aristoteles-et-corpus-aristotelicum.metaphysica 11.6
παραπλήσιον δὲ τοῖς εἰρημένοις ἐστὶ καὶ τὸ λεχθὲν ὑπὸ τοῦ Πρωταγόρου · καὶ γὰρ ἐκεῖνος ἔφη πάντων εἶναι χρημάτων μέτρον ἄνθρωπον , οὐδὲν ἕτερον λέγων ἢ τὸ δοκοῦν ἑκάστῳ τοῦτο καὶ εἶναι παγίως · τούτου δὲ γιγνομένου τὸ αὐτὸ συμβαίνει καὶ εἶναι καὶ μὴ εἶναι , καὶ κακὸν καὶ ἀγαθὸν εἶναι , καὶ τἆλλα τὰ κατὰ τὰς ἀντικειμένας λεγόμενα φάσεις , διὰ τὸ πολλάκις τοισδὶ μὲν φαίνεσθαι τόδε εἶναι καλὸν τοισδὶ δὲ τοὐναντίον , μέτρον δʼ εἶναι τὸ φαινόμενον ἑκάστῳ . λύοιτο δʼ ἂν αὕτη ἡ ἀπορία θεωρήσασι πόθεν ἐλήλυθεν ἡ ἀρχὴ τῆς ὑπολήψεως ταύτης · ἔοικε γὰρ ἐνίοις μὲν ἐκ τῆς τῶν φυσιολόγων δόξης γεγενῆσθαι , τοῖς δʼ ἐκ τοῦ μὴ ταὐτὰ περὶ τῶν αὐτῶν ἅπαντας γιγνώσκειν ἀλλὰ τοῖσδε μὲν ἡδὺ τόδε φαίνεσθαι τοῖσδε δὲ τοὐναντίον . τὸ γὰρ μηδὲν ἐκ μὴ ὄντος γίγνεσθαι , πᾶν δʼ ἐξ ὄντος , σχεδὸν ἁπάντων ἐστὶ κοινὸν δόγμα τῶν περὶ φύσεως · ἐπεὶ οὖν οὐ λευκὸν γίγνεται λευκοῦ τελέως ὄντος καὶ οὐδαμῇ μὴ λευκοῦ , γίγνοιτʼ ἂν ἐκ μὴ ὄντος λευκοῦ τὸ γιγνόμενον λευκόν · ὥστε ἐκ μὴ ὄντος γίγνοιτʼ ἂν κατʼ ἐκείνους , εἰ μὴ ὑπῆρχε λευκὸν τὸ αὐτὸ καὶ μὴ λευκόν . οὐ χαλεπὸν δὲ διαλύειν τὴν ἀπορίαν ταύτην · εἴρηται γὰρ ἐν τοῖς φυσικοῖς πῶς ἐκ τοῦ μὴ ὄντος γίγνεται τὰ γιγνόμενα καὶ πῶς ἐξ ὄντος . τό γε μὴν ὁμοίως προσέχειν ταῖς δόξαις καὶ ταῖς φαντασίαις τῶν πρὸς αὑτοὺς διαμφισβητούντων εὔηθες · δῆλον γὰρ ὅτι τοὺς ἑτέρους αὐτῶν ἀνάγκη διεψεῦσθαι . φανερὸν δὲ τοῦτʼ ἐκ τῶν γιγνομένων κατὰ τὴν αἴσθησιν · οὐδέποτε γὰρ τὸ αὐτὸ φαίνεται τοῖς μὲν γλυκὺ τοῖς δὲ τοὐναντίον , μὴ διεφθαρμένων καὶ λελωβημένων τῶν ἑτέρων τὸ αἰσθητήριον καὶ κριτήριον τῶν λεχθέντων χυμῶν . τούτου δʼ ὄντος τοιούτου τοὺς ἑτέρους μὲν ὑποληπτέον μέτρον εἶναι τοὺς δʼ ἄλλους οὐχ ὑποληπτέον . ὁμοίως δὲ τοῦτο λέγω καὶ ἐπὶ ἀγαθοῦ καὶ κακοῦ , καὶ καλοῦ καὶ αἰσχροῦ , καὶ τῶν ἄλλων τῶν τοιούτων . οὐδὲν γὰρ διαφέρει τοῦτʼ ἀξιοῦν ἢ τὰ φαινόμενα τοῖς ὑπὸ τὴν ὄψιν ὑποβάλλουσι τὸν δάκτυλον καὶ ποιοῦσιν ἐκ τοῦ ἑνὸς φαίνεσθαι δύο , δύο δεῖν εἶναι διὰ τὸ φαίνεσθαι τοσαῦτα , καὶ πάλιν ἕν · τοῖς γὰρ μὴ κινοῦσι τὴν ὄψιν ἓν φαίνεται τὸ ἕν . ὅλως δὲ ἄτοπον ἐκ τοῦ φαίνεσθαι τὰ δεῦρο μεταβάλλοντα καὶ μηδέποτε διαμένοντα ἐν τοῖς αὐτοῖς , ἐκ τούτου περὶ τῆς ἀληθείας τὴν κρίσιν ποιεῖσθαι · δεῖ γὰρ ἐκ τῶν ἀεὶ κατὰ ταὐτὰ ἐχόντων καὶ μηδεμίαν μεταβολὴν ποιουμένων τἀληθὲς θηρεύειν , τοιαῦτα δʼ ἐστὶ τὰ κατὰ τὸν κόσμον · ταῦτα γὰρ οὐχ ὁτὲ μὲν τοιαδὶ πάλιν δʼ ἀλλοῖα φαίνεται , ταὐτὰ δʼ ἀεὶ καὶ μεταβολῆς οὐδεμιᾶς κοινωνοῦντα . ἔτι δʼ εἰ κίνησις ἔστι , καὶ κινούμενόν τι , κινεῖται δὲ πᾶν ἔκ τινος καὶ εἴς τι · δεῖ ἄρα τὸ κινούμενον εἶναι ἐν ἐκείνῳ ἐξ οὗ κινήσεται καὶ οὐκ εἶναι ἐν αὐτῷ , καὶ εἰς τοδὶ κινεῖσθαι καὶ γίγνεσθαι ἐν τούτῳ , τὸ δὲ κατὰ τὴν ἀντίφασιν μὴ συναληθεύεσθαι κατʼ αὐτούς . καὶ εἰ κατὰ τὸ ποσὸν συνεχῶς τὰ δεῦρο ῥεῖ καὶ κινεῖται , καί τις τοῦτο θείη καίπερ οὐκ ἀληθὲς ὄν , διὰ τί κατὰ τὸ ποιὸν οὐ μενεῖ ; φαίνονται γὰρ οὐχ ἥκιστα τὰ κατὰ τὰς ἀντιφάσεις ταὐτοῦ κατηγορεῖν ἐκ τοῦ τὸ ποσὸν ὑπειληφέναι μὴ μένειν ἐπὶ τῶν σωμάτων , διὸ καὶ εἶναι τετράπηχυ τὸ αὐτὸ καὶ οὐκ εἶναι . ἡ δʼ οὐσία κατὰ τὸ ποιόν , τοῦτο δὲ τῆς ὡρισμένης φύσεως , τὸ δὲ ποσὸν τῆς ἀορίστου . ἔτι διὰ τί προστάττοντος τοῦ ἰατροῦ τοδὶ τὸ σιτίον προσενέγκασθαι προσφέρονται ; τί γὰρ μᾶλλον τοῦτο ἄρτος ἐστὶν ἢ οὐκ ἔστιν ; ὥστʼ οὐθὲν ἂν διέχοι φαγεῖν ἢ μὴ φαγεῖν · νῦν δʼ ὡς ἀληθεύοντες περὶ αὐτὸ καὶ ὄντος τοῦ προσταχθέντος σιτίου τούτου προσφέρονται τοῦτο · καίτοι γʼ οὐκ ἔδει μὴ διαμενούσης παγίως μηδεμιᾶς φύσεως ἐν τοῖς αἰσθητοῖς ἀλλʼ ἀεὶ πασῶν κινουμένων καὶ ῥεουσῶν . ἔτι δʼ εἰ μὲν ἀλλοιούμεθα ἀεὶ καὶ μηδέποτε διαμένομεν οἱ αὐτοί , τί καὶ θαυμαστὸν εἰ μηδέποθʼ ἡμῖν ταὐτὰ φαίνεται καθάπερ τοῖς κάμνουσιν ( καὶ γὰρ τούτοις διὰ τὸ μὴ ὁμοίως διακεῖσθαι τὴν ἕξιν καὶ ὅθʼ ὑγίαινον , οὐχ ὅμοια φαίνεται τὰ κατὰ τὰς αἰσθήσεις , αὐτὰ μὲν οὐδεμιᾶς διά γε τοῦτο μεταβολῆς κοινωνοῦντα τὰ αἰσθητά , αἰσθήματα δʼ ἕτερα ποιοῦντα τοῖς κάμνουσι καὶ μὴ τὰ αὐτά · τὸν αὐτὸν δὴ τρόπον ἔχειν καὶ τῆς εἰρημένης μεταβολῆς γιγνομένης ἴσως ἀναγκαῖόν ἐστιν ) ; εἰ δὲ μὴ μεταβάλλομεν ἀλλʼ οἱ αὐτοὶ διατελοῦμεν ὄντες , εἴη ἄν τι μένον.—πρὸς μὲν οὖν τοὺς ἐκ λόγου τὰς εἰρημένας ἀπορίας ἔχοντας οὐ ῥᾴδιον διαλῦσαι μὴ τιθέντων τι καὶ τούτου μηκέτι λόγον ἀπαιτούντων · οὕτω γὰρ πᾶς λόγος καὶ πᾶσα ἀπόδειξις γίγνεται · μηθὲν γὰρ τιθέντες ἀναιροῦσι τὸ διαλέγεσθαι καὶ ὅλως λόγον,—ὥστε πρὸς μὲν τοὺς τοιούτους οὐκ ἔστι λόγος , πρὸς δὲ τοὺς διαποροῦντας ἐκ τῶν παραδεδομένων ἀποριῶν ῥᾴδιον ἀπαντᾶν καὶ διαλύειν τὰ ποιοῦντα τὴν ἀπορίαν ἐν αὐτοῖς · δῆλον δʼ ἐκ τῶν εἰρημένων . ὥστε φανερὸν ἐκ τούτων . ὅτι οὐκ ἐνδέχεται τὰς ἀντικειμένας φάσεις περὶ τοῦ αὐτοῦ καθʼ ἕνα χρόνον ἀληθεύειν , οὐδὲ τὰ ἐναντία , διὰ τὸ λέγεσθαι κατὰ στέρησιν πᾶσαν ἐναντιότητα · δῆλον δὲ τοῦτʼ ἐπʼ ἀρχὴν τοὺς λόγους ἀναλύουσι τοὺς τῶν ἐναντίων . ὁμοίως δʼ οὐδὲ τῶν ἀνὰ μέσον οὐδὲν οἷόν τε κατηγορεῖσθαι καθʼ ἑνὸς καὶ τοῦ αὐτοῦ · λευκοῦ γὰρ ὄντος τοῦ ὑποκειμένου λέγοντες αὐτὸ εἶναι οὔτε μέλαν οὔτε λευκὸν ψευσόμεθα · συμβαίνει γὰρ εἶναι λευκὸν αὐτὸ καὶ μὴ εἶναι · θάτερον γὰρ τῶν συμπεπλεγμένων ἀληθεύσεται κατʼ αὐτοῦ , τοῦτο δʼ ἐστὶν ἀντίφασις τοῦ λευκοῦ . οὔτε δὴ καθʼ Ἡράκλειτον ἐνδέχεται λέγοντας ἀληθεύειν , οὔτε κατʼ Ἀναξαγόραν · εἰ δὲ μή , συμβήσεται τἀναντία τοῦ αὐτοῦ κατηγορεῖν · ὅταν γὰρ ἐν παντὶ φῇ παντὸς εἶναι μοῖραν , οὐδὲν μᾶλλον εἶναί φησι γλυκὺ ἢ πικρὸν ἢ τῶν λοιπῶν ὁποιανοῦν ἐναντιώσεων , εἴπερ ἐν ἅπαντι πᾶν ὑπάρχει μὴ δυνάμει μόνον ἀλλʼ ἐνεργεία ι ικαὶ ἀποκεκριμένον . ὁμοίως δὲ οὐδὲ πάσας ψευδεῖς οὐδʼ ἀληθεῖς τὰς φάσεις δυνατὸν εἶναι , διʼ ἄλλα τε πολλὰ τῶν συναχθέντων ἂν δυσχερῶν διὰ ταύτην τὴν θέσιν , καὶ διότι ψευδῶν μὲν οὐσῶν πασῶν οὐδʼ αὐτὸ τοῦτό τις φάσκων ἀληθεύσει , ἀληθῶν δὲ ψευδεῖς εἶναι πάσας λέγων οὐ ψεύσεται .
Lemmas: παραπλήσιος δέ ὁ λέγω εἰμί καί ὁ λέγω ὑπό ὁ Πρωταγόρας · καί γάρ ἐκεῖνος φημί πᾶς εἰμί χρῆμα μέτρον ἄνθρωπος , οὐδείς ἕτερος λέγω ἤ ὁ δοκέω ἕκαστος οὗτος καί εἰμί πάγιος · οὗτος δέ γίγνομαι ὁ αὐτός συμβαίνω καί εἰμί καί μή εἰμί , καί κακός καί ἀγαθός εἰμί , καί ἄλλος ὁ κατά ὁ ἀντίκειμαι λέγω φάσις , διά ὁ πολλάκις ὅδε μέν φαίνω ὅδε εἰμί καλός ὅδε δέ ἐναντίος , μέτρον δέ εἰμί ὁ φαίνω ἕκαστος . λύω δέ ἄν οὗτος ὁ ἀπορία θεωρέω πόθεν ἔρχομαι ὁ ἀρχή ὁ ὑπόληψις οὗτος · ἔοικα γάρ ἔνιοι μέν ἐκ ὁ ὁ φυσιόλογος δόξα γίγνομαι , ὁ δέ ἐκ ὁ μή αὐτός περί ὁ αὐτός ἅπας γιγνώσκω ἀλλά ὅδε μέν ἡδύς ὅδε φαίνω ὅδε δέ ἐναντίος . ὁ γάρ μηδείς ἐκ μή εἰμί γίγνομαι , πᾶς δέ ἐκ εἰμί , σχεδόν ἅπας εἰμί κοινός δόγμα ὁ περί φύσις · ἐπεί οὖν οὐ λευκός γίγνομαι λευκός τέλειος εἰμί καί οὐδαμῇ μή λευκός , γίγνομαι ἄν ἐκ μή εἰμί λευκός ὁ γίγνομαι λευκός · ὥστε ἐκ μή εἰμί γίγνομαι ἄν κατά ἐκεῖνος , εἰ μή ὑπάρχω λευκός ὁ αὐτός καί μή λευκός . οὐ χαλεπός δέ διαλύω ὁ ἀπορία οὗτος · λέγω γάρ ἐν ὁ φυσικός πῶς ἐκ ὁ μή εἰμί γίγνομαι ὁ γίγνομαι καί πῶς ἐκ εἰμί . ὁ γε μήν ὅμοιος προσέχω ὁ δόξα καί ὁ φαντασία ὁ πρός ἑαυτοῦ διαμφισβητέω εὐήθης · δῆλος γάρ ὅτι ὁ ἕτερος αὐτός ἀνάγκη διαψεύδω . φανερός δέ οὗτος ἐκ ὁ γίγνομαι κατά ὁ αἴσθησις · οὐδέποτε γάρ ὁ αὐτός φαίνω ὁ μέν γλυκύς ὁ δέ ἐναντίος , μή διαφθείρω καί λωβάομαι ὁ ἕτερος ὁ αἰσθητήριον καί κριτήριον ὁ λέγω χυμός . οὗτος δέ εἰμί τοιοῦτος ὁ ἕτερος μέν ὑπολαμβάνω μέτρον εἰμί ὁ δέ ἄλλος οὐ ὑπολαμβάνω . ὅμοιος δέ οὗτος λέγω καί ἐπί ἀγαθός καί κακός , καί καλός καί αἰσχρός , καί ὁ ἄλλος ὁ τοιοῦτος . οὐδείς γάρ διαφέρω οὗτος ἀξιόω ἤ ὁ φαίνω ὁ ὑπό ὁ ὄψις ὑποβάλλω ὁ δάκτυλος καί ποιέω ἐκ ὁ εἷς φαίνω δύο , δύο δέω εἰμί διά ὁ φαίνω τοσοῦτος , καί πάλιν εἷς · ὁ γάρ μή κινέω ὁ ὄψις εἷς φαίνω ὁ εἷς . ὅλος δέ ἄτοπος ἐκ ὁ φαίνω ὁ δεῦρο μεταβάλλω καί μηδέποτε διαμένω ἐν ὁ αὐτός , ἐκ οὗτος περί ὁ ἀλήθεια ὁ κρίσις ποιέω · δέω γάρ ἐκ ὁ ἀεί κατά αὐτός ἔχω καί μηδείς μεταβολή ποιέω ἀληθής θηρεύω , τοιοῦτος δέ εἰμί ὁ κατά ὁ κόσμος · οὗτος γάρ οὐ ὅτε μέν τοιαδίͅς πάλιν δέ ἀλλοῖος φαίνω , αὐτός δέ ἀεί καί μεταβολή οὐδείς κοινωνέω . ἔτι δέ εἰ κίνησις εἰμί , καί κινέω τις , κινέω δέ πᾶς ἐκ τις καί εἰς τις · δέω ἄρα ὁ κινέω εἰμί ἐν ἐκεῖνος ἐκ ὅς κινέω καί οὐ εἰμί ἐν αὐτός , καί εἰς ὅδε κινέω καί γίγνομαι ἐν οὗτος , ὁ δέ κατά ὁ ἀντίφασις μή συναληθεύω κατά αὐτός . καί εἰ κατά ὁ ποσός συνεχής ὁ δεῦρο ῥέω καί κινέω , καί τις οὗτος τίθημι καίπερ οὐ ἀληθής εἰμί , διά τίς κατά ὁ ποιός οὐ μένω ; φαίνω γάρ οὐ ἦκα ὁ κατά ὁ ἀντίφασις αὐτός κατηγορέω ἐκ ὁ ὁ ποσός ὑπολαμβάνω μή μένω ἐπί ὁ σῶμα , διό καί εἰμί τετράπηχυς ὁ αὐτός καί οὐ εἰμί . ὁ δέ οὐσία κατά ὁ ποιός , οὗτος δέ ὁ ὁρίζω φύσις , ὁ δέ ποσός ὁ ἀόριστος . ἔτι διά τίς προστάσσω ὁ ἰατρός ὅδε ὁ σιτίον προσφέρω προσφέρω ; τίς γάρ μάλα οὗτος ἄρτος εἰμί ἤ οὐ εἰμί ; ὥστε οὐδείς ἄν διέχω ἐσθίω ἤ μή ἐσθίω · νῦν δέ ὡς ἀληθεύω περί αὐτός καί εἰμί ὁ προσστάζω σιτίον οὗτος προσφέρω οὗτος · καίτοι γε οὐ δέω μή διαμένω πάγιος μηδείς φύσις ἐν ὁ αἰσθητός ἀλλά ἀεί πᾶς κινέω καί ῥέω . ἔτι δέ εἰ μέν ἀλλοιόω ἀεί καί μηδέποτε διαμένω ὁ αὐτός , τίς καί θαυμαστός εἰ μηδέποτε ἐγώ αὐτός φαίνω καθά ὁ κάμνω ( καί γάρ οὗτος διά ὁ μή ὅμοιος διάκειμαι ὁ ἕξις καί ὅτε ὑγιαίνω , οὐ ὅμοιος φαίνω ὁ κατά ὁ αἴσθησις , αὐτός μέν οὐδείς διά γε οὗτος μεταβολή κοινωνέω ὁ αἰσθητός , αἴσθημα δέ ἕτερος ποιέω ὁ κάμνω καί μή ὁ αὐτός · ὁ αὐτός δή τρόπος ἔχω καί ὁ λέγω μεταβολή γίγνομαι ἴσως ἀναγκαῖος εἰμί ) ; εἰ δέ μή μεταβάλλω ἀλλά ὁ αὐτός διατελέω εἰμί , εἰμί ἄν τις μένον.—πρὸς μέν οὖν ὁ ἐκ λόγος ὁ λέγω ἀπορία ἔχω οὐ ῥᾴδιος διαλύω μή τίθημι τις καί οὗτος μηκέτι λόγος ἀπαιτέω · οὕτως γάρ πᾶς λόγος καί πᾶς ἀπόδειξις γίγνομαι · μηδείς γάρ τίθημι ἀναιρέω ὁ διαλέγω καί ὅλος λόγον,—ὥστε πρός μέν ὁ τοιοῦτος οὐ εἰμί λόγος , πρός δέ ὁ διαπορέω ἐκ ὁ παραδίδωμι ἀπορία ῥᾴδιος ἀπαντάω καί διαλύω ὁ ποιέω ὁ ἀπορία ἐν αὐτός · δῆλος δέ ἐκ ὁ λέγω . ὥστε φανερός ἐκ οὗτος . ὅτι οὐ ἐνδέχομαι ὁ ἀντίκειμαι φάσις περί ὁ αὐτός κατά εἷς χρόνος ἀληθεύω , οὐδέ ὁ ἐναντίος , διά ὁ λέγω κατά στέρησις πᾶς ἐναντιότης · δῆλος δέ οὗτος ἐπί ἀρχή ὁ λόγος ἀναλύω ὁ ὁ ἐναντίος . ὅμοιος δέ οὐδέ ὁ ἀνά μέσος οὐδείς οἷος τε κατηγορέω κατά εἷς καί ὁ αὐτός · λευκός γάρ εἰμί ὁ ὑπόκειμαι λέγω αὐτός εἰμί οὔτε μέλας οὔτε λευκός ψεύδω · συμβαίνω γάρ εἰμί λευκός αὐτός καί μή εἰμί · ἕτερος γάρ ὁ συμπλέκω ἀληθεύω κατά αὐτός , οὗτος δέ εἰμί ἀντίφασις ὁ λευκός . οὔτε δή κατά Ἡράκλειτος ἐνδέχομαι λέγω ἀληθεύω , οὔτε κατά Ἀναξαγόρας · εἰ δέ μή , συμβαίνω ἐναντίος ὁ αὐτός κατηγορέω · ὅταν γάρ ἐν πᾶς φημί πᾶς εἰμί μοῖρα , οὐδείς μάλα εἰμί φημί γλυκύς ἤ πικρός ἤ ὁ λοιπός ὁποῖος ἐναντίωσις , εἴπερ ἐν ἅπας πᾶς ὑπάρχω μή δύναμις μόνος ἀλλά ἐνέργεια ι̅ ικαὶ ἀποκρίνω . ὅμοιος δέ οὐδέ πᾶς ψευδής οὐδέ ἀληθής ὁ φάσις δυνατός εἰμί , διά ἄλλος τε πολύς ὁ συνάγω ἄν δυσχερής διά οὗτος ὁ θέσις , καί διότι ψευδής μέν εἰμί πᾶς οὐδέ αὐτός οὗτος τις φάσκω ἀληθεύω , ἀληθής δέ ψευδής εἰμί πᾶς λέγω οὐ ψεύδω .