aristoteles-et-corpus-aristotelicum.metaphysica 6.1
αἱ ἀρχαὶ καὶ τὰ αἴτια ζητεῖται τῶν ὄντων , δῆλον δὲ ὅτι ᾗ ὄντα . ἔστι γάρ τι αἴτιον ὑγιείας καὶ εὐεξίας , καὶ τῶν μαθηματικῶν εἰσὶν ἀρχαὶ καὶ στοιχεῖα καὶ αἴτια , καὶ ὅλως δὲ πᾶσα ἐπιστήμη διανοητικὴ ἢ μετέχουσά τι διανοίας περὶ αἰτίας καὶ ἀρχάς ἐστιν ἢ ἀκριβεστέρας ἢ ἁπλουστέρας . ἀλλὰ πᾶσαι αὗται περὶ ὄν τι καὶ γένος τι περιγραψάμεναι περὶ τούτου πραγματεύονται , ἀλλʼ οὐχὶ περὶ ὄντος ἁπλῶς οὐδὲ ᾗ ὄν , οὐδὲ τοῦ τί ἐστιν οὐθένα λόγον ποιοῦνται , ἀλλʼ ἐκ τούτου , αἱ μὲν αἰσθήσει ποιήσασαι αὐτὸ δῆλον αἱ δʼ ὑπόθεσιν λαβοῦσαι τὸ τί ἐστιν , οὕτω τὰ καθʼ αὑτὰ ὑπάρχοντα τῷ γένει περὶ ὅ εἰσιν ἀποδεικνύουσιν ἢ ἀναγκαιότερον ἢ μαλακώτερον · διόπερ φανερὸν ὅτι οὐκ ἔστιν ἀπόδειξις οὐσίας οὐδὲ τοῦ τί ἐστιν ἐκ τῆς τοιαύτης ἐπαγωγῆς , ἀλλά τις ἄλλος τρόπος τῆς δηλώσεως . ὁμοίως δὲ οὐδʼ εἰ ἔστιν ἢ μὴ ἔστι τὸ γένος περὶ ὃ πραγματεύονται οὐδὲν λέγουσι , διὰ τὸ τῆς αὐτῆς εἶναι διανοίας τό τε τί ἐστι δῆλον ποιεῖν καὶ εἰ ἔστιν.—ἐπεὶ δὲ καὶ ἡ φυσικὴ ἐπιστήμη τυγχάνει οὖσα περὶ γένος τι τοῦ ὄντος ( περὶ γὰρ τὴν τοιαύτην ἐστὶν οὐσίαν ἐν ᾗ ἡ ἀρχὴ τῆς κινήσεως καὶ στάσεως ἐν αὐτᾖ , δῆλον ὅτι οὔτε πρακτική ἐστιν οὔτε ποιητική ( τῶν μὲν γὰρ ποιητῶν ἐν τῷ ποιοῦντι ἡ ἀρχή , ἢ νοῦς ἢ τέχνη ἢ δύναμίς τις , τῶν δὲ πρακτῶν ἐν τῷ πράττοντι , ἡ προαίρεσις · τὸ αὐτὸ γὰρ τὸ πρακτὸν καὶ προαιρετόν ) , ὥστε εἰ πᾶσα διάνοια ἢ πρακτικὴ ἢ ποιητικὴ ἢ θεωρητική , ἡ φυσικὴ θεωρητική τις ἂν εἴη , ἀλλὰ θεωρητικὴ περὶ τοιοῦτον ὂν ὅ ἐστι δυνατὸν κινεῖσθαι , καὶ περὶ οὐσίαν τὴν κατὰ τὸν λόγον ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ ὡς οὐ χωριστὴν μόνον . δεῖ δὲ τὸ τί ἦν εἶναι καὶ τὸν λόγον πῶς ἐστὶ μὴ λανθάνειν , ὡς ἄνευ γε τούτου τὸ ζητεῖν μηδέν ἐστι ποιεῖν . ἔστι δὲ τῶν ὁριζομένων καὶ τῶν τί ἐστι τὰ μὲν ὡς τὸ σιμὸν τὰ δʼ ὡς τὸ κοῖλον . διαφέρει δὲ ταῦτα ὅτι τὸ μὲν σιμὸν συνειλημμένον ἐστὶ μετὰ τῆς ὕλης ( ἔστι γὰρ τὸ σιμὸν κοίλη ῥίς ) , ἡ δὲ κοιλότης ἄνευ ὕλης αἰσθητῆς . εἰ δὴ πάντα τὰ φυσικὰ ὁμοίως τῷ σιμῷ λέγονται , οἷον ῥὶς ὀφθαλμὸς πρόσωπον σὰρξ ὀστοῦν , ὅλως ζῷον , φύλλον ῥίζα φλοιός , ὅλως φυτόν ( οὐθενὸς γὰρ ἄνευ κινήσεως ὁ λόγος αὐτῶν , ἀλλʼ ἀεὶ ἔχει ὕλην ) , δῆλον πῶς δεῖ ἐν τοῖς φυσικοῖς τὸ τί ἐστι ζητεῖν καὶ ὁρίζεσθαι , καὶ διότι καὶ περὶ ψυχῆς ἐνίας θεωρῆσαι τοῦ φυσικοῦ , ὅση μὴ ἄνευ τῆς ὕλης ἐστίν . ὅτι μὲν οὖν ἡ φυσικὴ θεωρητική ἐστι , φανερὸν ἐκ τούτων · ἀλλʼ ἔστι καὶ ἡ μαθηματικὴ θεωρητική · ἀλλʼ εἰ ἀκινήτων καὶ χωριστῶν ἐστί , νῦν ἄδηλον , ὅτι μέντοι ἔνια μαθήματα ᾗ ἀκίνητα καὶ ᾗ χωριστὰ θεωρεῖ , δῆλον . εἰ δέ τί ἐστιν ἀΐδιον καὶ ἀκίνητον καὶ χωριστόν , φανερὸν ὅτι θεωρητικῆς τὸ γνῶναι , οὐ μέντοι φυσικῆς γε ( περὶ κινητῶν γάρ τινων ἡ φυσικἤ οὐδὲ μαθηματικῆς , ἀλλὰ προτέρας ἀμφοῖν . ἡ μὲν γὰρ φυσικὴ περὶ χωριστὰ μὲν ἀλλʼ οὐκ ἀκίνητα , τῆς δὲ μαθηματικῆς ἔνια περὶ ἀκίνητα μὲν οὐ χωριστὰ δὲ ἴσως ἀλλʼ ὡς ἐν ὕλῃ · ἡ δὲ πρώτη καὶ περὶ χωριστὰ καὶ ἀκίνητα . ἀνάγκη δὲ πάντα μὲν τὰ αἴτια ἀΐδια εἶναι , μάλιστα δὲ ταῦτα · ταῦτα γὰρ αἴτια τοῖς φανεροῖς τῶν θείων . ὥστε τρεῖς ἂν εἶεν φιλοσοφίαι θεωρητικαί , μαθηματική , φυσική , θεολογική ( οὐ γὰρ ἄδηλον ὅτι εἴ που τὸ θεῖον ὑπάρχει , ἐν τῇ τοιαύτῃ φύσει ὑπάρχεἰ , καὶ τὴν τιμιωτάτην δεῖ περὶ τὸ τιμιώτατον γένος εἶναι . αἱ μὲν οὖν θεωρητικαὶ τῶν ἄλλων ἐπιστημῶν αἱρετώταται , αὕτη δὲ τῶν θεωρητικῶν . ἀπορήσειε γὰρ ἄν τις πότερόν ποθʼ ἡ πρώτη φιλοσοφία καθόλου ἐστὶν ἢ περί τι γένος καὶ φύσιν τινὰ μίαν ( οὐ γὰρ ὁ αὐτὸς τρόπος οὐδʼ ἐν ταῖς μαθηματικαῖς , ἀλλʼ ἡ μὲν γεωμετρία καὶ ἀστρολογία περί τινα φύσιν εἰσίν , ἡ δὲ καθόλου πασῶν κοινἤ · εἰ μὲν οὖν μὴ ἔστι τις ἑτέρα οὐσία παρὰ τὰς φύσει συνεστηκυίας , ἡ φυσικὴ ἂν εἴη πρώτη ἐπιστήμη · εἰ δʼ ἔστι τις οὐσία ἀκίνητος , αὕτη προτέρα καὶ φιλοσοφία πρώτη , καὶ καθόλου οὕτως ὅτι πρώτη · καὶ περὶ τοῦ ὄντος ᾗ ὂν ταύτης ἂν εἴη θεωρῆσαι , καὶ τί ἐστι καὶ τὰ ὑπάρχοντα ᾗ ὄν .
Lemmas: ὁ ἀρχή καί ὁ αἴτιος ζητέω ὁ εἰμί , δῆλος δέ ὅτι ᾗ εἰμί . εἰμί γάρ τις αἴτιος ὑγίεια καί εὐεξία , καί ὁ μαθηματικός εἰμί ἀρχή καί στοιχεῖον καί αἴτιος , καί ὅλος δέ πᾶς ἐπιστήμη διανοητικός ἤ μετέχω τις διάνοια περί αἰτία καί ἀρχή εἰμί ἤ ἀκριβής ἤ ἁπλόος . ἀλλά πᾶς οὗτος περί εἰμί τις καί γένος τις περιγράφω περί οὗτος πραγματεύομαι , ἀλλά οὐ περί εἰμί ἁπλῶς οὐδέ ᾗ εἰμί , οὐδέ ὁ τίς εἰμί οὐδείς λόγος ποιέω , ἀλλά ἐκ οὗτος , ὁ μέν αἴσθησις ποιέω αὐτός δῆλος ὁ δέ ὑπόθεσις λαμβάνω ὁ τίς εἰμί , οὕτως ὁ κατά ἑαυτοῦ ὑπάρχω ὁ γένος περί ὅς εἰμί ἀποδείκνυμι ἤ ἀναγκαῖος ἤ μαλακός · διόπερ φανερός ὅτι οὐ εἰμί ἀπόδειξις οὐσία οὐδέ ὁ τίς εἰμί ἐκ ὁ τοιοῦτος ἐπαγωγή , ἀλλά τις ἄλλος τρόπος ὁ δήλωσις . ὅμοιος δέ οὐδέ εἰ εἰμί ἤ μή εἰμί ὁ γένος περί ὅς πραγματεύομαι οὐδείς λέγω , διά ὁ ὁ αὐτός εἰμί διάνοια ὁ τε τίς εἰμί δῆλος ποιέω καί εἰ ἔστιν.—ἐπεὶ δέ καί ὁ φυσικός ἐπιστήμη τυγχάνω εἰμί περί γένος τις ὁ εἰμί ( περί γάρ ὁ τοιοῦτος εἰμί οὐσία ἐν ὅς ὁ ἀρχή ὁ κίνησις καί στάσις ἐν αὐτός , δῆλος ὅτι οὔτε πρακτικός εἰμί οὔτε ποιητικός ( ὁ μέν γάρ ποιητής ἐν ὁ ποιέω ὁ ἀρχή , ἤ νόος ἤ τέχνη ἤ δύναμις τις , ὁ δέ πρακτός ἐν ὁ πράσσω , ὁ προαίρεσις · ὁ αὐτός γάρ ὁ πρακτός καί προαιρετός ) , ὥστε εἰ πᾶς διάνοια ἤ πρακτικός ἤ ποιητικός ἤ θεωρητικός , ὁ φυσικός θεωρητικός τις ἄν εἰμί , ἀλλά θεωρητικός περί τοιοῦτος εἰμί ὅς εἰμί δυνατός κινέω , καί περί οὐσία ὁ κατά ὁ λόγος ὡς ἐπί ὁ πολύς ὡς οὐ χωριστός μόνος . δέω δέ ὁ τίς εἰμί εἰμί καί ὁ λόγος πῶς εἰμί μή λανθάνω , ὡς ἄνευ γε οὗτος ὁ ζητέω μηδείς εἰμί ποιέω . εἰμί δέ ὁ ὁρίζω καί ὁ τίς εἰμί ὁ μέν ὡς ὁ σιμός ὁ δέ ὡς ὁ κοῖλος . διαφέρω δέ οὗτος ὅτι ὁ μέν σιμός συλλαμβάνω εἰμί μετά ὁ ὕλη ( εἰμί γάρ ὁ σιμός κοῖλος ῥίς ) , ὁ δέ κοιλότης ἄνευ ὕλη αἰσθητός . εἰ δή πᾶς ὁ φυσικός ὅμοιος ὁ σιμός λέγω , οἷος ῥίς ὀφθαλμός πρόσωπον σάρξ ὀστέον , ὅλος ζῷον , φύλλον ῥίζα φλοιός , ὅλος φυτόν ( οὐδείς γάρ ἄνευ κίνησις ὁ λόγος αὐτός , ἀλλά ἀεί ἔχω ὕλη ) , δῆλος πῶς δέω ἐν ὁ φυσικός ὁ τίς εἰμί ζητέω καί ὁρίζω , καί διότι καί περί ψυχή ἔνιοι θεωρέω ὁ φυσικός , ὅσος μή ἄνευ ὁ ὕλη εἰμί . ὅτι μέν οὖν ὁ φυσικός θεωρητικός εἰμί , φανερός ἐκ οὗτος · ἀλλά εἰμί καί ὁ μαθηματικός θεωρητικός · ἀλλά εἰ ἀκίνητος καί χωριστός εἰμί , νῦν ἄδηλος , ὅτι μέντοι ἔνιοι μάθημα ᾗ ἀκίνητος καί ᾗ χωριστός θεωρέω , δῆλος . εἰ δέ τις εἰμί ἀίδιος καί ἀκίνητος καί χωριστός , φανερός ὅτι θεωρητικός ὁ γιγνώσκω , οὐ μέντοι φυσικός γε ( περί κινητός γάρ τις ὁ φυσικός οὐδέ μαθηματικός , ἀλλά πρότερος ἄμφω . ὁ μέν γάρ φυσικός περί χωριστός μέν ἀλλά οὐ ἀκίνητος , ὁ δέ μαθηματικός ἔνιοι περί ἀκίνητος μέν οὐ χωριστός δέ ἴσως ἀλλά ὡς ἐν ὕλη · ὁ δέ πρῶτος καί περί χωριστός καί ἀκίνητος . ἀνάγκη δέ πᾶς μέν ὁ αἴτιος ἀΐδιος εἰμί , μάλα δέ οὗτος · οὗτος γάρ αἴτιος ὁ φανερός ὁ θεῖος . ὥστε τρεῖς ἄν εἰμί φιλοσοφία θεωρητικός , μαθηματικός , φυσικός , θεολογικός ( οὐ γάρ ἄδηλος ὅτι εἰ που ὁ θεῖος ὑπάρχω , ἐν ὁ τοιοῦτος φύσις ὑπάρχω , καί ὁ τίμιος δέω περί ὁ τίμιος γένος εἰμί . ὁ μέν οὖν θεωρητικός ὁ ἄλλος ἐπιστήμη αἱρετός , οὗτος δέ ὁ θεωρητικός . ἀπορέω γάρ ἄν τις πότερος ποτέ ὁ πρῶτος φιλοσοφία καθόλου εἰμί ἤ περί τις γένος καί φύσις τις εἷς ( οὐ γάρ ὁ αὐτός τρόπος οὐδέ ἐν ὁ μαθηματικός , ἀλλά ὁ μέν γεωμετρία καί ἀστρολογία περί τις φύσις εἰμί , ὁ δέ καθόλου πᾶς κοινός · εἰ μέν οὖν μή εἰμί τις ἕτερος οὐσία παρά ὁ φύσις συνίστημι , ὁ φυσικός ἄν εἰμί πρῶτος ἐπιστήμη · εἰ δέ εἰμί τις οὐσία ἀκίνητος , οὗτος πρότερος καί φιλοσοφία πρῶτος , καί καθόλου οὕτως ὅτι πρῶτος · καί περί ὁ εἰμί ᾗ εἰμί οὗτος ἄν εἰμί θεωρέω , καί τίς εἰμί καί ὁ ὑπάρχω ᾗ εἰμί .