aristoteles-et-corpus-aristotelicum.metaphysica 10.6
ὁμοίως δὲ καὶ περὶ τοῦ ἑνὸς καὶ τῶν πολλῶν ἀπορήσειεν ἄν τις . εἰ γὰρ τὰ πολλὰ τῷ ἑνὶ ἁπλῶς ἀντίκειται , συμβαίνει ἔνια ἀδύνατα . τὸ γὰρ ἓν ὀλίγον ἢ ὀλίγα ἔσται · τὰ γὰρ πολλὰ καὶ τοῖς ὀλίγοις ἀντίκειται . ἔτι τὰ δύο πολλά , εἴπερ τὸ διπλάσιον πολλαπλάσιον λέγεται δὲ κατὰ τὰ δύο · ὥστε τὸ ἓν ὀλίγον · πρὸς τί γὰρ πολλὰ τὰ δύο εἰ μὴ πρὸς ἕν τε καὶ τὸ ὀλίγον ; οὐθὲν γάρ ἐστιν ἔλαττον . ἔτι εἰ ὡς ἐν μήκει τὸ μακρὸν καὶ βραχύ , οὕτως ἐν πλήθει τὸ πολὺ καὶ ὀλίγον , καὶ ὃ ἂν ᾖ πολὺ καὶ πολλά , καὶ τὰ πολλὰ πολύ ( εἰ μή τι ἄρα διαφέρει ἐν συνεχεῖ εὐορίστῳ ) , τὸ ὀλίγον πλῆθός τι ἔσται . ὥστε τὸ ἓν πλῆθός τι , εἴπερ καὶ ὀλίγον · τοῦτο δʼ ἀνάγκη , εἰ τὰ δύο πολλά . ἀλλʼ ἴσως τὰ πολλὰ λέγεται μέν πως καὶ πολύ , ἀλλʼ ὡς διαφέρον , οἷον ὕδωρ πολύ , πολλὰ δʼ οὔ . ἀλλʼ ὅσα διαιρετά , ἐν τούτοις λέγεται , ἕνα μὲν τρόπον ἐὰν ᾖ πλῆθος ἔχον ὑπεροχὴν ἢ ἁπλῶς ἢ πρός τι ( καὶ τὸ ὀλίγον ὡσαύτως πλῆθος ἔχον ἔλλειψιν ) , τὸ δὲ ὡς ἀριθμός , ὃ καὶ ἀντίκειται τῷ ἑνὶ μόνον . οὕτως γὰρ λέγομεν ἓν ἢ πολλά , ὥσπερ εἴ τις εἴποι ἓν καὶ ἕνα ἢ λευκὸν καὶ λευκά , καὶ τὰ μεμετρημένα πρὸς τὸ μέτρον · οὕτως καὶ τὰ πολλαπλάσια λέγεται · πολλὰ γὰρ ἕκαστος ὁ ἀριθμὸς ὅτι ἕνα καὶ ὅτι μετρητὸς ἑνὶ ἕκαστος , καὶ ὡς τὸ ἀντικείμενον τῷ ἑνί , οὐ τῷ ὀλίγῳ . οὕτω μὲν οὖν ἐστὶ πολλὰ καὶ τὰ δύο , ὡς δὲ πλῆθος ἔχον ὑπεροχὴν ἢ πρός τι ἢ ἁπλῶς οὐκ ἔστιν , ἀλλὰ πρῶτον . ὀλίγα δʼ ἁπλῶς τὰ δύο · πλῆθος γάρ ἐστιν ἔλλειψιν ἔχον πρῶτον ( διὸ καὶ οὐκ ὀρθῶς ἀπέστη Ἀναξαγόρας εἰπὼν ὅτι ὁμοῦ πάντα χρήματα ἦν ἄπειρα καὶ πλήθει καὶ μικρότητι , ἔδει δʼ εἰπεῖν ἀντὶ τοῦ καὶ μικρότητι καὶ ὀλιγότητι · οὐ γὰρ ἄπειρα ) , ἐπεὶ τὸ ὀλίγον οὐ διὰ τὸ ἕν , ὥσπερ τινές φασιν , ἀλλὰ διὰ τὰ δύο.—ἀντίκειται δὴ τὸ ἓν καὶ τὰ πολλὰ τὰ ἐν ἀριθμοῖς ὡς μέτρον μετρητῷ · ταῦτα δὲ ὡς τὰ πρός τι , ὅσα μὴ καθʼ αὑτὰ τῶν πρός τι . διῄρηται δʼ ἡμῖν ἐν ἄλλοις ὅτι διχῶς λέγεται τὰ πρός τι , τὰ μὲν ὡς ἐναντία , τὰ δʼ ὡς ἐπιστήμη πρὸς ἐπιστητόν , τῷ λέγεσθαί τι ἄλλο πρὸς αὐτό . τὸ δὲ ἓν ἔλαττον εἶναι τινός , οἷον τοῖν δυοῖν , οὐδὲν κωλύει · οὐ γάρ , εἰ ἔλαττον , καὶ ὀλίγον . τὸ δὲ πλῆθος οἷον γένος ἐστὶ τοῦ ἀριθμοῦ · ἔστι γὰρ ἀριθμὸς πλῆθος ἑνὶ μετρητόν , καὶ ἀντίκειταί πως τὸ ἓν καὶ ἀριθμός , οὐχ ὡς ἐναντίον ἀλλʼ ὥσπερ εἴρηται τῶν πρός τι ἔνια · ᾗ γὰρ μέτρον τὸ δὲ μετρητόν , ταύτῃ ἀντίκειται , διὸ οὐ πᾶν ὃ ἂν ᾖ ἓν ἀριθμός ἐστιν , οἷον εἴ τι ἀδιαίρετόν ἐστιν . ὁμοίως δὲ λεγομένη ἡ ἐπιστήμη πρὸς τὸ ἐπιστητὸν οὐχ ὁμοίως ἀποδίδωσιν . δόξειε μὲν γὰρ ἂν μέτρον ἡ ἐπιστήμη εἶναι τὸ δὲ ἐπιστητὸν τὸ μετρούμενον , συμβαίνει δὲ ἐπιστήμην μὲν πᾶσαν ἐπιστητὸν εἶναι τὸ δὲ ἐπιστητὸν μὴ πᾶν ἐπιστήμην , ὅτι τρόπον τινὰ ἡ ἐπιστήμη μετρεῖται τῷ ἐπιστητῷ . τὸ δὲ πλῆθος οὔτε τῷ ὀλίγῳ ἐναντίον—ἀλλὰ τούτῳ μὲν τὸ πολὺ ὡς ὑπερέχον πλῆθος ὑπερεχομένῳ πλήθει—οὔτε τῷ ἑνὶ πάντως · ἀλλὰ τὸ μὲν ὥσπερ εἴρηται , ὅτι διαιρετὸν τὸ δʼ ἀδιαίρετον , τὸ δʼ ὡς πρός τι ὥσπερ ἡ ἐπιστήμη ἐπιστητῷ , ἐὰν ᾖ ἀριθμὸς τὸ δʼ ἓν μέτρον .
Lemmas: ὅμοιος δέ καί περί ὁ εἷς καί ὁ πολύς ἀπορέω ἄν τις . εἰ γάρ ὁ πολύς ὁ εἷς ἁπλῶς ἀντίκειμαι , συμβαίνω ἔνιοι ἀδύνατος . ὁ γάρ εἷς ὀλίγος ἤ ὀλίγος εἰμί · ὁ γάρ πολύς καί ὁ ὀλίγος ἀντίκειμαι . ἔτι ὁ δύο πολύς , εἴπερ ὁ διπλάσιος πολλαπλάσιος λέγω δέ κατά ὁ δύο · ὥστε ὁ εἷς ὀλίγος · πρός τίς γάρ πολύς ὁ δύο εἰ μή πρός εἷς τε καί ὁ ὀλίγος ; οὐδείς γάρ εἰμί ἐλαχύς . ἔτι εἰ ὡς ἐν μῆκος ὁ μακρός καί βραχύς , οὕτως ἐν πλῆθος ὁ πολύς καί ὀλίγος , καί ὅς ἄν εἰμί πολύς καί πολύς , καί ὁ πολύς πολύς ( εἰ μή τις ἄρα διαφέρω ἐν συνεχής εὐόριστος ) , ὁ ὀλίγος πλῆθος τις εἰμί . ὥστε ὁ εἷς πλῆθος τις , εἴπερ καί ὀλίγος · οὗτος δέ ἀνάγκη , εἰ ὁ δύο πολύς . ἀλλά ἴσως ὁ πολύς λέγω μέν πως καί πολύς , ἀλλά ὡς διαφέρω , οἷος ὕδωρ πολύς , πολύς δέ οὐ . ἀλλά ὅσος διαιρετός , ἐν οὗτος λέγω , εἷς μέν τρόπος ἐάν εἰμί πλῆθος ἔχω ὑπεροχή ἤ ἁπλῶς ἤ πρός τις ( καί ὁ ὀλίγος ὡσαύτως πλῆθος ἔχω ἔλλειψις ) , ὁ δέ ὡς ἀριθμός , ὅς καί ἀντίκειμαι ὁ εἷς μόνος . οὕτως γάρ λέγω εἷς ἤ πολύς , ὥσπερ εἰ τις λέγω εἷς καί εἷς ἤ λευκός καί λευκός , καί ὁ μετρέω πρός ὁ μέτρον · οὕτως καί ὁ πολλαπλάσιος λέγω · πολύς γάρ ἕκαστος ὁ ἀριθμός ὅτι εἷς καί ὅτι μετρητός εἷς ἕκαστος , καί ὡς ὁ ἀντίκειμαι ὁ εἷς , οὐ ὁ ὀλίγος . οὕτως μέν οὖν εἰμί πολύς καί ὁ δύο , ὡς δέ πλῆθος ἔχω ὑπεροχή ἤ πρός τις ἤ ἁπλῶς οὐ εἰμί , ἀλλά πρῶτος . ὀλίγος δέ ἁπλῶς ὁ δύο · πλῆθος γάρ εἰμί ἔλλειψις ἔχω πρῶτος ( διό καί οὐ ὀρθός ἀφίστημι Ἀναξαγόρας λέγω ὅτι ὁμοῦ πᾶς χρῆμα εἰμί ἄπειρος καί πλῆθος καί μικρότης , δέω δέ λέγω ἀντί ὁ καί μικρότης καί ὀλιγότης · οὐ γάρ ἄπειρος ) , ἐπεί ὁ ὀλίγος οὐ διά ὁ εἷς , ὥσπερ τις φημί , ἀλλά διά ὁ δυο.—αντικειμαι δή ὁ εἷς καί ὁ πολύς ὁ ἐν ἀριθμός ὡς μέτρον μετρητός · οὗτος δέ ὡς ὁ πρός τις , ὅσος μή κατά ἑαυτοῦ ὁ πρός τις . διαιρέω δέ ἐγώ ἐν ἄλλος ὅτι διχῶς λέγω ὁ πρός τις , ὁ μέν ὡς ἐναντίος , ὁ δέ ὡς ἐπιστήμη πρός ἐπιστητός , ὁ λέγω τις ἄλλος πρός αὐτός . ὁ δέ εἷς ἐλαχύς εἰμί τις , οἷος ὁ δύο , οὐδείς κωλύω · οὐ γάρ , εἰ ἐλαχύς , καί ὀλίγος . ὁ δέ πλῆθος οἷος γένος εἰμί ὁ ἀριθμός · εἰμί γάρ ἀριθμός πλῆθος εἷς μετρητός , καί ἀντίκειμαι πως ὁ εἷς καί ἀριθμός , οὐ ὡς ἐναντίος ἀλλά ὥσπερ λέγω ὁ πρός τις ἔνιοι · ᾗ γάρ μέτρον ὁ δέ μετρητός , οὗτος ἀντίκειμαι , διό οὐ πᾶς ὅς ἄν εἰμί εἷς ἀριθμός εἰμί , οἷος εἰ τις ἀδιαίρετος εἰμί . ὅμοιος δέ λέγω ὁ ἐπιστήμη πρός ὁ ἐπιστητός οὐ ὅμοιος ἀποδίδωμι . δοκέω μέν γάρ ἄν μέτρον ὁ ἐπιστήμη εἰμί ὁ δέ ἐπιστητός ὁ μετρέω , συμβαίνω δέ ἐπιστήμη μέν πᾶς ἐπιστητός εἰμί ὁ δέ ἐπιστητός μή πᾶς ἐπιστήμη , ὅτι τρόπος τις ὁ ἐπιστήμη μετρέω ὁ ἐπιστητός . ὁ δέ πλῆθος οὔτε ὁ ὀλίγος ἐναντίον—ἀλλὰ οὗτος μέν ὁ πολύς ὡς ὑπερέχω πλῆθος ὑπερέχω πλήθω ὁ εἷς πάντως · ἀλλά ὁ μέν ὥσπερ λέγω , ὅτι διαιρετός ὁ δέ ἀδιαίρετος , ὁ δέ ὡς πρός τις ὥσπερ ὁ ἐπιστήμη ἐπιστητός , ἐάν εἰμί ἀριθμός ὁ δέ εἷς μέτρον .