aristoteles-et-corpus-aristotelicum.metaphysica 7.15
ἐπεὶ δʼ ἡ οὐσία ἑτέρα , τό τε σύνολον καὶ ὁ λόγος ( λέγω δʼ ὅτι ἡ μὲν οὕτως ἐστὶν οὐσία , σὺν τῇ ὕλῃ συνειλημμένος ὁ λόγος , ἡ δʼ ὁ λόγος ὅλως ) , ὅσαι μὲν οὖν οὕτω λέγονται , τούτων μὲν ἔστι φθορά ( καὶ γὰρ γένεσις ) , τοῦ δὲ λόγου οὐκ ἔστιν οὕτως ὥστε φθείρεσθαι ( οὐδὲ γὰρ γένεσις , οὐ γὰρ γίγνεται τὸ οἰκίᾳ εἶναι ἀλλὰ τὸ τῇδε τῇ οἰκίᾳ ) , ἀλλʼ ἄνευ γενέσεως καὶ φθορᾶς εἰσὶ καὶ οὐκ εἰσίν · δέδεικται γὰρ ὅτι οὐδεὶς ταῦτα γεννᾷ οὐδὲ ποιεῖ . διὰ τοῦτο δὲ καὶ τῶν οὐσιῶν τῶν αἰσθητῶν τῶν καθʼ ἕκαστα οὔτε ὁρισμὸς οὔτε ἀπόδειξις ἔστιν , ὅτι ἔχουσιν ὕλην ἧς ἡ φύσις τοιαύτη ὥστʼ ἐνδέχεσθαι καὶ εἶναι καὶ μή · διὸ φθαρτὰ πάντα τὰ καθʼ ἕκαστα αὐτῶν . εἰ οὖν ἥ τʼ ἀπόδειξις τῶν ἀναγκαίων καὶ ὁ ὁρισμὸς ἐπιστημονικόν , καὶ οὐκ ἐνδέχεται , ὥσπερ οὐδʼ ἐπιστήμην ὁτὲ μὲν ἐπιστήμην ὁτὲ δʼ ἄγνοιαν εἶναι , ἀλλὰ δόξα τὸ τοιοῦτόν ἐστιν , οὕτως οὐδʼ ἀπόδειξιν οὐδʼ ὁρισμόν , ἀλλὰ δόξα ἐστὶ τοῦ ἐνδεχομένου ἄλλως ἔχειν , δῆλον ὅτι οὐκ ἂν εἴη αὐτῶν οὔτε ὁρισμὸς οὔτε ἀπόδειξις . ἄδηλά τε γὰρ τὰ φθειρόμενα τοῖς ἔχουσι τὴν ἐπιστήμην , ὅταν ἐκ τῆς αἰσθήσεως ἀπέλθῃ , καὶ σωζομένων τῶν λόγων ἐν τῇ ψυχῇ τῶν αὐτῶν οὐκ ἔσται οὔτε ὁρισμὸς ἔτι οὔτε ἀπόδειξις . διὸ δεῖ , τῶν πρὸς ὅρον ὅταν τις ὁρίζηταί τι τῶν καθʼ ἕκαστον , μὴ ἀγνοεῖν ὅτι ἀεὶ ἀναιρεῖν ἔστιν · οὐ γὰρ ἐνδέχεται ὁρίσασθαι . οὐδὲ δὴ ἰδέαν οὐδεμίαν ἔστιν ὁρίσασθαι . τῶν γὰρ καθʼ ἕκαστον ἡ ἰδέα , ὡς φασί , καὶ χωριστή · ἀναγκαῖον δὲ ἐξ ὀνομάτων εἶναι τὸν λόγον , ὄνομα δʼ οὐ ποιήσει ὁ ὁριζόμενος ( ἄγνωστον γὰρ ἔσται ) , τὰ δὲ κείμενα κοινὰ πᾶσιν · ἀνάγκη ἄρα ὑπάρχειν καὶ ἄλλῳ ταῦτα · οἷον εἴ τις σὲ ὁρίσαιτο , ζῷον ἐρεῖ ἰσχνὸν ἢ λευκὸν ἢ ἕτερόν τι ὃ καὶ ἄλλῳ ὑπάρξει . εἰ δέ τις φαίη μηδὲν κωλύειν χωρὶς μὲν πάντα πολλοῖς ἅμα δὲ μόνῳ τούτῳ ὑπάρχειν , λεκτέον πρῶτον μὲν ὅτι καὶ ἀμφοῖν , οἷον τὸ ζῷον δίπουν τῷ ζῴῳ καὶ τῷ δίποδι ( καὶ τοῦτο ἐπὶ μὲν τῶν ἀϊδίων καὶ ἀνάγκη εἶναι , πρότερά γʼ ὄντα καὶ μέρη τοῦ συνθέτου · ἀλλὰ μὴν καὶ χωριστά , εἴπερ τὸ ἄνθρωπος χωριστόν · ἢ γὰρ οὐθὲν ἢ ἄμφω · εἰ μὲν οὖν μηθέν , οὐκ ἔσται τὸ γένος παρὰ τὰ εἴδη , εἰ δʼ ἔσται , καὶ ἡ διαφορά ) · εἶθʼ ὅτι πρότερα τῷ εἶναι · ταῦτα δὲ οὐκ ἀνταναιρεῖται . ἔπειτα εἰ ἐξ ἰδεῶν αἱ ἰδέαι ( ἁσυνθετώτερα γὰρ τὰ ἐξ ὧν ) , ἔτι ἐπὶ πολλῶν δεήσει κἀκεῖνα κατηγορεῖσθαι ἐξ ὧν ἡ ἰδέα , οἷον τὸ ζῷον καὶ τὸ δίπουν . εἰ δὲ μή , πῶς γνωρισθήσεται ; ἔσται γὰρ ἰδέα τις ἣν ἀδύνατον ἐπὶ πλειόνων κατηγορῆσαι ἢ ἑνός . οὐ δοκεῖ δέ , ἀλλὰ πᾶσα ἰδέα εἶναι μεθεκτή . ὥσπερ οὖν εἴρηται , λανθάνει ὅτι ἀδύνατον ὁρίσασθαι ἐν τοῖς ἀϊδίοις , μάλιστα δὲ ὅσα μοναχά , οἷον ἥλιος ἢ σελήνη . οὐ μόνον γὰρ διαμαρτάνουσι τῷ προστιθέναι τοιαῦτα ὧν ἀφαιρουμένων ἔτι ἔσται ἥλιος , ὥσπερ τὸ περὶ γῆν ἰὸν ἢ νυκτικρυφές ( ἂν γὰρ στῇ ἢ φανῇ , οὐκέτι ἔσται ἥλιος · ἀλλʼ ἄτοπον εἰ μή · ὁ γὰρ ἥλιος οὐσίαν τινὰ σημαίνεi ) · ἔτι ὅσα ἐπʼ ἄλλου ἐνδέχεται , οἷον ἐὰν ἕτερος γένηται τοιοῦτος , δῆλον ὅτι ἥλιος ἔσται · κοινὸς ἄρα ὁ λόγος · ἀλλʼ ἦν τῶν καθʼ ἕκαστα ὁ ἥλιος , ὥσπερ Κλέων ἢ Σωκράτης · ἐπεὶ διὰ τί οὐδεὶς ὅρον ἐκφέρει αὐτῶν ἰδέας ; γένοιτο γὰρ ἂν δῆλον πειρωμένων ὅτι ἀληθὲς τὸ νῦν εἰρημένον .
Lemmas: ἐπεί δέ ὁ οὐσία ἕτερος , ὁ τε σύνολος καί ὁ λόγος ( λέγω δέ ὅτι ὁ μέν οὕτως εἰμί οὐσία , σύν ὁ ὕλη συλλαμβάνω ὁ λόγος , ὁ δέ ὁ λόγος ὅλος ) , ὅσος μέν οὖν οὕτως λέγω , οὗτος μέν εἰμί φθορά ( καί γάρ γένεσις ) , ὁ δέ λόγος οὐ εἰμί οὕτως ὥστε φθείρω ( οὐδέ γάρ γένεσις , οὐ γάρ γίγνομαι ὁ οἰκία εἰμί ἀλλά ὁ ὅδε ὁ οἰκία ) , ἀλλά ἄνευ γένεσις καί φθορά εἰμί καί οὐ εἰμί · δείκνυμι γάρ ὅτι οὐδείς οὗτος γεννάω οὐδέ ποιέω . διά οὗτος δέ καί ὁ οὐσία ὁ αἰσθητός ὁ κατά ἕκαστος οὔτε ὁρισμός οὔτε ἀπόδειξις εἰμί , ὅτι ἔχω ὕλη ὅς ὁ φύσις τοιοῦτος ὥστε ἐνδέχομαι καί εἰμί καί μή · διό φθαρτός πᾶς ὁ κατά ἕκαστος αὐτός . εἰ οὖν ὁ τε ἀπόδειξις ὁ ἀναγκαῖος καί ὁ ὁρισμός ἐπιστημονικός , καί οὐ ἐνδέχομαι , ὥσπερ οὐδέ ἐπιστήμη ὅτε μέν ἐπιστήμη ὅτε δέ ἄγνοια εἰμί , ἀλλά δόξα ὁ τοιοῦτος εἰμί , οὕτως οὐδέ ἀπόδειξις οὐδέ ὁρισμός , ἀλλά δόξα εἰμί ὁ ἐνδέχομαι ἄλλος ἔχω , δῆλος ὅτι οὐ ἄν εἰμί αὐτός οὔτε ὁρισμός οὔτε ἀπόδειξις . ἄδηλος τε γάρ ὁ φθείρω ὁ ἔχω ὁ ἐπιστήμη , ὅταν ἐκ ὁ αἴσθησις ἀπέρχομαι , καί σῴζω ὁ λόγος ἐν ὁ ψυχή ὁ αὐτός οὐ εἰμί οὔτε ὁρισμός ἔτι οὔτε ἀπόδειξις . διό δέω , ὁ πρός ὅρος ὅταν τις ὁρίζω τις ὁ κατά ἕκαστος , μή ἀγνοέω ὅτι ἀεί ἀναιρέω εἰμί · οὐ γάρ ἐνδέχομαι ὁρίζω . οὐδέ δή ἰδέα οὐδείς εἰμί ὁρίζω . ὁ γάρ κατά ἕκαστος ὁ ἰδέα , ὡς φημί , καί χωριστός · ἀναγκαῖος δέ ἐκ ὄνομα εἰμί ὁ λόγος , ὄνομα δέ οὐ ποιέω ὁ ὁρίζω ( ἄγνωστος γάρ εἰμί ) , ὁ δέ κεῖμαι κοινός πᾶς · ἀνάγκη ἄρα ὑπάρχω καί ἄλλος οὗτος · οἷον εἰ τις σύ ὁρίζω , ζῷον λέγω ἰσχνός ἤ λευκός ἤ ἕτερος τις ὅς καί ἄλλος ὑπάρχω . εἰ δέ τις φημί μηδείς κωλύω χωρίς μέν πᾶς πολύς ἅμα δέ μόνος οὗτος ὑπάρχω , λεκτέος πρῶτος μέν ὅτι καί ἄμφω , οἷος ὁ ζῷον δίπους ὁ ζῷον καί ὁ δίπους ( καί οὗτος ἐπί μέν ὁ ἀίδιος καί ἀνάγκη εἰμί , πρότερος γε εἰμί καί μέρος ὁ σύνθετος · ἀλλά μήν καί χωριστός , εἴπερ ὁ ἄνθρωπος χωριστός · ἤ γάρ οὐδείς ἤ ἄμφω · εἰ μέν οὖν μηδείς , οὐ εἰμί ὁ γένος παρά ὁ εἶδος , εἰ δέ εἰμί , καί ὁ διαφορά ) · εἶτα ὅτι πρότερος ὁ εἰμί · οὗτος δέ οὐ ἀνταναιρέω . ἔπειτα εἰ ἐκ ἰδέα ὁ ἰδέα ( ἁσυνθετώτερα γάρ ὁ ἐκ ὅς ) , ἔτι ἐπί πολύς δέω ἐκεῖνος κατηγορέω ἐκ ὅς ὁ ἰδέα , οἷος ὁ ζῷον καί ὁ δίπους . εἰ δέ μή , πῶς γνωρίζω ; εἰμί γάρ ἰδέα τις ὅς ἀδύνατος ἐπί πολύς κατηγορέω ἤ εἷς . οὐ δοκέω δέ , ἀλλά πᾶς ἰδέα εἰμί μεθεκτός . ὥσπερ οὖν λέγω , λανθάνω ὅτι ἀδύνατος ὁρίζω ἐν ὁ ἀίδιος , μάλα δέ ὅσος μοναχός , οἷος ἥλιος ἤ σελήνη . οὐ μόνος γάρ διαμαρτάνω ὁ προστίθημι τοιοῦτος ὅς ἀφαιρέω ἔτι εἰμί ἥλιος , ὥσπερ ὁ περί γῆ ἔρχομαι ἤ νυκτικρυφής ( ἐάν γάρ στάζω ἤ φαίνω , οὐκέτι εἰμί ἥλιος · ἀλλά ἄτοπος εἰ μή · ὁ γάρ ἥλιος οὐσία τις σημαίνω ) · ἔτι ὅσος ἐπί ἄλλος ἐνδέχομαι , οἷος ἐάν ἕτερος γίγνομαι τοιοῦτος , δῆλος ὅτι ἥλιος εἰμί · κοινός ἄρα ὁ λόγος · ἀλλά εἰμί ὁ κατά ἕκαστος ὁ ἥλιος , ὥσπερ Κλέων ἤ Σωκράτης · ἐπεί διά τίς οὐδείς ὅρος ἐκφέρω αὐτός ἰδέα ; γίγνομαι γάρ ἄν δῆλος πειράω ὅτι ἀληθής ὁ νῦν λέγω .