aristoteles-et-corpus-aristotelicum.metaphysica 7.7
τῶν δὲ γιγνομένων τὰ μὲν φύσει γίγνεται τὰ δὲ τέχνῃ τὰ δὲ ἀπὸ ταὐτομάτου , πάντα δὲ τὰ γιγνόμενα ὑπό τέ τινος γίγνεται καὶ ἔκ τινος καὶ τί · τὸ δὲ τὶ λέγω καθʼ ἑκάστην κατηγορίαν · ἢ γὰρ τόδε ἢ ποσὸν ἢ ποιὸν ἢ πού . αἱ δὲ γενέσεις αἱ μὲν φυσικαὶ αὗταί εἰσιν ὧν ἡ γένεσις ἐκ φύσεώς ἐστιν , τὸ δʼ ἐξ οὗ γίγνεται , ἣν λέγομεν ὕλην , τὸ δὲ ὑφʼ οὗ τῶν φύσει τι ὄντων , τὸ δὲ τὶ ἄνθρωπος ἢ φυτὸν ἢ ἄλλο τι τῶν τοιούτων , ἃ δὴ μάλιστα λέγομεν οὐσίας εἶναι — ἅπαντα δὲ τὰ γιγνόμενα ἢ φύσει ἢ τέχνῃ ἔχει ὕλην · δυνατὸν γὰρ καὶ εἶναι καὶ μὴ εἶναι ἕκαστον αὐτῶν , τοῦτο δʼ ἐστὶν ἡ ἐν ἑκάστῳ ὕλη—καθόλου δὲ καὶ ἐξ οὗ φύσις καὶ καθʼ ὃ φύσις ( τὸ γὰρ γιγνόμενον ἔχει φύσιν , οἷον φυτὸν ἢ ζῷον ) καὶ ὑφʼ οὗ ἡ κατὰ τὸ εἶδος λεγομένη φύσις ἡ ὁμοειδής ( ἁὕτη δὲ ἐν ἄλλῳ ) · ἄνθρωπος γὰρ ἄνθρωπον γεννᾷ·—οὕτω μὲν οὖν γίγνεται τὰ γιγνόμενα διὰ τὴν φύσιν , αἱ δʼ ἄλλαι γενέσεις λέγονται ποιήσεις . πᾶσαι δὲ εἰσὶν αἱ ποιήσεις ἢ ἀπὸ τέχνης ἢ ἀπὸ δυνάμεως ἢ ἀπὸ διανοίας . τούτων δέ τινες γίγνονται καὶ ἀπὸ ταὐτομάτου καὶ ἀπὸ τύχης παραπλησίως ὥσπερ ἐν τοῖς ἀπὸ φύσεως γιγνομένοις · ἔνια γὰρ κἀκεῖ ταὐτὰ καὶ ἐκ σπέρματος γίγνεται καὶ ἄνευ σπέρματος . περὶ μὲν οὖν τούτων ὕστερον ἐπισκεπτέον , ἀπὸ τέχνης δὲ γίγνεται ὅσων τὸ εἶδος ἐν τῇ ψυχῇ ( εἶδος δὲ λέγω τὸ τί ἦν εἶναι ἑκάστου καὶ τὴν πρώτην οὐσίαν ) · καὶ γὰρ τῶν ἐναντίων τρόπον τινὰ τὸ αὐτὸ εἶδος · τῆς γὰρ στερήσεως οὐσία ἡ οὐσία ἡ ἀντικειμένη , οἷον ὑγίεια νόσου , ἐκείνης γὰρ ἀπουσία ἡ νόσος , ἡ δὲ ὑγίεια ὁ ἐν τῇ ψυχῇ λόγος καὶ ἡ ἐπιστήμη . γίγνεται δὲ τὸ ὑγιὲς νοήσαντος οὕτως · ἐπειδὴ τοδὶ ὑγίεια , ἀνάγκη εἰ ὑγιὲς ἔσται τοδὶ ὑπάρξαι , οἷον ὁμαλότητα , εἰ δὲ τοῦτο , θερμότητα · καὶ οὕτως ἀεὶ νοεῖ , ἕως ἂν ἀγάγῃ εἰς τοῦτο ὃ αὐτὸς δύναται ἔσχατον ποιεῖν . εἶτα ἤδη ἡ ἀπὸ τούτου κίνησις ποίησις καλεῖται , ἡ ἐπὶ τὸ ὑγιαίνειν . ὥστε συμβαίνει τρόπον τινὰ τὴν ὑγίειαν ἐξ ὑγιείας γίγνεσθαι καὶ τὴν οἰκίαν ἐξ οἰκίας , τῆς ἄνευ ὕλης τὴν ἔχουσαν ὕλην · ἡ γὰρ ἰατρική ἐστι καὶ ἡ οἰκοδομικὴ τὸ εἶδος τῆς ὑγιείας καὶ τῆς οἰκίας , λέγω δὲ οὐσίαν ἄνευ ὕλης τὸ τί ἦν εἶναι . τῶν δὴ γενέσεων καὶ κινήσεων ἡ μὲν νόησις καλεῖται ἡ δὲ ποίησις , ἡ μὲν ἀπὸ τῆς ἀρχῆς καὶ τοῦ εἴδους νόησις ἡ δʼ ἀπὸ τοῦ τελευταίου τῆς νοήσεως ποίησις . ὁμοίως δὲ καὶ τῶν ἄλλων τῶν μεταξὺ ἕκαστον γίγνεται . λέγω δʼ οἷον εἰ ὑγιανεῖ , δέοι ἂν ὁμαλυνθῆναι . τί οὖν ἐστὶ τὸ ὁμαλυνθῆναι ; τοδί , τοῦτο δʼ ἔσται εἰ θερμανθήσεται . τοῦτο δὲ τί ἐστι ; τοδί . ὑπάρχει δὲ τοδὶ δυνάμει · τοῦτο δὲ ἤδη ἐπʼ αὐτῷ . τὸ δὴ ποιοῦν καὶ ὅθεν ἄρχεται ἡ κίνησις τοῦ ὑγιαίνειν , ἂν μὲν ἀπὸ τέχνης , τὸ εἶδός ἐστι τὸ ἐν τῇ ψυχῇ , ἐὰν δʼ ἀπὸ ταὐτομάτου , ἀπὸ τούτου ὅ ποτε τοῦ ποιεῖν ἄρχει τῷ ποιοῦντι ἀπὸ τέχνης , ὥσπερ καὶ ἐν τῷ ἰατρεύειν ἴσως ἀπὸ τοῦ θερμαίνειν ἡ ἀρχή ( τοῦτο δὲ ποιεῖ τῇ τρίψει ) · ἡ θερμότης τοίνυν ἡ ἐν τῷ σώματι ἢ μέρος τῆς ὑγιείας ἢ ἕπεταί τι αὐτῇ τοιοῦτον ὅ ἐστι μέρος τῆς ὑγιείας , ἢ διὰ πλειόνων · τοῦτο δʼ ἔσχατόν ἐστι , τὸ ποιοῦν τὸ μέρος τῆς ὑγιείας,—καὶ τῆς οἰκίας ( ὁἷον οἱ λίθοι ) καὶ τῶν ἄλλων · ὥστε , καθάπερ λέγεται , ἀδύνατον γενέσθαι εἰ μηδὲν προϋπάρχοι . ὅτι μὲν οὖν τι μέρος ἐξ ἀνάγκης ὑπάρξει φανερόν · ἡ γὰρ ὕλη μέρος ( ἐνυπάρχει γὰρ καὶ γίγνεται αὕτη ) . ἀλλʼ ἆρα καὶ τῶν ἐν τῷ λόγῳ ; ἀμφοτέρως δὴ λέγομεν τοὺς χαλκοῦς κύκλους τί εἰσι , καὶ τὴν ὕλην λέγοντες ὅτι χαλκός , καὶ τὸ εἶδος ὅτι σχῆμα τοιόνδε , καὶ τοῦτό ἐστι τὸ γένος εἰς ὃ πρῶτον τίθεται . ὁ δὴ χαλκοῦς κύκλος ἔχει ἐν τῷ λόγῳ τὴν ὕλην.—ἐξ οὗ δὲ ὡς ὕλης γίγνεται ἔνια λέγεται , ὅταν γένηται , οὐκ ἐκεῖνο ἀλλʼ ἐκείνινον , οἷον ὁ ἀνδριὰς οὐ λίθος ἀλλὰ λίθινος , ὁ δὲ ἄνθρωπος ὁ ὑγιαίνων οὐ λέγεται ἐκεῖνο ἐξ οὗ · αἴτιον δὲ ὅτι γίγνεται ἐκ τῆς στερήσεως καὶ τοῦ ὑποκειμένου , ὃ λέγομεν τὴν ὕλην ( οἷον καὶ ὁ ἄνθρωπος καὶ ὁ κάμνων γίγνεται ὑγιής ) , μᾶλλον μέντοι λέγεται γίγνεσθαι ἐκ τῆς στερήσεως , οἷον ἐκ κάμνοντος ὑγιὴς ἢ ἐξ ἀνθρώπου , διὸ κάμνων μὲν ὁ ὑγιὴς οὐ λέγεται , ἄνθρωπος δέ , καὶ ὁ ἄνθρωπος ὑγιής · ὧν δʼ ἡ στέρησις ἄδηλος καὶ ἀνώνυμος , οἷον ἐν χαλκῷ σχήματος ὁποιουοῦν ἢ ἐν πλίνθοις καὶ ξύλοις οἰκίας , ἐκ τούτων δοκεῖ γίγνεσθαι ὡς ἐκεῖ ἐκ κάμνοντος · διὸ ὥσπερ οὐδʼ ἐκεῖ ἐξ οὗ τοῦτο , ἐκεῖνο οὐ λέγεται , οὐδʼ ἐνταῦθα ὁ ἀνδριὰς ξύλον , ἀλλὰ παράγεται ξύλινος , καὶ χαλκοῦς ἀλλʼ οὐ χαλκός , καὶ λίθινος ἀλλʼ οὐ λίθος , καὶ ἡ οἰκία πλινθίνη ἀλλʼ οὐ πλίνθοι , ἐπεὶ οὐδὲ ὡς ἐκ ξύλου γίγνεται ἀνδριὰς ἢ ἐκ πλίνθων οἰκία , ἐάν τις ἐπιβλέπῃ σφόδρα , οὐκ ἂν ἁπλῶς εἴπειεν , διὰ τὸ δεῖν μεταβάλλοντος γίγνεσθαι ἐξ οὗ , ἀλλʼ οὐχ ὑπομένοντος . διὰ μὲν οὖν τοῦτο οὕτως λέγεται .
Lemmas: ὁ δέ γίγνομαι ὁ μέν φύσις γίγνομαι ὁ δέ τέχνη ὁ δέ ἀπό αὐτόματος , πᾶς δέ ὁ γίγνομαι ὑπό τε τις γίγνομαι καί ἐκ τις καί τίς · ὁ δέ τίς λέγω κατά ἕκαστος κατηγορία · ἤ γάρ ὅδε ἤ ποσός ἤ ποιός ἤ που . ὁ δέ γένεσις ὁ μέν φυσικός οὗτος εἰμί ὅς ὁ γένεσις ἐκ φύσις εἰμί , ὁ δέ ἐκ ὅς γίγνομαι , ὅς λέγω ὕλη , ὁ δέ ὑπό ὅς ὁ φύσις τις εἰμί , ὁ δέ τίς ἄνθρωπος ἤ φυτόν ἤ ἄλλος τις ὁ τοιοῦτος , ὅς δή μάλα λέγω οὐσία εἰμί — ἅπας δέ ὁ γίγνομαι ἤ φύσις ἤ τέχνη ἔχω ὕλη · δυνατός γάρ καί εἰμί καί μή εἰμί ἕκαστος αὐτός , οὗτος δέ εἰμί ὁ ἐν ἕκαστος ὕλη—καθόλου δέ καί ἐκ ὅς φύσις καί κατά ὅς φύσις ( ὁ γάρ γίγνομαι ἔχω φύσις , οἷος φυτόν ἤ ζῷον ) καί ὑπό ὅς ὁ κατά ὁ εἶδος λέγω φύσις ὁ ὁμοειδής ( ὁὕτης δέ ἐν ἄλλος ) · ἄνθρωπος γάρ ἄνθρωπος γεννάω μέν οὖν γίγνομαι ὁ γίγνομαι διά ὁ φύσις , ὁ δέ ἄλλος γένεσις λέγω ποίησις . πᾶς δέ εἰμί ὁ ποίησις ἤ ἀπό τέχνη ἤ ἀπό δύναμις ἤ ἀπό διάνοια . οὗτος δέ τις γίγνομαι καί ἀπό αὐτόματος καί ἀπό τύχη παραπλήσιος ὥσπερ ἐν ὁ ἀπό φύσις γίγνομαι · ἔνιοι γάρ ἐκεῖ αὐτός καί ἐκ σπέρμα γίγνομαι καί ἄνευ σπέρμα . περί μέν οὖν οὗτος ὕστερον ἐπισκοπέω , ἀπό τέχνη δέ γίγνομαι ὅσος ὁ εἶδος ἐν ὁ ψυχή ( εἶδος δέ λέγω ὁ τίς εἰμί εἰμί ἕκαστος καί ὁ πρῶτος οὐσία ) · καί γάρ ὁ ἐναντίος τρόπος τις ὁ αὐτός εἶδος · ὁ γάρ στέρησις οὐσία ὁ οὐσία ὁ ἀντίκειμαι , οἷος ὑγίεια νόσος , ἐκεῖνος γάρ ἀπουσία ὁ νόσος , ὁ δέ ὑγίεια ὁ ἐν ὁ ψυχή λόγος καί ὁ ἐπιστήμη . γίγνομαι δέ ὁ ὑγιής νοέω οὕτως · ἐπειδή ὅδε ὑγίεια , ἀνάγκη εἰ ὑγιής εἰμί ὅδε ὑπάρχω , οἷος ὁμαλότης , εἰ δέ οὗτος , θερμότης · καί οὕτως ἀεί νοέω , ἕως ἄν ἄγω εἰς οὗτος ὅς αὐτός δύναμαι ἔσχατος ποιέω . εἶτα ἤδη ὁ ἀπό οὗτος κίνησις ποίησις καλέω , ὁ ἐπί ὁ ὑγιαίνω . ὥστε συμβαίνω τρόπος τις ὁ ὑγίεια ἐκ ὑγίεια γίγνομαι καί ὁ οἰκία ἐκ οἰκία , ὁ ἄνευ ὕλη ὁ ἔχω ὕλη · ὁ γάρ ἰατρικός εἰμί καί ὁ οἰκοδομικός ὁ εἶδος ὁ ὑγίεια καί ὁ οἰκία , λέγω δέ οὐσία ἄνευ ὕλη ὁ τίς εἰμί εἰμί . ὁ δή γένεσις καί κίνησις ὁ μέν νόησις καλέω ὁ δέ ποίησις , ὁ μέν ἀπό ὁ ἀρχή καί ὁ εἶδος νόησις ὁ δέ ἀπό ὁ τελευταῖος ὁ νόησις ποίησις . ὅμοιος δέ καί ὁ ἄλλος ὁ μεταξύ ἕκαστος γίγνομαι . λέγω δέ οἷος εἰ ὑγιαίνω , δέω ἄν ὁμαλύνω . τίς οὖν εἰμί ὁ ὁμαλύνω ; ὅδε , οὗτος δέ εἰμί εἰ θερμαίνω . οὗτος δέ τίς εἰμί ; ὅδε . ὑπάρχω δέ ὅδε δύναμις · οὗτος δέ ἤδη ἐπί αὐτός . ὁ δή ποιέω καί ὅθεν ἄρχω ὁ κίνησις ὁ ὑγιαίνω , ἐάν μέν ἀπό τέχνη , ὁ εἶδος εἰμί ὁ ἐν ὁ ψυχή , ἐάν δέ ἀπό αὐτόματος , ἀπό οὗτος ὅς ποτέ ὁ ποιέω ἄρχω ὁ ποιέω ἀπό τέχνη , ὥσπερ καί ἐν ὁ ἰατρεύω ἴσως ἀπό ὁ θερμαίνω ὁ ἀρχή ( οὗτος δέ ποιέω ὁ τρῖψις ) · ὁ θερμότης τοίνυν ὁ ἐν ὁ σῶμα ἤ μέρος ὁ ὑγίεια ἤ ἕπομαι τις αὐτός τοιοῦτος ὅς εἰμί μέρος ὁ ὑγίεια , ἤ διά πολύς · οὗτος δέ ἔσχατος εἰμί , ὁ ποιέω ὁ μέρος ὁ ὑγιείας,—καὶ ὁ οἰκία ( ὁἷον ὁ λίθος ) καί ὁ ἄλλος · ὥστε , καθά λέγω , ἀδύνατος γίγνομαι εἰ μηδείς προυπάρχω . ὅτι μέν οὖν τις μέρος ἐκ ἀνάγκη ὑπάρχω φανερός · ὁ γάρ ὕλη μέρος ( ἐν-ὑπάρχω γάρ καί γίγνομαι οὗτος ) . ἀλλά ἆρα καί ὁ ἐν ὁ λόγος ; ἀμφοτέρως δή λέγω ὁ χάλκεος κύκλος τίς εἰμί , καί ὁ ὕλη λέγω ὅτι χαλκός , καί ὁ εἶδος ὅτι σχῆμα τοιόσδε , καί οὗτος εἰμί ὁ γένος εἰς ὅς πρῶτος τίθημι . ὁ δή χάλκεος κύκλος ἔχω ἐν ὁ λόγος ὁ ὕλην.—ἐξ ὅς δέ ὡς ὕλη γίγνομαι ἔνιοι λέγω , ὅταν γίγνομαι , οὐ ἐκεῖνος ἀλλά ἐκείνινος , οἷος ὁ ἀνδριάς οὐ λίθος ἀλλά λίθινος , ὁ δέ ἄνθρωπος ὁ ὑγιαίνω οὐ λέγω ἐκεῖνος ἐκ ὅς · αἴτιος δέ ὅτι γίγνομαι ἐκ ὁ στέρησις καί ὁ ὑπόκειμαι , ὅς λέγω ὁ ὕλη ( οἷος καί ὁ ἄνθρωπος καί ὁ κάμνω γίγνομαι ὑγιής ) , μάλα μέντοι λέγω γίγνομαι ἐκ ὁ στέρησις , οἷος ἐκ κάμνω ὑγιής ἤ ἐκ ἄνθρωπος , διό κάμνω μέν ὁ ὑγιής οὐ λέγω , ἄνθρωπος δέ , καί ὁ ἄνθρωπος ὑγιής · ὅς δέ ὁ στέρησις ἄδηλος καί ἀνώνυμος , οἷος ἐν χαλκός σχῆμα ὁποῖος ἤ ἐν πλίνθον καί ξύλον οἰκία , ἐκ οὗτος δοκέω γίγνομαι ὡς ἐκεῖ ἐκ κάμνω · διό ὥσπερ οὐδέ ἐκεῖ ἐκ ὅς οὗτος , ἐκεῖνος οὐ λέγω , οὐδέ ἐνταῦθα ὁ ἀνδριάς ξύλον , ἀλλά παράγω ξύλινος , καί χάλκεος ἀλλά οὐ χαλκός , καί λίθινος ἀλλά οὐ λίθος , καί ὁ οἰκίον πλίνθινος ἀλλά οὐ πλίνθος , ἐπεί οὐδέ ὡς ἐκ ξύλον γίγνομαι ἀνδριάς ἤ ἐκ πλίνθος οἰκίον , ἐάν τις ἐπιβλέπω σφόδρα , οὐ ἄν ἁπλῶς λέγω , διά ὁ δέω μεταβάλλω γίγνομαι ἐκ ὅς , ἀλλά οὐ ὑπομένω . διά μέν οὖν οὗτος οὕτως λέγω .