aristoteles-et-corpus-aristotelicum.metaphysica 9.7
πότε δὲ δυνάμει ἔστιν ἕκαστον καὶ πότε οὔ , διοριστέον · οὐ γὰρ ὁποτεοῦν . οἷον ἡ γῆ ἆρʼ ἐστὶ δυνάμει ἄνθρωπος ; ἢ οὔ , ἀλλὰ μᾶλλον ὅταν ἤδη γένηται σπέρμα , καὶ οὐδὲ τότε ἴσως ; ὥσπερ οὖν οὐδʼ ὑπὸ ἰατρικῆς ἅπαν ἂν ὑγιασθείη οὐδʼ ἀπὸ τύχης , ἀλλʼ ἔστι τι ὃ δυνατόν ἐστι , καὶ τοῦτʼ ἔστιν ὑγιαῖνον δυνάμει . ὅρος δὲ τοῦ μὲν ἀπὸ διανοίας ἐντελεχείᾳ γιγνομένου ἐκ τοῦ δυνάμει ὄντος , ὅταν βουληθέντος γίγνηται μηθενὸς κωλύοντος τῶν ἐκτός , ἐκεῖ δʼ ἐν τῷ ὑγιαζομένῳ , ὅταν μηθὲν κωλύῃ τῶν ἐν αὐτῷ · ὁμοίως δὲ δυνάμει καὶ οἰκία · εἰ μηθὲν κωλύει τῶν ἐν τούτῳ καὶ τῇ ὕλῃ τοῦ γίγνεσθαι οἰκίαν , οὐδʼ ἔστιν ὃ δεῖ προσγενέσθαι ἢ ἀπογενέσθαι ἢ μεταβαλεῖν , τοῦτο δυνάμει οἰκία · καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων ὡσαύτως ὅσων ἔξωθεν ἡ ἀρχὴ τῆς γενέσεως . καὶ ὅσων δὴ ἐν αὐτῷ τῷ ἔχοντι , ὅσα μηθενὸς τῶν ἔξωθεν ἐμποδίζοντος ἔσται διʼ αὐτοῦ · οἷον τὸ σπέρμα οὔπω ( δεῖ γὰρ ἐν ἄλλῳ πεσεῖν καὶ μεταβάλλειν ) , ὅταν δʼ ἤδη διὰ τῆς αὑτοῦ ἀρχῆς ᾖ τοιοῦτον , ἤδη τοῦτο δυνάμει · ἐκεῖνο δὲ ἑτέρας ἀρχῆς δεῖται , ὥσπερ ἡ γῆ οὔπω ἀνδριὰς δυνάμει ( μεταβαλοῦσα γὰρ ἔσται χαλκός ) . ἔοικε δὲ ὃ λέγομεν εἶναι οὐ τόδε ἀλλʼ ἐκείνινον—οἷον τὸ κιβώτιον οὐ ξύλον ἀλλὰ ξύλινον , οὐδὲ τὸ ξύλον γῆ ἀλλὰ γήϊνον , πάλιν ἡ γῆ εἰ οὕτως μὴ ἄλλο ἀλλὰ ἐκείνινον—ἀεὶ ἐκεῖνο δυνάμει ἁπλῶς τὸ ὕστερόν ἐστιν . οἷον τὸ κιβώτιον οὐ γήϊνον οὐδὲ γῆ ἀλλὰ ξύλινον · τοῦτο γὰρ δυνάμει κιβώτιον καὶ ὕλη κιβωτίου αὕτη , ἁπλῶς μὲν τοῦ ἁπλῶς τουδὶ δὲ τοδὶ τὸ ξύλον . εἰ δέ τί ἐστι πρῶτον ὃ μηκέτι κατʼ ἄλλο λέγεται ἐκείνινον , τοῦτο πρώτη ὕλη · οἷον εἰ ἡ γῆ ἀερίνη , ὁ δʼ ἀὴρ μὴ πῦρ ἀλλὰ πύρινος , τὸ πῦρ ὕλη πρώτη οὐ τόδε τι οὖσα . τούτῳ γὰρ διαφέρει τὸ καθʼ οὗ καὶ τὸ ὑποκείμενον , τῷ εἶναι τόδε τι ἢ μὴ εἶναι · οἷον τοῖς πάθεσι τὸ ὑποκείμενον ἄνθρωπος καὶ σῶμα καὶ ψυχή , πάθος δὲ τὸ μουσικὸν καὶ λευκόν ( λέγεται δὲ τῆς μουσικῆς ἐγγενομένης ἐκεῖνο οὐ μουσικὴ ἀλλὰ μουσικόν , καὶ οὐ λευκότης ὁ ἄνθρωπος ἀλλὰ λευκόν , οὐδὲ βάδισις ἢ κίνησις ἀλλὰ βαδίζον ἢ κινούμενον , ὡς τὸ ἐκείνινον)·—ὅσα μὲν οὖν οὕτω , τὸ ἔσχατον οὐσία · ὅσα δὲ μὴ οὕτως ἀλλʼ εἶδός τι καὶ τόδε τι τὸ κατηγορούμενον , τὸ ἔσχατον ὕλη καὶ οὐσία ὑλική . καὶ ὀρθῶς δὴ συμβαίνει τὸ ἐκείνινον λέγεσθαι κατὰ τὴν ὕλην καὶ τὰ πάθη · ἄμφω γὰρ ἀόριστα . πότε μὲν οὖν λεκτέον δυνάμει καὶ πότε οὔ , εἴρηται .
Lemmas: πότε δέ δύναμις εἰμί ἕκαστος καί πότε οὐ , διοριστέον · οὐ γάρ ὁσποτεοῦν . οἷος ὁ γῆ ἆρα εἰμί δύναμις ἄνθρωπος ; ἤ οὐ , ἀλλά μάλα ὅταν ἤδη γίγνομαι σπέρμα , καί οὐδέ τότε ἴσως ; ὥσπερ οὖν οὐδέ ὑπό ἰατρικός ἅπας ἄν ὑγιάζω οὐδέ ἀπό τύχη , ἀλλά εἰμί τις ὅς δυνατός εἰμί , καί οὗτος εἰμί ὑγιαίνω δύναμις . ὅρος δέ ὁ μέν ἀπό διάνοια ἐντελέχεια γίγνομαι ἐκ ὁ δύναμις εἰμί , ὅταν βούλομαι γίγνομαι μηθενός κωλύω ὁ ἐκτός , ἐκεῖ δέ ἐν ὁ ὑγιάζω , ὅταν μηδείς κωλύω ὁ ἐν αὐτός · ὅμοιος δέ δύναμις καί οἰκίον · εἰ μηδείς κωλύω ὁ ἐν οὗτος καί ὁ ὕλη ὁ γίγνομαι οἰκία , οὐδέ εἰμί ὅς δέω προσγίγνομαι ἤ ἀπογίγνομαι ἤ μεταβάλλω , οὗτος δύναμις οἰκίον · καί ἐπί ὁ ἄλλος ὡσαύτως ὅσος ἔξωθεν ὁ ἀρχή ὁ γένεσις . καί ὅσος δή ἐν αὐτός ὁ ἔχω , ὅσος μηθενός ὁ ἔξωθεν ἐμποδίζω εἰμί διά αὐτός · οἷος ὁ σπέρμα οὔπω ( δέω γάρ ἐν ἄλλος πίπτω καί μεταβάλλω ) , ὅταν δέ ἤδη διά ὁ ἑαυτοῦ ἀρχή εἰμί τοιοῦτος , ἤδη οὗτος δύναμις · ἐκεῖνος δέ ἕτερος ἀρχή δέω , ὥσπερ ὁ γῆ οὔπω ἀνδριάς δύναμις ( μεταβάλλω γάρ εἰμί χαλκός ) . ἔοικα δέ ὅς λέγω εἰμί οὐ ὅδε ἀλλά ἐκεῖνος ὁ κιβώτιον οὐ ξύλον ἀλλά ξύλινος , οὐδέ ὁ ξύλον γῆ ἀλλά γήϊνος , πάλιν ὁ γῆ εἰ οὕτως μή ἄλλος ἀλλά ἐκείνινος ἐκεῖνος δύναμις ἁπλῶς ὁ ὕστερον εἰμί . οἷος ὁ κιβώτιον οὐ γήϊνος οὐδέ γῆ ἀλλά ξύλινος · οὗτος γάρ δύναμις κιβώτιον καί ὕλη κιβώτιον οὗτος , ἁπλῶς μέν ὁ ἁπλῶς εδί δέ ὅδε ὁ ξύλον . εἰ δέ τις εἰμί πρῶτος ὅς μηκέτι κατά ἄλλος λέγω ἐκείνινος , οὗτος πρῶτος ὕλη · οἷον εἰ ὁ γῆ ἀέρινος , ὁ δέ ἀήρ μή πῦρ ἀλλά πύρινος , ὁ πῦρ ὕλη πρῶτος οὐ ὅδε τις εἰμί . οὗτος γάρ διαφέρω ὁ κατά ὅς καί ὁ ὑπόκειμαι , ὁ εἰμί ὅδε τις ἤ μή εἰμί · οἷον ὁ πάθος ὁ ὑπόκειμαι ἄνθρωπος καί σῶμα καί ψυχή , πάθος δέ ὁ μουσικός καί λευκός ( λέγω δέ ὁ μουσικός ἐγγίγνομαι ἐκεῖνος οὐ μουσικός ἀλλά μουσικός , καί οὐ λευκότης ὁ ἄνθρωπος ἀλλά λευκός , οὐδέ βάδισις ἤ κίνησις ἀλλά βαδίζω ἤ κινέω , ὡς ὁ ἐκείνινος μέν οὖν οὕτως , ὁ ἔσχατος οὐσία · ὅσος δέ μή οὕτως ἀλλά εἶδος τις καί ὅδε τις ὁ κατηγορέω , ὁ ἔσχατος ὕλη καί οὐσία ὑλικός . καί ὀρθός δή συμβαίνω ὁ ἐκείνινος λέγω κατά ὁ ὕλη καί ὁ πάθος · ἄμφω γάρ ἀόριστος . πότε μέν οὖν λεκτέος δύναμις καί πότε οὐ , λέγω .