aristoteles-et-corpus-aristotelicum.metaphysica 7.12
νῦν δὲ λέγωμεν πρῶτον ἐφʼ ὅσον ἐν τοῖς ἀναλυτικοῖς περὶ ὁρισμοῦ μὴ εἴρηται · ἡ γὰρ ἐν ἐκείνοις ἀπορία λεχθεῖσα πρὸ ἔργου τοῖς περὶ τῆς οὐσίας ἐστὶ λόγοις . λέγω δὲ ταύτην τὴν ἀπορίαν , διὰ τί ποτε ἕν ἐστιν οὗ τὸν λόγον ὁρισμὸν εἶναί φαμεν , οἷον τοῦ ἀνθρώπου τὸ ζῷον δίπουν · ἔστω γὰρ οὗτος αὐτοῦ λόγος . διὰ τί δὴ τοῦτο ἕν ἐστιν ἀλλʼ οὐ πολλά , ζῷον καὶ δίπουν · ἐπὶ μὲν γὰρ τοῦ ἄνθρωπος καὶ λευκὸν πολλὰ μέν ἐστιν ὅταν μὴ ὑπάρχῃ θατέρῳ θάτερον , ἓν δὲ ὅταν ὑπάρχῃ καὶ πάθῃ τι τὸ ὑποκείμενον , ὁ ἄνθρωπος ( τότε γὰρ ἓν γίγνεται καὶ ἔστιν ὁ λευκὸς ἄνθρωπος ) · ἐνταῦθα δʼ οὐ μετέχει θατέρου θάτερον · τὸ γὰρ γένος οὐ δοκεῖ μετέχειν τῶν διαφορῶν ( ἅμα γὰρ ἂν τῶν ἐναντίων τὸ αὐτὸ μετεῖχεν · αἱ γὰρ διαφοραὶ ἐναντίαι αἷς διαφέρει τὸ γένος ) . εἰ δὲ καὶ μετέχει , ὁ αὐτὸς λόγος , εἴπερ εἰσὶν αἱ διαφοραὶ πλείους , οἷον πεζὸν δίπουν ἄπτερον . διὰ τί γὰρ ταῦθʼ ἓν ἀλλʼ οὐ πολλά ; οὐ γὰρ ὅτι ἐνυπάρχει · οὕτω μὲν γὰρ ἐξ ἁπάντων ἔσται ἕν . δεῖ δέ γε ἓν εἶναι ὅσα ἐν τῷ ὁρισμῷ · ὁ γὰρ ὁρισμὸς λόγος τίς ἐστιν εἷς καὶ οὐσίας , ὥστε ἑνός τινος δεῖ αὐτὸν εἶναι λόγον · καὶ γὰρ ἡ οὐσία ἕν τι καὶ τόδε τι σημαίνει , ὡς φαμέν.—δεῖ δὲ ἐπισκοπεῖν πρῶτον περὶ τῶν κατὰ τὰς διαιρέσεις ὁρισμῶν . οὐδὲν γὰρ ἕτερόν ἐστιν ἐν τῷ ὁρισμῷ πλὴν τὸ πρῶτον λεγόμενον γένος καὶ αἱ διαφοραί · τὰ δʼ ἄλλα γένη ἐστὶ τό τε πρῶτον καὶ μετὰ τούτου αἱ συλλαμβανόμεναι διαφοραί , οἷον τὸ πρῶτον ζῷον , τὸ δὲ ἐχόμενον ζῷον δίπουν , καὶ πάλιν ζῷον δίπουν ἄπτερον · ὁμοίως δὲ κἂν διὰ πλειόνων λέγηται . ὅλως δʼ οὐδὲν διαφέρει διὰ πολλῶν ἢ διʼ ὀλίγων λέγεσθαι , ὥστʼ οὐδὲ διʼ ὀλίγων ἢ διὰ δυοῖν · τοῖν δυοῖν δὲ τὸ μὲν διαφορὰ τὸ δὲ γένος , οἷον τοῦ ζῷον δίπουν τὸ μὲν ζῷον γένος διαφορὰ δὲ θάτερον . εἰ οὖν τὸ γένος ἁπλῶς μὴ ἔστι παρὰ τὰ ὡς γένους εἴδη , ἢ εἰ ἔστι μὲν ὡς ὕλη δʼ ἐστίν ( ἡ μὲν γὰρ φωνὴ γένος καὶ ὕλη , αἱ δὲ διαφοραὶ τὰ εἴδη καὶ τὰ στοιχεῖα ἐκ ταύτης ποιοῦσιν ) , φανερὸν ὅτι ὁ ὁρισμός ἐστιν ὁ ἐκ τῶν διαφορῶν λόγος . ἀλλὰ μὴν καὶ δεῖ γε διαιρεῖσθαι τῇ τῆς διαφορᾶς διαφορᾷ , οἷον ζῴου διαφορὰ τὸ ὑπόπουν · πάλιν τοῦ ζῴου τοῦ ὑπόποδος τὴν διαφορὰν δεῖ εἶναι ᾗ ὑπόπουν , ὥστʼ οὐ λεκτέον τοῦ ὑπόποδος τὸ μὲν πτερωτὸν τὸ δὲ ἄπτερον , ἐάνπερ λέγῃ καλῶς ( ἀλλὰ διὰ τὸ ἀδυνατεῖν ποιήσει τοῦτο ) , ἀλλʼ ἢ τὸ μὲν σχιζόπουν τὸ δʼ ἄσχιστον · αὗται γὰρ διαφοραὶ ποδός · ἡ γὰρ σχιζοποδία ποδότης τις . καὶ οὕτως ἀεὶ βούλεται βαδίζειν ἕως ἂν ἔλθῃ εἰς τὰ ἀδιάφορα · τότε δʼ ἔσονται τοσαῦτα εἴδη ποδὸς ὅσαιπερ αἱ διαφοραί , καὶ τὰ ὑπόποδα ζῷα ἴσα ταῖς διαφοραῖς . εἰ δὴ ταῦτα οὕτως ἔχει , φανερὸν ὅτι ἡ τελευταία διαφορὰ ἡ οὐσία τοῦ πράγματος ἔσται καὶ ὁ ὁρισμός , εἴπερ μὴ δεῖ πολλάκις ταὐτὰ λέγειν ἐν τοῖς ὅροις · περίεργον γάρ . συμβαίνει δέ γε τοῦτο · ὅταν γὰρ εἴπῃ ζῷον ὑπόπουν δίπουν , οὐδὲν ἄλλο εἴρηκεν ἢ ζῷον πόδας ἔχον , δύο πόδας ἔχον · κἂν τοῦτο διαιρῇ τῇ οἰκείᾳ διαιρέσει , πλεονάκις ἐρεῖ καὶ ἰσάκις ταῖς διαφοραῖς . ἐὰν μὲν δὴ διαφορᾶς διαφορὰ γίγνηται , μία ἔσται ἡ τελευταία τὸ εἶδος καὶ ἡ οὐσία · ἐὰν δὲ κατὰ συμβεβηκός , οἷον εἰ διαιροῖ τοῦ ὑπόποδος τὸ μὲν λευκὸν τὸ δὲ μέλαν , τοσαῦται ὅσαι ἂν αἱ τομαὶ ὦσιν . ὥστε φανερὸν ὅτι ὁ ὁρισμὸς λόγος ἐστὶν ὁ ἐκ τῶν διαφορῶν , καὶ τούτων τῆς τελευταίας κατά γε τὸ ὀρθόν . δῆλον δʼ ἂν εἴη , εἴ τις μετατάξειε τοὺς τοιούτους ὁρισμούς , οἷον τὸν τοῦ ἀνθρώπου , λέγων ζῷον δίπουν ὑπόπουν · περίεργον γὰρ τὸ ὑπόπουν εἰρημένου τοῦ δίποδος . τάξις δʼ οὐκ ἔστιν ἐν τῇ οὐσίᾳ · πῶς γὰρ δεῖ νοῆσαι τὸ μὲν ὕστερον τὸ δὲ πρότερον ; περὶ μὲν οὖν τῶν κατὰ τὰς διαιρέσεις ὁρισμῶν τοσαῦτα εἰρήσθω τὴν πρώτην , ποῖοί τινές εἰσιν .
Lemmas: νῦν δέ λέγω πρῶτος ἐπί ὅσος ἐν ὁ ἀναλυτικός περί ὁρισμός μή λέγω · ὁ γάρ ἐν ἐκεῖνος ἀπορία λέγω πρό ἔργον ὁ περί ὁ οὐσία εἰμί λόγος . λέγω δέ οὗτος ὁ ἀπορία , διά τίς ποτέ εἷς εἰμί ὅς ὁ λόγος ὁρισμός εἰμί φημί , οἷος ὁ ἄνθρωπος ὁ ζῷον δίπους · εἰμί γάρ οὗτος αὐτός λόγος . διά τίς δή οὗτος εἷς εἰμί ἀλλά οὐ πολύς , ζῷον καί δίπους · ἐπί μέν γάρ ὁ ἄνθρωπος καί λευκός πολύς μέν εἰμί ὅταν μή ὑπάρχω ἕτερος ἕτερος , εἷς δέ ὅταν ὑπάρχω καί πάσχω τις ὁ ὑπόκειμαι , ὁ ἄνθρωπος ( τότε γάρ εἷς γίγνομαι καί εἰμί ὁ λευκός ἄνθρωπος ) · ἐνταῦθα δέ οὐ μετέχω ἕτερος ἕτερος · ὁ γάρ γένος οὐ δοκέω μετέχω ὁ διαφορά ( ἅμα γάρ ἄν ὁ ἐναντίος ὁ αὐτός μετέχω · ὁ γάρ διαφορά ἐναντίος ὅς διαφέρω ὁ γένος ) . εἰ δέ καί μετέχω , ὁ αὐτός λόγος , εἴπερ εἰμί ὁ διαφορά πολύς , οἷος πεζός δίπους ἄπτερος . διά τίς γάρ οὗτος εἷς ἀλλά οὐ πολύς ; οὐ γάρ ὅτι ἐν-ὑπάρχω · οὕτως μέν γάρ ἐκ ἅπας εἰμί εἷς . δέω δέ γε εἷς εἰμί ὅσος ἐν ὁ ὁρισμός · ὁ γάρ ὁρισμός λόγος τις εἰμί εἷς καί οὐσία , ὥστε εἷς τις δέω αὐτός εἰμί λόγος · καί γάρ ὁ οὐσία εἷς τις καί ὅδε τις σημαίνω , ὡς ὅδε δέ ἐπισκοπέω πρῶτος περί ὁ κατά ὁ διαίρεσις ὁρισμός . οὐδείς γάρ ἕτερος εἰμί ἐν ὁ ὁρισμός πλήν ὁ πρῶτος λέγω γένος καί ὁ διαφορά · ὁ δέ ἄλλος γένος εἰμί ὁ τε πρῶτος καί μετά οὗτος ὁ συλλαμβάνω διαφορά , οἷος ὁ πρῶτος ζῷον , ὁ δέ ἔχω ζῷον δίπους , καί πάλιν ζῷον δίπους ἄπτερος · ὅμοιος δέ ἐάν διά πολύς λέγω . ὅλος δέ οὐδείς διαφέρω διά πολύς ἤ διά ὀλίγος λέγω , ὥστε οὐδέ διά ὀλίγος ἤ διά δύο · ὁ δύο δέ ὁ μέν διαφορά ὁ δέ γένος , οἷος ὁ ζῷον δίπους ὁ μέν ζῷον γένος διαφορά δέ ἕτερος . εἰ οὖν ὁ γένος ἁπλῶς μή εἰμί παρά ὁ ὡς γένος εἶδος , ἤ εἰ εἰμί μέν ὡς ὕλη δέ εἰμί ( ὁ μέν γάρ φωνή γένος καί ὕλη , ὁ δέ διαφορά ὁ εἶδος καί ὁ στοιχεῖον ἐκ οὗτος ποιέω ) , φανερός ὅτι ὁ ὁρισμός εἰμί ὁ ἐκ ὁ διαφορά λόγος . ἀλλά μήν καί δέω γε διαιρέω ὁ ὁ διαφορά διαφορά , οἷος ζῷον διαφορά ὁ ὑπόπους · πάλιν ὁ ζῷον ὁ ὑπόπους ὁ διαφορά δέω εἰμί ᾗ ὑπόπους , ὥστε οὐ λεκτέος ὁ ὑπόπους ὁ μέν πτερωτός ὁ δέ ἄπτερος , ἐάν λέγω καλός ( ἀλλά διά ὁ ἀδυνατέω ποιέω οὗτος ) , ἀλλά ἤ ὁ μέν σχιζόπους ὁ δέ ἄσχιστος · οὗτος γάρ διαφορά πούς · ὁ γάρ σχιζοποδία ποδότης τις . καί οὕτως ἀεί βούλομαι βαδίζω ἕως ἄν ἔρχομαι εἰς ὁ ἀδιάφορος · τότε δέ εἰμί τοσοῦτος εἶδος πούς ὅσος ὁ διαφορά , καί ὁ ὑπόπους ζῷον ἴσος ὁ διαφορά . εἰ δή οὗτος οὕτως ἔχω , φανερός ὅτι ὁ τελευταῖος διαφορά ὁ οὐσία ὁ πρᾶγμα εἰμί καί ὁ ὁρισμός , εἴπερ μή δέω πολλάκις αὐτός λέγω ἐν ὁ ὅρος · περίεργος γάρ . συμβαίνω δέ γε οὗτος · ὅταν γάρ λέγω ζῷον ὑπόπους δίπους , οὐδείς ἄλλος λέγω ἤ ζῷον πούς ἔχω , δύο πούς ἔχω · ἐάν οὗτος διαιρέω ὁ οἰκεῖος διαίρεσις , πλεονάκις λέγω καί ἰσάκις ὁ διαφορά . ἐάν μέν δή διαφορά διαφορά γίγνομαι , εἷς εἰμί ὁ τελευταῖος ὁ εἶδος καί ὁ οὐσία · ἐάν δέ κατά συμβαίνω , οἷος εἰ διαιρέω ὁ ὑπόπους ὁ μέν λευκός ὁ δέ μέλας , τοσοῦτος ὅσος ἄν ὁ τομή εἰμί . ὥστε φανερός ὅτι ὁ ὁρισμός λόγος εἰμί ὁ ἐκ ὁ διαφορά , καί οὗτος ὁ τελευταῖος κατά γε ὁ ὀρθός . δῆλος δέ ἄν εἰμί , εἰ τις μετατάσσω ὁ τοιοῦτος ὁρισμός , οἷος ὁ ὁ ἄνθρωπος , λέγω ζῷον δίπους ὑπόπους · περίεργος γάρ ὁ ὑπόπους λέγω ὁ δίπους . τάξις δέ οὐ εἰμί ἐν ὁ οὐσία · πῶς γάρ δέω νοέω ὁ μέν ὕστερον ὁ δέ πρότερος ; περί μέν οὖν ὁ κατά ὁ διαίρεσις ὁρισμός τοσοῦτος λέγω ὁ πρῶτος , ποῖος τις εἰμί .