aristoteles-et-corpus-aristotelicum.metaphysica 11.1
ὅτι μὲν ἡ σοφία περὶ ἀρχὰς ἐπιστήμη τίς ἐστι , δῆλον ἐκ τῶν πρώτων ἐν οἷς διηπόρηται πρὸς τὰ ὑπὸ τῶν ἄλλων εἰρημένα περὶ τῶν ἀρχῶν · ἀπορήσειε δʼ ἄν τις πότερον μίαν ὑπολαβεῖν εἶναι δεῖ τὴν σοφίαν ἐπιστήμην ἢ πολλάς · εἰ μὲν γὰρ μίαν , μία γʼ ἐστὶν ἀεὶ τῶν ἐναντίων , αἱ δʼ ἀρχαὶ οὐκ ἐναντίαι · εἰ δὲ μὴ μία , ποίας δεῖ θεῖναι ταύτας ; ἔτι τὰς ἀποδεικτικὰς ἀρχὰς θεωρῆσαι μιᾶς ἢ πλειόνων ; εἰ μὲν γὰρ μιᾶς , τί μᾶλλον ταύτης ἢ ὁποιασοῦν ; εἰ δὲ πλειόνων , ποίας δεῖ ταύτας τιθέναι ; ἔτι πότερον πασῶν τῶν οὐσιῶν ἢ οὔ ; εἰ μὲν γὰρ μὴ πασῶν , ποίων χαλεπὸν ἀποδοῦναι · εἰ δὲ πασῶν μία , ἄδηλον πῶς ἐνδέχεται πλειόνων τὴν αὐτὴν ἐπιστήμην εἶναι . ἔτι πότερον περὶ τὰς οὐσίας μόνον ἢ καὶ τὰ συμβεβηκότα ; εἰ γὰρ περί γε τὰ συμβεβηκότα ἀπόδειξίς ἐστιν , περὶ τὰς οὐσίας οὐκ ἔστιν · εἰ δʼ ἑτέρα , τίς ἑκατέρα καὶ ποτέρα σοφία ; ᾗ μὲν γὰρ ἀποδεικτική , σοφία ἡ περὶ τὰ συμβεβηκότα · ᾗ δὲ περὶ τὰ πρῶτα , ἡ τῶν οὐσιῶν . ἀλλʼ οὐδὲ περὶ τὰς ἐν τοῖς φυσικοῖς εἰρημένας αἰτίας τὴν ἐπιζητουμένην ἐπιστήμην θετέον · οὔτε γὰρ περὶ τὸ οὗ ἕνεκεν ( τοιοῦτον γὰρ τὸ ἀγαθόν , τοῦτο δʼ ἐν τοῖς πρακτοῖς ὑπάρχει καὶ ταῖς οὖσιν ἐν κινήσει · καὶ τοῦτο πρῶτον κινεῖ—τοιοῦτον γὰρ τὸ τέλος—τὸ δὲ πρῶτον κινῆσαν οὐκ ἔστιν ἐν τοῖς ἀκινήτοις ) · ὅλως δʼ ἀπορίαν ἔχει πότερόν ποτε περὶ τὰς αἰσθητὰς οὐσίας ἐστὶν ἡ ζητουμένη νῦν ἐπιστήμη ἢ οὔ , περὶ δέ τινας ἑτέρας . εἰ γὰρ περὶ ἄλλας , ἢ περὶ τὰ εἴδη εἴη ἂν ἢ περὶ τὰ μαθηματικά . τὰ μὲν οὖν εἴδη ὅτι οὐκ ἔστι , δῆλον ( ὅμως δὲ ἀπορίαν ἔχει , κἂν εἶναί τις αὐτὰ θῇ , διὰ τί ποτʼ οὐχ ὥσπερ ἐπὶ τῶν μαθηματικῶν , οὕτως ἔχει καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων ὧν ἔστιν εἴδη · λέγω δʼ ὅτι τὰ μαθηματικὰ μὲν μεταξύ τε τῶν εἰδῶν τιθέασι καὶ τῶν αἰσθητῶν οἷον τρίτα τινὰ παρὰ τὰ εἴδη τε καὶ τὰ δεῦρο , τρίτος δʼ ἄνθρωπος οὐκ ἔστιν οὐδʼ ἵππος παρʼ αὐτόν τε καὶ τοὺς καθʼ ἕκαστον · εἰ δʼ αὖ μὴ ἔστιν ὡς λέγουσι , περὶ ποῖα θετέον πραγματεύεσθαι τὸν μαθηματικόν ; οὐ γὰρ δὴ περὶ τὰ δεῦρο · τούτων γὰρ οὐθέν ἐστιν οἷον αἱ μαθηματικαὶ ζητοῦσι τῶν ἐπιστημῶν ) · οὐδὲ μὴν περὶ τὰ μαθηματικὰ ἡ ζητουμένη νῦν ἐστὶν ἐπιστήμη ( χωριστὸν γὰρ αὐτῶν οὐθέν ) · ἀλλʼ οὐδὲ τῶν αἰσθητῶν οὐσιῶν · φθαρταὶ γάρ . ὅλως δʼ ἀπορήσειέ τις ἂν ποίας ἐστὶν ἐπιστήμης τὸ διαπορῆσαι περὶ τῆς τῶν μαθηματικῶν ὕλης . οὔτε γὰρ τῆς φυσικῆς , διὰ τὸ περὶ τὰ ἔχοντα ἐν αὑτοῖς ἀρχὴν κινήσεως καὶ στάσεως τὴν τοῦ φυσικοῦ πᾶσαν εἶναι πραγματείαν , οὐδὲ μὴν τῆς σκοπούσης περὶ ἀποδείξεώς τε καὶ ἐπιστήμης · περὶ γὰρ αὐτὸ τοῦτο τὸ γένος τὴν ζήτησιν ποιεῖται . λείπεται τοίνυν τὴν προκειμένην φιλοσοφίαν περὶ αὐτῶν τὴν σκέψιν ποιεῖσθαι . διαπορήσειε δʼ ἄν τις εἰ δεῖ θεῖναι τὴν ζητουμένην ἐπιστήμην περὶ τὰς ἀρχάς , τὰ καλούμενα ὑπό τινων στοιχεῖα · ταῦτα δὲ πάντες ἐνυπάρχοντα τοῖς συνθέτοις τιθέασιν . μᾶλλον δʼ ἂν δόξειε τῶν καθόλου δεῖν εἶναι τὴν ζητουμένην ἐπιστήμην · πᾶς γὰρ λόγος καὶ πᾶσα ἐπιστήμη τῶν καθόλου καὶ οὐ τῶν ἐσχάτων , ὥστʼ εἴη ἂν οὕτω τῶν πρώτων γενῶν . ταῦτα δὲ γίγνοιτʼ ἂν τό τε ὂν καὶ τὸ ἕν · ταῦτα γὰρ μάλιστʼ ἂν ὑποληφθείη περιέχειν τὰ ὄντα πάντα καὶ μάλιστα ἀρχαῖς ἐοικέναι διὰ τὸ εἶναι πρῶτα τῇ φύσει · φθαρέντων γὰρ αὐτῶν συναναιρεῖται καὶ τὰ λοιπά · πᾶν γὰρ ὂν καὶ ἕν . ᾗ δὲ τὰς διαφορὰς αὐτῶν ἀνάγκη μετέχειν εἰ θήσει τις αὐτὰ γένη , διαφορὰ δʼ οὐδεμία τοῦ γένους μετέχει , ταύτῃ δʼ οὐκ ἂν δόξειε δεῖν αὐτὰ τιθέναι γένη οὐδʼ ἀρχάς . ἔτι δʼ εἰ μᾶλλον ἀρχὴ τὸ ἁπλούστερον τοῦ ἧττον τοιούτου , τὰ δʼ ἔσχατα τῶν ἐκ τοῦ γένους ἁπλούστερα τῶν γενῶν ( ἄτομα γάρ , τὰ γένη δʼ εἰς εἴδη πλείω καὶ διαφέροντα διαιρεῖται ) , μᾶλλον ἂν ἀρχὴ δόξειεν εἶναι τὰ εἴδη τῶν γενῶν . ᾗ δὲ συναναιρεῖται τοῖς γένεσι τὰ εἴδη , τὰ γένη ταῖς ἀρχαῖς ἔοικε μᾶλλον · ἀρχὴ γὰρ τὸ συναναιροῦν . τὰ μὲν οὖν τὴν ἀπορίαν ἔχοντα ταῦτα καὶ τοιαῦτʼ ἐστὶν ἕτερα .
Lemmas: ὅτι μέν ὁ σοφία περί ἀρχή ἐπιστήμη τις εἰμί , δῆλος ἐκ ὁ πρῶτος ἐν ὅς διαπορέω πρός ὁ ὑπό ὁ ἄλλος λέγω περί ὁ ἀρχή · ἀπορέω δέ ἄν τις πότερος εἷς ὑπολαμβάνω εἰμί δέω ὁ σοφία ἐπιστήμη ἤ πολύς · εἰ μέν γάρ εἷς , εἷς γε εἰμί ἀεί ὁ ἐναντίος , ὁ δέ ἀρχή οὐ ἐναντίος · εἰ δέ μή εἷς , ποῖος δέω τίθημι οὗτος ; ἔτι ὁ ἀποδεικτικός ἀρχή θεωρέω εἷς ἤ πολύς ; εἰ μέν γάρ εἷς , τίς μάλα οὗτος ἤ ὁποῖος ; εἰ δέ πολύς , ποῖος δέω οὗτος τίθημι ; ἔτι πότερος πᾶς ὁ οὐσία ἤ οὐ ; εἰ μέν γάρ μή πᾶς , ποῖος χαλεπός ἀποδίδωμι · εἰ δέ πᾶς εἷς , ἄδηλος πῶς ἐνδέχομαι πολύς ὁ αὐτός ἐπιστήμη εἰμί . ἔτι πότερος περί ὁ οὐσία μόνος ἤ καί ὁ συμβαίνω ; εἰ γάρ περί γε ὁ συμβαίνω ἀπόδειξις εἰμί , περί ὁ οὐσία οὐ εἰμί · εἰ δέ ἕτερος , τίς ἑκάτερος καί πότερος σοφία ; ᾗ μέν γάρ ἀποδεικτικός , σοφία ὁ περί ὁ συμβαίνω · ᾗ δέ περί ὁ πρῶτος , ὁ ὁ οὐσία . ἀλλά οὐδέ περί ὁ ἐν ὁ φυσικός λέγω αἰτία ὁ ἐπιζητέω ἐπιστήμη τίθημι · οὔτε γάρ περί ὁ ὅς ἕνεκα ( τοιοῦτος γάρ ὁ ἀγαθός , οὗτος δέ ἐν ὁ πρακτός ὑπάρχω καί ὁ εἰμί ἐν κίνησις · καί οὗτος πρῶτος κινέω γάρ ὁ τέλος δέ πρῶτος κινέω οὐ εἰμί ἐν ὁ ἀκίνητος ) · ὅλος δέ ἀπορία ἔχω πότερος ποτέ περί ὁ αἰσθητός οὐσία εἰμί ὁ ζητέω νῦν ἐπιστήμη ἤ οὐ , περί δέ τις ἕτερος . εἰ γάρ περί ἄλλος , ἤ περί ὁ εἶδος εἰμί ἄν ἤ περί ὁ μαθηματικός . ὁ μέν οὖν εἶδος ὅτι οὐ εἰμί , δῆλος ( ὅμως δέ ἀπορία ἔχω , ἐάν εἰμί τις αὐτός τίθημι , διά τίς ποτέ οὐ ὥσπερ ἐπί ὁ μαθηματικός , οὕτως ἔχω καί ἐπί ὁ ἄλλος ὅς εἰμί εἶδος · λέγω δέ ὅτι ὁ μαθηματικός μέν μεταξύ τε ὁ εἶδος τίθημι καί ὁ αἰσθητός οἷος τρίτος τις παρά ὁ εἶδος τε καί ὁ δεῦρο , τρίτος δέ ἄνθρωπος οὐ εἰμί οὐδέ ἵππος παρά αὐτός τε καί ὁ κατά ἕκαστος · εἰ δέ αὖ μή εἰμί ὡς λέγω , περί ποῖος τίθημι πραγματεύομαι ὁ μαθηματικός ; οὐ γάρ δή περί ὁ δεῦρο · οὗτος γάρ οὐδείς εἰμί οἷος ὁ μαθηματικός ζητέω ὁ ἐπιστήμη ) · οὐδέ μήν περί ὁ μαθηματικός ὁ ζητέω νῦν εἰμί ἐπιστήμη ( χωριστός γάρ αὐτός οὐδείς ) · ἀλλά οὐδέ ὁ αἰσθητός οὐσία · φθαρτός γάρ . ὅλος δέ ἀπορέω τις ἄν ποῖος εἰμί ἐπιστήμη ὁ διαπορέω περί ὁ ὁ μαθηματικός ὕλη . οὔτε γάρ ὁ φυσικός , διά ὁ περί ὁ ἔχω ἐν ἑαυτοῦ ἀρχή κίνησις καί στάσις ὁ ὁ φυσικός πᾶς εἰμί πραγματεία , οὐδέ μήν ὁ σκοπέω περί ἀπόδειξις τε καί ἐπιστήμη · περί γάρ αὐτός οὗτος ὁ γένος ὁ ζήτησις ποιέω . λείπω τοίνυν ὁ πρόκειμαι φιλοσοφία περί αὐτός ὁ σκέψις ποιέω . διαπορέω δέ ἄν τις εἰ δέω τίθημι ὁ ζητέω ἐπιστήμη περί ὁ ἀρχή , ὁ καλέω ὑπό τις στοιχεῖον · οὗτος δέ πᾶς ἐνυπάρχω ὁ σύνθετος τίθημι . μάλα δέ ἄν δοκέω ὁ καθόλου δέω εἰμί ὁ ζητέω ἐπιστήμη · πᾶς γάρ λόγος καί πᾶς ἐπιστήμη ὁ καθόλου καί οὐ ὁ ἔσχατος , ὥστε εἰμί ἄν οὕτως ὁ πρῶτος γένος . οὗτος δέ γίγνομαι ἄν ὁ τε εἰμί καί ὁ εἷς · οὗτος γάρ μάλα ἄν ὑπολαμβάνω περιέχω ὁ εἰμί πᾶς καί μάλα ἀρχή ἔοικα διά ὁ εἰμί πρῶτος ὁ φύσις · φθείρω γάρ αὐτός συναναιρέω καί ὁ λοιπός · πᾶς γάρ εἰμί καί εἷς . ὅς δέ ὁ διαφορά αὐτός ἀνάγκη μετέχω εἰ τίθημι τις αὐτός γένος , διαφορά δέ οὐδείς ὁ γένος μετέχω , οὗτος δέ οὐ ἄν δοκέω δέω αὐτός τίθημι γένος οὐδέ ἀρχή . ἔτι δέ εἰ μάλα ἀρχή ὁ ἁπλόος ὁ ἥσσων τοιοῦτος , ὁ δέ ἔσχατος ὁ ἐκ ὁ γένος ἁπλόος ὁ γένος ( ἄτομος γάρ , ὁ γένος δέ εἰς εἶδος πολύς καί διαφέρω διαιρέω ) , μάλα ἄν ἀρχή δοκέω εἰμί ὁ εἶδος ὁ γένος . ὅς δέ συναναιρέω ὁ γένος ὁ εἶδος , ὁ γένος ὁ ἀρχή ἔοικα μάλα · ἀρχή γάρ ὁ συναναιρέω . ὁ μέν οὖν ὁ ἀπορία ἔχω οὗτος καί τοιοῦτος εἰμί ἕτερος .