aristoteles-et-corpus-aristotelicum.metaphysica 11.8
ἐπεὶ δὲ τὸ ἁπλῶς ὂν κατὰ πλείους λέγεται τρόπους , ὧν εἷς ἐστὶν ὁ κατὰ συμβεβηκὸς εἶναι λεγόμενος , σκεπτέον πρῶτον περὶ τοῦ οὕτως ὄντος . ὅτι μὲν οὖν οὐδεμία τῶν παραδεδομένων ἐπιστημῶν πραγματεύεται περὶ τὸ συμβεβηκός , δῆλον ( οὔτε γὰρ οἰκοδομικὴ σκοπεῖ τὸ συμβησόμενον τοῖς τῇ οἰκίᾳ χρησομένοις , οἷον εἰ λυπηρῶς ἢ τοὐναντίον οἰκήσουσιν , οὔθʼ ὑφαντικὴ οὔτε σκυτοτομικὴ οὔτε ὀψοποιική , τὸ δὲ καθʼ αὑτὴν ἴδιον ἑκάστη τούτων σκοπεῖ τῶν ἐπιστημῶν μόνον , τοῦτο δʼ ἐστὶ τὸ οἰκεῖον τέλος · οὐδὲ τὸν ὄντα μουσικὸν ὅτι γενόμενος γραμματικὸς ἅμα ἔσται τὰ ἀμφότερα , πρότερον οὐκ ὤν , ὃ δὲ μὴ ἀεὶ ὂν ἔστιν , ἐγένετο τοῦτο , ὥσθʼ ἅμα μουσικὸς ἐγένετο καὶ γραμματικός,—τοῦτο δὲ οὐδεμία ζητεῖ τῶν ὁμολογουμένως οὐσῶν ἐπιστημῶν πλὴν ἡ σοφιστική · περὶ τὸ συμβεβηκὸς γὰρ αὕτη μόνη πραγματεύεται , διὸ Πλάτων οὐ κακῶς εἴρηκε φήσας τὸν σοφιστὴν περὶ τὸ μὴ ὂν διατρίβειν ) · ὅτι δʼ οὐδʼ ἐνδεχόμενόν ἐστιν εἶναι τοῦ συμβεβηκότος ἐπιστήμην , φανερὸν ἔσται πειραθεῖσιν ἰδεῖν τί ποτʼ ἐστὶ τὸ συμβεβηκός . πᾶν δή φαμεν εἶναι τὸ μὲν ἀεὶ καὶ ἐξ ἀνάγκης ( ἀνάγκης δʼ οὐ τῆς κατὰ τὸ βίαιον λεγομένης ἀλλʼ ᾗ χρώμεθα ἐν τοῖς κατὰ τὰς ἀποδείξεις ) , τὸ δʼ ὡς ἐπὶ τὸ πολύ , τὸ δʼ οὔθʼ ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ οὔτʼ ἀεὶ καὶ ἐξ ἀνάγκης ἀλλʼ ὅπως ἔτυχεν · οἷον ἐπὶ κυνὶ γένοιτʼ ἂν ψῦχος , ἀλλὰ τοῦτʼ οὔτʼ ἀεὶ καὶ ἐξ ἀνάγκης οὔθʼ ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ γίγνεται , συμβαίη δέ ποτʼ ἄν . ἔστι δὴ τὸ συμβεβηκὸς ὃ γίγνεται μέν , οὐκ ἀεὶ δʼ οὐδʼ ἐξ ἀνάγκης οὐδʼ ὡς ἐπὶ τὸ πολύ . τί μὲν οὖν ἐστὶ τὸ συμβεβηκός , εἴρηται , διότι δʼ οὐκ ἔστιν ἐπιστήμη τοῦ τοιούτου , δῆλον · ἐπιστήμη μὲν γὰρ πᾶσα τοῦ ἀεὶ ὄντος ἢ ὡς ἐπὶ τὸ πολύ , τὸ δὲ συμβεβηκὸς ἐν οὐδετέρῳ τούτων ἐστίν . ὅτι δὲ τοῦ κατὰ συμβεβηκὸς ὄντος οὐκ εἰσὶν αἰτίαι καὶ ἀρχαὶ τοιαῦται οἷαίπερ τοῦ καθʼ αὑτὸ ὄντος , δῆλον · ἔσται γὰρ ἅπαντʼ ἐξ ἀνάγκης . εἰ γὰρ τόδε μὲν ἔστι τοῦδε ὄντος τόδε δὲ τοῦδε , τοῦτο δὲ μὴ ὅπως ἔτυχεν ἀλλʼ ἐξ ἀνάγκης , ἐξ ἀνάγκης ἔσται καὶ οὗ τοῦτʼ ἦν αἴτιον ἕως τοῦ τελευταίου λεγομένου αἰτιατοῦ ( τοῦτο δʼ ἦν κατὰ συμβεβηκός ) , ὥστʼ ἐξ ἀνάγκης ἅπαντʼ ἔσται , καὶ τὸ ὁποτέρως ἔτυχε καὶ τὸ ἐνδέχεσθαι καὶ γενέσθαι καὶ μὴ παντελῶς ἐκ τῶν γιγνομένων ἀναιρεῖται . κἂν μὴ ὂν δὲ ἀλλὰ γιγνόμενον τὸ αἴτιον ὑποτεθῇ , ταὐτὰ συμβήσεται · πᾶν γὰρ ἐξ ἀνάγκης γενήσεται . ἡ γὰρ αὔριον ἔκλειψις γενήσεται ἂν τόδε γένηται , τοῦτο δʼ ἐὰν ἕτερόν τι , καὶ τοῦτʼ ἂν ἄλλο · καὶ τοῦτον δὴ τὸν τρόπον ἀπὸ πεπερασμένου χρόνου τοῦ ἀπὸ τοῦ νῦν μέχρι αὔριον ἀφαιρουμένου χρόνου ἥξει ποτὲ εἰς τὸ ὑπάρχον , ὥστʼ ἐπεὶ τοῦτʼ ἔστιν , ἅπαντʼ ἐξ ἀνάγκης τὰ μετὰ τοῦτο γενήσεται , ὥστε πάντα ἐξ ἀνάγκης γίγνεσθαι . τὸ δʼ ὡς ἀληθὲς ὂν καὶ κατὰ συμβεβηκὸς τὸ μέν ἐστιν ἐν συμπλοκῇ διανοίας καὶ πάθος ἐν ταύτῃ ( διὸ περὶ μὲν τὸ οὕτως ὂν οὐ ζητοῦνται αἱ ἀρχαί , περὶ δὲ τὸ ἔξω ὂν καὶ χωριστόν ) · τὸ δʼ οὐκ ἀναγκαῖον ἀλλʼ ἀόριστον , λέγω δὲ τὸ κατὰ συμβεβηκός · τοῦ τοιούτου δʼ ἄτακτα καὶ ἄπειρα τὰ αἴτια.—τὸ δὲ ἕνεκά του ἐν τοῖς φύσει γιγνομένοις ἢ ἀπὸ διανοίας ἐστίν , τύχη δέ ἐστιν ὅταν τι τούτων γένηται κατὰ συμβεβηκός · ὥσπερ γὰρ καὶ ὄν ἐστι τὸ μὲν καθʼ αὑτὸ τὸ δὲ κατὰ συμβεβηκός , οὕτω καὶ αἴτιον . ἡ τύχη δʼ αἰτία κατὰ συμβεβηκὸς ἐν τοῖς κατὰ προαίρεσιν τῶν ἕνεκά του γιγνομένοις , διὸ περὶ ταὐτὰ τύχη καὶ διάνοια · προαίρεσις γὰρ οὐ χωρὶς διανοίας . τὰ δʼ αἴτια ἀόριστα ἀφʼ ὧν ἂν γένοιτο τὰ ἀπὸ τύχης , διὸ ἄδηλος ἀνθρωπίνῳ λογισμῷ καὶ αἴτιον κατὰ συμβεβηκός , ἁπλῶς δʼ οὐδενός . ἀγαθὴ δὲ τύχη καὶ κακὴ ὅταν ἀγαθὸν ἢ φαῦλον ἀποβῇ · εὐτυχία δὲ καὶ δυστυχία περὶ μέγεθος τούτων . ἐπεὶ δʼ οὐθὲν κατὰ συμβεβηκὸς πρότερον τῶν καθʼ αὑτό , οὐδʼ ἄρʼ αἴτια · εἰ ἄρα τύχη ἢ τὸ αὐτόματον αἴτιον τοῦ οὐρανοῦ , πρότερον νοῦς αἴτιος καὶ φύσις .
Lemmas: ἐπεί δέ ὁ ἁπλῶς εἰμί κατά πολύς λέγω τρόπος , ὅς εἷς εἰμί ὁ κατά συμβαίνω εἰμί λέγω , σκοπέω πρῶτος περί ὁ οὕτως εἰμί . ὅτι μέν οὖν οὐδείς ὁ παραδίδωμι ἐπιστήμη πραγματεύομαι περί ὁ συμβαίνω , δῆλος ( οὔτε γάρ οἰκοδομικός σκοπέω ὁ συμβαίνω ὁ ὁ οἰκία χράω , οἷος εἰ λυπηρός ἤ ἐναντίος οἰκέω , οὔτε ὑφαντικός οὔτε σκυτοτομικός οὔτε ὀψοποιϊκός , ὁ δέ κατά ἑαυτοῦ ἴδιος ἕκαστος οὗτος σκοπέω ὁ ἐπιστήμη μόνος , οὗτος δέ εἰμί ὁ οἰκεῖος τέλος · οὐδέ ὁ εἰμί μουσικός ὅτι γίγνομαι γραμματικός ἅμα εἰμί ὁ ἀμφότερος , πρότερος οὐ εἰμί , ὅς δέ μή ἀεί εἰμί εἰμί , γίγνομαι οὗτος , ὥστε ἅμα μουσικός γίγνομαι καί γραμματικός δέ οὐδείς ζητέω ὁ ὁμολογουμένως εἰμί ἐπιστήμη πλήν ὁ σοφιστικός · περί ὁ συμβαίνω γάρ οὗτος μόνος πραγματεύομαι , διό Πλάτων οὐ κακός λέγω φημί ὁ σοφιστής περί ὁ μή εἰμί διατρίβω ) · ὅτι δέ οὐδέ ἐνδέχομαι εἰμί εἰμί ὁ συμβαίνω ἐπιστήμη , φανερός εἰμί πειράω ὁράω τίς ποτέ εἰμί ὁ συμβαίνω . πᾶς δή φημί εἰμί ὁ μέν ἀεί καί ἐκ ἀνάγκη ( ἀνάγκη δέ οὐ ὁ κατά ὁ βίαιος λέγω ἀλλά ὅς χράω ἐν ὁ κατά ὁ ἀπόδειξις ) , ὁ δέ ὡς ἐπί ὁ πολύς , ὁ δέ οὔτε ὡς ἐπί ὁ πολύς οὔτε ἀεί καί ἐκ ἀνάγκη ἀλλά ὅπως τυγχάνω · οἷος ἐπί κύων γίγνομαι ἄν ψῦχος , ἀλλά οὗτος οὔτε ἀεί καί ἐκ ἀνάγκη οὔτε ὡς ἐπί ὁ πολύς γίγνομαι , συμβαίνω δέ ποτέ ἄν . εἰμί δή ὁ συμβαίνω ὅς γίγνομαι μέν , οὐ ἀεί δέ οὐδέ ἐκ ἀνάγκη οὐδέ ὡς ἐπί ὁ πολύς . τίς μέν οὖν εἰμί ὁ συμβαίνω , λέγω , διότι δέ οὐ εἰμί ἐπιστήμη ὁ τοιοῦτος , δῆλος · ἐπιστήμη μέν γάρ πᾶς ὁ ἀεί εἰμί ἤ ὡς ἐπί ὁ πολύς , ὁ δέ συμβαίνω ἐν οὐδέτερος οὗτος εἰμί . ὅτι δέ ὁ κατά συμβαίνω εἰμί οὐ εἰμί αἰτία καί ἀρχή τοιοῦτος οἷος ὁ κατά ἑαυτοῦ εἰμί , δῆλος · εἰμί γάρ ἅπας ἐκ ἀνάγκη . εἰ γάρ ὅδε μέν εἰμί ὅδε εἰμί ὅδε δέ ὅδε , οὗτος δέ μή ὅπως τυγχάνω ἀλλά ἐκ ἀνάγκη , ἐκ ἀνάγκη εἰμί καί ὅς οὗτος εἰμί αἴτιος ἕως ὁ τελευταῖος λέγω αἰτιατός ( οὗτος δέ εἰμί κατά συμβαίνω ) , ὥστε ἐκ ἀνάγκη ἅπας εἰμί , καί ὁ ὁπότερος τυγχάνω καί ὁ ἐνδέχομαι καί γίγνομαι καί μή παντελής ἐκ ὁ γίγνομαι ἀναιρέω . ἐάν μή εἰμί δέ ἀλλά γίγνομαι ὁ αἴτιος ὑποτίθημι , αὐτός συμβαίνω · πᾶς γάρ ἐκ ἀνάγκη γίγνομαι . ὁ γάρ αὔριον ἔκλειψις γίγνομαι ἐάν ὅδε γίγνομαι , οὗτος δέ ἐάν ἕτερος τις , καί οὗτος ἄν ἄλλος · καί οὗτος δή ὁ τρόπος ἀπό περαίνω χρόνος ὁ ἀπό ὁ νῦν μέχρι αὔριον ἀφαιρέω χρόνος ἥκω ποτέ εἰς ὁ ὑπάρχω , ὥστε ἐπεί οὗτος εἰμί , ἅπας ἐκ ἀνάγκη ὁ μετά οὗτος γίγνομαι , ὥστε πᾶς ἐκ ἀνάγκη γίγνομαι . ὁ δέ ὡς ἀληθής εἰμί καί κατά συμβαίνω ὁ μέν εἰμί ἐν συμπλοκή διάνοια καί πάθος ἐν οὗτος ( διό περί μέν ὁ οὕτως εἰμί οὐ ζητέω ὁ ἀρχή , περί δέ ὁ ἔξω εἰμί καί χωριστός ) · ὁ δέ οὐ ἀναγκαῖος ἀλλά ἀόριστος , λέγω δέ ὁ κατά συμβαίνω · ὁ τοιοῦτος δέ ἄτακτος καί ἄπειρος ὁ αἴτιος δέ ἕνεκα τις ἐν ὁ φύσις γίγνομαι ἤ ἀπό διάνοια εἰμί , τύχη δέ εἰμί ὅταν τις οὗτος γίγνομαι κατά συμβαίνω · ὥσπερ γάρ καί εἰμί εἰμί ὁ μέν κατά ἑαυτοῦ ὁ δέ κατά συμβαίνω , οὕτως καί αἴτιος . ὁ τύχη δέ αἰτία κατά συμβαίνω ἐν ὁ κατά προαίρεσις ὁ ἕνεκα τις γίγνομαι , διό περί αὐτός τύχη καί διάνοια · προαίρεσις γάρ οὐ χωρίς διάνοια . ὁ δέ αἴτιος ἀόριστος ἀπό ὅς ἄν γίγνομαι ὁ ἀπό τύχη , διό ἄδηλος ἀνθρώπινος λογισμός καί αἴτιος κατά συμβαίνω , ἁπλῶς δέ οὐδείς . ἀγαθός δέ τύχη καί κακός ὅταν ἀγαθός ἤ φαῦλος ἀποβαίνω · εὐτυχία δέ καί δυστυχία περί μέγεθος οὗτος . ἐπεί δέ οὐδείς κατά συμβαίνω πρότερος ὁ κατά ἑαυτοῦ , οὐδέ ἄρα αἴτιος · εἰ ἄρα τύχη ἤ ὁ αὐτόματος αἴτιος ὁ οὐρανός , πρότερος νόος αἴτιος καί φύσις .