aristoteles-et-corpus-aristotelicum.metaphysica 3.1
ἀνάγκη πρὸς τὴν ἐπιζητουμένην ἐπιστήμην ἐπελθεῖν ἡμᾶς πρῶτον περὶ ὧν ἀπορῆσαι δεῖ πρῶτον · ταῦτα δʼ ἐστὶν ὅσα τε περὶ αὐτῶν ἄλλως ὑπειλήφασί τινες , κἂν εἴ τι χωρὶς τούτων τυγχάνει παρεωραμένον . ἔστι δὲ τοῖς εὐπορῆσαι βουλομένοις προὔργου τὸ διαπορῆσαι καλῶς · ἡ γὰρ ὕστερον εὐπορία λύσις τῶν πρότερον ἀπορουμένων ἐστί , λύειν δʼ οὐκ ἔστιν ἀγνοοῦντας τὸν δεσμόν , ἀλλʼ ἡ τῆς διανοίας ἀπορία δηλοῖ τοῦτο περὶ τοῦ πράγματος · ᾗ γὰρ ἀπορεῖ , ταύτῃ παραπλήσιον πέπονθε τοῖς δεδεμένοις · ἀδύνατον γὰρ ἀμφοτέρως προελθεῖν εἰς τὸ πρόσθεν . διὸ δεῖ τὰς δυσχερείας τεθεωρηκέναι πάσας πρότερον , τούτων τε χάριν καὶ διὰ τὸ τοὺς ζητοῦντας ἄνευ τοῦ διαπορῆσαι πρῶτον ὁμοίους εἶναι τοῖς ποῖ δεῖ βαδίζειν ἀγνοοῦσι , καὶ πρὸς τούτοις οὐδʼ εἴ ποτε τὸ ζητούμενον εὕρηκεν ἢ μὴ γιγνώσκειν · τὸ γὰρ τέλος τούτῳ μὲν οὐ δῆλον τῷ δὲ προηπορηκότι δῆλον . ἔτι δὲ βέλτιον ἀνάγκη ἔχειν πρὸς τὸ κρῖναι τὸν ὥσπερ ἀντιδίκων καὶ τῶν ἀμφισβητούντων λόγων ἀκηκοότα πάντων.—ἔστι δʼ ἀπορία πρώτη μὲν περὶ ὧν ἐν τοῖς πεφροιμιασμένοις διηπορήσαμεν , πότερον μιᾶς ἢ πολλῶν ἐπιστημῶν θεωρῆσαι τὰς αἰτίας · καὶ πότερον τὰς τῆς οὐσίας ἀρχὰς τὰς πρώτας ἐστὶ τῆς ἐπιστήμης ἰδεῖν μόνον ἢ καὶ περὶ τῶν ἀρχῶν ἐξ ὧν δεικνύουσι πάντες , οἷον πότερον ἐνδέχεται ταὐτὸ καὶ ἓν ἅμα φάναι καὶ ἀποφάναι ἢ οὔ , καὶ περὶ τῶν ἄλλων τῶν τοιούτων · εἴ τʼ ἐστι περὶ τὴν οὐσίαν , πότερον μία περὶ πάσας ἢ πλείονές εἰσι , κἂν εἰ πλείονες πότερον ἅπασαι συγγενεῖς ἢ τὰς μὲν σοφίας τὰς δὲ ἄλλο τι λεκτέον αὐτῶν . καὶ τοῦτο δʼ αὐτὸ τῶν ἀναγκαίων ἐστὶ ζητῆσαι , πότερον τὰς αἰσθητὰς οὐσίας εἶναι μόνον φατέον ἢ καὶ παρὰ ταύτας ἄλλας , καὶ πότερον μοναχῶς ἢ πλείονα γένη τῶν οὐσιῶν , οἷον οἱ ποιοῦντες τά τε εἴδη καὶ τὰ μαθηματικὰ μεταξὺ τούτων τε καὶ τῶν αἰσθητῶν . περί τε τούτων οὖν , καθάπερ φαμέν , ἐπισκεπτέον , καὶ πότερον περὶ τὰς οὐσίας ἡ θεωρία μόνον ἐστὶν ἢ καὶ περὶ τὰ συμβεβηκότα καθʼ αὑτὰ ταῖς οὐσίαις , πρὸς δὲ τούτοις περὶ ταὐτοῦ καὶ ἑτέρου καὶ ὁμοίου καὶ ἀνομοίου καὶ ἐναντιότητος , καὶ περὶ προτέρου καὶ ὑστέρου καὶ τῶν ἄλλων ἁπάντων τῶν τοιούτων περὶ ὅσων οἱ διαλεκτικοὶ πειρῶνται σκοπεῖν ἐκ τῶν ἐνδόξων μόνων ποιούμενοι τὴν σκέψιν , τίνος ἐστὶ θεωρῆσαι περὶ πάντων · ἔτι δὲ τούτοις αὐτοῖς ὅσα καθʼ αὑτὰ συμβέβηκεν , καὶ μὴ μόνον τί ἐστι τούτων ἕκαστον ἀλλὰ καὶ ἆρα ἓν ἑνὶ ἐναντίον · καὶ πότερον αἱ ἀρχαὶ καὶ τὰ στοιχεῖα τὰ γένη ἐστὶν ἢ εἰς ἃ διαιρεῖται ἐνυπάρχοντα ἕκαστον · καὶ εἰ τὰ γένη , πότερον ὅσα ἐπὶ τοῖς ἀτόμοις λέγεται τελευταῖα ἢ τὰ πρῶτα , οἷον πότερον ζῷον ἢ ἄνθρωπος ἀρχή τε καὶ μᾶλλον ἔστι παρὰ τὸ καθʼ ἕκαστον . μάλιστα δὲ ζητητέον καὶ πραγματευτέον πότερον ἔστι τι παρὰ τὴν ὕλην αἴτιον καθʼ αὑτὸ ἢ οὔ , καὶ τοῦτο χωριστὸν ἢ οὔ , καὶ πότερον ἓν ἢ πλείω τὸν ἀριθμόν , καὶ πότερον ἔστι τι παρὰ τὸ σύνολον ( λέγω δὲ τὸ σύνολον , ὅταν κατηγορηθῇ τι τῆς ὕλης ) ἢ οὐθέν , ἢ τῶν μὲν τῶν δʼ οὔ , καὶ ποῖα τοιαῦτα τῶν ὄντων . ἔτι αἱ ἀρχαὶ πότερον ἀριθμῷ ἢ εἴδει ὡρισμέναι , καὶ αἱ ἐν τοῖς λόγοις καὶ αἱ ἐν τῷ ὑποκειμένῳ ; καὶ πότερον τῶν φθαρτῶν καὶ ἀφθάρτων αἱ αὐταὶ ἢ ἕτεραι , καὶ πότερον ἄφθαρτοι πᾶσαι ἢ τῶν φθαρτῶν φθαρταί ; ἔτι δὲ τὸ πάντων χαλεπώτατον καὶ πλείστην ἀπορίαν ἔχον , πότερον τὸ ἓν καὶ τὸ ὄν , καθάπερ οἱ Πυθαγόρειοι καὶ Πλάτων ἔλεγεν , οὐχ ἕτερόν τί ἐστιν ἀλλʼ οὐσία τῶν ὄντων ; ἢ οὔ , ἀλλʼ ἕτερόν τι τὸ ὑποκείμενον , ὥσπερ Ἐμπεδοκλῆς φησὶ φιλίαν ἄλλος δέ τις πῦρ ὁ δὲ ὕδωρ ἢ ἀέρα · καὶ πότερον αἱ ἀρχαὶ καθόλου εἰσὶν ἢ ὡς τὰ καθʼ ἕκαστα τῶν πραγμάτων , καὶ δυνάμει ἢ ἐνεργείᾳ · ἔτι πότερον ἄλλως ἢ κατὰ κίνησιν · καὶ γὰρ ταῦτα ἀπορίαν ἂν παράσχοι πολλήν . πρὸς δὲ τούτοις πότερον οἱ ἀριθμοὶ καὶ τὰ μήκη καὶ τὰ σχήματα καὶ αἱ στιγμαὶ οὐσίαι τινές εἰσιν ἢ οὔ , κἂν εἰ οὐσίαι πότερον κεχωρισμέναι τῶν αἰσθητῶν ἢ ἐνυπάρχουσαι ἐν τούτοις ; περὶ γὰρ τούτων ἁπάντων οὐ μόνον χαλεπὸν τὸ εὐπορῆσαι τῆς ἀληθείας ἀλλʼ οὐδὲ τὸ διαπορῆσαι τῷ λόγῳ ῥᾴδιον καλῶς .
Lemmas: ἀνάγκη πρός ὁ ἐπιζητέω ἐπιστήμη ἐπέρχομαι ἐγώ πρῶτος περί ὅς ἀπορέω δέω πρῶτος · οὗτος δέ εἰμί ὅσος τε περί αὐτός ἄλλος ὑπολαμβάνω τις , ἄν εἰ τις χωρίς οὗτος τυγχάνω παροράω . εἰμί δέ ὁ εὐπορέω βούλομαι προὔργου ὁ διαπορέω καλός · ὁ γάρ ὕστερον εὐπορία λύσις ὁ πρότερος ἀπορέω εἰμί , λύω δέ οὐ εἰμί ἀγνοέω ὁ δεσμός , ἀλλά ὁ ὁ διάνοια ἀπορία δηλόω οὗτος περί ὁ πρᾶγμα · ᾗ γάρ ἀπορέω , ταύτῃ παραπλήσιος πάσχω ὁ δέω · ἀδύνατος γάρ ἀμφοτέρως προέρχομαι εἰς ὁ πρόσθεν . διό δέω ὁ δυσχέρεια θεωρέω πᾶς πρότερος , οὗτος τε χάριν καί διά ὁ ὁ ζητέω ἄνευ ὁ διαπορέω πρῶτος ὅμοιος εἰμί ὁ ποῖ δέω βαδίζω ἀγνοέω , καί πρός οὗτος οὐδέ εἰ ποτέ ὁ ζητέω εὑρίσκω ἤ μή γιγνώσκω · ὁ γάρ τέλος οὗτος μέν οὐ δῆλος ὁ δέ προαπορέω δῆλος . ἔτι δέ ἀγαθός ἀνάγκη ἔχω πρός ὁ κρίνω ὁ ὥσπερ ἀντίδικος καί ὁ ἀμφισβητέω λόγος ἀκούω πάντων δέ ἀπορία πρῶτος μέν περί ὅς ἐν ὁ φροιμιάζομαι διαπορέω , πότερος εἷς ἤ πολύς ἐπιστήμη θεωρέω ὁ αἰτία · καί πότερος ὁ ὁ οὐσία ἀρχή ὁ πρῶτος εἰμί ὁ ἐπιστήμη ὁράω μόνος ἤ καί περί ὁ ἀρχή ἐκ ὅς δείκνυμι πᾶς , οἷος πότερος ἐνδέχομαι αὐτός καί εἷς ἅμα φημί καί ἀπόφημι ἤ οὐ , καί περί ὁ ἄλλος ὁ τοιοῦτος · εἰ τε εἰμί περί ὁ οὐσία , πότερος εἷς περί πᾶς ἤ πολύς εἰμί , ἄν εἰ πολύς πότερος ἅπας συγγενής ἤ ὁ μέν σοφία ὁ δέ ἄλλος τις λεκτέος αὐτός . καί οὗτος δέ αὐτός ὁ ἀναγκαῖος εἰμί ζητέω , πότερος ὁ αἰσθητός οὐσία εἰμί μόνος φημί ἤ καί παρά οὗτος ἄλλος , καί πότερος μοναχῶς ἤ πολύς γένος ὁ οὐσία , οἷος ὁ ποιέω ὁ τε εἶδος καί ὁ μαθηματικός μεταξύ οὗτος τε καί ὁ αἰσθητός . περί τε οὗτος οὖν , καθά φημί , ἐπισκοπέω , καί πότερος περί ὁ οὐσία ὁ θεωρία μόνος εἰμί ἤ καί περί ὁ συμβαίνω κατά ἑαυτοῦ ὁ οὐσία , πρός δέ οὗτος περί αὐτός καί ἕτερος καί ὅμοιος καί ἀνόμοιος καί ἐναντιότης , καί περί πρότερος καί ὕστερος καί ὁ ἄλλος ἅπας ὁ τοιοῦτος περί ὅσος ὁ διαλεκτικός πειράω σκοπέω ἐκ ὁ ἔνδοξος μόνος ποιέω ὁ σκέψις , τίς εἰμί θεωρέω περί πᾶς · ἔτι δέ οὗτος αὐτός ὅσος κατά ἑαυτοῦ συμβαίνω , καί μή μόνος τίς εἰμί οὗτος ἕκαστος ἀλλά καί ἆρα εἷς εἷς ἐναντίος · καί πότερος ὁ ἀρχή καί ὁ στοιχεῖον ὁ γένος εἰμί ἤ εἰς ὅς διαιρέω ἐνυπάρχω ἕκαστος · καί εἰ ὁ γένος , πότερος ὅσος ἐπί ὁ ἄτομος λέγω τελευταῖος ἤ ὁ πρῶτος , οἷος πότερος ζῷον ἤ ἄνθρωπος ἀρχή τε καί μάλα εἰμί παρά ὁ κατά ἕκαστος . μάλα δέ ζητέω καί πραγματευτέος πότερος εἰμί τις παρά ὁ ὕλη αἴτιος κατά ἑαυτοῦ ἤ οὐ , καί οὗτος χωριστός ἤ οὐ , καί πότερος εἷς ἤ πολύς ὁ ἀριθμός , καί πότερος εἰμί τις παρά ὁ σύνολος ( λέγω δέ ὁ σύνολος , ὅταν κατηγορέω τις ὁ ὕλη ) ἤ οὐδείς , ἤ ὁ μέν ὁ δέ οὐ , καί ποῖος τοιοῦτος ὁ εἰμί . ἔτι ὁ ἀρχή πότερος ἀριθμός ἤ εἶδος ὁρίζω , καί ὁ ἐν ὁ λόγος καί ὁ ἐν ὁ ὑπόκειμαι ; καί πότερος ὁ φθαρτός καί ἄφθαρτος ὁ αὐτός ἤ ἕτερος , καί πότερος ἄφθαρτος πᾶς ἤ ὁ φθαρτός φθαρτός ; ἔτι δέ ὁ πᾶς χαλεπός καί πολύς ἀπορία ἔχω , πότερος ὁ εἷς καί ὁ εἰμί , καθά ὁ Πυθαγόρειος καί Πλάτων λέγω , οὐ ἕτερος τίς εἰμί ἀλλά οὐσία ὁ εἰμί ; ἤ οὐ , ἀλλά ἕτερος τις ὁ ὑπόκειμαι , ὥσπερ Ἐμπεδοκλῆς φημί φιλία ἄλλος δέ τις πῦρ ὁ δέ ὕδωρ ἤ ἀήρ · καί πότερος ὁ ἀρχή καθόλου εἰμί ἤ ὡς ὁ κατά ἕκαστος ὁ πρᾶγμα , καί δύναμις ἤ ἐνέργεια · ἔτι πότερος ἄλλος ἤ κατά κίνησις · καί γάρ οὗτος ἀπορία ἄν παρέχω πολύς . πρός δέ οὗτος πότερος ὁ ἀριθμός καί ὁ μῆκος καί ὁ σχῆμα καί ὁ στιγμή οὐσία τις εἰμί ἤ οὐ , ἄν εἰ οὐσία πότερος χωρίζω ὁ αἰσθητός ἤ ἐνυπάρχω ἐν οὗτος ; περί γάρ οὗτος ἅπας οὐ μόνος χαλεπός ὁ εὐπορέω ὁ ἀλήθεια ἀλλά οὐδέ ὁ διαπορέω ὁ λόγος ῥᾴδιος καλός .