aristoteles-et-corpus-aristotelicum.metaphysica 11.9
ἔστι δὲ τὸ μὲν ἐνεργείᾳ μόνον τὸ δὲ δυνάμει τὸ δὲ δυνάμει καὶ ἐνεργείᾳ , τὸ μὲν ὂν τὸ δὲ ποσὸν τὸ δὲ τῶν λοιπῶν . οὐκ ἔστι δέ τις κίνησις παρὰ τὰ πράγματα · μεταβάλλει γὰρ ἀεὶ κατὰ τὰς τοῦ ὄντος κατηγορίας , κοινὸν δʼ ἐπὶ τούτων οὐδέν ἐστιν ὃ οὐδʼ ἐν μιᾷ κατηγορίᾳ . ἕκαστον δὲ διχῶς ὑπάρχει πᾶσιν ( οἷον τὸ τόδε—τὸ μὲν γὰρ μορφὴ αὐτοῦ τὸ δὲ στέρησις—καὶ κατὰ τὸ ποιὸν τὸ μὲν λευκὸν τὸ δὲ μέλαν , καὶ κατὰ τὸ ποσὸν τὸ μὲν τέλειον τὸ δὲ ἀτελές , καὶ κατὰ φορὰν τὸ μὲν ἄνω τὸ δὲ κάτω , ἢ κοῦφον καὶ βαρύ ) · ὥστε κινήσεως καὶ μεταβολῆς τοσαῦτʼ εἴδη ὅσα τοῦ ὄντος . διῃρημένου δὲ καθʼ ἕκαστον γένος τοῦ μὲν δυνάμει τοῦ δʼ ἐντελεχείᾳ , τὴν τοῦ δυνάμει ᾗ τοιοῦτόν ἐστιν ἐνέργειαν λέγω κίνησιν . ὅτι δʼ ἀληθῆ λέγομεν , ἐνθένδε δῆλον · ὅταν γὰρ τὸ οἰκοδομητόν , ᾗ τοιοῦτον αὐτὸ λέγομεν εἶναι , ἐνεργείᾳ ᾖ , οἰκοδομεῖται , καὶ ἔστι τοῦτο οἰκοδόμησις · ὁμοίως μάθησις , ἰάτρευσις , βάδισις , ἅλσις , γήρανσις , ἅδρυνσις . συμβαίνει δὲ κινεῖσθαι ὅταν ἡ ἐντελέχεια ᾖ αὐτή , καὶ οὔτε πρότερον οὔθʼ ὕστερον . ἡ δὴ τοῦ δυνάμει ὄντος , ὅταν ἐντελεχείᾳ ὂν ἐνεργῇ , οὐχ ᾗ αὐτὸ ἀλλʼ ᾗ κινητόν , κίνησίς ἐστιν . λέγω δὲ τὸ ᾗ ὧδε . ἔστι γὰρ ὁ χαλκὸς δυνάμει ἀνδριάς · ἀλλʼ ὅμως οὐχ ἡ τοῦ χαλκοῦ ἐντελέχεια , ᾗ χαλκός , κίνησίς ἐστιν . οὐ γὰρ ταὐτὸν χαλκῷ εἶναι καὶ δυνάμει τινί , ἐπεὶ εἰ ταὐτὸν ἦν ἁπλῶς κατὰ τὸν λόγον , ἦν ἂν ἡ τοῦ χαλκοῦ ἐντελέχεια κίνησίς τις . οὐκ ἔστι δὲ ταὐτό ( δῆλον δʼ ἐπὶ τῶν ἐναντίων · τὸ μὲν γὰρ δύνασθαι ὑγιαίνειν καὶ δύνασθαι κάμνειν οὐ ταὐτόν—καὶ γὰρ ἂν τὸ ὑγιαίνειν καὶ τὸ κάμνειν ταὐτὸν ἦν—τὸ δʼ ὑποκείμενον καὶ ὑγιαῖνον καὶ νοσοῦν , εἴθʼ ὑγρότης εἴθʼ αἷμα , ταὐτὸ καὶ ἕν ) . ἐπεὶ δὲ οὐ τὸ αὐτό , ὥσπερ οὐδὲ χρῶμα ταὐτὸν καὶ ὁρατόν , ἡ τοῦ δυνατοῦ καὶ ᾗ δυνατὸν ἐντελέχεια κίνησίς ἐστιν . ὅτι μὲν οὖν ἐστιν αὕτη , καὶ ὅτι συμβαίνει τότε κινεῖσθαι ὅταν ἡ ἐντελέχεια ᾖ αὐτή , καὶ οὔτε πρότερον οὔθʼ ὕστερον , δῆλον ( ἐνδέχεται γὰρ ἕκαστον ὁτὲ μὲν ἐνεργεῖν ὁτὲ δὲ μή , οἷον τὸ οἰκοδομητὸν ᾗ οἰκοδομητόν , καὶ ἡ τοῦ οἰκοδομητοῦ ἐνέργεια ᾗ οἰκοδομητὸν οἰκοδόμησίς ἐστιν · ἢ γὰρ τοῦτό ἐστιν , ἡ οἰκοδόμησις , ἡ ἐνέργεια , ἢ οἰκία · ἀλλʼ ὅταν οἰκία ᾖ , οὐκέτι οἰκοδομητόν , οἰκοδομεῖται δὲ τὸ οἰκοδομητόν · ἀνάγκη ἄρα οἰκοδόμησιν τὴν ἐνέργειαν εἶναι , ἡ δʼ οἰκοδόμησις κίνησίς τις , ὁ δʼ αὐτὸς λόγος καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων κινήσεων ) · ὅτι δὲ καλῶς εἴρηται , δῆλον ἐξ ὧν οἱ ἄλλοι λέγουσι περὶ αὐτῆς , καὶ ἐκ τοῦ μὴ ῥᾴδιον εἶναι διορίσαι ἄλλως αὐτήν . οὔτε γὰρ ἐν ἄλλῳ τις γένει δύναιτʼ ἂν θεῖναι αὐτήν · δῆλον δʼ ἐξ ὧν λέγουσιν · οἱ μὲν γὰρ ἑτερότητα καὶ ἀνισότητα καὶ τὸ μὴ ὄν , ὧν οὐδὲν ἀνάγκη κινεῖσθαι , ἀλλʼ οὐδʼ ἡ μεταβολὴ οὔτʼ εἰς ταῦτα οὔτʼ ἐκ τούτων μᾶλλον ἢ τῶν ἀντικειμένων . αἴτιον δὲ τοῦ εἰς ταῦτα τιθέναι ὅτι ἀόριστόν τι δοκεῖ εἶναι ἡ κίνησις , τῆς δʼ ἑτέρας συστοιχίας αἱ ἀρχαὶ διὰ τὸ στερητικαὶ εἶναι ἀόριστοι · οὔτε γὰρ τόδε οὔτε τοιόνδε οὐδεμία αὐτῶν οὔτε τῶν λοιπῶν κατηγοριῶν . τοῦ δὲ δοκεῖν ἀόριστον εἶναι τὴν κίνησιν αἴτιον ὅτι οὔτʼ εἰς δύναμιν τῶν ὄντων οὔτʼ εἰς ἐνέργειαν ἔστι θεῖναι αὐτήν · οὔτε γὰρ τὸ δυνατὸν ποσὸν εἶναι κινεῖται ἐξ ἀνάγκης , οὔτε τὸ ἐνεργείᾳ ποσόν , ἥ τε κίνησις ἐνέργεια μὲν εἶναι δοκεῖ τις , ἀτελὴς δέ · αἴτιον δʼ ὅτι ἀτελὲς τὸ δυνατὸν οὗ ἐστὶν ἐνέργεια . καὶ διὰ τοῦτο χαλεπὸν αὐτὴν λαβεῖν τί ἐστιν · ἢ γὰρ εἰς στέρησιν ἀνάγκη θεῖναι ἢ εἰς δύναμιν ἢ εἰς ἐνέργειαν ἁπλῆν , τούτων δʼ οὐδὲν φαίνεται ἐνδεχόμενον , ὥστε λείπεται τὸ λεχθὲν εἶναι , καὶ ἐνέργειαν καὶ ἐνέργειαν τὴν εἰρημένην , ἰδεῖν μὲν χαλεπὴν ἐνδεχομένην δʼ εἶναι . καὶ ὅτι ἐστὶν ἡ κίνησις ἐν τῷ κινητῷ , δῆλον · ἐντελέχεια γάρ ἐστι τούτου ὑπὸ τοῦ κινητικοῦ . καὶ ἡ τοῦ κινητικοῦ ἐνέργεια οὐκ ἄλλη ἐστίν . δεῖ μὲν γὰρ εἶναι ἐντελέχειαν ἀμφοῖν · κινητικὸν μὲν γάρ ἐστι τῷ δύνασθαι , κινοῦν δὲ τῷ ἐνεργεῖν , ἀλλʼ ἔστιν ἐνεργητικὸν τοῦ κινητοῦ , ὥσθʼ ὁμοίως μία ἡ ἀμφοῖν ἐνέργεια ὥσπερ τὸ αὐτὸ διάστημα ἓν πρὸς δύο καὶ δύο πρὸς ἕν , καὶ τὸ ἄναντες καὶ τὸ κάταντες , ἀλλὰ τὸ εἶναι οὐχ ἕν · ὁμοίως δὲ καὶ ἐπὶ τοῦ κινοῦντος καὶ κινουμένου .
Lemmas: εἰμί δέ ὁ μέν ἐνέργεια μόνος ὁ δέ δύναμις ὁ δέ δύναμις καί ἐνέργεια , ὁ μέν εἰμί ὁ δέ ποσός ὁ δέ ὁ λοιπός . οὐ εἰμί δέ τις κίνησις παρά ὁ πρᾶγμα · μεταβάλλω γάρ ἀεί κατά ὁ ὁ εἰμί κατηγορία , κοινός δέ ἐπί οὗτος οὐδείς εἰμί ὅς οὐδέ ἐν εἷς κατηγορία . ἕκαστος δέ διχῶς ὑπάρχω πᾶς ( οἷος ὁ τόδε μέν γάρ μορφή αὐτός ὁ δέ στέρησις—καὶ κατά ὁ ποιός ὁ μέν λευκός ὁ δέ μέλας , καί κατά ὁ ποσός ὁ μέν τέλειος ὁ δέ ἀτελής , καί κατά φορά ὁ μέν ἄνω ὁ δέ κάτω , ἤ κοῦφος καί βαρύς ) · ὥστε κίνησις καί μεταβολή τοσοῦτος εἶδος ὅσος ὁ εἰμί . διαιρέω δέ κατά ἕκαστος γένος ὁ μέν δύναμις ὁ δέ ἐντελέχεια , ὁ ὁ δύναμις ᾗ τοιοῦτος εἰμί ἐνέργεια λέγω κίνησις . ὅτι δέ ἀληθής λέγω , ἐνθένδε δῆλος · ὅταν γάρ ὁ οἰκοδομητός , ᾗ τοιοῦτος αὐτός λέγω εἰμί , ἐνέργεια εἰμί , οἰκοδομέω , καί εἰμί οὗτος οἰκοδόμησις · ὅμοιος μάθησις , ἰάτρευσις , βάδισις , ἅλσις , γήρανσις , ἅδρυνσις . συμβαίνω δέ κινέω ὅταν ὁ ἐντελέχεια εἰμί αὐτός , καί οὔτε πρότερος οὔτε ὕστερον . ὁ δή ὁ δύναμις εἰμί , ὅταν ἐντελέχεια εἰμί ἐνεργέω , οὐ ᾗ αὐτός ἀλλά ᾗ κινητός , κίνησις εἰμί . λέγω δέ ὁ ᾗ ὧδε . εἰμί γάρ ὁ χαλκός δύναμις ἀνδριάς · ἀλλά ὅμως οὐ ὁ ὁ χαλκός ἐντελέχεια , ᾗ χαλκός , κίνησις εἰμί . οὐ γάρ αὐτός χαλκός εἰμί καί δύναμις τις , ἐπεί εἰ αὐτός εἰμί ἁπλῶς κατά ὁ λόγος , εἰμί ἄν ὁ ὁ χαλκός ἐντελέχεια κίνησις τις . οὐ εἰμί δέ αὐτός ( δῆλος δέ ἐπί ὁ ἐναντίος · ὁ μέν γάρ δύναμαι ὑγιαίνω καί δύναμαι κάμνω οὐ ταὐτόν—καὶ γάρ ἄν ὁ ὑγιαίνω καί ὁ κάμνω αὐτός ὅς δέ ὑπόκειμαι καί ὑγιαίνω καί νοσέω , εἴτε ὑγρότης εἴτε αἷμα , αὐτός καί εἷς ) . ἐπεί δέ οὐ ὁ αὐτός , ὥσπερ οὐδέ χρῶμα αὐτός καί ὁρατός , ὁ ὁ δυνατός καί ᾗ δυνατός ἐντελέχεια κίνησις εἰμί . ὅτι μέν οὖν εἰμί οὗτος , καί ὅτι συμβαίνω τότε κινέω ὅταν ὁ ἐντελέχεια εἰμί αὐτός , καί οὔτε πρότερος οὔτε ὕστερον , δῆλος ( ἐνδέχομαι γάρ ἕκαστος ὅτε μέν ἐνεργέω ὅτε δέ μή , οἷος ὁ οἰκοδομητός ᾗ οἰκοδομητός , καί ὁ ὁ οἰκοδομητός ἐνέργεια ᾗ οἰκοδομητός οἰκοδόμησις εἰμί · ἤ γάρ οὗτος εἰμί , ὁ οἰκοδόμησις , ὁ ἐνέργεια , ἤ οἰκίον · ἀλλά ὅταν οἰκίον εἰμί , οὐκέτι οἰκοδομητός , οἰκοδομέω δέ ὁ οἰκοδομητός · ἀνάγκη ἄρα οἰκοδόμησις ὁ ἐνέργεια εἰμί , ὁ δέ οἰκοδόμησις κίνησις τις , ὁ δέ αὐτός λόγος καί ἐπί ὁ ἄλλος κίνησις ) · ὅτι δέ καλός λέγω , δῆλος ἐκ ὅς ὁ ἄλλος λέγω περί αὐτός , καί ἐκ ὁ μή ῥᾴδιος εἰμί διορίζω ἄλλος αὐτός . οὔτε γάρ ἐν ἄλλος τις γένος δύναμαι ἄν τίθημι αὐτός · δῆλος δέ ἐκ ὅς λέγω · ὁ μέν γάρ ἑτερότης καί ἀνισότης καί ὁ μή εἰμί , ὅς οὐδείς ἀνάγκη κινέω , ἀλλά οὐδέ ὁ μεταβολή οὔτε εἰς οὗτος οὔτε ἐκ οὗτος μάλα ἤ ὁ ἀντίκειμαι . αἴτιος δέ ὁ εἰς οὗτος τίθημι ὅτι ἀόριστος τις δοκέω εἰμί ὁ κίνησις , ὁ δέ ἕτερος συστοιχία ὁ ἀρχή διά ὁ στερητικός εἰμί ἀόριστος · οὔτε γάρ ὅδε οὔτε τοιόσδε οὐδείς αὐτός οὔτε ὁ λοιπός κατηγορία . ὁ δέ δοκέω ἀόριστος εἰμί ὁ κίνησις αἴτιος ὅτι οὔτε εἰς δύναμις ὁ εἰμί οὔτε εἰς ἐνέργεια εἰμί τίθημι αὐτός · οὔτε γάρ ὁ δυνατός ποσός εἰμί κινέω ἐκ ἀνάγκη , οὔτε ὁ ἐνέργεια ποσός , ὁ τε κίνησις ἐνέργεια μέν εἰμί δοκέω τις , ἀτελής δέ · αἴτιος δέ ὅτι ἀτελής ὁ δυνατός ὅς εἰμί ἐνέργεια . καί διά οὗτος χαλεπός αὐτός λαμβάνω τίς εἰμί · ἤ γάρ εἰς στέρησις ἀνάγκη τίθημι ἤ εἰς δύναμις ἤ εἰς ἐνέργεια ἁπλόος , οὗτος δέ οὐδείς φαίνω ἐνδέχομαι , ὥστε λείπω ὁ λέγω εἰμί , καί ἐνέργεια καί ἐνέργεια ὁ λέγω , ὁράω μέν χαλεπός ἐνδέχομαι δέ εἰμί . καί ὅτι εἰμί ὁ κίνησις ἐν ὁ κινητός , δῆλος · ἐντελέχεια γάρ εἰμί οὗτος ὑπό ὁ κινητικός . καί ὁ ὁ κινητικός ἐνέργεια οὐ ἄλλος εἰμί . δέω μέν γάρ εἰμί ἐντελέχεια ἄμφω · κινητικός μέν γάρ εἰμί ὁ δύναμαι , κινέω δέ ὁ ἐνεργέω , ἀλλά εἰμί ἐνεργητικός ὁ κινητός , ὥστε ὅμοιος εἷς ὁ ἄμφω ἐνέργεια ὥσπερ ὁ αὐτός διάστημα εἷς πρός δύο καί δύο πρός εἷς , καί ὁ ἀνάντης καί ὁ κατάντης , ἀλλά ὁ εἰμί οὐ εἷς · ὅμοιος δέ καί ἐπί ὁ κινέω καί κινέω .