aristoteles-et-corpus-aristotelicum.metaphysica 1.3
ἐπεὶ δὲ φανερὸν ὅτι τῶν ἐξ ἀρχῆς αἰτίων δεῖ λαβεῖν ἐπιστήμην ( τότε γὰρ εἰδέναι φαμὲν ἕκαστον , ὅταν τὴν πρώτην αἰτίαν οἰώμεθα γνωρίζειν ) , τὰ δʼ αἴτια λέγεται τετραχῶς , ὧν μίαν μὲν αἰτίαν φαμὲν εἶναι τὴν οὐσίαν καὶ τὸ τί ἦν εἶναι ( ἀνάγεται γὰρ τὸ διὰ τί εἰς τὸν λόγον ἔσχατον , αἴτιον δὲ καὶ ἀρχὴ τὸ διὰ τί πρῶτον ) , ἑτέραν δὲ τὴν ὕλην καὶ τὸ ὑποκείμενον , τρίτην δὲ ὅθεν ἡ ἀρχὴ τῆς κινήσεως , τετάρτην δὲ τὴν ἀντικειμένην αἰτίαν ταύτῃ , τὸ οὗ ἕνεκα καὶ τἀγαθόν ( τέλος γὰρ γενέσεως καὶ κινήσεως πάσης τοῦτʼ ἐστίν ) , τεθεώρηται μὲν οὖν ἱκανῶς περὶ αὐτῶν ἡμῖν ἐν τοῖς περὶ φύσεως , ὅμως δὲ παραλάβωμεν καὶ τοὺς πρότερον ἡμῶν εἰς ἐπίσκεψιν τῶν ὄντων ἐλθόντας καὶ φιλοσοφήσαντας περὶ τῆς ἀληθείας . δῆλον γὰρ ὅτι κἀκεῖνοι λέγουσιν ἀρχάς τινας καὶ αἰτίας · ἐπελθοῦσιν οὖν ἔσται τι προὔργου τῇ μεθόδῳ τῇ νῦν · ἢ γὰρ ἕτερόν τι γένος εὑρήσομεν αἰτίας ἢ ταῖς νῦν λεγομέναις μᾶλλον πιστεύσομεν.—τῶν δὴ πρώτων φιλοσοφησάντων οἱ πλεῖστοι τὰς ἐν ὕλης εἴδει μόνας ᾠήθησαν ἀρχὰς εἶναι πάντων · ἐξ οὗ γὰρ ἔστιν ἅπαντα τὰ ὄντα καὶ ἐξ οὗ γίγνεται πρώτου καὶ εἰς ὃ φθείρεται τελευταῖον , τῆς μὲν οὐσίας ὑπομενούσης τοῖς δὲ πάθεσι μεταβαλλούσης , τοῦτο στοιχεῖον καὶ ταύτην ἀρχήν φασιν εἶναι τῶν ὄντων , καὶ διὰ τοῦτο οὔτε γίγνεσθαι οὐθὲν οἴονται οὔτε ἀπόλλυσθαι , ὡς τῆς τοιαύτης φύσεως ἀεὶ σωζομένης , ὥσπερ οὐδὲ τὸν Σωκράτην φαμὲν οὔτε γίγνεσθαι ἁπλῶς ὅταν γίγνηται καλὸς ἢ μουσικὸς οὔτε ἀπόλλυσθαι ὅταν ἀποβάλλῃ ταύτας τὰς ἕξεις , διὰ τὸ ὑπομένειν τὸ ὑποκείμενον τὸν Σωκράτην αὐτόν , οὕτως οὐδὲ τῶν ἄλλων οὐδέν · ἀεὶ γὰρ εἶναί τινα φύσιν ἢ μίαν ἢ πλείους μιᾶς ἐξ ὧν γίγνεται τἆλλα σωζομένης ἐκείνης . τὸ μέντοι πλῆθος καὶ τὸ εἶδος τῆς τοιαύτης ἀρχῆς οὐ τὸ αὐτὸ πάντες λέγουσιν , ἀλλὰ Θαλῆς μὲν ὁ τῆς τοιαύτης ἀρχηγὸς φιλοσοφίας ὕδωρ φησὶν εἶναι ( διὸ καὶ τὴν γῆν ἐφʼ ὕδατος ἀπεφήνατο εἶναι ) , λαβὼν ἴσως τὴν ὑπόληψιν ταύτην ἐκ τοῦ πάντων ὁρᾶν τὴν τροφὴν ὑγρὰν οὖσαν καὶ αὐτὸ τὸ θερμὸν ἐκ τούτου γιγνόμενον καὶ τούτῳ ζῶν ( τὸ δʼ ἐξ οὗ γίγνεται , τοῦτʼ ἐστὶν ἀρχὴ πάντων)—διά τε δὴ τοῦτο τὴν ὑπόληψιν λαβὼν ταύτην καὶ διὰ τὸ πάντων τὰ σπέρματα τὴν φύσιν ὑγρὰν ἔχειν , τὸ δʼ ὕδωρ ἀρχὴν τῆς φύσεως εἶναι τοῖς ὑγροῖς . εἰσὶ δέ τινες οἳ καὶ τοὺς παμπαλαίους καὶ πολὺ πρὸ τῆς νῦν γενέσεως καὶ πρώτους θεολογήσαντας οὕτως οἴονται περὶ τῆς φύσεως ὑπολαβεῖν · Ὠκεανόν τε γὰρ καὶ Τηθὺν ἐποίησαν τῆς γενέσεως πατέρας , καὶ τὸν ὅρκον τῶν θεῶν ὕδωρ , τὴν καλουμένην ὑπʼ αὐτῶν Στύγα · τιμιώτατον μὲν γὰρ τὸ πρεσβύτατον , ὅρκος δὲ τὸ τιμιώτατόν ἐστιν . εἰ μὲν οὖν ἀρχαία τις αὕτη καὶ παλαιὰ τετύχηκεν οὖσα περὶ τῆς φύσεως ἡ δόξα , τάχʼ ἂν ἄδηλον εἴη , Θαλῆς μέντοι λέγεται οὕτως ἀποφήνασθαι περὶ τῆς πρώτης αἰτίας ( Ἵππωνα γὰρ οὐκ ἄν τις ἀξιώσειε θεῖναι μετὰ τούτων διὰ τὴν εὐτέλειαν αὐτοῦ τῆς διανοίας ) · Ἀναξιμένης δὲ ἀέρα καὶ Διογένης πρότερον ὕδατος καὶ μάλιστʼ ἀρχὴν τιθέασι τῶν ἁπλῶν σωμάτων , Ἵππασος δὲ πῦρ ὁ Μεταποντῖνος καὶ Ἡράκλειτος ὁ Ἐφέσιος , Ἐμπεδοκλῆς δὲ τὰ τέτταρα , πρὸς τοῖς εἰρημένοις γῆν προστιθεὶς τέταρτον ( ταῦτα γὰρ ἀεὶ διαμένειν καὶ οὐ γίγνεσθαι ἀλλʼ ἢ πλήθει καὶ ὀλιγότητι , συγκρινόμενα καὶ διακρινόμενα εἰς ἕν τε καὶ ἐξ ἑνός ) · Ἀναξαγόρας δὲ ὁ Κλαζομένιος τῇ μὲν ἡλικίᾳ πρότερος ὢν τούτου τοῖς δʼ ἔργοις ὕστερος ἀπείρους εἶναί φησι τὰς ἀρχάς · σχεδὸν γὰρ ἅπαντα τὰ ὁμοιομερῆ καθάπερ ὕδωρ ἢ πῦρ οὕτω γίγνεσθαι καὶ ἀπόλλυσθαί φησι , συγκρίσει καὶ διακρίσει μόνον , ἄλλως δʼ οὔτε γίγνεσθαι οὔτʼ ἀπόλλυσθαι ἀλλὰ διαμένειν ἀΐδια.—ἐκ μὲν οὖν τούτων μόνην τις αἰτίαν νομίσειεν ἂν τὴν ἐν ὕλης εἴδει λεγομένην · προϊόντων δʼ οὕτως , αὐτὸ τὸ πρᾶγμα ὡδοποίησεν αὐτοῖς καὶ συνηνάγκασε ζητεῖν · εἰ γὰρ ὅτι μάλιστα πᾶσα γένεσις καὶ φθορὰ ἔκ τινος ἑνὸς ἢ καὶ πλειόνων ἐστίν , διὰ τί τοῦτο συμβαίνει καὶ τί τὸ αἴτιον ; οὐ γὰρ δὴ τό γε ὑποκείμενον αὐτὸ ποιεῖ μεταβάλλειν ἑαυτό · λέγω δʼ οἷον οὔτε τὸ ξύλον οὔτε ὁ χαλκὸς αἴτιος τοῦ μεταβάλλειν ἑκάτερον αὐτῶν , οὐδὲ ποιεῖ τὸ μὲν ξύλον κλίνην ὁ δὲ χαλκὸς ἀνδριάντα , ἀλλʼ ἕτερόν τι τῆς μεταβολῆς αἴτιον . τὸ δὲ τοῦτο ζητεῖν ἐστὶ τὸ τὴν ἑτέραν ἀρχὴν ζητεῖν , ὡς ἂν ἡμεῖς φαίημεν , ὅθεν ἡ ἀρχὴ τῆς κινήσεως . οἱ μὲν οὖν πάμπαν ἐξ ἀρχῆς ἁψάμενοι τῆς μεθόδου τῆς τοιαύτης καὶ ἓν φάσκοντες εἶναι τὸ ὑποκείμενον οὐθὲν ἐδυσχέραναν ἑαυτοῖς , ἀλλʼ ἔνιοί γε τῶν ἓν λεγόντων , ὥσπερ ἡττηθέντες ὑπὸ ταύτης τῆς ζητήσεως , τὸ ἓν ἀκίνητόν φασιν εἶναι καὶ τὴν φύσιν ὅλην οὐ μόνον κατὰ γένεσιν καὶ φθοράν ( τοῦτο μὲν γὰρ ἀρχαῖόν τε καὶ πάντες ὡμολόγησαν ) ἀλλὰ καὶ κατὰ τὴν ἄλλην μεταβολὴν πᾶσαν · καὶ τοῦτο αὐτῶν ἴδιόν ἐστιν . τῶν μὲν οὖν ἓν φασκόντων εἶναι τὸ πᾶν οὐθενὶ συνέβη τὴν τοιαύτην συνιδεῖν αἰτίαν πλὴν εἰ ἄρα Παρμενίδῃ , καὶ τούτῳ κατὰ τοσοῦτον ὅσον οὐ μόνον ἓν ἀλλὰ καὶ δύο πως τίθησιν αἰτίας εἶναι · τοῖς δὲ δὴ πλείω ποιοῦσι μᾶλλον ἐνδέχεται λέγειν , οἷον τοῖς θερμὸν καὶ ψυχρὸν ἢ πῦρ καὶ γῆν · χρῶνται γὰρ ὡς κινητικὴν ἔχοντι τῷ πυρὶ τὴν φύσιν , ὕδατι δὲ καὶ γῇ καὶ τοῖς τοιούτοις τοὐναντίον.—μετὰ δὲ τούτους καὶ τὰς τοιαύτας ἀρχάς , ὡς οὐχ ἱκανῶν οὐσῶν γεννῆσαι τὴν τῶν ὄντων φύσιν , πάλιν ὑπʼ αὐτῆς τῆς ἀληθείας , ὥσπερ εἴπομεν , ἀναγκαζόμενοι τὴν ἐχομένην ἐζήτησαν ἀρχήν . τοῦ γὰρ εὖ καὶ καλῶς τὰ μὲν ἔχειν τὰ δὲ γίγνεσθαι τῶν ὄντων ἴσως οὔτε πῦρ οὔτε γῆν οὔτʼ ἄλλο τῶν τοιούτων οὐθὲν οὔτʼ εἰκὸς αἴτιον εἶναι οὔτʼ ἐκείνους οἰηθῆναι · οὐδʼ αὖ τῷ αὐτομάτῳ καὶ τύχῃ τοσοῦτον ἐπιτρέψαι πρᾶγμα καλῶς εἶχεν . νοῦν δή τις εἰπὼν ἐνεῖναι , καθάπερ ἐν τοῖς ζῴοις , καὶ ἐν τῇ φύσει τὸν αἴτιον τοῦ κόσμου καὶ τῆς τάξεως πάσης οἷον νήφων ἐφάνη παρʼ εἰκῇ λέγοντας τοὺς πρότερον . φανερῶς μὲν οὖν Ἀναξαγόραν ἴσμεν ἁψάμενον τούτων τῶν λόγων , αἰτίαν δʼ ἔχει πρότερον Ἑρμότιμος ὁ Κλαζομένιος εἰπεῖν . οἱ μὲν οὖν οὕτως ὑπολαμβάνοντες ἅμα τοῦ καλῶς τὴν αἰτίαν ἀρχὴν εἶναι τῶν ὄντων ἔθεσαν , καὶ τὴν τοιαύτην ὅθεν ἡ κίνησις ὑπάρχει τοῖς οὖσιν ·
Lemmas: ἐπεί δέ φανερός ὅτι ὁ ἐκ ἀρχή αἴτιος δέω λαμβάνω ἐπιστήμη ( τότε γάρ οἶδα φημί ἕκαστος , ὅταν ὁ πρῶτος αἰτία οἴομαι γνωρίζω ) , ὁ δέ αἴτιος λέγω τετραχῶς , ὅς εἷς μέν αἰτία φημί εἰμί ὁ οὐσία καί ὁ τίς εἰμί εἰμί ( ἀνάγω γάρ ὁ διά τίς εἰς ὁ λόγος ἔσχατος , αἴτιος δέ καί ἀρχή ὁ διά τίς πρῶτος ) , ἕτερος δέ ὁ ὕλη καί ὁ ὑπόκειμαι , τρίτος δέ ὅθεν ὁ ἀρχή ὁ κίνησις , τέταρτος δέ ὁ ἀντίκειμαι αἰτία οὗτος , ὁ ὅς ἕνεκα καί ἀγαθός ( τέλος γάρ γένεσις καί κίνησις πᾶς οὗτος εἰμί ) , θεωρέω μέν οὖν ἱκανός περί αὐτός ἐγώ ἐν ὁ περί φύσις , ὅμως δέ παραλαμβάνω καί ὁ πρότερος ἐγώ εἰς ἐπίσκεψις ὁ εἰμί ἔρχομαι καί φιλοσοφέω περί ὁ ἀλήθεια . δῆλος γάρ ὅτι ἐκεῖνος λέγω ἀρχή τις καί αἰτία · ἐπέρχομαι οὖν εἰμί τις προὔργου ὁ μέθοδος ὁ νῦν · ἤ γάρ ἕτερος τις γένος εὑρίσκω αἰτία ἤ ὁ νῦν λέγω μάλα πιστεύω δή πρῶτος φιλοσοφέω ὁ πολύς ὁ ἐν ὕλη εἶδος μόνος οἴομαι ἀρχή εἰμί πᾶς · ἐκ ὅς γάρ εἰμί ἅπας ὁ εἰμί καί ἐκ ὅς γίγνομαι πρῶτος καί εἰς ὅς φθείρω τελευταῖος , ὁ μέν οὐσία ὑπομένω ὁ δέ πάθος μεταβάλλω , οὗτος στοιχεῖον καί οὗτος ἀρχή φημί εἰμί ὁ εἰμί , καί διά οὗτος οὔτε γίγνομαι οὐδείς οἴομαι οὔτε ἀπόλλυμι , ὡς ὁ τοιοῦτος φύσις ἀεί σῴζω , ὥσπερ οὐδέ ὁ Σωκράτης φημί οὔτε γίγνομαι ἁπλῶς ὅταν γίγνομαι καλός ἤ μουσικός οὔτε ἀπόλλυμι ὅταν ἀποβάλλω οὗτος ὁ ἕξις , διά ὁ ὑπομένω ὁ ὑπόκειμαι ὁ Σωκράτης αὐτός , οὕτως οὐδέ ὁ ἄλλος οὐδείς · ἀεί γάρ εἰμί τις φύσις ἤ εἷς ἤ πολύς εἷς ἐκ ὅς γίγνομαι ἄλλος σῴζω ἐκεῖνος . ὁ μέντοι πλῆθος καί ὁ εἶδος ὁ τοιοῦτος ἀρχή οὐ ὁ αὐτός πᾶς λέγω , ἀλλά Θαλῆς μέν ὁ ὁ τοιοῦτος ἀρχηγός φιλοσοφία ὕδωρ φημί εἰμί ( διό καί ὁ γῆ ἐπί ὕδωρ ἀποφαίνω ἔρχομαι ) , λαμβάνω ἴσως ὁ ὑπόληψις οὗτος ἐκ ὁ πᾶς ὁράω ὁ τροφή ὑγρός εἰμί καί αὐτός ὁ θερμός ἐκ οὗτος γίγνομαι καί οὗτος ζάω ( ὁ δέ ἐκ ὅς γίγνομαι , οὗτος εἰμί ἀρχή πάντων τε δή οὗτος ὁ ὑπόληψις λαμβάνω οὗτος καί διά ὁ πᾶς ὁ σπέρμα ὁ φύσις ὑγρός ἔχω , ὁ δέ ὕδωρ ἀρχή ὁ φύσις εἰμί ὁ ὑγρός . εἰμί δέ τις ὅς καί ὁ παμπάλαιος καί πολύς πρό ὁ νῦν γένεσις καί πρῶτος θεολογέω οὕτως οἴομαι περί ὁ φύσις ὑπολαμβάνω · Ὠκεανός τε γάρ καί Τηθύς ποιέω ὁ γένεσις πατήρ , καί ὁ ὅρκος ὁ θεός ὕδωρ , ὁ καλέω ὑπό αὐτός Στύξ · τίμιος μέν γάρ ὁ πρέσβυς , ὅρκος δέ ὁ τίμιος εἰμί . εἰ μέν οὖν ἀρχαῖος τις οὗτος καί παλαιός τυγχάνω εἰμί περί ὁ φύσις ὁ δόξα , τάχα ἄν ἄδηλος εἰμί , Θαλῆς μέντοι λέγω οὕτως ἀποφαίνω περί ὁ πρῶτος αἰτία ( Ἵππων γάρ οὐ ἄν τις ἀξιόω τίθημι μετά οὗτος διά ὁ εὐτέλεια αὐτός ὁ διάνοια ) · Ἀναξιμένης δέ ἀήρ καί Διογένης πρότερος ὕδωρ καί μάλα ἀρχή τίθημι ὁ ἁπλόος σῶμα , Ἵππασος δέ πῦρ ὁ Μεταποντῖνος καί Ἡράκλειτος ὁ Ἐφέσιος , Ἐμπεδοκλῆς δέ ὁ τέσσαρες , πρός ὁ λέγω γῆ προστίθημι τέταρτος ( οὗτος γάρ ἀεί διαμένω καί οὐ γίγνομαι ἀλλά ἤ πλῆθος καί ὀλιγότης , συγκρίνω καί διακρίνω εἰς εἷς τε καί ἐκ εἷς ) · Ἀναξαγόρας δέ ὁ Κλαζομένιος ὁ μέν ἡλικία πρότερος εἰμί οὗτος ὁ δέ ἔργον ὕστερος ἄπειρος εἰμί φημί ὁ ἀρχή · σχεδόν γάρ ἅπας ὁ ὁμοιομερής καθά ὕδωρ ἤ πῦρ οὕτως γίγνομαι καί ἀπόλλυμι φημί , σύγκρισις καί διάκρισις μόνος , ἄλλος δέ οὔτε γίγνομαι οὔτε ἀπόλλυμι ἀλλά διαμένω ἀΐδια.—ἐκ μέν οὖν οὗτος μόνος τις αἰτία νομίζω ἄν ὁ ἐν ὕλη εἶδος λέγω · προέρχομαι δέ οὕτως , αὐτός ὁ πρᾶγμα ὁδοποιέω αὐτός καί συναναγκάζω ζητέω · εἰ γάρ ὅτι μάλα πᾶς γένεσις καί φθορά ἐκ τις εἷς ἤ καί πολύς εἰμί , διά τίς οὗτος συμβαίνω καί τίς ὁ αἴτιος ; οὐ γάρ δή ὁ γε ὑπόκειμαι αὐτός ποιέω μεταβάλλω ἑαυτοῦ · λέγω δέ οἷος οὔτε ὁ ξύλον οὔτε ὁ χαλκός αἴτιος ὁ μεταβάλλω ἑκάτερος αὐτός , οὐδέ ποιέω ὁ μέν ξύλον κλίνη ὁ δέ χαλκός ἀνδριάς , ἀλλά ἕτερος τις ὁ μεταβολή αἴτιος . ὁ δέ οὗτος ζητέω εἰμί ὁ ὁ ἕτερος ἀρχή ζητέω , ὡς ἄν ἐγώ φημί , ὅθεν ὁ ἀρχή ὁ κίνησις . ὁ μέν οὖν πάμπαν ἐκ ἀρχή ἅπτω ὁ μέθοδος ὁ τοιοῦτος καί εἷς φάσκω εἰμί ὁ ὑπόκειμαι οὐδείς δυσχεραίνω ἑαυτοῦ , ἀλλά ἔνιοι γε ὁ εἷς λέγω , ὥσπερ ἡσσάομαι ὑπό οὗτος ὁ ζήτησις , ὁ εἷς ἀκίνητος φημί εἰμί καί ὁ φύσις ὅλος οὐ μόνος κατά γένεσις καί φθορά ( οὗτος μέν γάρ ἀρχαῖος τε καί πᾶς ὁμολογέω ) ἀλλά καί κατά ὁ ἄλλος μεταβολή πᾶς · καί οὗτος αὐτός ἴδιος εἰμί . ὁ μέν οὖν εἷς φάσκω εἰμί ὁ πᾶς οὐδείς συμβαίνω ὁ τοιοῦτος συνοράω αἰτία πλήν εἰ ἄρα Παρμενίδης , καί οὗτος κατά τοσοῦτος ὅσος οὐ μόνος εἷς ἀλλά καί δύο πως τίθημι αἰτία εἰμί · ὁ δέ δή πολύς ποιέω μάλα ἐνδέχομαι λέγω , οἷος ὁ θερμός καί ψυχρός ἤ πῦρ καί γῆ · χράω γάρ ὡς κινητικός ἔχω ὁ πῦρ ὁ φύσις , ὕδωρ δέ καί γῆ καί ὁ τοιοῦτος τοὐναντίον.—μετὰ δέ οὗτος καί ὁ τοιοῦτος ἀρχή , ὡς οὐ ἱκανός εἰμί γεννάω ὁ ὁ εἰμί φύσις , πάλιν ὑπό αὐτός ὁ ἀλήθεια , ὥσπερ λέγω , ἀναγκάζω ὁ ἔχω ζητέω ἀρχή . ὁ γάρ εὖ καί καλός ὁ μέν ἔχω ὁ δέ γίγνομαι ὁ εἰμί ἴσως οὔτε πῦρ οὔτε γῆ οὔτε ἄλλος ὁ τοιοῦτος οὐδείς οὔτε ἔοικα αἴτιος εἰμί οὔτε ἐκεῖνος οἴομαι · οὐδέ αὖ ὁ αὐτόματος καί τύχη τοσοῦτος ἐπιτρέπω πρᾶγμα καλός ἔχω . νόος δή τις λέγω ἔνειμι , καθά ἐν ὁ ζῷον , καί ἐν ὁ φύσις ὁ αἴτιος ὁ κόσμος καί ὁ τάξις πᾶς οἷος νήφω φαίνω παρά εἰκῇ λέγω ὁ πρότερος . φανερός μέν οὖν Ἀναξαγόρας οἶδα ἅπτω οὗτος ὁ λόγος , αἰτία δέ ἔχω πρότερος Ἑρμότιμος ὁ Κλαζομένιος λέγω . ὁ μέν οὖν οὕτως ὑπολαμβάνω ἅμα ὁ καλός ὁ αἰτία ἀρχή εἰμί ὁ εἰμί τίθημι , καί ὁ τοιοῦτος ὅθεν ὁ κίνησις ὑπάρχω ὁ εἰμί ·