aristoteles-et-corpus-aristotelicum.metaphysica 5.11
πρότερα καὶ ὕστερα λέγεται ἔνια μέν , ὡς ὄντος τινὸς πρώτου καὶ ἀρχῆς ἐν ἑκάστῳ γένει , τῷ ἐγγύτερον εἶναι ἀρχῆς τινὸς ὡρισμένης ἢ ἁπλῶς καὶ τῇ φύσει ἢ πρός τι ἢ ποὺ ἢ ὑπό τινων , οἷον τὰ μὲν κατὰ τόπον τῷ εἶναι ἐγγύτερον ἢ φύσει τινὸς τόπου ὡρισμένου ( οἷον τοῦ μέσου ἢ τοῦ ἐσχάτου ) ἢ πρὸς τὸ τυχόν , τὸ δὲ πορρώτερον ὕστερον · τὰ δὲ κατὰ χρόνον ( τὰ μὲν γὰρ τῷ πορρώτερον τοῦ νῦν , οἷον ἐπὶ τῶν γενομένων , πρότερον γὰρ τὰ Τρωϊκὰ τῶν Μηδικῶν ὅτι πορρώτερον ἀπέχει τοῦ νῦν · τὰ δὲ τῷ ἐγγύτερον τοῦ νῦν , οἷον ἐπὶ τῶν μελλόντων , πρότερον γὰρ Νέμεα Πυθίων ὅτι ἐγγύτερον τοῦ νῦν τῷ νῦν ὡς ἀρχῇ καὶ πρώτῳ χρησαμένων ) · τὰ δὲ κατὰ κίνησιν ( τὸ γὰρ ἐγγύτερον τοῦ πρώτου κινήσαντος πρότερον , οἷον παῖς ἀνδρός · ἀρχὴ δὲ καὶ αὕτη τις ἁπλῶς ) · τὰ δὲ κατὰ δύναμιν ( τὸ γὰρ ὑπερέχον τῇ δυνάμει πρότερον , καὶ τὸ δυνατώτερον · τοιοῦτον δʼ ἐστὶν οὗ κατὰ τὴν προαίρεσιν ἀνάγκη ἀκολουθεῖν θάτερον καὶ τὸ ὕστερον , ὥστε μὴ κινοῦντός τε ἐκείνου μὴ κινεῖσθαι καὶ κινοῦντος κινεῖσθαι · ἡ δὲ προαίρεσις ἀρχή ) · τὰ δὲ κατὰ τάξιν ( ταῦτα δʼ ἐστὶν ὅσα πρός τι ἓν ὡρισμένον διέστηκε κατά τινα λόγον , οἷον παραστάτης τριτοστάτου πρότερον καὶ παρανήτη νήτης · ἔνθα μὲν γὰρ ὁ κορυφαῖος ἔνθα δὲ ἡ μέση ἀρχή)·—ταῦτα μὲν οὖν πρότερα τοῦτον λέγεται τὸν τρόπον , ἄλλον δὲ τρόπον τὸ τῇ γνώσει πρότερον ὡς καὶ ἁπλῶς πρότερον . τούτων δὲ ἄλλως τὰ κατὰ τὸν λόγον καὶ τὰ κατὰ τὴν αἴσθησιν . κατὰ μὲν γὰρ τὸν λόγον τὰ καθόλου πρότερα κατὰ δὲ τὴν αἴσθησιν τὰ καθʼ ἕκαστα · καὶ κατὰ τὸν λόγον δὲ τὸ συμβεβηκὸς τοῦ ὅλου πρότερον , οἷον τὸ μουσικὸν τοῦ μουσικοῦ ἀνθρώπου · οὐ γὰρ ἔσται ὁ λόγος ὅλος ἄνευ τοῦ μέρους · καίτοι οὐκ ἐνδέχεται μουσικὸν εἶναι μὴ ὄντος μουσικοῦ τινός . ἔτι πρότερα λέγεται τὰ τῶν προτέρων πάθη , οἷον εὐθύτης λειότητος · τὸ μὲν γὰρ γραμμῆς καθʼ αὑτὴν πάθος τὸ δὲ ἐπιφανείας . τὰ μὲν δὴ οὕτω λέγεται πρότερα καὶ ὕστερα , τὰ δὲ κατὰ φύσιν καὶ οὐσίαν , ὅσα ἐνδέχεται εἶναι ἄνευ ἄλλων , ἐκεῖνα δὲ ἄνευ ἐκείνων μή · ᾗ διαιρέσει ἐχρήσατο Πλάτων . ( ἐπεὶ δὲ τὸ εἶναι πολλαχῶς , πρῶτον μὲν τὸ ὑποκείμενον πρότερον , διὸ ἡ οὐσία πρότερον , ἔπειτα ἄλλως τὰ κατὰ δύναμιν καὶ κατʼ ἐντελέχειαν · τὰ μὲν γὰρ κατὰ δύναμιν πρότερά ἐστι τὰ δὲ κατὰ ἐντελέχειαν , οἷον κατὰ δύναμιν μὲν ἡ ἡμίσεια τῆς ὅλης καὶ τὸ μόριον τοῦ ὅλου καὶ ἡ ὕλη τῆς οὐσίας , κατʼ ἐντελέχειαν δʼ ὕστερον · διαλυθέντος γὰρ κατʼ ἐντελέχειαν ἔσται . ) τρόπον δή τινα πάντα τὰ πρότερον καὶ ὕστερον λεγόμενα κατὰ ταῦτα λέγεται · τὰ μὲν γὰρ κατὰ γένεσιν ἐνδέχεται ἄνευ τῶν ἑτέρων εἶναι , οἷον τὸ ὅλον τῶν μορίων , τὰ δὲ κατὰ φθοράν , οἷον τὸ μόριον τοῦ ὅλου . ὁμοίως δὲ καὶ τἆλλα .
Lemmas: πρότερος καί ὕστερος λέγω ἔνιοι μέν , ὡς εἰμί τις πρῶτος καί ἀρχή ἐν ἕκαστος γένος , ὁ ἐγγύς εἰμί ἀρχή τις ὁρίζω ἤ ἁπλῶς καί ὁ φύσις ἤ πρός τις ἤ που ἤ ὑπό τις , οἷος ὁ μέν κατά τόπος ὁ εἰμί ἐγγύς ἤ φύσις τις τόπος ὁρίζω ( οἷος ὁ μέσος ἤ ὁ ἔσχατος ) ἤ πρός ὁ τυγχάνω , ὁ δέ πρόσω ὕστερον · ὁ δέ κατά χρόνος ( ὁ μέν γάρ ὁ πρόσω ὁ νῦν , οἷος ἐπί ὁ γίγνομαι , πρότερος γάρ ὁ Τρωϊκός ὁ Μηδικός ὅτι πρόσω ἀπέχω ὁ νῦν · ὁ δέ ὁ ἐγγύς ὁ νῦν , οἷος ἐπί ὁ μέλλω , πρότερος γάρ Νέμεα Πύθιος ὅτι ἐγγύς ὁ νῦν ὁ νῦν ὡς ἀρχή καί πρῶτος χράω ) · ὁ δέ κατά κίνησις ( ὁ γάρ ἐγγύς ὁ πρῶτος κινέω πρότερος , οἷος παῖς ἀνήρ · ἀρχή δέ καί οὗτος τις ἁπλῶς ) · ὁ δέ κατά δύναμις ( ὁ γάρ ὑπερέχω ὁ δύναμις πρότερος , καί ὁ δυνατός · τοιοῦτος δέ εἰμί ὅς κατά ὁ προαίρεσις ἀνάγκη ἀκολουθέω ἕτερος καί ὁ ὕστερον , ὥστε μή κινέω τε ἐκεῖνος μή κινέω καί κινέω κινέω · ὁ δέ προαίρεσις ἀρχή ) · ὁ δέ κατά τάξις ( οὗτος δέ εἰμί ὅσος πρός τις εἷς ὁρίζω διΐστημι κατά τις λόγος , οἷος παραστάτης τριτοστάτης πρότερος καί παρανήτη νήτη · ἔνθα μέν γάρ ὁ κορυφαῖος ἔνθα δέ ὁ μέσος ἀρχή μέν οὖν πρότερος οὗτος λέγω ὁ τρόπος , ἄλλος δέ τρόπος ὁ ὁ γνῶσις πρότερος ὡς καί ἁπλῶς πρότερος . οὗτος δέ ἄλλος ὁ κατά ὁ λόγος καί ὁ κατά ὁ αἴσθησις . κατά μέν γάρ ὁ λόγος ὁ καθόλου πρότερος κατά δέ ὁ αἴσθησις ὁ κατά ἕκαστος · καί κατά ὁ λόγος δέ ὁ συμβαίνω ὁ ὅλος πρότερος , οἷος ὁ μουσικός ὁ μουσικός ἄνθρωπος · οὐ γάρ εἰμί ὁ λόγος ὅλος ἄνευ ὁ μέρος · καίτοι οὐ ἐνδέχομαι μουσικός εἰμί μή εἰμί μουσικός τις . ἔτι πρότερος λέγω ὁ ὁ πρότερος πάθος , οἷος εὐθύτης λειότης · ὁ μέν γάρ γραμμή κατά ἑαυτοῦ πάθος ὁ δέ ἐπιφάνεια . ὁ μέν δή οὕτως λέγω πρότερος καί ὕστερος , ὁ δέ κατά φύσις καί οὐσία , ὅσος ἐνδέχομαι εἰμί ἄνευ ἄλλος , ἐκεῖνος δέ ἄνευ ἐκεῖνος μή · ὅς διαίρεσις χράω Πλάτων . ( ἐπεί δέ ὁ εἰμί πολλαχῶς , πρῶτος μέν ὁ ὑπόκειμαι πρότερος , διό ὁ οὐσία πρότερος , ἔπειτα ἄλλος ὁ κατά δύναμις καί κατά ἐντελέχεια · ὁ μέν γάρ κατά δύναμις πρότερος εἰμί ὁ δέ κατά ἐντελέχεια , οἷος κατά δύναμις μέν ὁ ἡμίσεια ὁ ὅλος καί ὁ μόριον ὁ ὅλος καί ὁ ὕλη ὁ οὐσία , κατά ἐντελέχεια δέ ὕστερον · διαλύω γάρ κατά ἐντελέχεια εἰμί . ) τρόπος δή τις πᾶς ὁ πρότερος καί ὕστερον λέγω κατά οὗτος λέγω · ὁ μέν γάρ κατά γένεσις ἐνδέχομαι ἄνευ ὁ ἕτερος εἰμί , οἷος ὁ ὅλος ὁ μόριον , ὁ δέ κατά φθορά , οἷος ὁ μόριον ὁ ὅλος . ὅμοιος δέ καί ἄλλος .