aristoteles-et-corpus-aristotelicum.metaphysica 9.3
εἰσὶ δέ τινες οἵ φασιν , οἷον οἱ Μεγαρικοί , ὅταν ἐνεργῇ μόνον δύνασθαι , ὅταν δὲ μὴ ἐνεργῇ οὐ δύνασθαι , οἷον τὸν μὴ οἰκοδομοῦντα οὐ δύνασθαι οἰκοδομεῖν , ἀλλὰ τὸν οἰκοδομοῦντα ὅταν οἰκοδομῇ · ὁμοίως δὲ καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων . οἷς τὰ συμβαίνοντα ἄτοπα οὐ χαλεπὸν ἰδεῖν . δῆλον γὰρ ὅτι οὔτʼ οἰκοδόμος ἔσται ἐὰν μὴ οἰκοδομῇ ( τὸ γὰρ οἰκοδόμῳ εἶναι τὸ δυνατῷ εἶναί ἐστιν οἰκοδομεῖν ) , ὁμοίως δὲ καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων τεχνῶν . εἰ οὖν ἀδύνατον τὰς τοιαύτας ἔχειν τέχνας μὴ μαθόντα ποτὲ καὶ λαβόντα , καὶ μὴ ἔχειν μὴ ἀποβαλόντα ποτέ ( ἢ γὰρ λήθῃ ἢ πάθει τινὶ ἢ χρόνῳ · οὐ γὰρ δὴ τοῦ γε πράγματος φθαρέντος , ἀεὶ γὰρ ἔστιν ) , ὅταν παύσηται , οὐχ ἕξει τὴν τέχνην , πάλιν δʼ εὐθὺς οἰκοδομήσει πῶς λαβών ; καὶ τὰ ἄψυχα δὴ ὁμοίως · οὔτε γὰρ ψυχρὸν οὔτε θερμὸν οὔτε γλυκὺ οὔτε ὅλως αἰσθητὸν οὐθὲν ἔσται μὴ αἰσθανομένων · ὥστε τὸν Πρωταγόρου λόγον συμβήσεται λέγειν αὐτοῖς . ἀλλὰ μὴν οὐδʼ αἴσθησιν ἕξει οὐδὲν ἂν μὴ αἰσθάνηται μηδʼ ἐνεργῇ . εἰ οὖν τυφλὸν τὸ μὴ ἔχον ὄψιν , πεφυκὸς δὲ καὶ ὅτε πέφυκε καὶ ἔτι ὄν , οἱ αὐτοὶ τυφλοὶ ἔσονται πολλάκις τῆς ἡμέρας , καὶ κωφοί . ἔτι εἰ ἀδύνατον τὸ ἐστερημένον δυνάμεως , τὸ μὴ γιγνόμενον ἀδύνατον ἔσται γενέσθαι · τὸ δʼ ἀδύνατον γενέσθαι ὁ λέγων ἢ εἶναι ἢ ἔσεσθαι ψεύσεται ( τὸ γὰρ ἀδύνατον τοῦτο ἐσήμαινεν ) , ὥστε οὗτοι οἱ λόγοι ἐξαιροῦσι καὶ κίνησιν καὶ γένεσιν . ἀεὶ γὰρ τό τε ἑστηκὸς ἑστήξεται καὶ τὸ καθήμενον καθεδεῖται · οὐ γὰρ ἀναστήσεται ἂν καθέζηται · ἀδύνατον γὰρ ἔσται ἀναστῆναι ὅ γε μὴ δύναται ἀναστῆναι . εἰ οὖν μὴ ἐνδέχεται ταῦτα λέγειν , φανερὸν ὅτι δύναμις καὶ ἐνέργεια ἕτερόν ἐστιν ( ἐκεῖνοι δʼ οἱ λόγοι δύναμιν καὶ ἐνέργειαν ταὐτὸ ποιοῦσιν , διὸ καὶ οὐ μικρόν τι ζητοῦσιν ἀναιρεῖν ) , ὥστε ἐνδέχεται δυνατὸν μέν τι εἶναι μὴ εἶναι δέ , καὶ δυνατὸν μὴ εἶναι εἶναι δέ , ὁμοίως δὲ καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων κατηγοριῶν δυνατὸν βαδίζειν ὂν μὴ βαδίζειν , καὶ μὴ βαδίζειν δυνατὸν ὂν βαδίζειν . ἔστι δὲ δυνατὸν τοῦτο ᾧ ἐὰν ὑπάρξῃ ἡ ἐνέργεια οὗ λέγεται ἔχειν τὴν δύναμιν , οὐθὲν ἔσται ἀδύνατον . λέγω δὲ οἷον , εἰ δυνατὸν καθῆσθαι καὶ ἐνδέχεται καθῆσθαι , τούτῳ ἐὰν ὑπάρξῃ τὸ καθῆσθαι , οὐδὲν ἔσται ἀδύνατον · καὶ εἰ κινηθῆναι ἢ κινῆσαι ἢ στῆναι ἢ στῆσαι ἢ εἶναι ἢ γίγνεσθαι ἢ μὴ εἶναι ἢ μὴ γίγνεσθαι , ὁμοίως . ἐλήλυθε δʼ ἡ ἐνέργεια τοὔνομα , ἡ πρὸς τὴν ἐντελέχειαν συντιθεμένη , καὶ ἐπὶ τὰ ἄλλα ἐκ τῶν κινήσεων μάλιστα · δοκεῖ γὰρ ἡ ἐνέργεια μάλιστα ἡ κίνησις εἶναι , διὸ καὶ τοῖς μὴ οὖσιν οὐκ ἀποδιδόασι τὸ κινεῖσθαι , ἄλλας δέ τινας κατηγορίας , οἷον διανοητὰ καὶ ἐπιθυμητὰ εἶναι τὰ μὴ ὄντα , κινούμενα δὲ οὔ , τοῦτο δὲ ὅτι οὐκ ὄντα ἐνεργείᾳ ἔσονται ἐνεργείᾳ . τῶν γὰρ μὴ ὄντων ἔνια δυνάμει ἐστίν · οὐκ ἔστι δέ , ὅτι οὐκ ἐντελεχείᾳ ἐστίν .
Lemmas: εἰμί δέ τις ὅς φημί , οἷος ὁ Μεγαρικός , ὅταν ἐνεργέω μόνος δύναμαι , ὅταν δέ μή ἐνεργέω οὐ δύναμαι , οἷος ὁ μή οἰκοδομέω οὐ δύναμαι οἰκοδομέω , ἀλλά ὁ οἰκοδομέω ὅταν οἰκοδομέω · ὅμοιος δέ καί ἐπί ὁ ἄλλος . ὅς ὁ συμβαίνω ἄτοπος οὐ χαλεπός ὁράω . δῆλος γάρ ὅτι οὔτε οἰκοδόμος εἰμί ἐάν μή οἰκοδομέω ( ὁ γάρ οἰκόδομος εἰμί ὁ δυνατός εἰμί εἰμί οἰκοδομέω ) , ὅμοιος δέ καί ἐπί ὁ ἄλλος τέχνη . εἰ οὖν ἀδύνατος ὁ τοιοῦτος ἔχω τέχνη μή μανθάνω ποτέ καί λαμβάνω , καί μή ἔχω μή ἀποβάλλω ποτέ ( ἤ γάρ λήθη ἤ πάθος τις ἤ χρόνος · οὐ γάρ δή ὁ γε πρᾶγμα φθείρω , ἀεί γάρ εἰμί ) , ὅταν παύω , οὐ ἔχω ὁ τέχνη , πάλιν δέ εὐθύς οἰκοδομέω πῶς λαμβάνω ; καί ὁ ἄψυχος δή ὅμοιος · οὔτε γάρ ψυχρός οὔτε θερμός οὔτε γλυκύς οὔτε ὅλος αἰσθητός οὐδείς εἰμί μή αἰσθάνομαι · ὥστε ὁ Πρωταγόρας λόγος συμβαίνω λέγω αὐτός . ἀλλά μήν οὐδέ αἴσθησις ἔχω οὐδείς ἐάν μή αἰσθάνομαι μηδέ ἐνεργέω . εἰ οὖν τυφλός ὁ μή ἔχω ὄψις , φύω δέ καί ὅτε φύω καί ἔτι εἰμί , ὁ αὐτός τυφλός εἰμί πολλάκις ὁ ἡμέρα , καί κωφός . ἔτι εἰ ἀδύνατος ὁ στερέω δύναμις , ὁ μή γίγνομαι ἀδύνατος εἰμί γίγνομαι · ὁ δέ ἀδύνατος γίγνομαι ὁ λέγω ἤ εἰμί ἤ εἰμί ψεύδω ( ὁ γάρ ἀδύνατος οὗτος σημαίνω ) , ὥστε οὗτος ὁ λόγος ἐξαιρέω καί κίνησις καί γένεσις . ἀεί γάρ ὁ τε ἵστημι ἵστημι καί ὁ κάθημαι καθέζομαι · οὐ γάρ ἀνίστημι ἐάν καθέζομαι · ἀδύνατος γάρ εἰμί ἀνίστημι ὅς γε μή δύναμαι ἀνίστημι . εἰ οὖν μή ἐνδέχομαι οὗτος λέγω , φανερός ὅτι δύναμις καί ἐνέργεια ἕτερος εἰμί ( ἐκεῖνος δέ ὁ λόγος δύναμις καί ἐνέργεια αὐτός ποιέω , διό καί οὐ μικρός τις ζητέω ἀναιρέω ) , ὥστε ἐνδέχομαι δυνατός μέν τις εἰμί μή εἰμί δέ , καί δυνατός μή εἰμί εἰμί δέ , ὅμοιος δέ καί ἐπί ὁ ἄλλος κατηγορία δυνατός βαδίζω εἰμί μή βαδίζω , καί μή βαδίζω δυνατός εἰμί βαδίζω . εἰμί δέ δυνατός οὗτος ὅς ἐάν ὑπάρχω ὁ ἐνέργεια ὅς λέγω ἔχω ὁ δύναμις , οὐδείς εἰμί ἀδύνατος . λέγω δέ οἷος , εἰ δυνατός κάθημαι καί ἐνδέχομαι κάθημαι , οὗτος ἐάν ὑπάρχω ὁ κάθημαι , οὐδείς εἰμί ἀδύνατος · καί εἰ κινέω ἤ κινέω ἤ ἵστημι ἤ ἵστημι ἤ εἰμί ἤ γίγνομαι ἤ μή εἰμί ἤ μή γίγνομαι , ὅμοιος . ἔρχομαι δέ ὁ ἐνέργεια ὄνομα , ὁ πρός ὁ ἐντελέχεια συντίθημι , καί ἐπί ὁ ἄλλος ἐκ ὁ κίνησις μάλα · δοκέω γάρ ὁ ἐνέργεια μάλα ὁ κίνησις εἰμί , διό καί ὁ μή εἰμί οὐ ἀποδίδωμι ὁ κινέω , ἄλλος δέ τις κατηγορία , οἷος διανοητός καί ἐπιθυμητός εἰμί ὁ μή εἰμί , κινέω δέ οὐ , οὗτος δέ ὅτι οὐ εἰμί ἐνέργεια εἰμί ἐνέργεια . ὁ γάρ μή εἰμί ἔνιοι δύναμις εἰμί · οὐ εἰμί δέ , ὅτι οὐ ἐντελέχεια εἰμί .