aristoteles-et-corpus-aristotelicum.metaphysica 1.2
ἐπεὶ δὲ ταύτην τὴν ἐπιστήμην ζητοῦμεν , τοῦτʼ ἂν εἴη σκεπτέον , ἡ περὶ ποίας αἰτίας καὶ περὶ ποίας ἀρχὰς ἐπιστήμη σοφία ἐστίν . εἰ δὴ λάβοι τις τὰς ὑπολήψεις ἃς ἔχομεν περὶ τοῦ σοφοῦ , τάχʼ ἂν ἐκ τούτου φανερὸν γένοιτο μᾶλλον . ὑπολαμβάνομεν δὴ πρῶτον μὲν ἐπίστασθαι πάντα τὸν σοφὸν ὡς ἐνδέχεται , μὴ καθʼ ἕκαστον ἔχοντα ἐπιστήμην αὐτῶν · εἶτα τὸν τὰ χαλεπὰ γνῶναι δυνάμενον καὶ μὴ ῥᾴδια ἀνθρώπῳ γιγνώσκειν , τοῦτον σοφόν ( τὸ γὰρ αἰσθάνεσθαι πάντων κοινόν , διὸ ῥᾴδιον καὶ οὐδὲν σοφόν ) · ἔτι τὸν ἀκριβέστερον καὶ τὸν διδασκαλικώτερον τῶν αἰτιῶν σοφώτερον εἶναι περὶ πᾶσαν ἐπιστήμην · καὶ τῶν ἐπιστημῶν δὲ τὴν αὑτῆς ἕνεκεν καὶ τοῦ εἰδέναι χάριν αἱρετὴν οὖσαν μᾶλλον εἶναι σοφίαν ἢ τὴν τῶν ἀποβαινόντων ἕνεκεν , καὶ τὴν ἀρχικωτέραν τῆς ὑπηρετούσης μᾶλλον σοφίαν · οὐ γὰρ δεῖν ἐπιτάττεσθαι τὸν σοφὸν ἀλλʼ ἐπιτάττειν , καὶ οὐ τοῦτον ἑτέρῳ πείθεσθαι , ἀλλὰ τούτῳ τὸν ἧττον σοφόν . — τὰς μὲν οὖν ὑπολήψεις τοιαύτας καὶ τοσαύτας ἔχομεν περὶ τῆς σοφίας καὶ τῶν σοφῶν · τούτων δὲ τὸ μὲν πάντα ἐπίστασθαι τῷ μάλιστα ἔχοντι τὴν καθόλου ἐπιστήμην ἀναγκαῖον ὑπάρχειν ( οὗτος γὰρ οἶδέ πως πάντα τὰ ὑποκείμενα ) , σχεδὸν δὲ καὶ χαλεπώτατα ταῦτα γνωρίζειν τοῖς ἀνθρώποις , τὰ μάλιστα καθόλου ( πορρωτάτω γὰρ τῶν αἰσθήσεών ἐστιν ) , ἀκριβέσταται δὲ τῶν ἐπιστημῶν αἳ μάλιστα τῶν πρώτων εἰσίν ( αἱ γὰρ ἐξ ἐλαττόνων ἀκριβέστεραι τῶν ἐκ προσθέσεως λεγομένων , οἷον ἀριθμητικὴ γεωμετρίας ) · ἀλλὰ μὴν καὶ διδασκαλική γε ἡ τῶν αἰτιῶν θεωρητικὴ μᾶλλον ( οὗτοι γὰρ διδάσκουσιν , οἱ τὰς αἰτίας λέγοντες περὶ ἑκάστου ) , τὸ δʼ εἰδέναι καὶ τὸ ἐπίστασθαι αὐτῶν ἕνεκα μάλισθʼ ὑπάρχει τῇ τοῦ μάλιστα ἐπιστητοῦ ἐπιστήμῃ ( ὁ γὰρ τὸ ἐπίστασθαι διʼ αὑτὸ αἱρούμενος τὴν μάλιστα ἐπιστήμην μάλιστα αἱρήσεται , τοιαύτη δʼ ἐστὶν ἡ τοῦ μάλιστα ἐπιστητου ) , μάλιστα δʼ ἐπιστητὰ τὰ πρῶτα καὶ τὰ αἴτια ( διὰ γὰρ ταῦτα καὶ ἐκ τούτων τἆλλα γνωρίζεται ἀλλʼ οὐ ταῦτα διὰ τῶν ὑποκειμένων ) , ἀρχικωτάτη δὲ τῶν ἐπιστημῶν , καὶ μᾶλλον ἀρχικὴ τῆς ὑπηρετούσης , ἡ γνωρίζουσα τίνος ἕνεκέν ἐστι πρακτέον ἕκαστον · τοῦτο δʼ ἐστὶ τἀγαθὸν ἑκάστου , ὅλως δὲ τὸ ἄριστον ἐν τῇ φύσει πάσῃ . ἐξ ἁπάντων οὖν τῶν εἰρημένων ἐπὶ τὴν αὐτὴν ἐπιστήμην πίπτει τὸ ζητούμενον ὄνομα · δεῖ γὰρ ταύτην τῶν πρώτων ἀρχῶν καὶ αἰτιῶν εἶναι θεωρητικήν · καὶ γὰρ τἀγαθὸν καὶ τὸ οὗ ἕνεκα ἓν τῶν αἰτίων ἐστίν . ὅτι δʼ οὐ ποιητική , δῆλον καὶ ἐκ τῶν πρώτων φιλοσοφησάντων · διὰ γὰρ τὸ θαυμάζειν οἱ ἄνθρωποι καὶ νῦν καὶ τὸ πρῶτον ἤρξαντο φιλοσοφεῖν , ἐξ ἀρχῆς μὲν τὰ πρόχειρα τῶν ἀτόπων θαυμάσαντες , εἶτα κατὰ μικρὸν οὕτω προϊόντες καὶ περὶ τῶν μειζόνων διαπορήσαντες , οἷον περί τε τῶν τῆς σελήνης παθημάτων καὶ τῶν περὶ τὸν ἥλιον καὶ ἄστρα καὶ περὶ τῆς τοῦ παντὸς γενέσεως . ὁ δʼ ἀπορῶν καὶ θαυμάζων οἴεται ἀγνοεῖν ( διὸ καὶ ὁ φιλόμυθος φιλόσοφός πώς ἐστιν · ὁ γὰρ μῦθος σύγκειται ἐκ θαυμασίων ) · ὥστʼ εἴπερ διὰ τὸ φεύγειν τὴν ἄγνοιαν ἐφιλοσόφησαν , φανερὸν ὅτι διὰ τὸ εἰδέναι τὸ ἐπίστασθαι ἐδίωκον καὶ οὐ χρήσεώς τινος ἕνεκεν . μαρτυρεῖ δὲ αὐτὸ τὸ συμβεβηκός · σχεδὸν γὰρ πάντων ὑπαρχόντων τῶν ἀναγκαίων καὶ πρὸς ῥᾳστώνην καὶ διαγωγὴν ἡ τοιαύτη φρόνησις ἤρξατο ζητεῖσθαι . δῆλον οὖν ὡς διʼ οὐδεμίαν αὐτὴν ζητοῦμεν χρείαν ἑτέραν , ἀλλʼ ὥσπερ ἄνθρωπος , φαμέν , ἐλεύθερος ὁ αὑτοῦ ἕνεκα καὶ μὴ ἄλλου ὤν , οὕτω καὶ αὐτὴν ὡς μόνην οὖσαν ἐλευθέραν τῶν ἐπιστημῶν · μόνη γὰρ αὕτη αὑτῆς ἕνεκέν ἐστιν . διὸ καὶ δικαίως ἂν οὐκ ἀνθρωπίνη νομίζοιτο αὐτῆς ἡ κτῆσις · πολλαχῇ γὰρ ἡ φύσις δούλη τῶν ἀνθρώπων ἐστίν , ὥστε κατὰ Σιμωνίδην θεὸς ἂν μόνος τοῦτʼ ἔχοι γέρας , ἄνδρα δʼ οὐκ ἄξιον μὴ οὐ ζητεῖν τὴν καθʼ αὑτὸν ἐπιστήμην . εἰ δὴ λέγουσί τι οἱ ποιηταὶ καὶ πέφυκε φθονεῖν τὸ θεῖον , ἐπὶ τούτου συμβῆναι μάλιστα εἰκὸς καὶ δυστυχεῖς εἶναι πάντας τοὺς περιττούς . ἀλλʼ οὔτε τὸ θεῖον φθονερὸν ἐνδέχεται εἶναι , ἀλλὰ κατὰ τὴν παροιμίαν πολλὰ ψεύδονται ἀοιδοί , οὔτε τῆς τοιαύτης ἄλλην χρὴ νομίζειν τιμιωτέραν . ἡ γὰρ θειοτάτη καὶ τιμιωτάτη · τοιαύτη δὲ διχῶς ἂν εἴη μόνη · ἥν τε γὰρ μάλιστʼ ἂν ὁ θεὸς ἔχοι , θεία τῶν ἐπιστημῶν ἐστί , κἂν εἴ τις τῶν θείων εἴη . μόνη δʼ αὕτη τούτων ἀμφοτέρων τετύχηκεν · ὅ τε γὰρ θεὸς δοκεῖ τῶν αἰτίων πᾶσιν εἶναι καὶ ἀρχή τις , καὶ τὴν τοιαύτην ἢ μόνος ἢ μάλιστʼ ἂν ἔχοι ὁ θεός . ἀναγκαιότεραι μὲν οὖν πᾶσαι ταύτης , ἀμείνων δʼ οὐδεμία.—δεῖ μέντοι πως καταστῆναι τὴν κτῆσιν αὐτῆς εἰς τοὐναντίον ἡμῖν τῶν ἐξ ἀρχῆς ζητήσεων . ἄρχονται μὲν γάρ , ὥσπερ εἴπομεν , ἀπὸ τοῦ θαυμάζειν πάντες εἰ οὕτως ἔχει , καθάπερ περὶ τῶν θαυμάτων ταὐτόματα ἢ περὶ τὰς τοῦ ἡλίου τροπὰς ἢ τὴν τῆς διαμέτρου ἀσυμμετρίαν ( θαυμαστὸν γὰρ εἶναι δοκεῖ πᾶσι τοῖς μήπω τεθεωρηκόσι τὴν αἰτίαν εἴ τι τῷ ἐλαχίστῳ μὴ μετρεῖται ) · δεῖ δὲ εἰς τοὐναντίον καὶ τὸ ἄμεινον κατὰ τὴν παροιμίαν ἀποτελευτῆσαι , καθάπερ καὶ ἐν τούτοις ὅταν μάθωσιν · οὐθὲν γὰρ ἂν οὕτως θαυμάσειεν ἀνὴρ γεωμετρικὸς ὡς εἰ γένοιτο ἡ διάμετρος μετρητή . τίς μὲν οὖν ἡ φύσις τῆς ἐπιστήμης τῆς ζητουμένης , εἴρηται , καὶ τίς ὁ σκοπὸς οὗ δεῖ τυγχάνειν τὴν ζήτησιν καὶ τὴν ὅλην μέθοδον .
Lemmas: ἐπεί δέ οὗτος ὁ ἐπιστήμη ζητέω , οὗτος ἄν εἰμί σκοπέω , ὁ περί ποῖος αἰτία καί περί ποῖος ἀρχή ἐπιστήμη σοφία εἰμί . εἰ δή λαμβάνω τις ὁ ὑπόληψις ὅς ἔχω περί ὁ σοφός , τάχα ἄν ἐκ οὗτος φανερός γίγνομαι μάλα . ὑπολαμβάνω δή πρῶτος μέν ἐπίσταμαι πᾶς ὁ σοφός ὡς ἐνδέχομαι , μή κατά ἕκαστος ἔχω ἐπιστήμη αὐτός · εἶτα ὁ ὁ χαλεπός γιγνώσκω δύναμαι καί μή ῥᾴδιος ἄνθρωπος γιγνώσκω , οὗτος σοφός ( ὁ γάρ αἰσθάνομαι πᾶς κοινός , διό ῥᾴδιος καί οὐδείς σοφός ) · ἔτι ὁ ἀκριβής καί ὁ διδασκαλικός ὁ αἰτία σοφός εἰμί περί πᾶς ἐπιστήμη · καί ὁ ἐπιστήμη δέ ὁ ἑαυτοῦ ἕνεκα καί ὁ οἶδα χάριν αἱρετός εἰμί μάλα εἰμί σοφία ἤ ὁ ὁ ἀποβαίνω ἕνεκα , καί ὁ ἀρχικός ὁ ὑπηρετέω μάλα σοφία · οὐ γάρ δέω ἐπιτάσσω ὁ σοφός ἀλλά ἐπιτάσσω , καί οὐ οὗτος ἕτερος πείθω , ἀλλά οὗτος ὁ ἥσσων σοφός . — ὁ μέν οὖν ὑπόληψις τοιοῦτος καί τοσοῦτος ἔχω περί ὁ σοφία καί ὁ σοφός · οὗτος δέ ὁ μέν πᾶς ἐπίσταμαι ὁ μάλα ἔχω ὁ καθόλου ἐπιστήμη ἀναγκαῖος ὑπάρχω ( οὗτος γάρ οἶδα πως πᾶς ὁ ὑπόκειμαι ) , σχεδόν δέ καί χαλεπός οὗτος γνωρίζω ὁ ἄνθρωπος , ὁ μάλα καθόλου ( πόρρω γάρ ὁ αἴσθησις εἰμί ) , ἀκριβής δέ ὁ ἐπιστήμη ὅς μάλα ὁ πρῶτος εἰμί ( ὁ γάρ ἐκ ἐλαχύς ἀκριβής ὁ ἐκ πρόσθεσις λέγω , οἷος ἀριθμητικός γεωμετρία ) · ἀλλά μήν καί διδασκαλικός γε ὁ ὁ αἰτία θεωρητικός μάλα ( οὗτος γάρ διδάσκω , ὁ ὁ αἰτία λέγω περί ἕκαστος ) , ὁ δέ οἶδα καί ὁ ἐπίσταμαι αὐτός ἕνεκα μάλα ὑπάρχω ὁ ὁ μάλα ἐπιστητός ἐπιστήμη ( ὁ γάρ ὁ ἐπίσταμαι διά ἑαυτοῦ αἱρέω ὁ μάλα ἐπιστήμη μάλα αἱρέω , τοιοῦτος δέ εἰμί ὁ ὁ μάλα ἐπιστητός ) , μάλα δέ ἐπιστητός ὁ πρῶτος καί ὁ αἴτιος ( διά γάρ οὗτος καί ἐκ οὗτος ἄλλος γνωρίζω ἀλλά οὐ οὗτος διά ὁ ὑπόκειμαι ) , ἀρχικός δέ ὁ ἐπιστήμη , καί μάλα ἀρχικός ὁ ὑπηρετέω , ὁ γνωρίζω τίς ἕνεκα εἰμί πράσσω ἕκαστος · οὗτος δέ εἰμί ἀγαθός ἕκαστος , ὅλος δέ ὁ ἀγαθός ἐν ὁ φύσις πᾶς . ἐκ ἅπας οὖν ὁ λέγω ἐπί ὁ αὐτός ἐπιστήμη πίπτω ὁ ζητέω ὄνομα · δέω γάρ οὗτος ὁ πρῶτος ἀρχή καί αἰτία εἰμί θεωρητικός · καί γάρ ἀγαθός καί ὁ ὅς ἕνεκα εἷς ὁ αἴτιος εἰμί . ὅτι δέ οὐ ποιητικός , δῆλος καί ἐκ ὁ πρῶτος φιλοσοφέω · διά γάρ ὁ θαυμάζω ὁ ἄνθρωπος καί νῦν καί ὁ πρῶτος ἄρχω φιλοσοφέω , ἐκ ἀρχή μέν ὁ πρόχειρος ὁ ἄτοπος θαυμάζω , εἶτα κατά μικρός οὕτως προέρχομαι καί περί ὁ μέγας διαπορέω , οἷος περί τε ὁ ὁ σελήνη πάθημα καί ὁ περί ὁ ἥλιος καί ἄστρον καί περί ὁ ὁ πᾶς γένεσις . ὁ δέ ἀπορέω καί θαυμάζω οἴομαι ἀγνοέω ( διό καί ὁ φιλόμυθος φιλόσοφος πως εἰμί · ὁ γάρ μῦθος σύγκειμαι ἐκ θαυμάσιος ) · ὥστε εἴπερ διά ὁ φεύγω ὁ ἄγνοια φιλοσοφέω , φανερός ὅτι διά ὁ οἶδα ὁ ἐπίσταμαι διώκω καί οὐ χρῆσις τις ἕνεκα . μαρτυρέω δέ αὐτός ὁ συμβαίνω · σχεδόν γάρ πᾶς ὑπάρχω ὁ ἀναγκαῖος καί πρός ῥᾳστώνη καί διαγωγή ὁ τοιοῦτος φρόνησις ἄρχω ζητέω . δῆλος οὖν ὡς διά οὐδείς αὐτός ζητέω χρεία ἕτερος , ἀλλά ὥσπερ ἄνθρωπος , φημί , ἐλεύθερος ὁ ἑαυτοῦ ἕνεκα καί μή ἄλλος εἰμί , οὕτως καί αὐτός ὡς μόνος εἰμί ἐλεύθερος ὁ ἐπιστήμη · μόνος γάρ οὗτος ἑαυτοῦ ἕνεκα εἰμί . διό καί δίκαιος ἄν οὐ ἀνθρώπινος νομίζω αὐτός ὁ κτῆσις · πολλαχῆ γάρ ὁ φύσις δούλη ὁ ἄνθρωπος εἰμί , ὥστε κατά Σιμωνίδης θεός ἄν μόνος οὗτος ἔχω γέρας , ἀνήρ δέ οὐ ἄξιος μή οὐ ζητέω ὁ κατά ἑαυτοῦ ἐπιστήμη . εἰ δή λέγω τις ὁ ποιητής καί φύω φθονέω ὁ θεῖος , ἐπί οὗτος συμβαίνω μάλα ἔοικα καί δυστυχής εἰμί πᾶς ὁ περισσός . ἀλλά οὔτε ὁ θεῖος φθονερός ἐνδέχομαι εἰμί , ἀλλά κατά ὁ παροιμία πολύς ψεύδω ἀοιδός , οὔτε ὁ τοιοῦτος ἄλλος χρή νομίζω τίμιος . ὁ γάρ θεῖος καί τίμιος · τοιοῦτος δέ διχῶς ἄν εἰμί μόνος · ὅς τε γάρ μάλα ἄν ὁ θεός ἔχω , θεῖος ὁ ἐπιστήμη εἰμί , ἄν εἰ τις ὁ θεῖος εἰμί . μόνος δέ οὗτος οὗτος ἀμφότερος τυγχάνω · ὁ τε γάρ θεός δοκέω ὁ αἴτιος πᾶς εἰμί καί ἀρχή τις , καί ὁ τοιοῦτος ἤ μόνος ἤ μάλα ἄν ἔχω ὁ θεός . ἀναγκαῖος μέν οὖν πᾶς οὗτος , ἀγαθός δέ οὐδεμία.—δεῖ μέντοι πως καθίστημι ὁ κτῆσις αὐτός εἰς ἐναντίος ἐγώ ὁ ἐκ ἀρχή ζήτησις . ἄρχω μέν γάρ , ὥσπερ λέγω , ἀπό ὁ θαυμάζω πᾶς εἰ οὕτως ἔχω , καθά περί ὁ θαῦμα αὐτόματος ἤ περί ὁ ὁ ἥλιος τροπή ἤ ὁ ὁ διάμετρος ἀσυμμετρία ( θαυμαστός γάρ εἰμί δοκέω πᾶς ὁ μήπω θεωρέω ὁ αἰτία εἰ τις ὁ ἐλαχύς μή μετρέω ) · δέω δέ εἰς ἐναντίος καί ὁ ἀγαθός κατά ὁ παροιμία ἀποτελευτάω , καθά καί ἐν οὗτος ὅταν μανθάνω · οὐδείς γάρ ἄν οὕτως θαυμάζω ἀνήρ γεωμετρικός ὡς εἰ γίγνομαι ὁ διάμετρος μετρητός . τίς μέν οὖν ὁ φύσις ὁ ἐπιστήμη ὁ ζητέω , λέγω , καί τίς ὁ σκοπός ὅς δέω τυγχάνω ὁ ζήτησις καί ὁ ὅλος μέθοδος .