aristoteles-et-corpus-aristotelicum.metaphysica 7.3
λέγεται δʼ ἡ οὐσία , εἰ μὴ πλεοναχῶς , ἀλλʼ ἐν τέτταρσί γε μάλιστα · καὶ γὰρ τὸ τί ἦν εἶναι καὶ τὸ καθόλου καὶ τὸ γένος οὐσία δοκεῖ εἶναι ἑκάστου , καὶ τέταρτον τούτων τὸ ὑποκείμενον . τὸ δʼ ὑποκείμενόν ἐστι καθʼ οὗ τὰ ἄλλα λέγεται , ἐκεῖνο δὲ αὐτὸ μηκέτι κατʼ ἄλλου · διὸ πρῶτον περὶ τούτου διοριστέον · μάλιστα γὰρ δοκεῖ εἶναι οὐσία τὸ ὑποκείμενον πρῶτον . τοιοῦτον δὲ τρόπον μέν τινα ἡ ὕλη λέγεται , ἄλλον δὲ τρόπον ἡ μορφή , τρίτον δὲ τὸ ἐκ τούτων ( λέγω δὲ τὴν μὲν ὕλην οἷον τὸν χαλκόν , τὴν δὲ μορφὴν τὸ σχῆμα τῆς ἰδέας , τὸ δʼ ἐκ τούτων τὸν ἀνδριάντα τὸ σύνολον ) , ὥστε εἰ τὸ εἶδος τῆς ὕλης πρότερον καὶ μᾶλλον ὄν , καὶ τοῦ ἐξ ἀμφοῖν πρότερον ἔσται διὰ τὸν αὐτὸν λόγον . νῦν μὲν οὖν τύπῳ εἴρηται τί ποτʼ ἐστὶν ἡ οὐσία , ὅτι τὸ μὴ καθʼ ὑποκειμένου ἀλλὰ καθʼ οὗ τὰ ἄλλα · δεῖ δὲ μὴ μόνον οὕτως · οὐ γὰρ ἱκανόν · αὐτὸ γὰρ τοῦτο ἄδηλον , καὶ ἔτι ἡ ὕλη οὐσία γίγνεται . εἰ γὰρ μὴ αὕτη οὐσία , τίς ἐστιν ἄλλη διαφεύγει · περιαιρουμένων γὰρ τῶν ἄλλων οὐ φαίνεται οὐδὲν ὑπομένον · τὰ μὲν γὰρ ἄλλα τῶν σωμάτων πάθη καὶ ποιήματα καὶ δυνάμεις , τὸ δὲ μῆκος καὶ πλάτος καὶ βάθος ποσότητές τινες ἀλλʼ οὐκ οὐσίαι ( τὸ γὰρ ποσὸν οὐκ οὐσία ) , ἀλλὰ μᾶλλον ᾧ ὑπάρχει ταῦτα πρώτῳ , ἐκεῖνό ἐστιν οὐσία . ἀλλὰ μὴν ἀφαιρουμένου μήκους καὶ πλάτους καὶ βάθους οὐδὲν ὁρῶμεν ὑπολειπόμενον , πλὴν εἴ τί ἐστι τὸ ὁριζόμενον ὑπὸ τούτων , ὥστε τὴν ὕλην ἀνάγκη φαίνεσθαι μόνην οὐσίαν οὕτω σκοπουμένοις . λέγω δʼ ὕλην ἣ καθʼ αὑτὴν μήτε τὶ μήτε ποσὸν μήτε ἄλλο μηδὲν λέγεται οἷς ὥρισται τὸ ὄν . ἔστι γάρ τι καθʼ οὗ κατηγορεῖται τούτων ἕκαστον , ᾧ τὸ εἶναι ἕτερον καὶ τῶν κατηγοριῶν ἑκάστῃ ( τὰ μὲν γὰρ ἄλλα τῆς οὐσίας κατηγορεῖται , αὕτη δὲ τῆς ὕλης ) , ὥστε τὸ ἔσχατον καθʼ αὑτὸ οὔτε τὶ οὔτε ποσὸν οὔτε ἄλλο οὐδέν ἐστιν · οὐδὲ δὴ αἱ ἀποφάσεις , καὶ γὰρ αὗται ὑπάρξουσι κατὰ συμβεβηκός . ἐκ μὲν οὖν τούτων θεωροῦσι συμβαίνει οὐσίαν εἶναι τὴν ὕλην · ἀδύνατον δέ · καὶ γὰρ τὸ χωριστὸν καὶ τὸ τόδε τι ὑπάρχειν δοκεῖ μάλιστα τῇ οὐσίᾳ , διὸ τὸ εἶδος καὶ τὸ ἐξ ἀμφοῖν οὐσία δόξειεν ἂν εἶναι μᾶλλον τῆς ὕλης . τὴν μὲν τοίνυν ἐξ ἀμφοῖν οὐσίαν , λέγω δὲ τὴν ἔκ τε τῆς ὕλης καὶ τῆς μορφῆς , ἀφετέον , ὑστέρα γὰρ καὶ δήλη · φανερὰ δέ πως καὶ ἡ ὕλη · περὶ δὲ τῆς τρίτης σκεπτέον , αὕτη γὰρ ἀπορωτάτη . ὁμολογοῦνται δʼ οὐσίαι εἶναι τῶν αἰσθητῶν τινές , ὥστε ἐν ταύταις ζητητέον πρῶτον . πρὸ ἔργου γὰρ τὸ μεταβαίνειν εἰς τὸ γνωριμώτερον . ἡ γὰρ μάθησις οὕτω γίγνεται πᾶσι διὰ τῶν ἧττον γνωρίμων φύσει εἰς τὰ γνώριμα μᾶλλον · καὶ τοῦτο ἔργον ἐστίν , ὥσπερ ἐν ταῖς πράξεσι τὸ ποιῆσαι ἐκ τῶν ἑκάστῳ ἀγαθῶν τὰ ὅλως ἀγαθὰ ἑκάστῳ ἀγαθά , οὕτως ἐκ τῶν αὐτῷ γνωριμωτέρων τὰ τῇ φύσει γνώριμα αὐτῷ γνώριμα . τὰ δʼ ἑκάστοις γνώριμα καὶ πρῶτα πολλάκις ἠρέμα ἐστὶ γνώριμα , καὶ μικρὸν ἢ οὐθὲν ἔχει τοῦ ὄντος · ἀλλʼ ὅμως ἐκ τῶν φαύλως μὲν γνωστῶν αὐτῷ δὲ γνωστῶν τὰ ὅλως γνωστὰ γνῶναι πειρατέον , μεταβαίνοντας , ὥσπερ εἴρηται , διὰ τούτων αὐτῶν .
Lemmas: λέγω δέ ὁ οὐσία , εἰ μή πλεοναχός , ἀλλά ἐν τέσσαρες γε μάλα · καί γάρ ὁ τίς εἰμί εἰμί καί ὁ καθόλου καί ὁ γένος οὐσία δοκέω εἰμί ἕκαστος , καί τέταρτος οὗτος ὁ ὑπόκειμαι . ὁ δέ ὑπόκειμαι εἰμί κατά ὅς ὁ ἄλλος λέγω , ἐκεῖνος δέ αὐτός μηκέτι κατά ἄλλος · διό πρῶτος περί οὗτος διοριστέον · μάλα γάρ δοκέω εἰμί οὐσία ὁ ὑπόκειμαι πρῶτος . τοιοῦτος δέ τρόπος μέν τις ὁ ὕλη λέγω , ἄλλος δέ τρόπος ὁ μορφή , τρίτος δέ ὁ ἐκ οὗτος ( λέγω δέ ὁ μέν ὕλη οἷος ὁ χαλκός , ὁ δέ μορφή ὁ σχῆμα ὁ ἰδέα , ὁ δέ ἐκ οὗτος ὁ ἀνδριάς ὁ σύνολος ) , ὥστε εἰ ὁ εἶδος ὁ ὕλη πρότερος καί μάλα εἰμί , καί ὁ ἐκ ἄμφω πρότερος εἰμί διά ὁ αὐτός λόγος . νῦν μέν οὖν τύπος λέγω τίς ποτέ εἰμί ὁ οὐσία , ὅτι ὁ μή κατά ὑπόκειμαι ἀλλά κατά ὅς ὁ ἄλλος · δέω δέ μή μόνος οὕτως · οὐ γάρ ἱκανός · αὐτός γάρ οὗτος ἄδηλος , καί ἔτι ὁ ὕλη οὐσία γίγνομαι . εἰ γάρ μή οὗτος οὐσία , τίς εἰμί ἄλλος διαφεύγω · περιαιρέω γάρ ὁ ἄλλος οὐ φαίνω οὐδείς ὑπομένω · ὁ μέν γάρ ἄλλος ὁ σῶμα πάθος καί ποίημα καί δύναμις , ὁ δέ μῆκος καί πλάτος καί βάθος ποσότης τις ἀλλά οὐ οὐσία ( ὁ γάρ ποσός οὐ οὐσία ) , ἀλλά μάλα ὅς ὑπάρχω οὗτος πρῶτος , ἐκεῖνος εἰμί οὐσία . ἀλλά μήν ἀφαιρέω μῆκος καί πλάτος καί βάθος οὐδείς ὁράω ὑπολείπω , πλήν εἰ τις εἰμί ὁ ὁρίζω ὑπό οὗτος , ὥστε ὁ ὕλη ἀνάγκη φαίνω μόνος οὐσία οὕτως σκοπέω . λέγω δέ ὕλη ὅς κατά ἑαυτοῦ μήτε τίς μήτε ποσός μήτε ἄλλος μηδείς λέγω ὅς ὁρίζω ὁ εἰμί . εἰμί γάρ τις κατά ὅς κατηγορέω οὗτος ἕκαστος , ὅς ὁ εἰμί ἕτερος καί ὁ κατηγορία ἕκαστος ( ὁ μέν γάρ ἄλλος ὁ οὐσία κατηγορέω , οὗτος δέ ὁ ὕλη ) , ὥστε ὁ ἔσχατος κατά ἑαυτοῦ οὔτε τίς οὔτε ποσός οὔτε ἄλλος οὐδείς εἰμί · οὐδέ δή ὁ ἀπόφασις , καί γάρ οὗτος ὑπάρχω κατά συμβαίνω . ἐκ μέν οὖν οὗτος θεωρέω συμβαίνω οὐσία εἰμί ὁ ὕλη · ἀδύνατος δέ · καί γάρ ὁ χωριστός καί ὁ ὅδε τις ὑπάρχω δοκέω μάλα ὁ οὐσία , διό ὁ εἶδος καί ὁ ἐκ ἄμφω οὐσία δοκέω ἄν εἰμί μάλα ὁ ὕλη . ὁ μέν τοίνυν ἐκ ἄμφω οὐσία , λέγω δέ ὁ ἐκ τε ὁ ὕλη καί ὁ μορφή , ἀφετέος , ὕστερος γάρ καί δῆλος · φανερός δέ πως καί ὁ ὕλη · περί δέ ὁ τρίτος σκοπέω , οὗτος γάρ ἄπορος . ὁμολογέω δέ οὐσία εἰμί ὁ αἰσθητός τις , ὥστε ἐν οὗτος ζητέω πρῶτος . πρό ἔργον γάρ ὁ μεταβαίνω εἰς ὁ γνώριμος . ὁ γάρ μάθησις οὕτως γίγνομαι πᾶς διά ὁ ἥσσων γνώριμος φύσις εἰς ὁ γνώριμος μάλα · καί οὗτος ἔργον εἰμί , ὥσπερ ἐν ὁ πρᾶξις ὁ ποιέω ἐκ ὁ ἕκαστος ἀγαθός ὁ ὅλος ἀγαθός ἕκαστος ἀγαθός , οὕτως ἐκ ὁ αὐτός γνώριμος ὁ ὁ φύσις γνώριμος αὐτός γνώριμος . ὁ δέ ἕκαστος γνώριμος καί πρῶτος πολλάκις ἠρέμα εἰμί γνώριμος , καί μικρός ἤ οὐδείς ἔχω ὁ εἰμί · ἀλλά ὅμως ἐκ ὁ φαῦλος μέν γνωστός αὐτός δέ γνωστός ὁ ὅλος γνωστός γιγνώσκω πειράω , μεταβαίνω , ὥσπερ λέγω , διά οὗτος αὐτός .