aristoteles-et-corpus-aristotelicum.metaphysica 5.4
φύσις λέγεται ἕνα μὲν τρόπον ἡ τῶν φυομένων γένεσις , οἷον εἴ τις ἐπεκτείνας λέγοι τὸ υ , ἕνα δὲ ἐξ οὗ φύεται πρώτου τὸ φυόμενον ἐνυπάρχοντος · ἔτι ὅθεν ἡ κίνησις ἡ πρώτη ἐν ἑκάστῳ τῶν φύσει ὄντων ἐν αὐτῷ ᾗ αὐτὸ ὑπάρχει · φύεσθαι δὲ λέγεται ὅσα αὔξησιν ἔχει διʼ ἑτέρου τῷ ἅπτεσθαι καὶ συμπεφυκέναι ἢ προσπεφυκέναι ὥσπερ τὰ ἔμβρυα · διαφέρει δὲ σύμφυσις ἁφῆς , ἔνθα μὲν γὰρ οὐδὲν παρὰ τὴν ἁφὴν ἕτερον ἀνάγκη εἶναι , ἐν δὲ τοῖς συμπεφυκόσιν ἔστι τι ἓν τὸ αὐτὸ ἐν ἀμφοῖν ὃ ποιεῖ ἀντὶ τοῦ ἅπτεσθαι συμπεφυκέναι καὶ εἶναι ἓν κατὰ τὸ συνεχὲς καὶ ποσόν , ἀλλὰ μὴ κατὰ τὸ ποιόν . ἔτι δὲ φύσις λέγεται ἐξ οὗ πρώτου ἢ ἔστιν ἢ γίγνεταί τι τῶν φύσει ὄντων , ἀρρυθμίστου ὄντος καὶ ἀμεταβλήτου ἐκ τῆς δυνάμεως τῆς αὑτοῦ , οἷον ἀνδριάντος καὶ τῶν σκευῶν τῶν χαλκῶν ὁ χαλκὸς ἡ φύσις λέγεται , τῶν δὲ ξυλίνων ξύλον · ὁμοίως δὲ καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων · ἐκ τούτων γάρ ἐστιν ἕκαστον διασωζομένης τῆς πρώτης ὕλης · τοῦτον γὰρ τὸν τρόπον καὶ τῶν φύσει ὄντων τὰ στοιχεῖά φασιν εἶναι φύσιν , οἱ μὲν πῦρ οἱ δὲ γῆν οἱ δʼ ἀέρα οἱ δʼ ὕδωρ οἱ δʼ ἄλλο τι τοιοῦτον λέγοντες , οἱ δʼ ἔνια τούτων οἱ δὲ πάντα ταῦτα . ἔτι δʼ ἄλλον τρόπον λέγεται ἡ φύσις ἡ τῶν φύσει ὄντων οὐσία , οἷον οἱ λέγοντες τὴν φύσιν εἶναι τὴν πρώτην σύνθεσιν , ἢ ὥσπερ Ἐμπεδοκλῆς λέγει ὅτι φύσις οὐδενὸς ἔστιν ἐόντων , ἀλλὰ μόνον μῖξίς τε διάλλαξίς τε μιγέντων ἔστι , φύσις δʼ ἐπὶ τοῖς ὀνομάζεται ἀνθρώποισιν . διὸ καὶ ὅσα φύσει ἔστιν ἢ γίγνεται , ἤδη ὑπάρχοντος ἐξ οὗ πέφυκε γίγνεσθαι ἢ εἶναι , οὔπω φαμὲν τὴν φύσιν ἔχειν ἐὰν μὴ ἔχῃ τὸ εἶδος καὶ τὴν μορφήν . φύσει μὲν οὖν τὸ ἐξ ἀμφοτέρων τούτων ἐστίν , οἷον τὰ ζῷα καὶ τὰ μόρια αὐτῶν · φύσις δὲ ἥ τε πρώτη ὕλη ( καὶ αὕτη διχῶς , ἢ ἡ πρὸς αὐτὸ πρώτη ἢ ἡ ὅλως πρώτη , οἷον τῶν χαλκῶν ἔργων πρὸς αὐτὰ μὲν πρῶτος ὁ χαλκός , ὅλως δʼ ἴσως ὕδωρ , εἰ πάντα τὰ τηκτὰ ὕδωρ ) καὶ τὸ εἶδος καὶ ἡ οὐσία · τοῦτο δʼ ἐστὶ τὸ τέλος τῆς γενέσεως . μεταφορᾷ δʼ ἤδη καὶ ὅλως πᾶσα οὐσία φύσις λέγεται διὰ ταύτην , ὅτι καὶ ἡ φύσις οὐσία τίς ἐστιν . ἐκ δὴ τῶν εἰρημένων ἡ πρώτη φύσις καὶ κυρίως λεγομένη ἐστὶν ἡ οὐσία ἡ τῶν ἐχόντων ἀρχὴν κινήσεως ἐν αὑτοῖς ᾗ αὐτά · ἡ γὰρ ὕλη τῷ ταύτης δεκτικὴ εἶναι λέγεται φύσις , καὶ αἱ γενέσεις καὶ τὸ φύεσθαι τῷ ἀπὸ ταύτης εἶναι κινήσεις . καὶ ἡ ἀρχὴ τῆς κινήσεως τῶν φύσει ὄντων αὕτη ἐστίν , ἐνυπάρχουσά πως ἢ δυνάμει ἢ ἐντελεχείᾳ .
Lemmas: φύσις λέγω εἷς μέν τρόπος ὁ ὁ φύω γένεσις , οἷος εἰ τις ἐπεκτείνω λέγω ὁ υ̅ , εἷς δέ ἐκ ὅς φύω πρῶτος ὁ φύω ἐνυπάρχω · ἔτι ὅθεν ὁ κίνησις ὁ πρῶτος ἐν ἕκαστος ὁ φύσις εἰμί ἐν αὐτός ὅς αὐτός ὑπάρχω · φύω δέ λέγω ὅσος αὔξησις ἔχω διά ἕτερος ὁ ἅπτω καί συμφύω ἤ προσφύω ὥσπερ ὁ ἔμβρυον · διαφέρω δέ σύμφυσις ἁφή , ἔνθα μέν γάρ οὐδείς παρά ὁ ἁφή ἕτερος ἀνάγκη εἰμί , ἐν δέ ὁ συμφύω εἰμί τις εἷς ὁ αὐτός ἐν ἄμφω ὅς ποιέω ἀντί ὁ ἅπτω συμφύω καί εἰμί εἷς κατά ὁ συνεχής καί ποσός , ἀλλά μή κατά ὁ ποιός . ἔτι δέ φύσις λέγω ἐκ ὅς πρῶτος ἤ εἰμί ἤ γίγνομαι τις ὁ φύσις εἰμί , ἀρρύθμιστος εἰμί καί ἀμετάβλητος ἐκ ὁ δύναμις ὁ ἑαυτοῦ , οἷος ἀνδριάς καί ὁ σκεῦος ὁ χάλκεος ὁ χαλκός ὁ φύσις λέγω , ὁ δέ ξύλινος ξύλον · ὅμοιος δέ καί ἐπί ὁ ἄλλος · ἐκ οὗτος γάρ εἰμί ἕκαστος διασῴζω ὁ πρῶτος ὕλη · οὗτος γάρ ὁ τρόπος καί ὁ φύσις εἰμί ὁ στοιχεῖον φημί εἰμί φύσις , ὁ μέν πῦρ ὁ δέ γῆ ὁ δέ ἀήρ ὁ δέ ὕδωρ ὁ δέ ἄλλος τις τοιοῦτος λέγω , ὁ δέ ἔνιοι οὗτος ὁ δέ πᾶς οὗτος . ἔτι δέ ἄλλος τρόπος λέγω ὁ φύσις ὁ ὁ φύσις εἰμί οὐσία , οἷος ὁ λέγω ὁ φύσις εἰμί ὁ πρῶτος σύνθεσις , ἤ ὥσπερ Ἐμπεδοκλῆς λέγω ὅτι φύσις οὐδείς εἰμί εἰμί , ἀλλά μόνος μῖξις τε διάλλαξις τε μείγνυμι εἰμί , φύσις δέ ἐπί ὁ ὀνομάζω ἄνθρωπος . διό καί ὅσος φύσις εἰμί ἤ γίγνομαι , ἤδη ὑπάρχω ἐκ ὅς φύω γίγνομαι ἤ εἰμί , οὔπω φημί ὁ φύσις ἔχω ἐάν μή ἔχω ὁ εἶδος καί ὁ μορφή . φύσις μέν οὖν ὁ ἐκ ἀμφότερος οὗτος εἰμί , οἷος ὁ ζῷον καί ὁ μόριον αὐτός · φύσις δέ ὁ τε πρῶτος ὕλη ( καί οὗτος διχῶς , ἤ ὁ πρός αὐτός πρῶτος ἤ ὁ ὅλος πρῶτος , οἷος ὁ χάλκεος ἔργον πρός αὐτός μέν πρῶτος ὁ χαλκός , ὅλος δέ ἴσως ὕδωρ , εἰ πᾶς ὁ τηκτός ὕδωρ ) καί ὁ εἶδος καί ὁ οὐσία · οὗτος δέ εἰμί ὁ τέλος ὁ γένεσις . μεταφορά δέ ἤδη καί ὅλος πᾶς οὐσία φύσις λέγω διά οὗτος , ὅτι καί ὁ φύσις οὐσία τις εἰμί . ἐκ δή ὁ λέγω ὁ πρῶτος φύσις καί κύριος λέγω εἰμί ὁ οὐσία ὁ ὁ ἔχω ἀρχή κίνησις ἐν ἑαυτοῦ ᾗ αὐτός · ὁ γάρ ὕλη ὁ οὗτος δεκτικός εἰμί λέγω φύσις , καί ὁ γένεσις καί ὁ φύω ὁ ἀπό οὗτος εἰμί κίνησις . καί ὁ ἀρχή ὁ κίνησις ὁ φύσις εἰμί οὗτος εἰμί , ἐνυπάρχω πως ἤ δύναμις ἤ ἐντελέχεια .