aristoteles-et-corpus-aristotelicum.metaphysica 2.1
ἡ περὶ τῆς ἀληθείας θεωρία τῇ μὲν χαλεπὴ τῇ δὲ ῥᾳδία . σημεῖον δὲ τὸ μήτʼ ἀξίως μηδένα δύνασθαι θιγεῖν αὐτῆς μήτε πάντας ἀποτυγχάνειν , ἀλλʼ ἕκαστον λέγειν τι περὶ τῆς φύσεως , καὶ καθʼ ἕνα μὲν ἢ μηθὲν ἢ μικρὸν ἐπιβάλλειν αὐτῇ , ἐκ πάντων δὲ συναθροιζομένων γίγνεσθαί τι μέγεθος · ὥστʼ εἴπερ ἔοικεν ἔχειν καθάπερ τυγχάνομεν παροιμιαζόμενοι , τίς ἂν θύρας ἁμάρτοι ; ταύτῃ μὲν ἂν εἴη ῥᾳδία , τὸ δʼ ὅλον τι ἔχειν καὶ μέρος μὴ δύνασθαι δηλοῖ τὸ χαλεπὸν αὐτῆς . ἴσως δὲ καὶ τῆς χαλεπότητος οὔσης κατὰ δύο τρόπους , οὐκ ἐν τοῖς πράγμασιν ἀλλʼ ἐν ἡμῖν τὸ αἴτιον αὐτῆς · ὥσπερ γὰρ τὰ τῶν νυκτερίδων ὄμματα πρὸς τὸ φέγγος ἔχει τὸ μεθʼ ἡμέραν , οὕτω καὶ τῆς ἡμετέρας ψυχῆς ὁ νοῦς πρὸς τὰ τῇ φύσει φανερώτατα πάντων . οὐ μόνον δὲ χάριν ἔχειν δίκαιον τούτοις ὧν ἄν τις κοινώσαιτο ταῖς δόξαις , ἀλλὰ καὶ τοῖς ἐπιπολαιότερον ἀποφηναμένοις · καὶ γὰρ οὗτοι συνεβάλοντό τι · τὴν γὰρ ἕξιν προήσκησαν ἡμῶν · εἰ μὲν γὰρ Τιμόθεος μὴ ἐγένετο , πολλὴν ἂν μελοποιίαν οὐκ εἴχομεν · εἰ δὲ μὴ Φρῦνις , Τιμόθεος οὐκ ἂν ἐγένετο . τὸν αὐτὸν δὲ τρόπον καὶ ἐπὶ τῶν περὶ τῆς ἀληθείας ἀποφηναμένων · παρὰ μὲν γὰρ ἐνίων παρειλήφαμέν τινας δόξας , οἱ δὲ τοῦ γενέσθαι τούτους αἴτιοι γεγόνασιν . ὀρθῶς δʼ ἔχει καὶ τὸ καλεῖσθαι τὴν φιλοσοφίαν ἐπιστήμην τῆς ἀληθείας . θεωρητικῆς μὲν γὰρ τέλος ἀλήθεια πρακτικῆς δʼ ἔργον · καὶ γὰρ ἂν τὸ πῶς ἔχει σκοπῶσιν , οὐ τὸ ἀΐδιον ἀλλʼ ὃ πρός τι καὶ νῦν θεωροῦσιν οἱ πρακτικοί . οὐκ ἴσμεν δὲ τὸ ἀληθὲς ἄνευ τῆς αἰτίας · ἕκαστον δὲ μάλιστα αὐτὸ τῶν ἄλλων καθʼ ὃ καὶ τοῖς ἄλλοις ὑπάρχει τὸ συνώνυμον ( οἷον τὸ πῦρ θερμότατον · καὶ γὰρ τοῖς ἄλλοις τὸ αἴτιον τοῦτο τῆς θερμότητος ) · ὥστε καὶ ἀληθέστατον τὸ τοῖς ὑστέροις αἴτιον τοῦ ἀληθέσιν εἶναι . διὸ τὰς τῶν ἀεὶ ὄντων ἀρχὰς ἀναγκαῖον ἀεὶ εἶναι ἀληθεστάτας ( οὐ γάρ ποτε ἀληθεῖς , οὐδʼ ἐκείναις αἴτιόν τί ἐστι τοῦ εἶναι , ἀλλʼ ἐκεῖναι τοῖς ἄλλοις ) , ὥσθʼ ἕκαστον ὡς ἔχει τοῦ εἶναι , οὕτω καὶ τῆς ἀληθείας .
Lemmas: ὁ περί ὁ ἀλήθεια θεωρία ὁ μέν χαλεπός ὁ δέ ῥᾴδιος . σημεῖον δέ ὁ μήτε ἄξιος μηδείς δύναμαι θιγγάνω αὐτός μήτε πᾶς ἀποτυγχάνω , ἀλλά ἕκαστος λέγω τις περί ὁ φύσις , καί κατά εἷς μέν ἤ μηδείς ἤ μικρός ἐπιβάλλω αὐτός , ἐκ πᾶς δέ συναθροίζω γίγνομαι τις μέγεθος · ὥστε εἴπερ ἔοικα ἔχω καθά τυγχάνω παροιμιάζω , τίς ἄν θύρα ἁμαρτάνω ; ταύτῃ μέν ἄν εἰμί ῥᾴδιος , ὁ δέ ὅλος τις ἔχω καί μέρος μή δύναμαι δηλόω ὁ χαλεπός αὐτός . ἴσως δέ καί ὁ χαλεπότης εἰμί κατά δύο τρόπος , οὐ ἐν ὁ πρᾶγμα ἀλλά ἐν ἐγώ ὁ αἴτιος αὐτός · ὥσπερ γάρ ὁ ὁ νυκτερίς ὄμμα πρός ὁ φέγγος ἔχω ὁ μετά ἡμέρα , οὕτως καί ὁ ἡμέτερος ψυχή ὁ νόος πρός ὁ ὁ φύσις φανερός πᾶς . οὐ μόνος δέ χάρις ἔχω δίκαιος οὗτος ὅς ἄν τις κοινόω ὁ δόξα , ἀλλά καί ὁ ἐπιπόλαιος ἀποφαίνω · καί γάρ οὗτος συμβάλλω τις · ὁ γάρ ἕξις προασκέω ἐγώ · εἰ μέν γάρ Τιμόθεος μή γίγνομαι , πολύς ἄν μελοποιία οὐ ἔχω · εἰ δέ μή πηρψνις , Τιμόθεος οὐ ἄν γίγνομαι . ὁ αὐτός δέ τρόπος καί ἐπί ὁ περί ὁ ἀλήθεια ἀποφαίνω · παρά μέν γάρ ἔνιοι παραλαμβάνω τις δόξα , ὁ δέ ὁ γίγνομαι οὗτος αἴτιος γίγνομαι . ὀρθός δέ ἔχω καί ὁ καλέω ὁ φιλοσοφία ἐπιστήμη ὁ ἀλήθεια . θεωρητικός μέν γάρ τέλος ἀλήθεια πρακτικός δέ ἔργον · καί γάρ ἐάν ὁ πῶς ἔχω σκοπάω , οὐ ὁ ἀίδιος ἀλλά ὅς πρός τις καί νῦν θεωρέω ὁ πρακτικός . οὐ οἶδα δέ ὁ ἀληθής ἄνευ ὁ αἰτία · ἕκαστος δέ μάλα αὐτός ὁ ἄλλος κατά ὅς καί ὁ ἄλλος ὑπάρχω ὁ συνώνυμος ( οἷος ὁ πῦρ θερμός · καί γάρ ὁ ἄλλος ὁ αἴτιος οὗτος ὁ θερμότης ) · ὥστε καί ἀληθής ὁ ὁ ὕστερος αἴτιος ὁ ἀληθής εἰμί . διό ὁ ὁ ἀεί εἰμί ἀρχή ἀναγκαῖος ἀεί εἰμί ἀληθής ( οὐ γάρ ποτέ ἀληθής , οὐδέ ἐκεῖνος αἴτιος τίς εἰμί ὁ εἰμί , ἀλλά ἐκεῖνος ὁ ἄλλος ) , ὥστε ἕκαστος ὡς ἔχω ὁ εἰμί , οὕτως καί ὁ ἀλήθεια .