aristoteles-et-corpus-aristotelicum.metaphysica 13.10
ὃ δὲ καὶ τοῖς λέγουσι τὰς ἰδέας ἔχει τινὰ ἀπορίαν καὶ τοῖς μὴ λέγουσιν , καὶ κατʼ ἀρχὰς ἐν τοῖς διαπορήμασιν ἐλέχθη πρότερον , λέγωμεν νῦν . εἰ μὲν γάρ τις μὴ θήσει τὰς οὐσίας εἶναι κεχωρισμένας , καὶ τὸν τρόπον τοῦτον ὡς λέγεται τὰ καθʼ ἕκαστα τῶν ὄντων , ἀναιρήσει τὴν οὐσίαν ὡς βουλόμεθα λέγειν · ἂν δέ τις θῇ τὰς οὐσίας χωριστάς , πῶς θήσει τὰ στοιχεῖα καὶ τὰς ἀρχὰς αὐτῶν ; εἰ μὲν γὰρ καθʼ ἕκαστον καὶ μὴ καθόλου , τοσαῦτʼ ἔσται τὰ ὄντα ὅσαπερ τὰ στοιχεῖα , καὶ οὐκ ἐπιστητὰ τὰ στοιχεῖα ( ἔστωσαν γὰρ αἱ μὲν ἐν τῇ φωνῇ συλλαβαὶ οὐσίαι τὰ δὲ στοιχεῖα αὐτῶν στοιχεῖα τῶν οὐσιῶν · ἀνάγκη δὴ τὸ ΒΑ ἓν εἶναι καὶ ἑκάστην τῶν συλλαβῶν μίαν , εἴπερ μὴ καθόλου καὶ τῷ εἴδει αἱ αὐταὶ ἀλλὰ μία ἑκάστη τῷ ἀριθμῷ καὶ τόδε τι καὶ μὴ ὁμώνυμον · ἔτι δʼ αὐτὸ ὃ ἔστιν ἓν ἕκαστον τιθέασιν · εἰ δʼ αἱ συλλαβαί , οὕτω καὶ ἐξ ὧν εἰσίν · οὐκ ἔσται ἄρα πλείω ἄλφα ἑνός , οὐδὲ τῶν ἄλλων στοιχείων οὐθὲν κατὰ τὸν αὐτὸν λόγον ὅνπερ οὐδὲ τῶν συλλαβῶν ἡ αὐτὴ ἄλλη καὶ ἄλλη · ἀλλὰ μὴν εἰ τοῦτο , οὐκ ἔσται παρὰ τὰ στοιχεῖα ἕτερα ὄντα , ἀλλὰ μόνον τὰ στοιχεῖα · ἔτι δὲ οὐδʼ ἐπιστητὰ τὰ στοιχεῖα · οὐ γὰρ καθόλου , ἡ δʼ ἐπιστήμη τῶν καθόλου · δῆλον δʼ ἐκ τῶν ἀποδείξεων καὶ τῶν ὁρισμῶν , οὐ γὰρ γίγνεται συλλογισμὸς ὅτι τόδε τὸ τρίγωνον δύο ὀρθαῖς , εἰ μὴ πᾶν τρίγωνον δύο ὀρθαί , οὐδʼ ὅτι ὁδὶ ὁ ἄνθρωπος ζῷον , εἰ μὴ πᾶς ἄνθρωπος ζῷον ) · ἀλλὰ μὴν εἴγε καθόλου αἱ ἀρχαί , ἢ καὶ αἱ ἐκ τούτων οὐσίαι καθόλου ἢ ἔσται μὴ οὐσία πρότερον οὐσίας · τὸ μὲν γὰρ καθόλου οὐκ οὐσία , τὸ δὲ στοιχεῖον καὶ ἡ ἀρχὴ καθόλου , πρότερον δὲ τὸ στοιχεῖον καὶ ἡ ἀρχὴ ὧν ἀρχὴ καὶ στοιχεῖόν ἐστιν . ταῦτά τε δὴ πάντα συμβαίνει εὐλόγως , ὅταν ἐκ στοιχείων τε ποιῶσι τὰς ἰδέας καὶ παρὰ τὰς τὸ αὐτὸ εἶδος ἐχούσας οὐσίας ἕν τι ἀξιῶσιν εἶναι καχωρισμένον · εἰ δὲ μηθὲν κωλύει ὥσπερ ἐπὶ τῶν τῆς φωνῆς στοιχείων πολλὰ εἶναι τὰ ἄλφα καὶ τὰ βῆτα καὶ μηθὲν εἶναι παρὰ τὰ πολλὰ αὐτὸ ἄλφα καὶ αὐτὸ βῆτα , ἔσονται ἕνεκά γε τούτου ἄπειροι αἱ ὅμοιαι συλλαβαί . τὸ δὲ τὴν ἐπιστήμην εἶναι καθόλου πᾶσαν , ὥστε ἀναγκαῖον εἶναι καὶ τὰς τῶν ὄντων ἀρχὰς καθόλου εἶναι καὶ μὴ οὐσίας κεχωρισμένας , ἔχει μὲν μάλιστʼ ἀπορίαν τῶν λεχθέντων , οὐ μὴν ἀλλὰ ἔστι μὲν ὡς ἀληθὲς τὸ λεγόμενον , ἔστι δʼ ὡς οὐκ ἀληθές . ἡ γὰρ ἐπιστήμη , ὥσπερ καὶ τὸ ἐπίστασθαι , διττόν , ὧν τὸ μὲν δυνάμει τὸ δὲ ἐνεργείᾳ . ἡ μὲν οὖν δύναμις ὡς ὕλη καθόλου οὖσα καὶ ἀόριστος τοῦ καθόλου καὶ ἀορίστου ἐστίν , ἡ δʼ ἐνέργεια ὡρισμένη καὶ ὡρισμένου , τόδε τι οὖσα τοῦδέ τινος , ἀλλὰ κατὰ συμβεβηκὸς ἡ ὄψις τὸ καθόλου χρῶμα ὁρᾷ ὅτι τόδε τὸ χρῶμα ὃ ὁρᾷ χρῶμά ἐστιν , καὶ ὃ θεωρεῖ ὁ γραμματικός , τόδε τὸ ἄλφα ἄλφα · ἐπεὶ εἰ ἀνάγκη τὰς ἀρχὰς καθόλου εἶναι , ἀνάγκη καὶ τὰ ἐκ τούτων καθόλου , ὥσπερ ἐπὶ τῶν ἀποδείξεων · εἰ δὲ τοῦτο , οὐκ ἔσται χωριστὸν οὐθὲν οὐδʼ οὐσία . ἀλλὰ δῆλον ὅτι ἔστι μὲν ὡς ἡ ἐπιστήμη καθόλου , ἔστι δʼ ὡς οὔ .
Lemmas: ὅς δέ καί ὁ λέγω ὁ ἰδέα ἔχω τις ἀπορία καί ὁ μή λέγω , καί κατά ἀρχή ἐν ὁ διαπόρημα λέγω πρότερος , λέγω νῦν . εἰ μέν γάρ τις μή τίθημι ὁ οὐσία εἰμί χωρίζω , καί ὁ τρόπος οὗτος ὡς λέγω ὁ κατά ἕκαστος ὁ εἰμί , ἀναιρέω ὁ οὐσία ὡς βούλομαι λέγω · ἐάν δέ τις τίθημι ὁ οὐσία χωριστός , πῶς τίθημι ὁ στοιχεῖον καί ὁ ἀρχή αὐτός ; εἰ μέν γάρ κατά ἕκαστος καί μή καθόλου , τοσοῦτος εἰμί ὁ εἰμί ὅσος ὁ στοιχεῖον , καί οὐ ἐπιστητός ὁ στοιχεῖον ( εἰμί γάρ ὁ μέν ἐν ὁ φωνή συλλαβή οὐσία ὁ δέ στοιχεῖον αὐτός στοιχεῖον ὁ οὐσία · ἀνάγκη δή ὁ ΒΑ εἷς εἰμί καί ἕκαστος ὁ συλλαβή εἷς , εἴπερ μή καθόλου καί ὁ εἶδος ὁ αὐτός ἀλλά εἷς ἕκαστος ὁ ἀριθμός καί ὅδε τις καί μή ὁμώνυμος · ἔτι δέ αὐτός ὅς εἰμί εἷς ἕκαστος τίθημι · εἰ δέ ὁ συλλαβή , οὕτως καί ἐκ ὅς εἰμί · οὐ εἰμί ἄρα πολύς ἄλφα εἷς , οὐδέ ὁ ἄλλος στοιχεῖον οὐδείς κατά ὁ αὐτός λόγος ὅς οὐδέ ὁ συλλαβή ὁ αὐτός ἄλλος καί ἄλλος · ἀλλά μήν εἰ οὗτος , οὐ εἰμί παρά ὁ στοιχεῖον ἕτερος εἰμί , ἀλλά μόνος ὁ στοιχεῖον · ἔτι δέ οὐδέ ἐπιστητός ὁ στοιχεῖον · οὐ γάρ καθόλου , ὁ δέ ἐπιστήμη ὁ καθόλου · δῆλος δέ ἐκ ὁ ἀπόδειξις καί ὁ ὁρισμός , οὐ γάρ γίγνομαι συλλογισμός ὅτι ὅδε ὁ τρίγωνον δύο ὀρθός , εἰ μή πᾶς τρίγωνον δύο ὀρθός , οὐδέ ὅτι ὅδε ὁ ἄνθρωπος ζῷον , εἰ μή πᾶς ἄνθρωπος ζῷον ) · ἀλλά μήν εἰ καθόλου ὁ ἀρχή , ἤ καί ὁ ἐκ οὗτος οὐσία καθόλου ἤ εἰμί μή οὐσία πρότερος οὐσία · ὁ μέν γάρ καθόλου οὐ οὐσία , ὁ δέ στοιχεῖον καί ὁ ἀρχή καθόλου , πρότερος δέ ὁ στοιχεῖον καί ὁ ἀρχή ὅς ἀρχή καί στοιχεῖον εἰμί . οὗτος τε δή πᾶς συμβαίνω εὔλογος , ὅταν ἐκ στοιχεῖον τε ποιέω ὁ ἰδέα καί παρά ὁ ὁ αὐτός εἶδος ἔχω οὐσία εἷς τις ἀξιάω εἰμί καχορίνω · εἰ δέ μηδείς κωλύω ὥσπερ ἐπί ὁ ὁ φωνή στοιχεῖον πολύς εἰμί ὁ ἄλφα καί ὁ βῆτα καί μηδείς εἰμί παρά ὁ πολύς αὐτός ἄλφα καί αὐτός βῆτα , εἰμί ἕνεκα γε οὗτος ἄπειρος ὁ ὅμοιος συλλαβή . ὁ δέ ὁ ἐπιστήμη εἰμί καθόλου πᾶς , ὥστε ἀναγκαῖος εἰμί καί ὁ ὁ εἰμί ἀρχή καθόλου εἰμί καί μή οὐσία χωρίζω , ἔχω μέν μάλα ἀπορία ὁ λέγω , οὐ μήν ἀλλά εἰμί μέν ὡς ἀληθής ὁ λέγω , εἰμί δέ ὡς οὐ ἀληθής . ὁ γάρ ἐπιστήμη , ὥσπερ καί ὁ ἐπίσταμαι , δισσός , ὅς ὁ μέν δύναμις ὁ δέ ἐνέργεια . ὁ μέν οὖν δύναμις ὡς ὕλη καθόλου εἰμί καί ἀόριστος ὁ καθόλου καί ἀόριστος εἰμί , ὁ δέ ἐνέργεια ὁρίζω καί ὁρίζω , ὅδε τις εἰμί ὅδε τις , ἀλλά κατά συμβαίνω ὁ ὄψις ὁ καθόλου χρῶμα ὁράω ὅτι ὅδε ὁ χρῶμα ὅς ὁράω χρῶμα εἰμί , καί ὅς θεωρέω ὁ γραμματικός , ὅδε ὁ ἄλφα ἄλφα · ἐπεί εἰ ἀνάγκη ὁ ἀρχή καθόλου εἰμί , ἀνάγκη καί ὁ ἐκ οὗτος καθόλου , ὥσπερ ἐπί ὁ ἀπόδειξις · εἰ δέ οὗτος , οὐ εἰμί χωριστός οὐδείς οὐδέ οὐσία . ἀλλά δῆλος ὅτι εἰμί μέν ὡς ὁ ἐπιστήμη καθόλου , εἰμί δέ ὡς οὐ .