aristoteles-et-corpus-aristotelicum.metaphysica 5.12
δύναμις λέγεται ἡ μὲν ἀρχὴ κινήσεως ἢ μεταβολῆς ἡ ἐν ἑτέρῳ ἢ ᾗ ἕτερον , οἷον ἡ οἰκοδομικὴ δύναμίς ἐστιν ἣ οὐχ ὑπάρχει ἐν τῷ οἰκοδομουμένῳ , ἀλλʼ ἡ ἰατρικὴ δύναμις οὖσα ὑπάρχοι ἂν ἐν τῷ ἰατρευομένῳ , ἀλλʼ οὐχ ᾗ ἰατρευόμενος . ἡ μὲν οὖν ὅλως ἀρχὴ μεταβολῆς ἢ κινήσεως λέγεται δύναμις ἐν ἑτέρῳ ἢ ᾗ ἕτερον , ἡ δʼ ὑφʼ ἑτέρου ἢ ᾗ ἕτερον ( καθʼ ἣν γὰρ τὸ πάσχον πάσχει τι , ὁτὲ μὲν ἐὰν ὁτιοῦν , δυνατὸν αὐτό φαμεν εἶναι παθεῖν , ὁτὲ δʼ οὐ κατὰ πᾶν πάθος ἀλλʼ ἂν ἐπὶ τὸ βέλτιον ) · ἔτι ἡ τοῦ καλῶς τοῦτʼ ἐπιτελεῖν ἢ κατὰ προαίρεσιν · ἐνίοτε γὰρ τοὺς μόνον ἂν πορευθέντας ἢ εἰπόντας , μὴ καλῶς δὲ ἢ μὴ ὡς προείλοντο , οὔ φαμεν δύνασθαι λέγειν ἢ βαδίζειν · ὁμοίως δὲ καὶ ἐπὶ τοῦ πάσχειν . ἔτι ὅσαι ἕξεις καθʼ ἃς ἀπαθῆ ὅλως ἢ ἀμετάβλητα ἢ μὴ ῥᾳδίως ἐπὶ τὸ χεῖρον εὐμετακίνητα , δυνάμεις λέγονται · κλᾶται μὲν γὰρ καὶ συντρίβεται καὶ κάμπτεται καὶ ὅλως φθείρεται οὐ τῷ δύνασθαι ἀλλὰ τῷ μὴ δύνασθαι καὶ ἐλλείπειν τινός · ἀπαθῆ δὲ τῶν τοιούτων ἃ μόλις καὶ ἠρέμα πάσχει διὰ δύναμιν καὶ τῷ δύνασθαι καὶ τῷ ἔχειν πώς . λεγομένης δὲ τῆς δυνάμεως τοσαυταχῶς , καὶ τὸ δυνατὸν ἕνα μὲν τρόπον λεχθήσεται τὸ ἔχον κινήσεως ἀρχὴν ἢ μεταβολῆς ( καὶ γὰρ τὸ στατικὸν δυνατόν τι ) ἐν ἑτέρῳ ἢ ᾗ ἕτερον , ἕνα δʼ ἐὰν ἔχῃ τι αὐτοῦ ἄλλο δύναμιν τοιαύτην , ἕνα δʼ ἐὰν ἔχῃ μεταβάλλειν ἐφʼ ὁτιοῦν δύναμιν , εἴτʼ ἐπὶ τὸ χεῖρον εἴτʼ ἐπὶ τὸ βέλτιον ( καὶ γὰρ τὸ φθειρόμενον δοκεῖ δυνατὸν εἶναι φθείρεσθαι , ἢ οὐκ ἂν φθαρῆναι εἰ ἦν ἀδύνατον · νῦν δὲ ἔχει τινὰ διάθεσιν καὶ αἰτίαν καὶ ἀρχὴν τοῦ τοιούτου πάθους · ὁτὲ μὲν δὴ τῷ ἔχειν τι δοκεῖ , ὁτὲ δὲ τῷ ἐστερῆσθαι τοιοῦτον εἶναι · εἰ δʼ ἡ στέρησίς ἐστιν ἕξις πως , πάντα τῷ ἔχειν ἂν εἴη τι , ὥστε τῷ τε ἔχειν ἕξιν τινὰ καὶ ἀρχήν ἐστι δυνατὸν καὶ τῷ ἔχειν τὴν τούτου στέρησιν , εἰ ἐνδέχεται ἔχειν στέρησιν · εἰ δὲ μή , ὁμωνύμως ) · ἕνα δὲ τῷ μὴ ἔχειν αὐτοῦ δύναμιν ἢ ἀρχὴν ἄλλο ἢ ᾗ ἄλλο φθαρτικήν . ἔτι δὲ ταῦτα πάντα ἢ τῷ μόνον ἂν συμβῆναι γενέσθαι ἢ μὴ γενέσθαι , ἢ τῷ καλῶς . καὶ γὰρ ἐν τοῖς ἀψύχοις ἔνεστιν ἡ τοιαύτη δύναμις , οἷον ἐν τοῖς ὀργάνοις · τὴν μὲν γὰρ δύνασθαί φασι φθέγγεσθαι λύραν , τὴν δʼ οὐδέν , ἂν ᾖ μὴ εὔφωνος . ἀδυναμία δὲ ἐστὶ στέρησις δυνάμεως καὶ τῆς τοιαύτης ἀρχῆς οἵα εἴρηται , ἢ ὅλως ἢ τῷ πεφυκότι ἔχειν , ἢ καὶ ὅτε πέφυκεν ἤδη ἔχειν · οὐ γὰρ ὁμοίως ἂν φαῖεν ἀδύνατον εἶναι γεννᾶν παῖδα καὶ ἄνδρα καὶ εὐνοῦχον . ἔτι δὲ καθʼ ἑκατέραν δύναμιν ἔστιν ἀδυναμία ἀντικειμένη , τῇ τε μόνον κινητικῇ καὶ τῇ καλῶς κινητικῇ . καὶ ἀδύνατα δὴ τὰ μὲν κατὰ τὴν ἀδυναμίαν ταύτην λέγεται , τὰ δὲ ἄλλον τρόπον , οἷον δυνατόν τε καὶ ἀδύνατον , ἀδύνατον μὲν οὗ τὸ ἐναντίον ἐξ ἀνάγκης ἀληθές ( οἷον τὸ τὴν διάμετρον σύμμετρον εἶναι ἀδύνατον ὅτι ψεῦδος τὸ τοιοῦτον οὗ τὸ ἐναντίον οὐ μόνον ἀληθὲς ἀλλὰ καὶ ἀνάγκη · τὸ ἄρα σύμμετρον οὐ μόνον ψεῦδος ἀλλὰ καὶ ἐξ ἀνάγκης ψεῦδος ) · τὸ δʼ ἐναντίον τούτῳ , τὸ δυνατόν , ὅταν μὴ ἀναγκαῖον ᾖ τὸ ἐναντίον ψεῦδος εἶναι , οἷον τὸ καθῆσθαι ἄνθρωπον δυνατόν · οὐ γὰρ ἐξ ἀνάγκης τὸ μὴ καθῆσθαι ψεῦδος . τὸ μὲν οὖν δυνατὸν ἕνα μὲν τρόπον , ὥσπερ εἴρηται , τὸ μὴ ἐξ ἀνάγκης ψεῦδος σημαίνει , ἕνα δὲ τὸ ἀληθές , ἕνα δὲ τὸ ἐνδεχόμενον ἀληθὲς εἶναι . κατὰ μεταφορὰν δὲ ἡ ἐν γεωμετρίᾳ λέγεται δύναμις . ταῦτα μὲν οὖν τὰ δυνατὰ οὐ κατὰ δύναμιν · τὰ δὲ λεγόμενα κατὰ δύναμιν πάντα λέγεται πρὸς τὴν πρώτην · αὕτη δʼ ἐστὶν ἀρχὴ μεταβολῆς ἐν ἄλλῳ ἢ ᾗ ἄλλο . τὰ γὰρ ἄλλα λέγεται δυνατὰ τῷ τὰ μὲν ἔχειν αὐτῶν ἄλλο τι τοιαύτην δύναμιν τὰ δὲ μὴ ἔχειν τὰ δὲ ὡδὶ ἔχειν . ὁμοίως δὲ καὶ τὰ ἀδύνατα . ὥστε ὁ κύριος ὅρος τῆς πρώτης δυνάμεως ἂν εἴη ἀρχὴ μεταβλητικὴ ἐν ἄλλῳ ἢ ᾗ ἄλλο .
Lemmas: δύναμις λέγω ὁ μέν ἀρχή κίνησις ἤ μεταβολή ὁ ἐν ἕτερος ἤ ᾗ ἕτερος , οἷος ὁ οἰκοδομικός δύναμις εἰμί ὅς οὐ ὑπάρχω ἐν ὁ οἰκοδομέω , ἀλλά ὁ ἰατρικός δύναμις εἰμί ὑπάρχω ἄν ἐν ὁ ἰατρεύω , ἀλλά οὐ ᾗ ἰατρεύω . ὁ μέν οὖν ὅλος ἀρχή μεταβολή ἤ κίνησις λέγω δύναμις ἐν ἕτερος ἤ ᾗ ἕτερος , ὁ δέ ὑπό ἕτερος ἤ ᾗ ἕτερος ( κατά ὅς γάρ ὁ πάσχω πάσχω τις , ὅτε μέν ἐάν ὁστισοῦν , δυνατός αὐτός φημί εἰμί πάσχω , ὅτε δέ οὐ κατά πᾶς πάθος ἀλλά ἄν ἐπί ὁ ἀγαθός ) · ἔτι ὁ ὁ καλός οὗτος ἐπιτελέω ἤ κατά προαίρεσις · ἐνίοτε γάρ ὁ μόνος ἄν πορεύω ἤ λέγω , μή καλός δέ ἤ μή ὡς προαιρέω , οὐ φημί δύναμαι λέγω ἤ βαδίζω · ὅμοιος δέ καί ἐπί ὁ πάσχω . ἔτι ὅσος ἕξις κατά ὅς ἀπαθής ὅλος ἤ ἀμετάβλητος ἤ μή ῥᾴδιος ἐπί ὁ κακός εὐμετακίνητος , δύναμις λέγω · κλάω μέν γάρ καί συντρίβω καί κάμπτω καί ὅλος φθείρω οὐ ὁ δύναμαι ἀλλά ὁ μή δύναμαι καί ἐλλείπω τις · ἀπαθής δέ ὁ τοιοῦτος ὅς μόλις καί ἠρέμα πάσχω διά δύναμις καί ὁ δύναμαι καί ὁ ἔχω πως . λέγω δέ ὁ δύναμις τοσαυταχῶς , καί ὁ δυνατός εἷς μέν τρόπος λέγω ὁ ἔχω κίνησις ἀρχή ἤ μεταβολή ( καί γάρ ὁ στατικός δυνατός τίς ) ἐν ἕτερος ἤ ᾗ ἕτερος , εἷς δέ ἐάν ἔχω τις αὐτός ἄλλος δύναμις τοιοῦτος , εἷς δέ ἐάν ἔχω μεταβάλλω ἐπί ὁστισοῦν δύναμις , εἴτε ἐπί ὁ κακός εἴτε ἐπί ὁ ἀγαθός ( καί γάρ ὁ φθείρω δοκέω δυνατός εἰμί φθείρω , ἤ οὐ ἄν φθείρω εἰ εἰμί ἀδύνατος · νῦν δέ ἔχω τις διάθεσις καί αἰτία καί ἀρχή ὁ τοιοῦτος πάθος · ὅτε μέν δή ὁ ἔχω τις δοκέω , ὅτε δέ ὁ στερέω τοιοῦτος εἰμί · εἰ δέ ὁ στέρησις εἰμί ἕξις πως , πᾶς ὁ ἔχω ἄν εἰμί τις , ὥστε ὁ τε ἔχω ἕξις τις καί ἀρχή εἰμί δυνατός καί ὁ ἔχω ὁ οὗτος στέρησις , εἰ ἐνδέχομαι ἔχω στέρησις · εἰ δέ μή , ὁμώνυμος ) · εἷς δέ ὁ μή ἔχω αὐτός δύναμις ἤ ἀρχή ἄλλος ἤ ὅς ἄλλος φθαρτικός . ἔτι δέ οὗτος πᾶς ἤ ὁ μόνος ἄν συμβαίνω γίγνομαι ἤ μή γίγνομαι , ἤ ὁ καλός . καί γάρ ἐν ὁ ἄψυχος ἔνειμι ὁ τοιοῦτος δύναμις , οἷος ἐν ὁ ὄργανον · ὁ μέν γάρ δύναμαι φημί φθέγγομαι λύρα , ὁ δέ οὐδείς , ἐάν εἰμί μή εὔφωνος . ἀδυναμία δέ εἰμί στέρησις δύναμις καί ὁ τοιοῦτος ἀρχή οἷος λέγω , ἤ ὅλος ἤ ὁ φύω ἔχω , ἤ καί ὅτε φύω ἤδη ἔχω · οὐ γάρ ὅμοιος ἄν φημί ἀδύνατος εἰμί γεννάω παῖς καί ἀνήρ καί εὐνοῦχος . ἔτι δέ κατά ἑκάτερος δύναμις εἰμί ἀδυναμία ἀντίκειμαι , ὁ τε μόνος κινητικός καί ὁ καλός κινητικός . καί ἀδύνατος δή ὁ μέν κατά ὁ ἀδυναμία οὗτος λέγω , ὁ δέ ἄλλος τρόπος , οἷος δυνατός τε καί ἀδύνατος , ἀδύνατος μέν ὅς ὁ ἐναντίος ἐκ ἀνάγκη ἀληθής ( οἷος ὁ ὁ διάμετρος σύμμετρος εἰμί ἀδύνατος ὅτι ψεῦδος ὁ τοιοῦτος ὅς ὁ ἐναντίος οὐ μόνος ἀληθής ἀλλά καί ἀνάγκη · ὁ ἄρα σύμμετρος οὐ μόνος ψεῦδος ἀλλά καί ἐκ ἀνάγκη ψεῦδος ) · ὁ δέ ἐναντίος οὗτος , ὁ δυνατός , ὅταν μή ἀναγκαῖος εἰμί ὁ ἐναντίος ψεῦδος εἰμί , οἷος ὁ κάθημαι ἄνθρωπος δυνατός · οὐ γάρ ἐκ ἀνάγκη ὁ μή κάθημαι ψεῦδος . ὁ μέν οὖν δυνατός εἷς μέν τρόπος , ὥσπερ λέγω , ὁ μή ἐκ ἀνάγκη ψεῦδος σημαίνω , εἷς δέ ὁ ἀληθής , εἷς δέ ὁ ἐνδέχομαι ἀληθής εἰμί . κατά μεταφορά δέ ὁ ἐν γεωμετρία λέγω δύναμις . οὗτος μέν οὖν ὁ δυνατός οὐ κατά δύναμις · ὁ δέ λέγω κατά δύναμις πᾶς λέγω πρός ὁ πρῶτος · οὗτος δέ εἰμί ἀρχή μεταβολή ἐν ἄλλος ἤ ὅς ἄλλος . ὁ γάρ ἄλλος λέγω δυνατός ὁ ὁ μέν ἔχω αὐτός ἄλλος τις τοιοῦτος δύναμις ὁ δέ μή ἔχω ὁ δέ ὡδί ἔχω . ὅμοιος δέ καί ὁ ἀδύνατος . ὥστε ὁ κύριος ὅρος ὁ πρῶτος δύναμις ἄν εἰμί ἀρχή μεταβλητικός ἐν ἄλλος ἤ ὅς ἄλλος .