aristoteles-et-corpus-aristotelicum.metaphysica 2.2
ἀλλὰ μὴν ὅτι γʼ ἔστιν ἀρχή τις καὶ οὐκ ἄπειρα τὰ αἴτια τῶν ὄντων οὔτʼ εἰς εὐθυωρίαν οὔτε κατʼ εἶδος , δῆλον . οὔτε γὰρ ὡς ἐξ ὕλης τόδʼ ἐκ τοῦδε δυνατὸν ἰέναι εἰς ἄπειρον ( οἷον σάρκα μὲν ἐκ γῆς , γῆν δʼ ἐξ ἀέρος , ἀέρα δʼ ἐκ πυρός , καὶ τοῦτο μὴ ἵστασθαι ) , οὔτε ὅθεν ἡ ἀρχὴ τῆς κινήσεως ( οἷον τὸν μὲν ἄνθρωπον ὑπὸ τοῦ ἀέρος κινηθῆναι , τοῦτον δʼ ὑπὸ τοῦ ἡλίου , τὸν δὲ ἥλιον ὑπὸ τοῦ νείκους , καὶ τούτου μηδὲν εἶναι πέρας ) · ὁμοίως δὲ οὐδὲ τὸ οὗ ἕνεκα εἰς ἄπειρον οἷόν τε ἰέναι , βάδισιν μὲν ὑγιείας ἕνεκα , ταύτην δʼ εὐδαιμονίας , τὴν δʼ εὐδαιμονίαν ἄλλου , καὶ οὕτως ἀεὶ ἄλλο ἄλλου ἕνεκεν εἶναι · καὶ ἐπὶ τοῦ τί ἦν εἶναι δʼ ὡσαύτως . τῶν γὰρ μέσων , ὧν ἐστί τι ἔσχατον καὶ πρότερον , ἀναγκαῖον εἶναι τὸ πρότερον αἴτιον τῶν μετʼ αὐτό . εἰ γὰρ εἰπεῖν ἡμᾶς δέοι τί τῶν τριῶν αἴτιον , τὸ πρῶτον ἐροῦμεν · οὐ γὰρ δὴ τό γʼ ἔσχατον , οὐδενὸς γὰρ τὸ τελευταῖον · ἀλλὰ μὴν οὐδὲ τὸ μέσον , ἑνὸς γάρ ( οὐθὲν δὲ διαφέρει ἓν ἢ πλείω εἶναι , οὐδʼ ἄπειρα ἢ πεπερασμένα ) . τῶν δʼ ἀπείρων τοῦτον τὸν τρόπον καὶ ὅλως τοῦ ἀπείρου πάντα τὰ μόρια μέσα ὁμοίως μέχρι τοῦ νῦν · ὥστʼ εἴπερ μηδέν ἐστι πρῶτον , ὅλως αἴτιον οὐδέν ἐστιν.—ἀλλὰ μὴν οὐδʼ ἐπὶ τὸ κάτω οἷόν τε εἰς ἄπειρον ἰέναι , τοῦ ἄνω ἔχοντος ἀρχήν , ὥστʼ ἐκ πυρὸς μὲν ὕδωρ , ἐκ δὲ τούτου γῆν , καὶ οὕτως ἀεὶ ἄλλο τι γίγνεσθαι γένος . διχῶς γὰρ γίγνεται τόδε ἐκ τοῦδε—μὴ ὡς τόδε λέγεται μετὰ τόδε , οἷον ἐξ Ἰσθμίων Ὀλύμπια , ἀλλʼ ἢ ὡς ἐκ παιδὸς ἀνὴρ μεταβάλλοντος ἢ ὡς ἐξ ὕδατος ἀήρ . ὡς μὲν οὖν ἐκ παιδὸς ἄνδρα γίγνεσθαί φαμεν , ὡς ἐκ τοῦ γιγνομένου τὸ γεγονὸς ἢ ἐκ τοῦ ἐπιτελουμένου τὸ τετελεσμένον ( ἀεὶ γάρ ἐστι μεταξύ , ὥσπερ τοῦ εἶναι καὶ μὴ εἶναι γένεσις , οὕτω καὶ τὸ γιγνόμενον τοῦ ὄντος καὶ μὴ ὄντος · ἔστι γὰρ ὁ μανθάνων γιγνόμενος ἐπιστήμων , καὶ τοῦτʼ ἐστὶν ὃ λέγεται , ὅτι γίγνεται ἐκ μανθάνοντος ἐπιστήμων ) · τὸ δʼ ὡς ἐξ ἀέρος ὕδωρ , φθειρομένου θατέρου . διὸ ἐκεῖνα μὲν οὐκ ἀνακάμπτει εἰς ἄλληλα , οὐδὲ γίγνεται ἐξ ἀνδρὸς παῖς ( οὐ γὰρ γίγνεται ἐκ τῆς γενέσεως τὸ γιγνόμενον ἀλλʼ ὃ ἔστι μετὰ τὴν γένεσιν · οὕτω γὰρ καὶ ἡμέρα ἐκ τοῦ πρωΐ , ὅτι μετὰ τοῦτο · διὸ οὐδὲ τὸ πρωῒ ἐξ ἡμέρας ) · θάτερα δὲ ἀνακάμπτει . ἀμφοτέρως δὲ ἀδύνατον εἰς ἄπειρον ἰέναι · τῶν μὲν γὰρ ὄντων μεταξὺ ἀνάγκη τέλος εἶναι , τὰ δʼ εἰς ἄλληλα ἀνακάμπτει · ἡ γὰρ θατέρου φθορὰ θατέρου ἐστὶ γένεσις.—ἅμα δὲ καὶ ἀδύνατον τὸ πρῶτον ἀΐδιον ὂν φθαρῆναι · ἐπεὶ γὰρ οὐκ ἄπειρος ἡ γένεσις ἐπὶ τὸ ἄνω , ἀνάγκη ἐξ οὗ φθαρέντος πρώτου τι ἐγένετο μὴ ἀΐδιον εἶναι . ἔτι δὲ τὸ οὗ ἕνεκα τέλος , τοιοῦτον δὲ ὃ μὴ ἄλλου ἕνεκα ἀλλὰ τἆλλα ἐκείνου , ὥστʼ εἰ μὲν ἔσται τοιοῦτόν τι ἔσχατον , οὐκ ἔσται ἄπειρον , εἰ δὲ μηθὲν τοιοῦτον , οὐκ ἔσται τὸ οὗ ἕνεκα , ἀλλʼ οἱ τὸ ἄπειρον ποιοῦντες λανθάνουσιν ἐξαιροῦντες τὴν τοῦ ἀγαθοῦ φύσιν ( καίτοι οὐθεὶς ἂν ἐγχειρήσειεν οὐδὲν πράττειν μὴ μέλλων ἐπὶ πέρας ἥξειν ) · οὐδʼ ἂν εἴη νοῦς ἐν τοῖς οὖσιν · ἕνεκα γάρ τινος ἀεὶ πράττει ὅ γε νοῦν ἔχων , τοῦτο δέ ἐστι πέρας · τὸ γὰρ τέλος πέρας ἐστίν . ἀλλὰ μὴν οὐδὲ τὸ τί ἦν εἶναι ἐνδέχεται ἀνάγεσθαι εἰς ἄλλον ὁρισμὸν πλεονάζοντα τῷ λόγῳ · ἀεί τε γὰρ ἔστιν ὁ ἔμπροσθεν μᾶλλον , ὁ δʼ ὕστερος οὐκ ἔστιν , οὗ δὲ τὸ πρῶτον μὴ ἔστιν , οὐδὲ τὸ ἐχόμενον · ἔτι τὸ ἐπίστασθαι ἀναιροῦσιν οἱ οὕτως λέγοντες , οὐ γὰρ οἷόν τε εἰδέναι πρὶν εἰς τὰ ἄτομα ἐλθεῖν · καὶ τὸ γιγνώσκειν οὐκ ἔστιν , τὰ γὰρ οὕτως ἄπειρα πῶς ἐνδέχεται νοεῖν ; οὐ γὰρ ὅμοιον ἐπὶ τῆς γραμμῆς , ἣ κατὰ τὰς διαιρέσεις μὲν οὐχ ἵσταται , νοῆσαι δʼ οὐκ ἔστι μὴ στήσαντα ( διόπερ οὐκ ἀριθμήσει τὰς τομὰς ὁ τὴν ἄπειρον διεξιών ) , ἀλλὰ καὶ τὴν ὅλην οὐ κινουμένῳ νοεῖν ἀνάγκη . καὶ ἀπείρῳ οὐδενὶ ἔστιν εἶναι · εἰ δὲ μή , οὐκ ἄπειρόν γʼ ἐστὶ τὸ ἀπείρῳ εἶναι.—ἀλλὰ μὴν καὶ εἰ ἄπειρά γʼ ἦσαν πλήθει τὰ εἴδη τῶν αἰτίων , οὐκ ἂν ἦν οὐδʼ οὕτω τὸ γιγνώσκειν · τότε γὰρ εἰδέναι οἰόμεθα ὅταν τὰ αἴτια γνωρίσωμεν · τὸ δʼ ἄπειρον κατὰ τὴν πρόσθεσιν οὐκ ἔστιν ἐν πεπερασμένῳ διεξελθεῖν .
Lemmas: ἀλλά μήν ὅτι γε εἰμί ἀρχή τις καί οὐ ἄπειρος ὁ αἴτιος ὁ εἰμί οὔτε εἰς εὐθυωρία οὔτε κατά εἶδος , δῆλος . οὔτε γάρ ὡς ἐκ ὕλη ὅδε ἐκ ὅδε δυνατός ἔρχομαι εἰς ἄπειρος ( οἷος σάρξ μέν ἐκ γῆ , γῆ δέ ἐκ ἀήρ , ἀήρ δέ ἐκ πῦρ , καί οὗτος μή ἵστημι ) , οὔτε ὅθεν ὁ ἀρχή ὁ κίνησις ( οἷος ὁ μέν ἄνθρωπος ὑπό ὁ ἀήρ κινέω , οὗτος δέ ὑπό ὁ ἥλιος , ὁ δέ ἥλιος ὑπό ὁ νεῖκος , καί οὗτος μηδείς εἰμί πέρας ) · ὅμοιος δέ οὐδέ ὁ ὅς ἕνεκα εἰς ἄπειρος οἷος τε ἔρχομαι , βάδισις μέν ὑγίεια ἕνεκα , οὗτος δέ εὐδαιμονία , ὁ δέ εὐδαιμονία ἄλλος , καί οὕτως ἀεί ἄλλος ἄλλος ἕνεκα εἰμί · καί ἐπί ὁ τίς εἰμί εἰμί δέ ὡσαύτως . ὁ γάρ μέσος , ὅς εἰμί τις ἔσχατος καί πρότερος , ἀναγκαῖος εἰμί ὁ πρότερος αἴτιος ὁ μετά αὐτός . εἰ γάρ λέγω ἐγώ δέω τίς ὁ τρεῖς αἴτιος , ὁ πρῶτος λέγω · οὐ γάρ δή ὁ γε ἔσχατος , οὐδείς γάρ ὁ τελευταῖος · ἀλλά μήν οὐδέ ὁ μέσος , εἷς γάρ ( οὐδείς δέ διαφέρω εἷς ἤ πολύς εἰμί , οὐδέ ἄπειρος ἤ περαίνω ) . ὁ δέ ἄπειρος οὗτος ὁ τρόπος καί ὅλος ὁ ἄπειρος πᾶς ὁ μόριον μέσος ὅμοιος μέχρι ὁ νῦν · ὥστε εἴπερ μηδείς εἰμί πρῶτος , ὅλος αἴτιος οὐδείς ἐστιν.—ἀλλὰ μήν οὐδέ ἐπί ὁ κάτω οἷος τε εἰς ἄπειρος ἔρχομαι , ὁ ἄνω ἔχω ἀρχή , ὥστε ἐκ πῦρ μέν ὕδωρ , ἐκ δέ οὗτος γῆ , καί οὕτως ἀεί ἄλλος τις γίγνομαι γένος . διχῶς γάρ γίγνομαι ὅδε ἐκ τοῦδε—μὴ ὡς ὅδε λέγω μετά ὅδε , οἷος ἐκ Ἴσθμια Ὀλύμπιος , ἀλλά ἤ ὡς ἐκ παῖς ἀνήρ μεταβάλλω ἤ ὡς ἐκ ὕδωρ ἀήρ . ὡς μέν οὖν ἐκ παῖς ἀνήρ γίγνομαι φημί , ὡς ἐκ ὁ γίγνομαι ὁ γίγνομαι ἤ ἐκ ὁ ἐπιτελέω ὁ τελέω ( ἀεί γάρ εἰμί μεταξύ , ὥσπερ ὁ εἰμί καί μή εἰμί γένεσις , οὕτως καί ὁ γίγνομαι ὁ εἰμί καί μή εἰμί · εἰμί γάρ ὁ μανθάνω γίγνομαι ἐπιστήμων , καί οὗτος εἰμί ὅς λέγω , ὅτι γίγνομαι ἐκ μανθάνω ἐπιστήμων ) · ὁ δέ ὡς ἐκ ἀήρ ὕδωρ , φθείρω ἕτερος . διό ἐκεῖνος μέν οὐ ἀνακάμπτω εἰς ἀλλήλων , οὐδέ γίγνομαι ἐκ ἀνήρ παῖς ( οὐ γάρ γίγνομαι ἐκ ὁ γένεσις ὁ γίγνομαι ἀλλά ὅς εἰμί μετά ὁ γένεσις · οὕτως γάρ καί ἡμέρα ἐκ ὁ πρωΐ , ὅτι μετά οὗτος · διό οὐδέ ὁ πρωΐ ἐκ ἡμέρα ) · ἕτερος δέ ἀνακάμπτω . ἀμφοτέρως δέ ἀδύνατος εἰς ἄπειρος ἔρχομαι · ὁ μέν γάρ εἰμί μεταξύ ἀνάγκη τέλος εἰμί , ὁ δέ εἰς ἀλλήλων ἀνακάμπτω · ὁ γάρ ἕτερος φθορά ἕτερος εἰμί γένεσις.—ἅμα δέ καί ἀδύνατος ὁ πρῶτος ἀίδιος εἰμί φθείρω · ἐπεί γάρ οὐ ἄπειρος ὁ γένεσις ἐπί ὁ ἄνω , ἀνάγκη ἐκ ὅς φθείρω πρῶτος τις γίγνομαι μή ἀίδιος εἰμί . ἔτι δέ ὁ ὅς ἕνεκα τέλος , τοιοῦτος δέ ὅς μή ἄλλος ἕνεκα ἀλλά ἄλλος ἐκεῖνος , ὥστε εἰ μέν εἰμί τοιοῦτος τις ἔσχατος , οὐ εἰμί ἄπειρος , εἰ δέ μηδείς τοιοῦτος , οὐ εἰμί ὁ ὅς ἕνεκα , ἀλλά ὁ ὁ ἄπειρος ποιέω λανθάνω ἐξαιρέω ὁ ὁ ἀγαθός φύσις ( καίτοι οὐδείς ἄν ἐγχειρέω οὐδείς πράσσω μή μέλλω ἐπί πέρας ἥκω ) · οὐδέ ἄν εἰμί νόος ἐν ὁ εἰμί · ἕνεκα γάρ τις ἀεί πράσσω ὅς γε νόος ἔχω , οὗτος δέ εἰμί πέρας · ὁ γάρ τέλος πέρας εἰμί . ἀλλά μήν οὐδέ ὁ τίς εἰμί εἰμί ἐνδέχομαι ἀνάγω εἰς ἄλλος ὁρισμός πλεονάζω ὁ λόγος · ἀεί τε γάρ εἰμί ὁ ἔμπροσθεν μάλα , ὁ δέ ὕστερος οὐ εἰμί , οὗ δέ ὁ πρῶτος μή εἰμί , οὐδέ ὁ ἔχω · ἔτι ὁ ἐπίσταμαι ἀναιρέω ὁ οὕτως λέγω , οὐ γάρ οἷος τε οἶδα πρίν εἰς ὁ ἄτομος ἔρχομαι · καί ὁ γιγνώσκω οὐ εἰμί , ὁ γάρ οὕτως ἄπειρος πῶς ἐνδέχομαι νοέω ; οὐ γάρ ὅμοιος ἐπί ὁ γραμμή , ὅς κατά ὁ διαίρεσις μέν οὐ ἵστημι , νοέω δέ οὐ εἰμί μή ἵστημι ( διόπερ οὐ ἀριθμέω ὁ τομή ὁ ὁ ἄπειρος διεξέρχομαι ) , ἀλλά καί ὁ ὅλος οὐ κινέω νοέω ἀνάγκη . καί ἄπειρος οὐδείς εἰμί εἰμί · εἰ δέ μή , οὐ ἄπειρος γε εἰμί ὁ ἄπειρος εἶναι.—ἀλλὰ μήν καί εἰ ἄπειρος γε εἰμί πλῆθος ὁ εἶδος ὁ αἴτιος , οὐ ἄν εἰμί οὐδέ οὕτως ὁ γιγνώσκω · τότε γάρ οἶδα οἴομαι ὅταν ὁ αἴτιος γνωρίζω · ὁ δέ ἄπειρος κατά ὁ πρόσθεσις οὐ εἰμί ἐν περαίνω διεξέρχομαι .