aristoteles-et-corpus-aristotelicum.metaphysica 7.9
ἀπορήσειε δʼ ἄν τις διὰ τί τὰ μὲν γίγνεται καὶ τέχνῃ καὶ ἀπὸ ταὐτομάτου , οἷον ὑγίεια , τὰ δʼ οὔ , οἷον οἰκία . αἴτιον δὲ ὅτι τῶν μὲν ἡ ὕλη ἡ ἄρχουσα τῆς γενέσεως ἐν τῷ ποιεῖν καὶ γίγνεσθαί τι τῶν ἀπὸ τέχνης , ἐν ᾗ ὑπάρχει τι μέρος τοῦ πράγματος,—ἡ μὲν τοιαύτη ἐστὶν οἵα κινεῖσθαι ὑφʼ αὑτῆς ἡ δʼ οὔ , καὶ ταύτης ἡ μὲν ὡδὶ οἵα τε ἡ δὲ ἀδύνατος · πολλὰ γὰρ δυνατὰ μὲν ὑφʼ αὑτῶν κινεῖσθαι ἀλλʼ οὐχ ὡδί , οἷον ὀρχήσασθαι . ὅσων οὖν τοιαύτη ἡ ὕλη , οἷον οἱ λίθοι , ἀδύνατον ὡδὶ κινηθῆναι εἰ μὴ ὑπʼ ἄλλου , ὡδὶ μέντοι ναί—καὶ τὸ πῦρ . διὰ τοῦτο τὰ μὲν οὐκ ἔσται ἄνευ τοῦ ἔχοντος τὴν τέχνην τὰ δὲ ἔσται · ὑπὸ γὰρ τούτων κινηθήσεται τῶν οὐκ ἐχόντων τὴν τέχνην , κινεῖσθαι δὲ δυναμένων αὐτῶν ὑπʼ ἄλλων οὐκ ἐχόντων τὴν τέχνην ἢ ἐκ μέρους . δῆλον δʼ ἐκ τῶν εἰρημένων καὶ ὅτι τρόπον τινὰ πάντα γίγνεται ἐξ ὁμωνύμου , ὥσπερ τὰ φύσει , ἢ ἐκ μέρους ὁμωνύμου ( οἷον ἡ οἰκία ἐξ οἰκίας , ᾗ ὑπὸ νοῦ · ἡ γὰρ τέχνη τὸ εἶδος ) ἢ ἔχοντός τι μέρος,—ἐὰν μὴ κατὰ συμβεβηκὸς γίγνηται · τὸ γὰρ αἴτιον τοῦ ποιεῖν πρῶτον καθʼ αὑτὸ μέρος . θερμότης γὰρ ἡ ἐν τῇ κινήσει θερμότητα ἐν τῷ σώματι ἐποίησεν · αὕτη δὲ ἐστὶν ἢ ὑγίεια ἢ μέρος , ἢ ἀκολουθεῖ αὐτῇ μέρος τι τῆς ὑγιείας ἢ αὐτὴ ἡ ὑγίεια · διὸ καὶ λέγεται ποιεῖν , ὅτι ἐκεῖνο ποιεῖ ᾧ ἀκολουθεῖ καὶ συμβέβηκε . ὥστε , ὥσπερ ἐν τοῖς συλλογισμοῖς , πάντων ἀρχὴ ἡ οὐσία · ἐκ γὰρ τοῦ τί ἐστιν οἱ συλλογισμοί εἰσιν , ἐνταῦθα δὲ αἱ γενέσεις . ὁμοίως δὲ καὶ τὰ φύσει συνιστάμενα τούτοις ἔχει . τὸ μὲν γὰρ σπέρμα ποιεῖ ὥσπερ τὰ ἀπὸ τέχνης ( ἔχει γὰρ δυνάμει τὸ εἶδος , καὶ ἀφʼ οὗ τὸ σπέρμα , ἐστί πως ὁμώνυμον—οὐ γὰρ πάντα οὕτω δεῖ ζητεῖν ὡς ἐξ ἀνθρώπου ἄνθρωπος · καὶ γὰρ γυνὴ ἐξ ἀνδρός—ἐὰν μὴ πήρωμα ᾖ · διὸ ἡμίονος οὐκ ἐξ ἡμιόνου ) · ὅσα δὲ ἀπὸ ταὐτομάτου ὥσπερ ἐκεῖ γίγνεται , ὅσων ἡ ὕλη δύναται καὶ ὑφʼ αὑτῆς κινεῖσθαι ταύτην τὴν κίνησιν ἣν τὸ σπέρμα κινεῖ · ὅσων δὲ μή , ταῦτα ἀδύνατα γίγνεσθαι ἄλλως πως ἢ ἐξ αὐτῶν.—οὐ μόνον δὲ περὶ τῆς οὐσίας ὁ λόγος δηλοῖ τὸ μὴ γίγνεσθαι τὸ εἶδος , ἀλλὰ περὶ πάντων ὁμοίως τῶν πρώτων κοινὸς ὁ λόγος , οἷον ποσοῦ ποιοῦ καὶ τῶν ἄλλων κατηγοριῶν . γίγνεται γὰρ ὥσπερ ἡ χαλκῆ σφαῖρα ἀλλʼ οὐ σφαῖρα οὐδὲ χαλκός , καὶ ἐπὶ χαλκοῦ , εἰ γίγνεται ( ἀεὶ γὰρ δεῖ προϋπάρχειν τὴν ὕλην καὶ τὸ εἶδος ) , οὕτως καὶ ἐπὶ τοῦ τί ἐστι καὶ ἐπὶ τοῦ ποιοῦ καὶ ποσοῦ καὶ τῶν ἄλλων ὁμοίως κατηγοριῶν · οὐ γὰρ γίγνεται τὸ ποιὸν ἀλλὰ τὸ ποιὸν ξύλον , οὐδὲ τὸ ποσὸν ἀλλὰ τὸ ποσὸν ξύλον ἢ ζῷον . ἀλλʼ ἴδιον τῆς οὐσίας ἐκ τούτων λαβεῖν ἔστιν ὅτι ἀναγκαῖον προϋπάρχειν ἑτέραν οὐσίαν ἐντελεχείᾳ οὖσαν ἣ ποιεῖ , οἷον ζῷον εἰ γίγνεται ζῷον · ποιὸν δʼ ἢ ποσὸν οὐκ ἀνάγκη ἀλλʼ ἢ δυνάμει μόνον .
Lemmas: ἀπορέω δέ ἄν τις διά τίς ὁ μέν γίγνομαι καί τέχνη καί ἀπό αὐτόματος , οἷος ὑγίεια , ὁ δέ οὐ , οἷος οἰκίον . αἴτιος δέ ὅτι ὁ μέν ὁ ὕλη ὁ ἄρχω ὁ γένεσις ἐν ὁ ποιέω καί γίγνομαι τις ὁ ἀπό τέχνη , ἐν ὅς ὑπάρχω τις μέρος ὁ πρᾶγμα μέν τοιοῦτος εἰμί οἷος κινέω ὑπό ἑαυτοῦ ὁ δέ οὐ , καί οὗτος ὁ μέν ὡδί οἷος τε ὁ δέ ἀδύνατος · πολύς γάρ δυνατός μέν ὑπό ἑαυτοῦ κινέω ἀλλά οὐ ὡδί , οἷος ὀρχέομαι . ὅσος οὖν τοιοῦτος ὁ ὕλη , οἷος ὁ λίθος , ἀδύνατος ὡδί κινέω εἰ μή ὑπό ἄλλος , ὡδί μέντοι ναί—καὶ ὁ πῦρ . διά οὗτος ὁ μέν οὐ εἰμί ἄνευ ὁ ἔχω ὁ τέχνη ὁ δέ εἰμί · ὑπό γάρ οὗτος κινέω ὁ οὐ ἔχω ὁ τέχνη , κινέω δέ δύναμαι αὐτός ὑπό ἄλλος οὐ ἔχω ὁ τέχνη ἤ ἐκ μέρος . δῆλος δέ ἐκ ὁ λέγω καί ὅτι τρόπος τις πᾶς γίγνομαι ἐκ ὁμώνυμος , ὥσπερ ὁ φύσις , ἤ ἐκ μέρος ὁμώνυμος ( οἷος ὁ οἰκίον ἐκ οἰκία , ὅς ὑπό νόος · ὁ γάρ τέχνη ὁ εἶδος ) ἤ ἔχω τις μέρος,—ἐὰν μή κατά συμβαίνω γίγνομαι · ὁ γάρ αἴτιος ὁ ποιέω πρῶτος κατά ἑαυτοῦ μέρος . θερμότης γάρ ὁ ἐν ὁ κίνησις θερμότης ἐν ὁ σῶμα ποιέω · οὗτος δέ εἰμί ἤ ὑγίεια ἤ μέρος , ἤ ἀκολουθέω αὐτός μέρος τις ὁ ὑγίεια ἤ αὐτός ὁ ὑγίεια · διό καί λέγω ποιέω , ὅτι ἐκεῖνος ποιέω ὅς ἀκολουθέω καί συμβαίνω . ὥστε , ὥσπερ ἐν ὁ συλλογισμός , πᾶς ἀρχή ὁ οὐσία · ἐκ γάρ ὁ τίς εἰμί ὁ συλλογισμός εἰμί , ἐνταῦθα δέ ὁ γένεσις . ὅμοιος δέ καί ὁ φύσις συνιστάω οὗτος ἔχω . ὁ μέν γάρ σπέρμα ποιέω ὥσπερ ὁ ἀπό τέχνη ( ἔχω γάρ δύναμις ὁ εἶδος , καί ἀπό ὅς ὁ σπέρμα , εἰμί πως ὁμώνυμος γάρ πᾶς οὕτως δέω ζητέω ὡς ἐκ ἄνθρωπος ἄνθρωπος · καί γάρ γυνή ἐκ ἀνδρός—ἐὰν μή πήρωμα εἰμί · διό ἡμίονος οὐ ἐκ ἡμίονος ) · ὅσος δέ ἀπό αὐτόματος ὥσπερ ἐκεῖ γίγνομαι , ὅσος ὁ ὕλη δύναμαι καί ὑπό ἑαυτοῦ κινέω οὗτος ὁ κίνησις ὅς ὁ σπέρμα κινέω · ὅσος δέ μή , οὗτος ἀδύνατος γίγνομαι ἄλλος πως ἤ ἐκ αὐτός μόνος δέ περί ὁ οὐσία ὁ λόγος δηλόω ὁ μή γίγνομαι ὁ εἶδος , ἀλλά περί πᾶς ὅμοιος ὁ πρῶτος κοινός ὁ λόγος , οἷος πός ποιός καί ὁ ἄλλος κατηγορία . γίγνομαι γάρ ὥσπερ ὁ χάλκεος σφαῖρα ἀλλά οὐ σφαῖρα οὐδέ χαλκός , καί ἐπί χαλκός , εἰ γίγνομαι ( ἀεί γάρ δέω προυπάρχω ὁ ὕλη καί ὁ εἶδος ) , οὕτως καί ἐπί ὁ τίς εἰμί καί ἐπί ὁ ποιός καί πός καί ὁ ἄλλος ὅμοιος κατηγορία · οὐ γάρ γίγνομαι ὁ ποιός ἀλλά ὁ ποιός ξύλον , οὐδέ ὁ ποσός ἀλλά ὁ ποσός ξύλον ἤ ζῷον . ἀλλά ἴδιος ὁ οὐσία ἐκ οὗτος λαμβάνω εἰμί ὅτι ἀναγκαῖος προυπάρχω ἕτερος οὐσία ἐντελέχεια εἰμί ὅς ποιέω , οἷος ζῷον εἰ γίγνομαι ζῷον · ποιός δέ ἤ ποσός οὐ ἀνάγκη ἀλλά ἤ δύναμις μόνος .