aristoteles-et-corpus-aristotelicum.metaphysica 8.3
δεῖ δὲ μὴ ἀγνοεῖν ὅτι ἐνίοτε λανθάνει πότερον σημαίνει τὸ ὄνομα τὴν σύνθετον οὐσίαν ἢ τὴν ἐνέργειαν καὶ τὴν μορφήν , οἷον ἡ οἰκία πότερον σημεῖον τοῦ κοινοῦ ὅτι σκέπασμα ἐκ πλίνθων καὶ λίθων ὡδὶ κειμένων , ἢ τῆς ἐνεργείας καὶ τοῦ εἴδους ὅτι σκέπασμα , καὶ γραμμὴ πότερον δυὰς ἐν μήκει ἢ δυάς , καὶ ζῷον πότερον ψυχὴ ἐν σώματι ἢ ψυχή · αὕτη γὰρ οὐσία καὶ ἐνέργεια σώματός τινος . εἴη δʼ ἂν καὶ ἐπʼ ἀμφοτέροις τὸ ζῷον , οὐχ ὡς ἑνὶ λόγῳ λεγόμενον ἀλλʼ ὡς πρὸς ἕν . ἀλλὰ ταῦτα πρὸς μέν τι ἄλλο διαφέρει , πρὸς δὲ τὴν ζήτησιν τῆς οὐσίας τῆς αἰσθητῆς οὐδέν · τὸ γὰρ τί ἦν εἶναι τῷ εἴδει καὶ τῇ ἐνεργείᾳ ὑπάρχει . ψυχὴ μὲν γὰρ καὶ ψυχῇ εἶναι ταὐτόν , ἀνθρώπῳ δὲ καὶ ἄνθρωπος οὐ ταὐτόν , εἰ μὴ καὶ ἡ ψυχὴ ἄνθρωπος λεχθήσεται · οὕτω δὲ τινὶ μὲν τινὶ δʼ οὔ.—οὐ φαίνεται δὴ ζητοῦσιν ἡ συλλαβὴ ἐκ τῶν στοιχείων οὖσα καὶ συνθέσεως , οὐδʼ ἡ οἰκία πλίνθοι τε καὶ σύνθεσις . καὶ τοῦτο ὀρθῶς · οὐ γάρ ἐστιν ἡ σύνθεσις οὐδʼ ἡ μῖξις ἐκ τούτων ὧν ἐστὶ σύνθεσις ἢ μῖξις . ὁμοίως δὲ οὐδὲ τῶν ἄλλων οὐθέν , οἷον εἰ ὁ οὐδὸς θέσει , οὐκ ἐκ τοῦ οὐδοῦ ἡ θέσις ἀλλὰ μᾶλλον οὗτος ἐξ ἐκείνης . οὐδὲ δὴ ὁ ἄνθρωπός ἐστι τὸ ζῷον καὶ δίπουν , ἀλλά τι δεῖ εἶναι ὃ παρὰ ταῦτά ἐστιν , εἰ ταῦθʼ ὕλη , οὔτε δὲ στοιχεῖον οὔτʼ ἐκ στοιχείου , ἀλλʼ ἡ οὐσία · ὃ ἐξαιροῦντες τὴν ὕλην λέγουσιν . εἰ οὖν τοῦτʼ αἴτιον τοῦ εἶναι , καὶ οὐσία τοῦτο , αὐτὴν ἂν τὴν οὐσίαν οὐ λέγοιεν . ( ἀνάγκη δὴ ταύτην ἢ ἀΐδιον εἶναι ἢ φθαρτὴν ἄνευ τοῦ φθείρεσθαι καὶ γεγονέναι ἄνευ τοῦ γίγνεσθαι . δέδεικται δὲ καὶ δεδήλωται ἐν ἄλλοις ὅτι τὸ εἶδος οὐθεὶς ποιεῖ οὐδὲ γεννᾷ , ἀλλὰ ποιεῖται τόδε , γίγνεται δὲ τὸ ἐκ τούτων . εἰ δʼ εἰσὶ τῶν φθαρτῶν αἱ οὐσίαι χωρισταί , οὐδέν πω δῆλον · πλὴν ὅτι γʼ ἐνίων οὐκ ἐνδέχεται δῆλον , ὅσα μὴ οἷόν τε παρὰ τὰ τινὰ εἶναι , οἷον οἰκίαν ἢ σκεῦος . ἴσως μὲν οὖν οὐδʼ οὐσίαι εἰσὶν οὔτʼ αὐτὰ ταῦτα οὔτε τι τῶν ἄλλων ὅσα μὴ φύσει συνέστηκεν · τὴν γὰρ φύσιν μόνην ἄν τις θείη τὴν ἐν τοῖς φθαρτοῖς οὐσίαν . ) ὥστε ἡ ἀπορία ἣν οἱ Ἀντισθένειοι καὶ οἱ οὕτως ἀπαίδευτοι ἠπόρουν ἔχει τινὰ καιρόν , ὅτι οὐκ ἔστι τὸ τί ἔστιν ὁρίσασθαι ( τὸν γὰρ ὅρον λόγον εἶναι μακρόν ) , ἀλλὰ ποῖον μέν τί ἐστιν ἐνδέχεται καὶ διδάξαι , ὥσπερ ἄργυρον , τί μέν ἐστιν οὔ , ὅτι δʼ οἷον καττίτερος · ὥστʼ οὐσίας ἔστι μὲν ἧς ἐνδέχεται εἶναι ὅρον καὶ λόγον , οἷον τῆς συνθέτου , ἐάν τε αἰσθητὴ ἐάν τε νοητὴ ᾖ · ἐξ ὧν δʼ αὕτη πρώτων , οὐκέτι , εἴπερ τὶ κατὰ τινὸς σημαίνει ὁ λόγος ὁ ὁριστικὸς καὶ δεῖ τὸ μὲν ὥσπερ ὕλην εἶναι τὸ δὲ ὡς μορφήν.—φανερὸν δὲ καὶ διότι , εἴπερ εἰσί πως ἀριθμοὶ αἱ οὐσίαι , οὕτως εἰσὶ καὶ οὐχ ὥς τινες λέγουσι μονάδων · ὅ τε γὰρ ὁρισμὸς ἀριθμός τις · διαιρετός τε γὰρ καὶ εἰς ἀδιαίρετα ( οὐ γὰρ ἄπειροι οἱ λόγοι ) , καὶ ὁ ἀριθμὸς δὲ τοιοῦτον . καὶ ὥσπερ οὐδʼ ἀπʼ ἀριθμοῦ ἀφαιρεθέντος τινὸς ἢ προστεθέντος ἐξ ὧν ὁ ἀριθμός ἐστιν , οὐκέτι ὁ αὐτὸς ἀριθμός ἐστιν ἀλλʼ ἕτερος , κἂν τοὐλάχιστον ἀφαιρεθῇ ἢ προστεθῇ , οὕτως οὐδὲ ὁ ὁρισμὸς οὐδὲ τὸ τί ἦν εἶναι οὐκέτι ἔσται ἀφαιρεθέντος τινὸς ἢ προστεθέντος . καὶ τὸν ἀριθμὸν δεῖ εἶναί τι ᾧ εἷς , ὃ νῦν οὐκ ἔχουσι λέγειν τίνι εἷς , εἴπερ ἐστὶν εἷς ( ἢ γὰρ οὐκ ἔστιν ἀλλʼ οἷον σωρός , ἢ εἴπερ ἐστί , λεκτέον τί τὸ ποιοῦν ἓν ἐκ πολλῶν ) · καὶ ὁ ὁρισμὸς εἷς ἐστίν , ὁμοίως δὲ οὐδὲ τοῦτον ἔχουσι λέγειν . καὶ τοῦτο εἰκότως συμβαίνει · τοῦ αὐτοῦ γὰρ λόγου , καὶ ἡ οὐσία ἓν οὕτως , ἀλλʼ οὐχ ὡς λέγουσί τινες οἷον μονάς τις οὖσα ἢ στιγμή , ἀλλʼ ἐντελέχεια καὶ φύσις τις ἑκάστη . καὶ ὥσπερ οὐδὲ ὁ ἀριθμὸς ἔχει τὸ μᾶλλον καὶ ἧττον , οὐδʼ ἡ κατὰ τὸ εἶδος οὐσία , ἀλλʼ εἴπερ , ἡ μετὰ τῆς ὕλης . περὶ μὲν οὖν γενέσεως καὶ φθορᾶς τῶν λεγομένων οὐσιῶν , πῶς τʼ ἐνδέχεται καὶ πῶς ἀδύνατον , καὶ περὶ τῆς εἰς τὸν ἀριθμὸν ἀναγωγῆς , ἔστω μέχρι τούτων διωρισμένον .
Lemmas: δέω δέ μή ἀγνοέω ὅτι ἐνίοτε λανθάνω πότερος σημαίνω ὁ ὄνομα ὁ σύνθετος οὐσία ἤ ὁ ἐνέργεια καί ὁ μορφή , οἷος ὁ οἰκίον πότερος σημεῖον ὁ κοινός ὅτι σκέπασμα ἐκ πλίνθος καί λίθος ὡδί κεῖμαι , ἤ ὁ ἐνέργεια καί ὁ εἶδος ὅτι σκέπασμα , καί γραμμή πότερος δυάς ἐν μῆκος ἤ δυάς , καί ζῷον πότερος ψυχή ἐν σῶμα ἤ ψυχή · οὗτος γάρ οὐσία καί ἐνέργεια σῶμα τις . εἰμί δέ ἄν καί ἐπί ἀμφότερος ὁ ζῷον , οὐ ὡς εἷς λόγος λέγω ἀλλά ὡς πρός εἷς . ἀλλά οὗτος πρός μέν τις ἄλλος διαφέρω , πρός δέ ὁ ζήτησις ὁ οὐσία ὁ αἰσθητός οὐδείς · ὁ γάρ τίς εἰμί εἰμί ὁ εἶδος καί ὁ ἐνέργεια ὑπάρχω . ψυχή μέν γάρ καί ψυχή εἰμί αὐτός , ἄνθρωπος δέ καί ἄνθρωπος οὐ αὐτός , εἰ μή καί ὁ ψυχή ἄνθρωπος λέγω · οὕτως δέ τις μέν τις δέ οὐ φαίνω δή ζητέω ὁ συλλαβή ἐκ ὁ στοιχεῖον εἰμί καί σύνθεσις , οὐδέ ὁ οἰκίον πλίνθος τε καί σύνθεσις . καί οὗτος ὀρθός · οὐ γάρ εἰμί ὁ σύνθεσις οὐδέ ὁ μῖξις ἐκ οὗτος ὅς εἰμί σύνθεσις ἤ μῖξις . ὅμοιος δέ οὐδέ ὁ ἄλλος οὐδείς , οἷος εἰ ὁ οὐδός θέσις , οὐ ἐκ ὁ οὐδός ὁ θέσις ἀλλά μάλα οὗτος ἐκ ἐκεῖνος . οὐδέ δή ὁ ἄνθρωπος εἰμί ὁ ζῷον καί δίπους , ἀλλά τις δέω εἰμί ὅς παρά οὗτος εἰμί , εἰ οὗτος ὕλη , οὔτε δέ στοιχεῖον οὔτε ἐκ στοιχεῖον , ἀλλά ὁ οὐσία · ὅς ἐξαιρέω ὁ ὕλη λέγω . εἰ οὖν οὗτος αἴτιος ὁ εἰμί , καί οὐσία οὗτος , αὐτός ἄν ὁ οὐσία οὐ λέγω . ( ἀνάγκη δή οὗτος ἤ ἀίδιος εἰμί ἤ φθαρτός ἄνευ ὁ φθείρω καί γίγνομαι ἄνευ ὁ γίγνομαι . δείκνυμι δέ καί δηλόω ἐν ἄλλος ὅτι ὁ εἶδος οὐδείς ποιέω οὐδέ γεννάω , ἀλλά ποιέω ὅδε , γίγνομαι δέ ὁ ἐκ οὗτος . εἰ δέ εἰμί ὁ φθαρτός ὁ οὐσία χωριστός , οὐδείς πω δῆλος · πλήν ὅτι γε ἔνιοι οὐ ἐνδέχομαι δῆλος , ὅσος μή οἷος τε παρά ὁ τις εἰμί , οἷος οἰκία ἤ σκεῦος . ἴσως μέν οὖν οὐδέ οὐσία εἰμί οὔτε αὐτός οὗτος οὔτε τις ὁ ἄλλος ὅσος μή φύσις συνίστημι · ὁ γάρ φύσις μόνος ἄν τις τίθημι ὁ ἐν ὁ φθαρτός οὐσία . ) ὥστε ὁ ἀπορία ὅς ὁ Ἀντισθένειος καί ὁ οὕτως ἀπαίδευτος ἀπορέω ἔχω τις καιρός , ὅτι οὐ εἰμί ὁ τίς εἰμί ὁρίζω ( ὁ γάρ ὅρος λόγος εἰμί μακρός ) , ἀλλά ποῖος μέν τίς εἰμί ἐνδέχομαι καί διδάσκω , ὥσπερ ἄργυρος , τίς μέν εἰμί οὐ , ὅτι δέ οἷος κασσίτερος · ὥστε οὐσία εἰμί μέν ὅς ἐνδέχομαι εἰμί ὅρος καί λόγος , οἷος ὁ σύνθετος , ἐάν τε αἰσθητός ἐάν τε νοητός εἰμί · ἐκ ὅς δέ οὗτος πρῶτος , οὐκέτι , εἴπερ τίς κατά τις σημαίνω ὁ λόγος ὁ ὁριστικός καί δέω ὁ μέν ὥσπερ ὕλη εἰμί ὁ δέ ὡς μορφήν.—φανερὸν δέ καί διότι , εἴπερ εἰμί πως ἀριθμός ὁ οὐσία , οὕτως εἰμί καί οὐ ὡς τις λέγω μονάς · ὁ τε γάρ ὁρισμός ἀριθμός τις · διαιρετός τε γάρ καί εἰς ἀδιαίρετος ( οὐ γάρ ἄπειρος ὁ λόγος ) , καί ὁ ἀριθμός δέ τοιοῦτος . καί ὥσπερ οὐδέ ἀπό ἀριθμός ἀφαιρέω τις ἤ προστίθημι ἐκ ὅς ὁ ἀριθμός εἰμί , οὐκέτι ὁ αὐτός ἀριθμός εἰμί ἀλλά ἕτερος , ἐάν ἐλαχύς ἀφαιρέω ἤ προστίθημι , οὕτως οὐδέ ὁ ὁρισμός οὐδέ ὁ τίς εἰμί εἰμί οὐκέτι εἰμί ἀφαιρέω τις ἤ προστίθημι . καί ὁ ἀριθμός δέω εἰμί τις ὅς εἷς , ὅς νῦν οὐ ἔχω λέγω τίς εἷς , εἴπερ εἰμί εἷς ( ἤ γάρ οὐ εἰμί ἀλλά οἷος σωρός , ἤ εἴπερ εἰμί , λεκτέος τίς ὁ ποιέω εἷς ἐκ πολύς ) · καί ὁ ὁρισμός εἷς εἰμί , ὅμοιος δέ οὐδέ οὗτος ἔχω λέγω . καί οὗτος ἔοικα συμβαίνω · ὁ αὐτός γάρ λόγος , καί ὁ οὐσία εἷς οὕτως , ἀλλά οὐ ὡς λέγω τις οἷος μονή τις εἰμί ἤ στιγμή , ἀλλά ἐντελέχεια καί φύσις τις ἕκαστος . καί ὥσπερ οὐδέ ὁ ἀριθμός ἔχω ὁ μάλα καί ἥσσων , οὐδέ ὁ κατά ὁ εἶδος οὐσία , ἀλλά εἴπερ , ὁ μετά ὁ ὕλη . περί μέν οὖν γένεσις καί φθορά ὁ λέγω οὐσία , πῶς τε ἐνδέχομαι καί πῶς ἀδύνατος , καί περί ὁ εἰς ὁ ἀριθμός ἀναγωγή , εἰμί μέχρι οὗτος διορίζω .