aristoteles-et-corpus-aristotelicum.metaphysica 13.4
περὶ μὲν οὖν τῶν μαθηματικῶν , ὅτι τε ὄντα ἐστὶ καὶ πῶς ὄντα , καὶ πῶς πρότερα καὶ πῶς οὐ πρότερα , τοσαῦτα εἰρήσθω · περὶ δὲ τῶν ἰδεῶν πρῶτον αὐτὴν τὴν κατὰ τὴν ἰδέαν δόξαν ἐπισκεπτέον , μηθὲν συνάπτοντας πρὸς τὴν τῶν ἀριθμῶν φύσιν , ἀλλʼ ὡς ὑπέλαβον ἐξ ἀρχῆς οἱ πρῶτοι τὰς ἰδέας φήσαντες εἶναι . συνέβη δʼ ἡ περὶ τῶν εἰδῶν δόξα τοῖς εἰποῦσι διὰ τὸ πεισθῆναι περὶ τῆς ἀληθείας τοῖς Ἡρακλειτείοις λόγοις ὡς πάντων τῶν αἰσθητῶν ἀεὶ ῥεόντων , ὥστʼ εἴπερ ἐπιστήμη τινὸς ἔσται καὶ φρόνησις , ἑτέρας δεῖν τινὰς φύσεις εἶναι παρὰ τὰς αἰσθητὰς μενούσας · οὐ γὰρ εἶναι τῶν ῥεόντων ἐπιστήμην . Σωκράτους δὲ περὶ τὰς ἠθικὰς ἀρετὰς πραγματευομένου καὶ περὶ τούτων ὁρίζεσθαι καθόλου ζητοῦντος πρώτου ( τῶν μὲν γὰρ φυσικῶν ἐπὶ μικρὸν Δημόκριτος ἥψατο μόνον καὶ ὡρίσατό πως τὸ θερμὸν καὶ τὸ ψυχρόν · οἱ δὲ Πυθαγόρειοι πρότερον περί τινων ὀλίγων , ὧν τοὺς λόγους εἰς τοὺς ἀριθμοὺς ἀνῆπτον , οἷον τί ἐστι καιρὸς ἢ τὸ δίκαιον ἢ γάμος · ἐκεῖνος δʼ εὐλόγως ἐζήτει τὸ τί ἐστιν · συλλογίζεσθαι γὰρ ἐζήτει , ἀρχὴ δὲ τῶν συλλογισμῶν τὸ τί ἐστιν · διαλεκτικὴ γὰρ ἰσχὺς οὔπω τότʼ ἦν ὥστε δύνασθαι καὶ χωρὶς τοῦ τί ἐστι τἀναντία ἐπισκοπεῖν , καὶ τῶν ἐναντίων εἰ ἡ αὐτὴ ἐπιστήμη · δύο γάρ ἐστιν ἅ τις ἂν ἀποδοίη Σωκράτει δικαίως , τούς τʼ ἐπακτικοὺς λόγους καὶ τὸ ὁρίζεσθαι καθόλου · ταῦτα γάρ ἐστιν ἄμφω περὶ ἀρχὴν ἐπιστήμης)·—ἀλλʼ ὁ μὲν Σωκράτης τὰ καθόλου οὐ χωριστὰ ἐποίει οὐδὲ τοὺς ὁρισμούς · οἱ δʼ ἐχώρισαν , καὶ τὰ τοιαῦτα τῶν ὄντων ἰδέας προσηγόρευσαν , ὥστε συνέβαινεν αὐτοῖς σχεδὸν τῷ αὐτῷ λόγῳ πάντων ἰδέας εἶναι τῶν καθόλου λεγομένων , καὶ παραπλήσιον ὥσπερ ἂν εἴ τις ἀριθμῆσαι βουλόμενος ἐλαττόνων μὲν ὄντων οἴοιτο μὴ δυνήσεσθαι , πλείω δὲ ποιήσας ἀριθμοίη · πλείω γάρ ἐστι τῶν καθʼ ἕκαστα αἰσθητῶν ὡς εἰπεῖν τὰ εἴδη , περὶ ὧν ζητοῦντες τὰς αἰτίας ἐκ τούτων ἐκεῖ προῆλθον · καθʼ ἕκαστόν τε γὰρ ὁμώνυμόν τι ἔστι καὶ παρὰ τὰς οὐσίας , τῶν τε ἄλλων ἓν ἔστιν ἐπὶ πολλῶν , καὶ ἐπὶ τοῖσδε καὶ ἐπὶ τοῖς ἀϊδίοις . ἔτι καθʼ οὓς τρόπους δείκνυται ὅτι ἔστι τὰ εἴδη , κατʼ οὐθένα φαίνεται τούτων · ἐξ ἐνίων μὲν γὰρ οὐκ ἀνάγκη γίγνεσθαι συλλογισμόν , ἐξ ἐνίων δὲ καὶ οὐχ ὧν οἴονται τούτων εἴδη γίγνεται . κατά τε γὰρ τοὺς λόγους τοὺς ἐκ τῶν ἐπιστημῶν ἔσται εἴδη πάντων ὅσων ἐπιστῆμαι εἰσίν , καὶ κατὰ τὸ ἓν ἐπὶ πολλῶν καὶ τῶν ἀποφάσεων , κατὰ δὲ τὸ νοεῖν τι φθαρέντος τῶν φθαρτῶν · φάντασμα γάρ τι τούτων ἔστιν . ἔτι δὲ οἱ ἀκριβέστατοι τῶν λόγων οἱ μὲν τῶν πρός τι ποιοῦσιν ἰδέας , ὧν οὔ φασιν εἶναι καθʼ αὑτὸ γένος , οἱ δὲ τὸν τρίτον ἄνθρωπον λέγουσιν . ὅλως τε ἀναιροῦσιν οἱ περὶ τῶν εἰδῶν λόγοι ἃ μᾶλλον βούλονται εἶναι οἱ λέγοντες εἴδη τοῦ τὰς ἰδέας εἶναι · συμβαίνει γὰρ μὴ εἶναι πρῶτον τὴν δυάδα ἀλλὰ τὸν ἀριθμόν , καὶ τούτου τὸ πρός τι καὶ τοῦτο τοῦ καθʼ αὑτό , καὶ πάνθʼ ὅσα τινὲς ἀκολουθήσαντες ταῖς περὶ τῶν εἰδῶν δόξαις ἠναντιώθησαν ταῖς ἀρχαῖς . ἔτι κατὰ μὲν τὴν ὑπόληψιν καθʼ ἥν φασιν εἶναι τὰς ἰδέας οὐ μόνον τῶν οὐσιῶν ἔσονται εἴδη ἀλλὰ καὶ ἄλλων πολλῶν ( τὸ γὰρ νόημα ἓν οὐ μόνον περὶ τὰς οὐσίας ἀλλὰ καὶ κατὰ μὴ οὐσιῶν ἐστί , καὶ ἐπιστῆμαι οὐ μόνον τῆς οὐσίας εἰσί · συμβαίνει δὲ καὶ ἄλλα μυρία τοιαῦτα ) · κατὰ δὲ τὸ ἀναγκαῖον καὶ τὰς δόξας τὰς περὶ αὐτῶν , εἰ ἔστι μεθεκτὰ τὰ εἴδη , τῶν οὐσιῶν ἀναγκαῖον ἰδέας εἶναι μόνον · οὐ γὰρ κατὰ συμβεβηκὸς μετέχονται ἀλλὰ δεῖ ταύτῃ ἑκάστου μετέχειν ᾗ μὴ καθʼ ὑποκειμένου λέγονται ( λέγω δʼ οἷον , εἴ τι αὐτοῦ διπλασίου μετέχει , τοῦτο καὶ ἀϊδίου μετέχει , ἀλλὰ κατὰ συμβεβηκός · συμβέβηκε γὰρ τῷ διπλασίῳ ἀϊδίῳ εἶναι ) , ὥστε ἔσται οὐσία τὰ εἴδη · ταὐτὰ δʼ ἐνταῦθα οὐσίαν σημαίνει κἀκεῖ · ἢ τί ἔσται τὸ εἶναι φάναι τι παρὰ ταῦτα , τὸ ἓν ἐπὶ πολλῶν ; καὶ εἰ μὲν ταὐτὸ εἶδος τῶν ἰδεῶν καὶ τῶν μετεχόντων , ἔσται τι κοινόν ( τί γὰρ μᾶλλον ἐπὶ τῶν φθαρτῶν δυάδων , καὶ τῶν δυάδων τῶν πολλῶν μὲν ἀϊδίων δέ , τὸ δυὰς ἓν καὶ ταὐτόν , ἢ ἐπʼ αὐτῆς καὶ τῆς τινός ; ) · εἰ δὲ μὴ τὸ αὐτὸ εἶδος , ὁμώνυμα ἂν εἴη , καὶ ὅμοιον ὥσπερ ἂν εἴ τις καλοῖ ἄνθρωπον τόν τε Καλλίαν καὶ τὸ ξύλον , μηδεμίαν κοινωνίαν ἐπιβλέψας αὐτῶν . εἰ δὲ τὰ μὲν ἄλλα τοὺς κοινοὺς λόγους ἐφαρμόττειν θήσομεν τοῖς εἴδεσιν , οἷον ἐπʼ αὐτὸν τὸν κύκλον σχῆμα ἐπίπεδον καὶ τὰ λοιπὰ μέρη τοῦ λόγου , τὸ δʼ ὃ ἔστι προστεθήσεται , σκοπεῖν δεῖ μὴ κενὸν ᾖ τοῦτο παντελῶς . τίνι τε γὰρ προστεθήσεται ; τῷ μέσῳ ἢ τῷ ἐπιπέδῳ ἢ πᾶσιν ; πάντα γὰρ τὰ ἐν τῇ οὐσίᾳ ἰδέαι , οἷον τὸ ζῷον καὶ τὸ δίπουν . ἔτι δῆλον ὅτι ἀνάγκη αὐτὸ εἶναί τι , ὥσπερ τὸ ἐπίπεδον , φύσιν τινὰ ἣ πᾶσιν ἐνυπάρξει τοῖς εἴδεσιν ὡς γένος .
Lemmas: περί μέν οὖν ὁ μαθηματικός , ὅτι τε εἰμί εἰμί καί πῶς εἰμί , καί πῶς πρότερος καί πῶς οὐ πρότερος , τοσοῦτος λέγω · περί δέ ὁ ἰδέα πρῶτος αὐτός ὁ κατά ὁ ἰδέα δόξα ἐπισκοπέω , μηδείς συνάπτω πρός ὁ ὁ ἀριθμός φύσις , ἀλλά ὡς ὑπολαμβάνω ἐκ ἀρχή ὁ πρῶτος ὁ ἰδέα φημί εἰμί . συμβαίνω δέ ὁ περί ὁ εἶδος δόξα ὁ λέγω διά ὁ πείθω περί ὁ ἀλήθεια ὁ Ἡρακλείτειος λόγος ὡς πᾶς ὁ αἰσθητός ἀεί ῥέω , ὥστε εἴπερ ἐπιστήμη τις εἰμί καί φρόνησις , ἕτερος δέω τις φύσις εἰμί παρά ὁ αἰσθητός μένω · οὐ γάρ εἰμί ὁ ῥέω ἐπιστήμη . Σωκράτης δέ περί ὁ ἠθικός ἀρετή πραγματεύομαι καί περί οὗτος ὁρίζω καθόλου ζητέω πρῶτος ( ὁ μέν γάρ φυσικός ἐπί μικρός Δημόκριτος ἅπτω μόνος καί ὁρίζω πως ὁ θερμός καί ὁ ψυχρός · ὁ δέ Πυθαγόρειος πρότερος περί τις ὀλίγος , ὅς ὁ λόγος εἰς ὁ ἀριθμός ἀνάπτω , οἷος τίς εἰμί καιρός ἤ ὁ δίκαιος ἤ γάμος · ἐκεῖνος δέ εὔλογος ζητέω ὁ τίς εἰμί · συλλογίζομαι γάρ ζητέω , ἀρχή δέ ὁ συλλογισμός ὁ τίς εἰμί · διαλεκτικός γάρ ἰσχύς οὔπω τότε εἰμί ὥστε δύναμαι καί χωρίς ὁ τίς εἰμί ἐναντίος ἐπισκοπέω , καί ὁ ἐναντίος εἰ ὁ αὐτός ἐπιστήμη · δύο γάρ εἰμί ὅς τις ἄν ἀποδίδωμι Σωκράτης δίκαιος , ὁ τε ἐπακτικός λόγος καί ὁ ὁρίζω καθόλου · οὗτος γάρ εἰμί ἄμφω περί ἀρχή ἐπιστήμης)·—ἀλλʼ ὁ μέν Σωκράτης ὁ καθόλου οὐ χωριστός ποιέω οὐδέ ὁ ὁρισμός · ὁ δέ χωρίζω , καί ὁ τοιοῦτος ὁ εἰμί ἰδέα προσαγορεύω , ὥστε συμβαίνω αὐτός σχεδόν ὁ αὐτός λόγος πᾶς ἰδέα εἰμί ὁ καθόλου λέγω , καί παραπλήσιος ὥσπερ ἄν εἰ τις ἀριθμέω βούλομαι ἐλαχύς μέν εἰμί οἴομαι μή δύναμαι , πολύς δέ ποιέω ἀριθμέω · πολύς γάρ εἰμί ὁ κατά ἕκαστος αἰσθητός ὡς λέγω ὁ εἶδος , περί ὅς ζητέω ὁ αἰτία ἐκ οὗτος ἐκεῖ προέρχομαι · κατά ἕκαστος τε γάρ ὁμώνυμος τις εἰμί καί παρά ὁ οὐσία , ὁ τε ἄλλος εἷς εἰμί ἐπί πολύς , καί ἐπί ὅδε καί ἐπί ὁ ἀίδιος . ἔτι κατά ὅς τρόπος δείκνυμι ὅτι εἰμί ὁ εἶδος , κατά οὐδείς φαίνω οὗτος · ἐκ ἔνιοι μέν γάρ οὐ ἀνάγκη γίγνομαι συλλογισμός , ἐκ ἔνιοι δέ καί οὐ ὅς οἴομαι οὗτος εἶδος γίγνομαι . κατά τε γάρ ὁ λόγος ὁ ἐκ ὁ ἐπιστήμη εἰμί εἶδος πᾶς ὅσος ἐπιστήμη εἰμί , καί κατά ὁ εἷς ἐπί πολύς καί ὁ ἀπόφασις , κατά δέ ὁ νοέω τις φθείρω ὁ φθαρτός · φάντασμα γάρ τις οὗτος εἰμί . ἔτι δέ ὁ ἀκριβής ὁ λόγος ὁ μέν ὁ πρός τις ποιέω ἰδέα , ὅς οὐ φημί εἰμί κατά ἑαυτοῦ γένος , ὁ δέ ὁ τρίτος ἄνθρωπος λέγω . ὅλος τε ἀναιρέω ὁ περί ὁ εἶδος λόγος ὅς μάλα βούλομαι εἰμί ὁ λέγω εἶδος ὁ ὁ ἰδέα εἰμί · συμβαίνω γάρ μή εἰμί πρῶτος ὁ δυάς ἀλλά ὁ ἀριθμός , καί οὗτος ὁ πρός τις καί οὗτος ὁ κατά ἑαυτοῦ , καί πᾶς ὅσος τις ἀκολουθέω ὁ περί ὁ εἶδος δόξα ἐναντιόομαι ὁ ἀρχή . ἔτι κατά μέν ὁ ὑπόληψις κατά ὅς φημί εἰμί ὁ ἰδέα οὐ μόνος ὁ οὐσία εἰμί εἶδος ἀλλά καί ἄλλος πολύς ( ὁ γάρ νόημα εἷς οὐ μόνος περί ὁ οὐσία ἀλλά καί κατά μή οὐσία εἰμί , καί ἐπιστήμη οὐ μόνος ὁ οὐσία εἰμί · συμβαίνω δέ καί ἄλλος μυρίος τοιοῦτος ) · κατά δέ ὁ ἀναγκαῖος καί ὁ δόξα ὁ περί αὐτός , εἰ εἰμί μεθεκτός ὁ εἶδος , ὁ οὐσία ἀναγκαῖος ἰδέα εἰμί μόνος · οὐ γάρ κατά συμβαίνω μετέχω ἀλλά δέω οὗτος ἕκαστος μετέχω ᾗ μή κατά ὑπόκειμαι λέγω ( λέγω δέ οἷος , εἰ τις αὐτός διπλάσιος μετέχω , οὗτος καί ἀίδιος μετέχω , ἀλλά κατά συμβαίνω · συμβαίνω γάρ ὁ διπλάσιος ἀίδιος ἔρχομαι ) , ὥστε εἰμί οὐσία ὁ εἶδος · αὐτός δέ ἐνταῦθα οὐσία σημαίνω ἐκεῖ · ἤ τίς εἰμί ὁ εἰμί φημί τις παρά οὗτος , ὁ εἷς ἐπί πολύς ; καί εἰ μέν αὐτός εἶδος ὁ ἰδέα καί ὁ μετέχω , εἰμί τις κοινός ( τίς γάρ μάλα ἐπί ὁ φθαρτός δυάς , καί ὁ δυάς ὁ πολύς μέν ἀίδιος δέ , ὁ δυάς εἷς καί αὐτός , ἤ ἐπί αὐτός καί ὁ τις ; ) · εἰ δέ μή ὁ αὐτός εἶδος , ὁμώνυμος ἄν εἰμί , καί ὅμοιος ὥσπερ ἄν εἰ τις καλέω ἄνθρωπος ὁ τε Καλλίας καί ὁ ξύλον , μηδείς κοινωνία ἐπιβλέπω αὐτός . εἰ δέ ὁ μέν ἄλλος ὁ κοινός λόγος ἐφαρμόζω τίθημι ὁ εἶδος , οἷος ἐπί αὐτός ὁ κύκλος σχῆμα ἐπίπεδος καί ὁ λοιπός μέρος ὁ λόγος , ὁ δέ ὅς εἰμί προστίθημι , σκοπέω δέω μή κενός εἰμί οὗτος παντελής . τίς τε γάρ προστίθημι ; ὁ μέσος ἤ ὁ ἐπίπεδος ἤ πᾶς ; πᾶς γάρ ὁ ἐν ὁ οὐσία ἰδέα , οἷος ὁ ζῷον καί ὁ δίπους . ἔτι δῆλος ὅτι ἀνάγκη αὐτός εἰμί τις , ὥσπερ ὁ ἐπίπεδος , φύσις τις ὅς πᾶς ἐνυπάρχω ὁ εἶδος ὡς γένος .