aristoteles-et-corpus-aristotelicum.metaphysica 6.2
ἀλλʼ ἐπεὶ τὸ ὂν τὸ ἁπλῶς λεγόμενον λέγεται πολλαχῶς , ὧν ἓν μὲν ἦν τὸ κατὰ συμβεβηκός , ἕτερον δὲ τὸ ὡς ἀληθές , καὶ τὸ μὴ ὂν ὡς τὸ ψεῦδος , παρὰ ταῦτα δʼ ἐστὶ τὰ σχήματα τῆς κατηγορίας ( οἷον τὸ μὲν τί , τὸ δὲ ποιόν , τὸ δὲ ποσόν , τὸ δὲ πού , τὸ δὲ ποτέ , καὶ εἴ τι ἄλλο σημαίνει τὸν τρόπον τοῦτον ) , ἔτι παρὰ ταῦτα πάντα τὸ δυνάμει καὶ ἐνεργείᾳ·—ἐπεὶ δὴ πολλαχῶς λέγεται τὸ ὄν , πρῶτον περὶ τοῦ κατὰ συμβεβηκὸς λεκτέον , ὅτι οὐδεμία ἐστὶ περὶ αὐτὸ θεωρία . σημεῖον δέ · οὐδεμιᾷ γὰρ ἐπιστήμῃ ἐπιμελὲς περὶ αὐτοῦ οὔτε πρακτικῇ οὔτε ποιητικῇ οὔτε θεωρητικῇ . οὔτε γὰρ ὁ ποιῶν οἰκίαν ποιεῖ ὅσα συμβαίνει ἅμα τῇ οἰκίᾳ γιγνομένῃ ( ἄπειρα γάρ ἐστιν · τοῖς μὲν γὰρ ἡδεῖαν τοῖς δὲ βλαβερὰν τοῖς δʼ ὠφέλιμον οὐθὲν εἶναι κωλύει τὴν ποιηθεῖσαν , καὶ ἑτέραν ὡς εἰπεῖν πάντων τῶν ὄντων · ὧν οὐθενός ἐστιν ἡ οἰκοδομικὴ ποιητικἤ , τὸν αὐτὸν δὲ τρόπον οὐδʼ ὁ γεωμέτρης θεωρεῖ τὰ οὕτω συμβεβηκότα τοῖς σχήμασιν , οὐδʼ εἰ ἕτερόν ἐστι τρίγωνον καὶ τρίγωνον δύο ὀρθὰς ἔχον . καὶ τοῦτʼ εὐλόγως συμπίπτει · ὥσπερ γὰρ ὄνομά τι μόνον τὸ συμβεβηκός ἐστιν . διὸ Πλάτων τρόπον τινὰ οὐ κακῶς τὴν σοφιστικὴν περὶ τὸ μὴ ὂν ἔταξεν . εἰσὶ γὰρ οἱ τῶν σοφιστῶν λόγοι περὶ τὸ συμβεβηκὸς ὡς εἰπεῖν μάλιστα πάντων , πότερον ἕτερον ἢ ταὐτὸν μουσικὸν καὶ γραμματικόν , καὶ μουσικὸς Κορίσκος καὶ Κορίσκος , καὶ εἰ πᾶν ὃ ἂν ᾖ , μὴ ἀεὶ δέ , γέγονεν , ὥστʼ εἰ μουσικὸς ὢν γραμματικὸς γέγονε , καὶ γραμματικὸς ὢν μουσικός , καὶ ὅσοι δὴ ἄλλοι τοιοῦτοι τῶν λόγων εἰσίν · φαίνεται γὰρ τὸ συμβεβηκὸς ἐγγύς τι τοῦ μὴ ὄντος . δῆλον δὲ καὶ ἐκ τῶν τοιούτων λόγων · τῶν μὲν γὰρ ἄλλον τρόπον ὄντων ἔστι γένεσις καὶ φθορά , τῶν δὲ κατὰ συμβεβηκὸς οὐκ ἔστιν . ἀλλʼ ὅμως λεκτέον ἔτι περὶ τοῦ συμβεβηκότος ἐφʼ ὅσον ἐνδέχεται , τίς ἡ φύσις αὐτοῦ καὶ διὰ τίνʼ αἰτίαν ἔστιν · ἅμα γὰρ δῆλον ἴσως ἔσται καὶ διὰ τί ἐπιστήμη οὐκ ἔστιν αὐτοῦ.—ἐπεὶ οὖν ἐστὶν ἐν τοῖς οὖσι τὰ μὲν ἀεὶ ὡσαύτως ἔχοντα καὶ ἐξ ἀνάγκης , οὐ τῆς κατὰ τὸ βίαιον λεγομένης ἀλλʼ ἣν λέγομεν τῷ μὴ ἐνδέχεσθαι ἄλλως , τὰ δʼ ἐξ ἀνάγκης μὲν οὐκ ἔστιν οὐδʼ ἀεί , ὡς δʼ ἐπὶ τὸ πολύ , αὕτη ἀρχὴ καὶ αὕτη αἰτία ἐστὶ τοῦ εἶναι τὸ συμβεβηκός · ὃ γὰρ ἂν ᾖ μήτʼ ἀεὶ μήθʼ ὡς ἐπὶ τὸ πολύ , τοῦτό φαμεν συμβεβηκὸς εἶναι . οἷον ἐπὶ κυνὶ ἂν χειμὼν γένηται καὶ ψῦχος , τοῦτο συμβῆναί φαμεν , ἀλλʼ οὐκ ἂν πνῖγος καὶ ἀλέα , ὅτι τὸ μὲν ἀεὶ ἢ ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ τὸ δʼ οὔ . καὶ τὸν ἄνθρωπον λευκὸν εἶναι συμβέβηκεν ( οὔτε γὰρ ἀεὶ οὔθʼ ὡς ἐπὶ τὸ πολὔ , ζῷον δʼ οὐ κατὰ συμβεβηκός . καὶ τὸ ὑγιάζειν δὲ τὸν οἰκοδόμον συμβεβηκός , ὅτι οὐ πέφυκε τοῦτο ποιεῖν οἰκοδόμος ἀλλὰ ἰατρός , ἀλλὰ συνέβη ἰατρὸν εἶναι τὸν οἰκοδόμον . καὶ ὀψοποιὸς ἡδονῆς στοχαζόμενος ποιήσειεν ἄν τι ὑγιεινόν , ἀλλʼ οὐ κατὰ τὴν ὀψοποιητικήν · διὸ συνέβη , φαμέν , καὶ ἔστιν ὡς ποιεῖ , ἁπλῶς δʼ οὔ . τῶν μὲν γὰρ ἄλλων δυνάμεις εἰσὶν αἱ ποιητικαί , τῶν δʼ οὐδεμία τέχνη οὐδὲ δύναμις ὡρισμένη · τῶν γὰρ κατὰ συμβεβηκὸς ὄντων ἢ γιγνομένων καὶ τὸ αἴτιόν ἐστι κατὰ συμβεβηκός . ὥστʼ ἐπεὶ οὐ πάντα ἐστὶν ἐξ ἀνάγκης καὶ ἀεὶ ἢ ὄντα ἢ γιγνόμενα , ἀλλὰ τὰ πλεῖστα ὡς ἐπὶ τὸ πολύ , ἀνάγκη εἶναι τὸ κατὰ συμβεβηκὸς ὄν · οἷον οὔτʼ ἀεὶ οὔθʼ ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ ὁ λευκὸς μουσικός ἐστιν , ἐπεὶ δὲ γίγνεταί ποτε , κατὰ συμβεβηκὸς ἔσται ( εἰ δὲ μή , πάντʼ ἔσται ἐξ ἀνάγκης ) · ὥστε ἡ ὕλη ἔσται αἰτία ἡ ἐνδεχομένη παρὰ τὸ ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ ἄλλως τοῦ συμβεβηκότος . ἀρχὴν δὲ τηνδὶ ληπτέον , πότερον οὐδέν ἐστιν οὔτʼ αἰεὶ οὔθʼ ὡς ἐπὶ τὸ πολύ . ἢ τοῦτο ἀδύνατον ; ἔστιν ἄρα τι παρὰ ταῦτα τὸ ὁπότερʼ ἔτυχε καὶ κατὰ συμβεβηκός . ἀλλὰ πότερον τὸ ὡς ἐπὶ τὸ πολύ , τὸ δʼ ἀεὶ οὐθενὶ ὑπάρχει , ἢ ἔστιν ἄττα ἀΐδια ; περὶ μὲν οὖν τούτων ὕστερον σκεπτέον , ὅτι δʼ ἐπιστήμη οὐκ ἔστι τοῦ συμβεβηκότος φανερόν · ἐπιστήμη μὲν γὰρ πᾶσα ἢ τοῦ ἀεὶ ἢ τοῦ ὡς ἐπὶ τὸ πολύ—πῶς γὰρ ἢ μαθήσεται ἢ διδάξει ἄλλον ; δεῖ γὰρ ὡρίσθαι ἢ τῷ ἀεὶ ἢ τῷ ὡς ἐπὶ τὸ πολύ , οἷον ὅτι ὠφέλιμον τὸ μελίκρατον τῷ πυρέττοντι ὡς ἐπὶ τὸ πολύ—τὸ δὲ παρὰ τοῦτο οὐχ ἕξει λέγειν , πότε οὔ , οἷον νουμηνίᾳ · ἢ γὰρ ἀεὶ ἢ ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ καὶ τὸ τῇ νουμηνίᾳ · τὸ δὲ συμβεβηκός ἐστι παρὰ ταῦτα . τί μὲν οὖν ἐστὶ τὸ συμβεβηκὸς καὶ διὰ τίνʼ αἰτίαν καὶ ὅτι ἐπιστήμη οὐκ ἔστιν αὐτοῦ , εἴρηται .
Lemmas: ἀλλά ἐπεί ὁ εἰμί ὁ ἁπλῶς λέγω λέγω πολλαχῶς , ὅς εἷς μέν εἰμί ὁ κατά συμβαίνω , ἕτερος δέ ὁ ὡς ἀληθής , καί ὁ μή εἰμί ὡς ὁ ψεῦδος , παρά οὗτος δέ εἰμί ὁ σχῆμα ὁ κατηγορία ( οἷος ὁ μέν τίς , ὁ δέ ποιός , ὁ δέ ποσός , ὁ δέ που , ὁ δέ ποτέ , καί εἰ τις ἄλλος σημαίνω ὁ τρόπος οὗτος ) , ἔτι παρά οὗτος πᾶς ὁ δύναμις καί ἐνεργείᾳ·—ἐπεὶ δή πολλαχῶς λέγω ὁ εἰμί , πρῶτος περί ὁ κατά συμβαίνω λεκτέος , ὅτι οὐδείς εἰμί περί αὐτός θεωρία . σημεῖον δέ · οὐδείς γάρ ἐπιστήμη ἐπιμελής περί αὐτός οὔτε πρακτικός οὔτε ποιητικός οὔτε θεωρητικός . οὔτε γάρ ὁ ποιέω οἰκία ποιέω ὅσος συμβαίνω ἅμα ὁ οἰκία γίγνομαι ( ἄπειρος γάρ εἰμί · ὁ μέν γάρ ἡδύς ὁ δέ βλαβερός ὁ δέ ὠφέλιμος οὐδείς εἰμί κωλύω ὁ ποιέω , καί ἕτερος ὡς λέγω πᾶς ὁ εἰμί · ὅς οὐδείς εἰμί ὁ οἰκοδομικός ποιητικός , ὁ αὐτός δέ τρόπος οὐδέ ὁ γεωμέτρης θεωρέω ὁ οὕτως συμβαίνω ὁ σχῆμα , οὐδέ εἰ ἕτερος εἰμί τρίγωνος καί τρίγωνον δύο ὀρθός ἔχω . καί οὗτος εὔλογος συμπίπτω · ὥσπερ γάρ ὄνομα τις μόνος ὁ συμβαίνω εἰμί . διό Πλάτων τρόπος τις οὐ κακός ὁ σοφιστικός περί ὁ μή εἰμί τάσσω . εἰμί γάρ ὁ ὁ σοφιστής λόγος περί ὁ συμβαίνω ὡς λέγω μάλα πᾶς , πότερος ἕτερος ἤ αὐτός μουσικός καί γραμματικός , καί μουσικός Κορίσκος καί Κορίσκος , καί εἰ πᾶς ὅς ἄν εἰμί , μή ἀεί δέ , γίγνομαι , ὥστε εἰ μουσικός εἰμί γραμματικός γίγνομαι , καί γραμματικός εἰμί μουσικός , καί ὅσος δή ἄλλος τοιοῦτος ὁ λόγος εἰμί · φαίνω γάρ ὁ συμβαίνω ἐγγύς τις ὁ μή εἰμί . δῆλος δέ καί ἐκ ὁ τοιοῦτος λόγος · ὁ μέν γάρ ἄλλος τρόπος εἰμί εἰμί γένεσις καί φθορά , ὁ δέ κατά συμβαίνω οὐ εἰμί . ἀλλά ὅμως λεκτέος ἔτι περί ὁ συμβαίνω ἐπί ὅσος ἐνδέχομαι , τίς ὁ φύσις αὐτός καί διά τίς αἰτία εἰμί · ἅμα γάρ δῆλος ἴσως εἰμί καί διά τίς ἐπιστήμη οὐ εἰμί αὐτοῦ.—ἐπεὶ οὖν εἰμί ἐν ὁ εἰμί ὁ μέν ἀεί ὡσαύτως ἔχω καί ἐκ ἀνάγκη , οὐ ὁ κατά ὁ βίαιος λέγω ἀλλά ὅς λέγω ὁ μή ἐνδέχομαι ἄλλος , ὁ δέ ἐκ ἀνάγκη μέν οὐ εἰμί οὐδέ ἀεί , ὡς δέ ἐπί ὁ πολύς , οὗτος ἀρχή καί οὗτος αἰτία εἰμί ὁ εἰμί ὁ συμβαίνω · ὅς γάρ ἄν εἰμί μήτε ἀεί μήτε ὡς ἐπί ὁ πολύς , οὗτος φημί συμβαίνω εἰμί . οἷος ἐπί κύων ἐάν χειμών γίγνομαι καί ψῦχος , οὗτος συμβαίνω φημί , ἀλλά οὐ ἄν πνῖγος καί ἀλέα , ὅτι ὁ μέν ἀεί ἤ ὡς ἐπί ὁ πολύς ὁ δέ οὐ . καί ὁ ἄνθρωπος λευκός εἰμί συμβαίνω ( οὔτε γάρ ἀεί οὔτε ὡς ἐπί ὁ πολύς , ζῷον δέ οὐ κατά συμβαίνω . καί ὁ ὑγιάζω δέ ὁ οἰκοδόμος συμβαίνω , ὅτι οὐ φύω οὗτος ποιέω οἰκοδόμος ἀλλά ἰατρός , ἀλλά συμβαίνω ἰατρός εἰμί ὁ οἰκοδόμος . καί ὀψοποιός ἡδονή στοχάζομαι ποιέω ἄν τις ὑγιεινός , ἀλλά οὐ κατά ὁ ὀψοποιητικός · διό συμβαίνω , φημί , καί εἰμί ὡς ποιέω , ἁπλῶς δέ οὐ . ὁ μέν γάρ ἄλλος δύναμις εἰμί ὁ ποιητικός , ὁ δέ οὐδείς τέχνη οὐδέ δύναμις ὁρίζω · ὁ γάρ κατά συμβαίνω εἰμί ἤ γίγνομαι καί ὁ αἴτιος εἰμί κατά συμβαίνω . ὥστε ἐπεί οὐ πᾶς εἰμί ἐκ ἀνάγκη καί ἀεί ἤ εἰμί ἤ γίγνομαι , ἀλλά ὁ πολύς ὡς ἐπί ὁ πολύς , ἀνάγκη εἰμί ὁ κατά συμβαίνω εἰμί · οἷον οὔτε ἀεί οὔτε ὡς ἐπί ὁ πολύς ὁ λευκός μουσικός εἰμί , ἐπεί δέ γίγνομαι ποτέ , κατά συμβαίνω εἰμί ( εἰ δέ μή , πᾶς εἰμί ἐκ ἀνάγκη ) · ὥστε ὁ ὕλη εἰμί αἰτία ὁ ἐνδέχομαι παρά ὁ ὡς ἐπί ὁ πολύς ἄλλος ὁ συμβαίνω . ἀρχή δέ ὅδε λαμβάνω , πότερος οὐδείς εἰμί οὔτε ἀεί οὔτε ὡς ἐπί ὁ πολύς . ἤ οὗτος ἀδύνατος ; εἰμί ἄρα τις παρά οὗτος ὁ ὁπότερος τυγχάνω καί κατά συμβαίνω . ἀλλά πότερος ὁ ὡς ἐπί ὁ πολύς , ὁ δέ ἀεί οὐδείς ὑπάρχω , ἤ εἰμί τις ἀΐδιος ; περί μέν οὖν οὗτος ὕστερον σκοπέω , ὅτι δέ ἐπιστήμη οὐ εἰμί ὁ συμβαίνω φανερός · ἐπιστήμη μέν γάρ πᾶς ἤ ὁ ἀεί ἤ ὁ ὡς ἐπί ὁ πολύ—πῶς γάρ ἤ μανθάνω ἤ διδάσκω ἄλλος ; δέω γάρ ὁρίζω ἤ ὁ ἀεί ἤ ὁ ὡς ἐπί ὁ πολύς , οἷος ὅτι ὠφέλιμος ὁ μελίκρατον ὁ πυρέσσω ὡς ἐπί ὁ πολύς δέ παρά οὗτος οὐ ἔχω λέγω , πότε οὐ , οἷος νουμηνία · ἤ γάρ ἀεί ἤ ὡς ἐπί ὁ πολύς καί ὁ ὁ νουμηνία · ὁ δέ συμβαίνω εἰμί παρά οὗτος . τίς μέν οὖν εἰμί ὁ συμβαίνω καί διά τίς αἰτία καί ὅτι ἐπιστήμη οὐ εἰμί αὐτός , λέγω .