aristoteles-et-corpus-aristotelicum.metaphysica 5.15
πρός τι λέγεται τὰ μὲν ὡς διπλάσιον πρὸς ἥμισυ καὶ τριπλάσιον πρὸς τριτημόριον , καὶ ὅλως πολλαπλάσιον πρὸς πολλοστημόριον καὶ ὑπερέχον πρὸς ὑπερεχόμενον · τὰ δʼ ὡς τὸ θερμαντικὸν πρὸς τὸ θερμαντὸν καὶ τὸ τμητικὸν πρὸς τὸ τμητόν , καὶ ὅλως τὸ ποιητικὸν πρὸς τὸ παθητικόν · τὰ δʼ ὡς τὸ μετρητὸν πρὸς τὸ μέτρον καὶ ἐπιστητὸν πρὸς ἐπιστήμην καὶ αἰσθητὸν πρὸς αἴσθησιν . λέγεται δὲ τὰ μὲν πρῶτα κατʼ ἀριθμὸν ἢ ἁπλῶς ἢ ὡρισμένως , πρὸς αὐτοὺς ἢ πρὸς ἕν ( οἷον τὸ μὲν διπλάσιον πρὸς ἓν ἀριθμὸς ὡρισμένος , τὸ δὲ πολλαπλάσιον κατʼ ἀριθμὸν πρὸς ἕν , οὐχ ὡρισμένον δέ , οἷον τόνδε ἢ τόνδε · τὸ δὲ ἡμιόλιον πρὸς τὸ ὑφημιόλιον κατʼ ἀριθμὸν πρὸς ἀριθμὸν ὡρισμένον · τὸ δʼ ἐπιμόριον πρὸς τὸ ὑπεπιμόριον κατὰ ἀόριστον , ὥσπερ τὸ πολλαπλάσιον πρὸς τὸ ἕν · τὸ δʼ ὑπερέχον πρὸς τὸ ὑπερεχόμενον ὅλως ἀόριστον κατʼ ἀριθμόν · ὁ γὰρ ἀριθμὸς σύμμετρος , κατὰ μὴ συμμέτρου δὲ ἀριθμὸς οὐ λέγεται , τὸ δὲ ὑπερέχον πρὸς τὸ ὑπερεχόμενον τοσοῦτόν τέ ἐστι καὶ ἔτι , τοῦτο δʼ ἀόριστον · ὁπότερον γὰρ ἔτυχέν ἐστιν , ἢ ἴσον ἢ οὐκ ἴσον ) · ταῦτά τε οὖν τὰ πρός τι πάντα κατʼ ἀριθμὸν λέγεται καὶ ἀριθμοῦ πάθη , καὶ ἔτι τὸ ἴσον καὶ ὅμοιον καὶ ταὐτὸ κατʼ ἄλλον τρόπον ( κατὰ γὰρ τὸ ἓν λέγεται πάντα , ταὐτὰ μὲν γὰρ ὧν μία ἡ οὐσία , ὅμοια δʼ ὧν ἡ ποιότης μία , ἴσα δὲ ὧν τὸ ποσὸν ἕν · τὸ δʼ ἓν τοῦ ἀριθμοῦ ἀρχὴ καὶ μέτρον , ὥστε ταῦτα πάντα πρός τι λέγεται κατʼ ἀριθμὸν μέν , οὐ τὸν αὐτὸν δὲ τρόπον ) · τὰ δὲ ποιητικὰ καὶ παθητικὰ κατὰ δύναμιν ποιητικὴν καὶ παθητικὴν καὶ ἐνεργείας τὰς τῶν δυνάμεων , οἷον τὸ θερμαντικὸν πρὸς τὸ θερμαντὸν ὅτι δύναται , καὶ πάλιν τὸ θερμαῖνον πρὸς τὸ θερμαινόμενον καὶ τὸ τέμνον πρὸς τὸ τεμνόμενον ὡς ἐνεργοῦντα . τῶν δὲ κατʼ ἀριθμὸν οὐκ εἰσὶν ἐνέργειαι ἀλλʼ ἢ ὃν τρόπον ἐν ἑτέροις εἴρηται · αἱ δὲ κατὰ κίνησιν ἐνέργειαι οὐχ ὑπάρχουσιν . τῶν δὲ κατὰ δύναμιν καὶ κατὰ χρόνους ἤδη λέγονται πρός τι οἷον τὸ πεποιηκὸς πρὸς τὸ πεποιημένον καὶ τὸ ποιῆσον πρὸς τὸ ποιησόμενον . οὕτω γὰρ καὶ πατὴρ υἱοῦ λέγεται πατήρ · τὸ μὲν γὰρ πεποιηκὸς τὸ δὲ πεπονθός τί ἐστιν . ἔτι ἔνια κατὰ στέρησιν δυνάμεως , ὥσπερ τὸ ἀδύνατον καὶ ὅσα οὕτω λέγεται , οἷον τὸ ἀόρατον . τὰ μὲν οὖν κατʼ ἀριθμὸν καὶ δύναμιν λεγόμενα πρός τι πάντα ἐστὶ πρός τι τῷ ὅπερ ἐστὶν ἄλλου λέγεσθαι αὐτὸ ὅ ἐστιν , ἀλλὰ μὴ τῷ ἄλλο πρὸς ἐκεῖνο · τὸ δὲ μετρητὸν καὶ τὸ ἐπιστητὸν καὶ τὸ διανοητὸν τῷ ἄλλο πρὸς αὐτὸ λέγεσθαι πρός τι λέγονται . τό τε γὰρ διανοητὸν σημαίνει ὅτι ἔστιν αὐτοῦ διάνοια , οὐκ ἔστι δʼ ἡ διάνοια πρὸς τοῦτο οὗ ἐστὶ διάνοια ( δὶς γὰρ ταὐτὸν εἰρημένον ἂν εἴη ) , ὁμοίως δὲ καὶ τινός ἐστιν ἡ ὄψις ὄψις , οὐχ οὗ ἐστὶν ὄψις ( καίτοι γʼ ἀληθὲς τοῦτο εἰπεῖν ) ἀλλὰ πρὸς χρῶμα ἢ πρὸς ἄλλο τι τοιοῦτον . ἐκείνως δὲ δὶς τὸ αὐτὸ λεχθήσεται , ὅτι ἐστὶν οὗ ἐστὶν ἡ ὄψις . τὰ μὲν οὖν καθʼ ἑαυτὰ λεγόμενα πρός τι τὰ μὲν οὕτω λέγεται , τὰ δὲ ἂν τὰ γένη αὐτῶν ᾖ τοιαῦτα , οἷον ἡ ἰατρικὴ τῶν πρός τι ὅτι τὸ γένος αὐτῆς ἡ ἐπιστήμη δοκεῖ εἶναι πρός τι · ἔτι καθʼ ὅσα τὰ ἔχοντα λέγεται πρός τι , οἷον ἰσότης ὅτι τὸ ἴσον καὶ ὁμοιότης ὅτι τὸ ὅμοιον · τὰ δὲ κατὰ συμβεβηκός , οἷον ἅνθρωπος πρός τι ὅτι συμβέβηκεν αὐτῷ διπλασίῳ εἶναι , τοῦτο δʼ ἐστὶ τῶν πρός τι · ἢ τὸ λευκόν , εἰ τῷ αὐτῷ συμβέβηκε διπλασίῳ καὶ λευκῷ εἶναι .
Lemmas: πρός τις λέγω ὁ μέν ὡς διπλάσιος πρός ἥμισυς καί τριπλάσιος πρός τριτημόριον , καί ὅλος πολλαπλάσιος πρός πολλοστημόριος καί ὑπερέχω πρός ὑπερέχω · ὁ δέ ὡς ὁ θερμαντικός πρός ὁ θερμαντός καί ὁ τμητικός πρός ὁ τμητός , καί ὅλος ὁ ποιητικός πρός ὁ παθητικός · ὁ δέ ὡς ὁ μετρητός πρός ὁ μέτρον καί ἐπιστητός πρός ἐπιστήμη καί αἰσθητός πρός αἴσθησις . λέγω δέ ὁ μέν πρῶτος κατά ἀριθμός ἤ ἁπλῶς ἤ ὡρισμένως , πρός αὐτός ἤ πρός εἷς ( οἷος ὁ μέν διπλάσιος πρός εἷς ἀριθμός ὁρίζω , ὁ δέ πολλαπλάσιος κατά ἀριθμός πρός εἷς , οὐ ὁρίζω δέ , οἷος ὅδε ἤ ὅδε · ὁ δέ ἡμιόλιος πρός ὁ ὑφημιόλιος κατά ἀριθμός πρός ἀριθμός ὁρίζω · ὁ δέ ἐπιμόριος πρός ὁ ὑπεπιμόριος κατά ἀόριστος , ὥσπερ ὁ πολλαπλάσιος πρός ὁ εἷς · ὁ δέ ὑπερέχω πρός ὁ ὑπερέχω ὅλος ἀόριστος κατά ἀριθμός · ὁ γάρ ἀριθμός σύμμετρος , κατά μή σύμμετρος δέ ἀριθμός οὐ λέγω , ὁ δέ ὑπερέχω πρός ὁ ὑπερέχω τοσοῦτος τε εἰμί καί ἔτι , οὗτος δέ ἀόριστος · ὁπότερος γάρ τυγχάνω εἰμί , ἤ ἴσος ἤ οὐ ἴσος ) · οὗτος τε οὖν ὁ πρός τις πᾶς κατά ἀριθμός λέγω καί ἀριθμός πάθος , καί ἔτι ὁ ἴσος καί ὅμοιος καί αὐτός κατά ἄλλος τρόπος ( κατά γάρ ὁ εἷς λέγω πᾶς , αὐτός μέν γάρ ὅς εἷς ὁ οὐσία , ὅμοιος δέ ὅς ὁ ποιότης εἷς , ἴσος δέ ὅς ὁ ποσός εἷς · ὁ δέ εἷς ὁ ἀριθμός ἀρχή καί μέτρον , ὥστε οὗτος πᾶς πρός τις λέγω κατά ἀριθμός μέν , οὐ ὁ αὐτός δέ τρόπος ) · ὁ δέ ποιητικός καί παθητικός κατά δύναμις ποιητικός καί παθητικός καί ἐνέργεια ὁ ὁ δύναμις , οἷος ὁ θερμαντικός πρός ὁ θερμαντός ὅτι δύναμαι , καί πάλιν ὁ θερμαίνω πρός ὁ θερμαίνω καί ὁ τέμνω πρός ὁ τέμνω ὡς ἐνεργέω . ὁ δέ κατά ἀριθμός οὐ εἰμί ἐνέργεια ἀλλά ἤ ὅς τρόπος ἐν ἕτερος λέγω · ὁ δέ κατά κίνησις ἐνέργεια οὐ ὑπάρχω . ὁ δέ κατά δύναμις καί κατά χρόνος ἤδη λέγω πρός τις οἷος ὁ ποιέω πρός ὁ ποιέω καί ὁ ποιέω πρός ὁ ποιέω . οὕτως γάρ καί πατήρ υἱός λέγω πατήρ · ὁ μέν γάρ ποιέω ὁ δέ πάσχω τις εἰμί . ἔτι ἔνιοι κατά στέρησις δύναμις , ὥσπερ ὁ ἀδύνατος καί ὅσος οὕτως λέγω , οἷος ὁ ἀόρατος . ὁ μέν οὖν κατά ἀριθμός καί δύναμις λέγω πρός τις πᾶς εἰμί πρός τις ὁ ὅς εἰμί ἄλλος λέγω αὐτός ὅς εἰμί , ἀλλά μή ὁ ἄλλος πρός ἐκεῖνος · ὁ δέ μετρητός καί ὁ ἐπιστητός καί ὁ διανοητός ὁ ἄλλος πρός αὐτός λέγω πρός τις λέγω . ὁ τε γάρ διανοητός σημαίνω ὅτι εἰμί αὐτός διάνοια , οὐ εἰμί δέ ὁ διάνοια πρός οὗτος ὅς εἰμί διάνοια ( δίς γάρ αὐτός λέγω ἄν εἰμί ) , ὅμοιος δέ καί τις εἰμί ὁ ὄψις ὄψις , οὐ ὅς εἰμί ὄψις ( καίτοι γε ἀληθής οὗτος λέγω ) ἀλλά πρός χρῶμα ἤ πρός ἄλλος τις τοιοῦτος . ἐκεῖνος δέ δίς ὁ αὐτός λέγω , ὅτι εἰμί ὅς εἰμί ὁ ὄψις . ὁ μέν οὖν κατά ἑαυτοῦ λέγω πρός τις ὁ μέν οὕτως λέγω , ὁ δέ ἐάν ὁ γένος αὐτός εἰμί τοιοῦτος , οἷος ὁ ἰατρικός ὁ πρός τις ὅτι ὁ γένος αὐτός ὁ ἐπιστήμη δοκέω εἰμί πρός τις · ἔτι κατά ὅσος ὁ ἔχω λέγω πρός τις , οἷος ἰσότης ὅτι ὁ ἴσος καί ὁμοιότης ὅτι ὁ ὅμοιος · ὁ δέ κατά συμβαίνω , οἷος ἄνθρωπος πρός τις ὅτι συμβαίνω αὐτός διπλάσιος εἰμί , οὗτος δέ εἰμί ὁ πρός τις · ἤ ὁ λευκός , εἰ ὁ αὐτός συμβαίνω διπλάσιος καί λευκός εἰμί .