aristoteles-et-corpus-aristotelicum.metaphysica 12.5
ἐπεὶ δʼ ἐστὶ τὰ μὲν χωριστὰ τὰ δʼ οὐ χωριστά , οὐσίαι ἐκεῖνα . καὶ διὰ τοῦτο πάντων αἴτια ταὐτά , ὅτι τῶν οὐσιῶν ἄνευ οὐκ ἔστι τὰ πάθη καὶ αἱ κινήσεις . ἔπειτα ἔσται ταῦτα ψυχὴ ἴσως καὶ σῶμα , ἢ νοῦς καὶ ὄρεξις καὶ σῶμα.—ἔτι δʼ ἄλλον τρόπον τῷ ἀνάλογον ἀρχαὶ αἱ αὐταί , οἷον ἐνέργεια καὶ δύναμις · ἀλλὰ καὶ ταῦτα ἄλλα τε ἄλλοις καὶ ἄλλως . ἐν ἐνίοις μὲν γὰρ τὸ αὐτὸ ὁτὲ μὲν ἐνεργείᾳ ἔστιν ὁτὲ δὲ δυνάμει , οἷον οἶνος ἢ σὰρξ ἢ ἄνθρωπος ( πίπτει δὲ καὶ ταῦτα εἰς τὰ εἰρημένα αἴτια · ἐνεργείᾳ μὲν γὰρ τὸ εἶδος , ἐὰν ᾖ χωριστόν , καὶ τὸ ἐξ ἀμφοῖν στέρησις δέ , οἷον σκότος ἢ κάμνον , δυνάμει δὲ ἡ ὕλη · τοῦτο γάρ ἐστι τὸ δυνάμενον γίγνεσθαι ἄμφω ) · ἄλλως δʼ ἐνεργείᾳ καὶ δυνάμει διαφέρει ὧν μὴ ἔστιν ἡ αὐτὴ ὕλη , ὧν ἐνίων οὐκ ἔστι τὸ αὐτὸ εἶδος ἀλλʼ ἕτερον , ὥσπερ ἀνθρώπου αἴτιον τά τε στοιχεῖα , πῦρ καὶ γῆ ὡς ὕλη καὶ τὸ ἴδιον εἶδος , καὶ ἔτι τι ἄλλο ἔξω οἷον ὁ πατήρ , καὶ παρὰ ταῦτα ὁ ἥλιος καὶ ὁ λοξὸς κύκλος , οὔτε ὕλη ὄντα οὔτʼ εἶδος οὔτε στέρησις οὔτε ὁμοειδὲς ἀλλὰ κινοῦντα . ἔτι δὲ ὁρᾶν δεῖ ὅτι τὰ μὲν καθόλου ἔστιν εἰπεῖν , τὰ δʼ οὔ . πάντων δὴ πρῶται ἀρχαὶ τὸ ἐνεργείᾳ πρῶτον τοδὶ καὶ ἄλλο ὃ δυνάμει . ἐκεῖνα μὲν οὖν τὰ καθόλου οὐκ ἔστιν · ἀρχὴ γὰρ τὸ καθʼ ἕκαστον τῶν καθʼ ἕκαστον · ἄνθρωπος μὲν γὰρ ἀνθρώπου καθόλου , ἀλλʼ οὐκ ἔστιν οὐδείς , ἀλλὰ Πηλεὺς Ἀχιλλέως σοῦ δὲ ὁ πατήρ , καὶ τοδὶ τὸ Β τουδὶ τοῦ ΒΑ , ὅλως δὲ τὸ Β τοῦ ἁπλῶς ΒΑ . ἔπειτα , εἰ δὴ τὰ τῶν οὐσιῶν , ἄλλα δὲ ἄλλων αἴτια καὶ στοιχεῖα , ὥσπερ ἐλέχθη , τῶν μὴ ἐν ταὐτῷ γένει , χρωμάτων ψόφων οὐσιῶν ποσότητος , πλὴν τῷ ἀνάλογον · καὶ τῶν ἐν ταὐτῷ εἴδει ἕτερα , οὐκ εἴδει ἀλλʼ ὅτι τῶν καθʼ ἕκαστον ἄλλο , ἥ τε σὴ ὕλη καὶ τὸ εἶδος καὶ τὸ κινῆσαν καὶ ἡ ἐμή , τῷ καθόλου δὲ λόγῳ ταὐτά . τὸ δὲ ζητεῖν τίνες ἀρχαὶ ἢ στοιχεῖα τῶν οὐσιῶν καὶ πρός τι καὶ ποιῶν , πότερον αἱ αὐταὶ ἢ ἕτεραι , δῆλον ὅτι πολλαχῶς γε λεγομένων ἔστιν ἑκάστου , διαιρεθέντων δὲ οὐ ταὐτὰ ἀλλʼ ἕτερα , πλὴν ὡδὶ καὶ πάντων , ὡδὶ μὲν ταὐτὰ ἢ τὸ ἀνάλογον , ὅτι ὕλη , εἶδος , στέρησις , τὸ κινοῦν , καὶ ὡδὶ τὰ τῶν οὐσιῶν αἴτια ὡς αἴτια πάντων , ὅτι ἀναιρεῖται ἀναιρουμένων · ἔτι τὸ πρῶτον ἐντελεχείᾳ · ὡδὶ δὲ ἕτερα πρῶτα ὅσα τὰ ἐναντία ἃ μήτε ὡς γένη λέγεται μήτε πολλαχῶς λέγεται · καὶ ἔτι αἱ ὗλαι . τίνες μὲν οὖν αἱ ἀρχαὶ τῶν αἰσθητῶν καὶ πόσαι , καὶ πῶς αἱ αὐταὶ καὶ πῶς ἕτεραι , εἴρηται .
Lemmas: ἐπεί δέ εἰμί ὁ μέν χωριστός ὁ δέ οὐ χωριστός , οὐσία ἐκεῖνος . καί διά οὗτος πᾶς αἴτιος αὐτός , ὅτι ὁ οὐσία ἄνευ οὐ εἰμί ὁ πάθος καί ὁ κίνησις . ἔπειτα εἰμί οὗτος ψυχή ἴσως καί σῶμα , ἤ νόος καί ὄρεξις καί σημαίνω δέ ἄλλος τρόπος ὁ ἀνάλογος ἀρχή ὁ αὐτός , οἷος ἐνέργεια καί δύναμις · ἀλλά καί οὗτος ἄλλος τε ἄλλος καί ἄλλος . ἐν ἔνιοι μέν γάρ ὁ αὐτός ὅτε μέν ἐνέργεια εἰμί ὅτε δέ δύναμις , οἷος οἶνος ἤ σάρξ ἤ ἄνθρωπος ( πίπτω δέ καί οὗτος εἰς ὁ λέγω αἴτιος · ἐνέργεια μέν γάρ ὁ εἶδος , ἐάν εἰμί χωριστός , καί ὁ ἐκ ἄμφω στέρησις δέ , οἷος σκότος ἤ κάμνω , δύναμις δέ ὁ ὕλη · οὗτος γάρ εἰμί ὁ δύναμαι γίγνομαι ἄμφω ) · ἄλλος δέ ἐνέργεια καί δύναμις διαφέρω ὅς μή εἰμί ὁ αὐτός ὕλη , ὅς ἔνιοι οὐ εἰμί ὁ αὐτός εἶδος ἀλλά ἕτερος , ὥσπερ ἄνθρωπος αἴτιος ὁ τε στοιχεῖον , πῦρ καί γῆ ὡς ὕλη καί ὁ ἴδιος εἶδος , καί ἔτι τις ἄλλος ἔξω οἷος ὁ πατήρ , καί παρά οὗτος ὁ ἥλιος καί ὁ λοξός κύκλος , οὔτε ὕλη εἰμί οὔτε εἶδος οὔτε στέρησις οὔτε ὁμοειδής ἀλλά κινέω . ἔτι δέ ὁράω δέω ὅτι ὁ μέν καθόλου εἰμί λέγω , ὁ δέ οὐ . πᾶς δή πρῶτος ἀρχή ὁ ἐνέργεια πρῶτος ὅδε καί ἄλλος ὅς δύναμις . ἐκεῖνος μέν οὖν ὁ καθόλου οὐ εἰμί · ἀρχή γάρ ὁ κατά ἕκαστος ὁ κατά ἕκαστος · ἄνθρωπος μέν γάρ ἄνθρωπος καθόλου , ἀλλά οὐ εἰμί οὐδείς , ἀλλά Πηλεύς Ἀχιλλεύς σύ δέ ὁ πατήρ , καί ὅδε ὁ Β εδί ὁ ΒΑ , ὅλος δέ ὁ Β ὁ ἁπλῶς ΒΑ . ἔπειτα , εἰ δή ὁ ὁ οὐσία , ἄλλος δέ ἄλλος αἴτιος καί στοιχεῖον , ὥσπερ λέγω , ὁ μή ἐν αὐτός γένος , χρῶμα ψόφος οὐσία ποσότης , πλήν ὁ ἀνάλογος · καί ὁ ἐν αὐτός εἶδος ἕτερος , οὐ εἶδος ἀλλά ὅτι ὁ κατά ἕκαστος ἄλλος , ὁ τε σός ὕλη καί ὁ εἶδος καί ὁ κινέω καί ὁ ἐμός , ὁ καθόλου δέ λόγος αὐτός . ὁ δέ ζητέω τίς ἀρχή ἤ στοιχεῖον ὁ οὐσία καί πρός τις καί ποιέω , πότερος ὁ αὐτός ἤ ἕτερος , δῆλος ὅτι πολλαχῶς γε λέγω εἰμί ἕκαστος , διαιρέω δέ οὐ αὐτός ἀλλά ἕτερος , πλήν ὡδί καί πᾶς , ὡδί μέν αὐτός ἤ ὁ ἀνάλογος , ὅτι ὕλη , εἶδος , στέρησις , ὁ κινέω , καί ὡδί ὁ ὁ οὐσία αἴτιος ὡς αἴτιος πᾶς , ὅτι ἀναιρέω ἀναιρέω · ἔτι ὁ πρῶτος ἐντελέχεια · ὡδί δέ ἕτερος πρῶτος ὅσος ὁ ἐναντίος ὅς μήτε ὡς γένος λέγω μήτε πολλαχῶς λέγω · καί ἔτι ὁ ὕλη . τίς μέν οὖν ὁ ἀρχή ὁ αἰσθητός καί πόσος , καί πῶς ὁ αὐτός καί πῶς ἕτερος , λέγω .