπεὶ δὲ λέγεται τὸ ὂν τὸ μὲν τὸ τὶ ἢ ποιὸν ἢ ποσόν , τὸ δὲ κατὰ δύναμιν καὶ ἐντελέχειαν καὶ κατὰ τὸ ἔργον , διορίσωμεν καὶ περὶ δυνάμεως καὶ ἐντελεχείας , καὶ πρῶτον περὶ δυνάμεως ἣ λέγεται μὲν μάλιστα κυρίως , οὐ μὴν χρησιμωτάτη γέ ἐστι πρὸς ὃ βουλόμεθα νῦν · ἐπὶ πλέον γάρ ἐστιν ἡ δύναμις καὶ ἡ ἐνέργεια τῶν μόνον λεγομένων κατὰ κίνησιν . ἀλλʼ εἰπόντες περὶ ταύτης , ἐν τοῖς περὶ τῆς ἐνεργείας διορισμοῖς δηλώσομεν καὶ περὶ τῶν ἄλλων . ὅτι μὲν οὖν λέγεται πολλαχῶς ἡ δύναμις καὶ τὸ δύνασθαι , διώρισται ἡμῖν ἐν ἄλλοις · τούτων δʼ ὅσαι μὲν ὁμωνύμως λέγονται δυνάμεις ἀφείσθωσαν ( ἔνιαι γὰρ ὁμοιότητί τινι λέγονται , καθάπερ ἐν γεωμετρίᾳ καὶ δυνατὰ καὶ ἀδύνατα λέγομεν τῷ εἶναί πως ἢ μὴ εἶναι ) , ὅσαι δὲ πρὸς τὸ αὐτὸ εἶδος , πᾶσαι ἀρχαί τινές εἰσι , καὶ πρὸς πρώτην μίαν λέγονται , ἥ ἐστιν ἀρχὴ μεταβολῆς ἐν ἄλλῳ ἢ ᾗ ἄλλο . ἡ μὲν γὰρ τοῦ παθεῖν ἐστὶ δύναμις , ἡ ἐν αὐτῷ τῷ πάσχοντι ἀρχὴ μεταβολῆς παθητικῆς ὑπʼ ἄλλου ἢ ᾗ ἄλλο · ἡ δʼ ἕξις ἀπαθείας τῆς ἐπὶ τὸ χεῖρον καὶ φθορᾶς τῆς ὑπʼ ἄλλου ἢ ᾗ ἄλλο ὑπʼ ἀρχῆς μεταβλητικῆς . ἐν γὰρ τούτοις ἔνεστι πᾶσι τοῖς ὅροις ὁ τῆς πρώτης δυνάμεως λόγος . πάλιν δʼ αὗται δυνάμεις λέγονται ἢ τοῦ μόνον ποιῆσαι ἢ παθεῖν ἢ τοῦ καλῶς , ὥστε καὶ ἐν τοῖς τούτων λόγοις ἐνυπάρχουσί πως οἱ τῶν προτέρων δυνάμεων λόγοι.—φανερὸν οὖν ὅτι ἔστι μὲν ὡς μία δύναμις τοῦ ποιεῖν καὶ πάσχειν ( δυνατὸν γάρ ἐστι καὶ τῷ ἔχειν αὐτὸ δύναμιν τοῦ παθεῖν καὶ τῷ ἄλλο ὑπʼ αὐτοῦ ) , ἔστι δὲ ὡς ἄλλη . ἡ μὲν γὰρ ἐν τῷ πάσχοντι ( διὰ γὰρ τὸ ἔχειν τινὰ ἀρχήν , καὶ εἶναι καὶ τὴν ὕλην ἀρχήν τινα , πάσχει τὸ πάσχον , καὶ ἄλλο ὑπʼ ἄλλου · τὸ λιπαρὸν μὲν γὰρ καυστὸν τὸ δʼ ὑπεῖκον ὡδὶ θλαστόν , ὁμοίως δὲ καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων ) , ἡ δʼ ἐν τῷ ποιοῦντι , οἷον τὸ θερμὸν καὶ ἡ οἰκοδομική , ἡ μὲν ἐν τῷ θερμαντικῷ ἡ δʼ ἐν τῷ οἰκοδομικῷ · διὸ ᾗ συμπέφυκεν , οὐθὲν πάσχει αὐτὸ ὑφʼ ἑαυτοῦ · ἓν γὰρ καὶ οὐκ ἄλλο . καὶ ἡ ἀδυναμία καὶ τὸ ἀδύνατον ἡ τῇ τοιαύτῃ δυνάμει ἐναντία στέρησίς ἐστιν , ὥστε τοῦ αὐτοῦ καὶ κατὰ τὸ αὐτὸ πᾶσα δύναμις ἀδυναμίᾳ . ἡ δὲ στέρησις λέγεται πολλαχῶς · καὶ γὰρ τὸ μὴ ἔχον καὶ τὸ πεφυκὸς ἂν μὴ ἔχῃ , ἢ ὅλως ἢ ὅτε πέφυκεν , καὶ ἢ ὡδί , οἷον παντελῶς , ἢ κἂν ὁπωσοῦν . ἐπʼ ἐνίων δέ , ἂν πεφυκότα ἔχειν μὴ ἔχῃ βίᾳ , ἐστερῆσθαι ταῦτα λέγομεν .
Lemmas: περί μέν οὖν ὁ πρῶτος εἰμί καί πρός ὅς πᾶς ὁ ἄλλος κατηγορία ὁ εἰμί ἀναφέρω λέγω , περί ὁ οὐσία ( κατά γάρ ὁ ὁ οὐσία λόγος λέγω ἄλλος εἰμί , ὁ τε ποσός καί ὁ ποιός καί ἄλλος ὁ οὕτως λέγω · πᾶς γάρ ἔχω ὁ ὁ οὐσία λόγος , ὥσπερ λέγω ἐν ὁ πρῶτος λόγος ) · ἐπεί δέ λέγω ὁ εἰμί ὁ μέν ὁ τίς ἤ ποιός ἤ ποσός , ὁ δέ κατά δύναμις καί ἐντελέχεια καί κατά ὁ ἔργον , διορίζω καί περί δύναμις καί ἐντελέχεια , καί πρῶτος περί δύναμις ὅς λέγω μέν μάλα κύριος , οὐ μήν χρήσιμος γε εἰμί πρός ὅς βούλομαι νῦν · ἐπί πολύς γάρ εἰμί ὁ δύναμις καί ὁ ἐνέργεια ὁ μόνος λέγω κατά κίνησις . ἀλλά λέγω περί οὗτος , ἐν ὁ περί ὁ ἐνέργεια διορισμός δηλόω καί περί ὁ ἄλλος . ὅτι μέν οὖν λέγω πολλαχῶς ὁ δύναμις καί ὁ δύναμαι , διορίζω ἐγώ ἐν ἄλλος · οὗτος δέ ὅσος μέν ὁμώνυμος λέγω δύναμις ἀφίημι ( ἔνιοι γάρ ὁμοιότης τις λέγω , καθά ἐν γεωμετρία καί δυνατός καί ἀδύνατος λέγω ὁ εἰμί πως ἤ μή ἔρχομαι ) , ὅσος δέ πρός ὁ αὐτός εἶδος , πᾶς ἀρχή τις εἰμί , καί πρός πρῶτος εἷς λέγω , ὅς εἰμί ἀρχή μεταβολή ἐν ἄλλος ἤ ὅς ἄλλος . ὁ μέν γάρ ὁ πάσχω εἰμί δύναμις , ὁ ἐν αὐτός ὁ πάσχω ἀρχή μεταβολή παθητικός ὑπό ἄλλος ἤ ᾗ ἄλλος · ὁ δέ ἕξις ἀπάθεια ὁ ἐπί ὁ κακός καί φθορά ὁ ὑπό ἄλλος ἤ ᾗ ἄλλος ὑπό ἀρχή μεταβλητικός . ἐν γάρ οὗτος ἔνειμι πᾶς ὁ ὅρος ὁ ὁ πρῶτος δύναμις λόγος . πάλιν δέ οὗτος δύναμις λέγω ἤ ὁ μόνος ποιέω ἤ πάσχω ἤ ὁ καλός , ὥστε καί ἐν ὁ οὗτος λόγος ἐνυπάρχω πως ὁ ὁ πρότερος δύναμις λόγοι.—φανερὸν οὖν ὅτι εἰμί μέν ὡς εἷς δύναμις ὁ ποιέω καί πάσχω ( δυνατός γάρ εἰμί καί ὁ ἔχω αὐτός δύναμις ὁ πάσχω καί ὁ ἄλλος ὑπό αὐτός ) , εἰμί δέ ὡς ἄλλος . ὁ μέν γάρ ἐν ὁ πάσχω ( διά γάρ ὁ ἔχω τις ἀρχή , καί εἰμί καί ὁ ὕλη ἀρχή τις , πάσχω ὁ πάσχω , καί ἄλλος ὑπό ἄλλος · ὁ λιπαρός μέν γάρ καυστός ὁ δέ ὑπείκω ὡδί θλαστός , ὅμοιος δέ καί ἐπί ὁ ἄλλος ) , ὁ δέ ἐν ὁ ποιέω , οἷος ὁ θερμός καί ὁ οἰκοδομικός , ὁ μέν ἐν ὁ θερμαντικός ὁ δέ ἐν ὁ οἰκοδομικός · διό ᾗ συμφύω , οὐδείς πάσχω αὐτός ὑπό ἑαυτοῦ · εἷς γάρ καί οὐ ἄλλος . καί ὁ ἀδυναμία καί ὁ ἀδύνατος ὁ ὁ τοιοῦτος δύναμις ἐναντίος στέρησις εἰμί , ὥστε ὁ αὐτός καί κατά ὁ αὐτός πᾶς δύναμις ἀδυναμία . ὁ δέ στέρησις λέγω πολλαχῶς · καί γάρ ὁ μή ἔχω καί ὁ φύω ἐάν μή ἔχω , ἤ ὅλος ἤ ὅτε φύω , καί ἤ ὡδί , οἷος παντελής , ἤ ἐάν ὁπωσοῦν . ἐπί ἔνιοι δέ , ἐάν φύω ἔχω μή ἔχω βία , στερέω οὗτος λέγω .