aristoteles-et-corpus-aristotelicum.metaphysica 8.6
περὶ δὲ τῆς ἀπορίας τῆς εἰρημένης περί τε τοὺς ὁρισμοὺς καὶ περὶ τοὺς ἀριθμούς , τί αἴτιον τοῦ ἓν εἶναι ; πάντων γὰρ ὅσα πλείω μέρη ἔχει καὶ μὴ ἔστιν οἷον σωρὸς τὸ πᾶν ἀλλʼ ἔστι τι τὸ ὅλον παρὰ τὰ μόρια , ἔστι τι αἴτιον , ἐπεὶ καὶ ἐν τοῖς σώμασι τοῖς μὲν ἁφὴ αἰτία τοῦ ἓν εἶναι τοῖς δὲ γλισχρότης ἤ τι πάθος ἕτερον τοιοῦτον . ὁ δʼ ὁρισμὸς λόγος ἐστὶν εἷς οὐ συνδέσμῳ καθάπερ ἡ Ἰλιὰς ἀλλὰ τῷ ἑνὸς εἶναι . τί οὖν ἐστὶν ὃ ποιεῖ ἓν τὸν ἄνθρωπον , καὶ διὰ τί ἓν ἀλλʼ οὐ πολλά , οἷον τό τε ζῷον καὶ τὸ δίπουν , ἄλλως τε δὴ καὶ εἰ ἔστιν , ὥσπερ φασί τινες , αὐτό τι ζῷον καὶ αὐτὸ δίπουν ; διὰ τί γὰρ οὐκ ἐκεῖνα αὐτὰ ὁ ἄνθρωπός ἐστι , καὶ ἔσονται κατὰ μέθεξιν οἱ ἄνθρωποι οὐκ ἀνθρώπου οὐδʼ ἑνὸς ἀλλὰ δυοῖν , ζῴου καὶ δίποδος , καὶ ὅλως δὴ οὐκ ἂν εἴη ὁ ἄνθρωπος ἓν ἀλλὰ πλείω , ζῷον καὶ δίπουν ; φανερὸν δὴ ὅτι οὕτω μὲν μετιοῦσιν ὡς εἰώθασιν ὁρίζεσθαι καὶ λέγειν , οὐκ ἐνδέχεται ἀποδοῦναι καὶ λῦσαι τὴν ἀπορίαν · εἰ δʼ ἐστίν , ὥσπερ λέγομεν , τὸ μὲν ὕλη τὸ δὲ μορφή , καὶ τὸ μὲν δυνάμει τὸ δὲ ἐνεργείᾳ , οὐκέτι ἀπορία δόξειεν ἂν εἶναι τὸ ζητούμενον . ἔστι γὰρ αὕτη ἡ ἀπορία ἡ αὐτὴ κἂν εἰ ὁ ὅρος εἴη ἱματίου στρογγύλος χαλκός · εἴη γὰρ ἂν σημεῖον τοὔνομα τοῦτο τοῦ λόγου , ὥστε τὸ ζητούμενόν ἐστι τί αἴτιον τοῦ ἓν εἶναι τὸ στρογγύλον καὶ τὸν χαλκόν . οὐκέτι δὴ ἀπορία φαίνεται , ὅτι τὸ μὲν ὕλη τὸ δὲ μορφή . τί οὖν τούτου αἴτιον , τοῦ τὸ δυνάμει ὂν ἐνεργείᾳ εἶναι , παρὰ τὸ ποιῆσαν , ἐν ὅσοις ἔστι γένεσις ; οὐθὲν γάρ ἐστιν αἴτιον ἕτερον τοῦ τὴν δυνάμει σφαῖραν ἐνεργείᾳ εἶναι σφαῖραν , ἀλλὰ τοῦτʼ ἦν τὸ τί ἦν εἶναι ἑκατέρῳ . ἔστι δὲ τῆς ὕλης ἡ μὲν νοητὴ ἡ δʼ αἰσθητή , καὶ ἀεὶ τοῦ λόγου τὸ μὲν ὕλη τὸ δὲ ἐνέργειά ἐστιν , οἷον ὁ κύκλος σχῆμα ἐπίπεδον . ὅσα δὲ μὴ ἔχει ὕλην μήτε νοητὴν μήτε αἰσθητήν , εὐθὺς ὅπερ ἕν τί ἐστιν ἕκαστον , ὥσπερ καὶ ὅπερ ὄν τι , τὸ τόδε , τὸ ποιόν , τὸ ποσόν—διὸ καὶ οὐκ ἔνεστιν ἐν τοῖς ὁρισμοῖς οὔτε τὸ ὂν οὔτε τὸ ἕν — , καὶ τὸ τί ἦν εἶναι εὐθὺς ἕν τί ἐστιν ὥσπερ καὶ ὄν τι—διὸ καὶ οὐκ ἔστιν ἕτερόν τι αἴτιον τοῦ ἓν εἶναι οὐθενὶ τούτων οὐδὲ τοῦ ὄν τι εἶναι · εὐθὺς γὰρ ἕκαστόν ἐστιν ὄν τι καὶ ἕν τι , οὐχ ὡς ἐν γένει τῷ ὄντι καὶ τῷ ἑνί , οὐδʼ ὡς χωριστῶν ὄντων παρὰ τὰ καθʼ ἕκαστα . διὰ ταύτην δὲ τὴν ἀπορίαν οἱ μὲν μέθεξιν λέγουσι , καὶ αἴτιον τί τῆς μεθέξεως καὶ τί τὸ μετέχειν ἀποροῦσιν · οἱ δὲ συνουσίαν , ὥσπερ Λυκόφρων φησὶν εἶναι τὴν ἐπιστήμην τοῦ ἐπίστασθαι καὶ ψυχῆς · οἱ δὲ σύνθεσιν ἢ σύνδεσμον ψυχῆς σώματι τὸ ζῆν . καίτοι ὁ αὐτὸς λόγος ἐπὶ πάντων · καὶ γὰρ τὸ ὑγιαίνειν ἔσται ἢ συνουσία ἢ σύνδεσμος ἢ σύνθεσις ψυχῆς καὶ ὑγιείας , καὶ τὸ τὸν χαλκὸν εἶναι τρίγωνον σύνθεσις χαλκοῦ καὶ τριγώνου , καὶ τὸ λευκὸν εἶναι σύνθεσις ἐπιφανείας καὶ λευκότητος . αἴτιον δʼ ὅτι δυνάμεως καὶ ἐντελεχείας ζητοῦσι λόγον ἑνοποιὸν καὶ διαφοράν . ἔστι δʼ , ὥσπερ εἴρηται , ἡ ἐσχάτη ὕλη καὶ ἡ μορφὴ ταὐτὸ καὶ ἕν , δυνάμει , τὸ δὲ ἐνεργείᾳ , ὥστε ὅμοιον τὸ ζητεῖν τοῦ ἑνὸς τί αἴτιον καὶ τοῦ ἓν εἶναι · ἓν γάρ τι ἕκαστον , καὶ τὸ δυνάμει καὶ τὸ ἐνεργείᾳ ἕν πώς ἐστιν , ὥστε αἴτιον οὐθὲν ἄλλο πλὴν εἴ τι ὡς κινῆσαν ἐκ δυνάμεως εἰς ἐνέργειαν . ὅσα δὲ μὴ ἔχει ὕλην , πάντα ἁπλῶς ὅπερ ἕν τι .
Lemmas: περί δέ ὁ ἀπορία ὁ λέγω περί τε ὁ ὁρισμός καί περί ὁ ἀριθμός , τίς αἴτιος ὁ εἷς εἰμί ; πᾶς γάρ ὅσος πολύς μέρος ἔχω καί μή εἰμί οἷος σωρός ὁ πᾶς ἀλλά εἰμί τις ὁ ὅλος παρά ὁ μόριον , εἰμί τις αἴτιος , ἐπεί καί ἐν ὁ σῶμα ὁ μέν ἁφή αἴτιος ὁ εἷς εἰμί ὁ δέ γλισχρότης ἤ τις πάθος ἕτερος τοιοῦτος . ὁ δέ ὁρισμός λόγος εἰμί εἷς οὐ σύνδεσμος καθά ὁ Ἰλιάς ἀλλά ὁ εἷς εἰμί . τίς οὖν εἰμί ὅς ποιέω εἷς ὁ ἄνθρωπος , καί διά τίς εἷς ἀλλά οὐ πολύς , οἷος ὁ τε ζῷον καί ὁ δίπους , ἄλλος τε δή καί εἰ εἰμί , ὥσπερ φημί τις , αὐτός τις ζῷον καί αὐτός δίπους ; διά τίς γάρ οὐ ἐκεῖνος αὐτός ὁ ἄνθρωπος εἰμί , καί εἰμί κατά μέθεξις ὁ ἄνθρωπος οὐ ἄνθρωπος οὐδέ εἷς ἀλλά δύο , ζῷον καί δίπους , καί ὅλος δή οὐ ἄν εἰμί ὁ ἄνθρωπος εἷς ἀλλά πολύς , ζῷον καί δίπους ; φανερός δή ὅτι οὕτως μέν μεθιέω ὡς εἴωθα ὁρίζω καί λέγω , οὐ ἐνδέχομαι ἀποδίδωμι καί λύω ὁ ἀπορία · εἰ δέ εἰμί , ὥσπερ λέγω , ὁ μέν ὕλη ὁ δέ μορφή , καί ὁ μέν δύναμις ὁ δέ ἐνέργεια , οὐκέτι ἀπορία δοκέω ἄν εἰμί ὁ ζητέω . εἰμί γάρ οὗτος ὁ ἀπορία ὁ αὐτός ἄν εἰ ὁ ὅρος εἰμί ἱμάτιον στρογγύλος χαλκός · εἰμί γάρ ἄν σημεῖον ὄνομα οὗτος ὁ λόγος , ὥστε ὁ ζητέω εἰμί τίς αἴτιος ὁ εἷς εἰμί ὁ στρογγύλος καί ὁ χαλκός . οὐκέτι δή ἀπορία φαίνω , ὅτι ὁ μέν ὕλη ὁ δέ μορφή . τίς οὖν οὗτος αἴτιος , ὁ ὁ δύναμις εἰμί ἐνέργεια εἰμί , παρά ὁ ποιέω , ἐν ὅσος εἰμί γένεσις ; οὐδείς γάρ εἰμί αἴτιος ἕτερος ὁ ὁ δύναμις σφαῖρα ἐνέργεια εἰμί σφαῖρα , ἀλλά οὗτος εἰμί ὁ τίς εἰμί εἰμί ἑκάτερος . εἰμί δέ ὁ ὕλη ὁ μέν νοητός ὁ δέ αἰσθητός , καί ἀεί ὁ λόγος ὁ μέν ὕλη ὁ δέ ἐνέργεια εἰμί , οἷος ὁ κύκλος σχῆμα ἐπίπεδος . ὅσος δέ μή ἔχω ὕλη μήτε νοητός μήτε αἰσθητός , εὐθύς ὅς εἷς τις εἰμί ἕκαστος , ὥσπερ καί ὅς εἰμί τις , ὁ ὅδε , ὁ ποιός , ὁ ποσόν—διὸ καί οὐ ἔνειμι ἐν ὁ ὁρισμός οὔτε ὁ εἰμί οὔτε ὁ εἷς — , καί ὁ τίς εἰμί εἰμί εὐθύς εἷς τις εἰμί ὥσπερ καί εἰμί τιός καί οὐ εἰμί ἕτερος τις αἴτιος ὁ εἷς εἰμί οὐδείς οὗτος οὐδέ ὁ εἰμί τις εἰμί · εὐθύς γάρ ἕκαστος εἰμί εἰμί τις καί εἷς τις , οὐ ὡς ἐν γένος ὁ εἰμί καί ὁ εἷς , οὐδέ ὡς χωριστός εἰμί παρά ὁ κατά ἕκαστος . διά οὗτος δέ ὁ ἀπορία ὁ μέν μέθεξις λέγω , καί αἴτιος τίς ὁ μέθεξις καί τίς ὁ μετέχω ἀφοράω · ὁ δέ συνουσία , ὥσπερ Λυκόφρων φημί εἰμί ὁ ἐπιστήμη ὁ ἐπίσταμαι καί ψυχή · ὁ δέ σύνθεσις ἤ σύνδεσμος ψυχή σῶμα ὁ ζάω . καίτοι ὁ αὐτός λόγος ἐπί πᾶς · καί γάρ ὁ ὑγιαίνω εἰμί ἤ συνουσία ἤ σύνδεσμος ἤ σύνθεσις ψυχή καί ὑγίεια , καί ὁ ὁ χαλκός εἰμί τρίγωνος σύνθεσις χαλκός καί τρίγωνον , καί ὁ λευκός εἰμί σύνθεσις ἐπιφάνεια καί λευκότης . αἴτιος δέ ὅτι δύναμις καί ἐντελέχεια ζητέω λόγος ἑνοποιός καί διαφορά . εἰμί δέ , ὥσπερ λέγω , ὁ ἔσχατος ὕλη καί ὁ μορφή αὐτός καί εἷς , δύναμις , ὁ δέ ἐνέργεια , ὥστε ὅμοιος ὁ ζητέω ὁ εἷς τίς αἴτιος καί ὁ εἷς εἰμί · εἷς γάρ τις ἕκαστος , καί ὁ δύναμις καί ὁ ἐνέργεια εἷς πως εἰμί , ὥστε αἴτιος οὐδείς ἄλλος πλήν εἰ τις ὡς κινέω ἐκ δύναμις εἰς ἐνέργεια . ὅσος δέ μή ἔχω ὕλη , πᾶς ἁπλῶς ὅς εἷς τις .