aristoteles-et-corpus-aristotelicum.metaphysica 1.4
ὑποπτεύσειε δʼ ἄν τις Ἡσίοδον πρῶτον ζητῆσαι τὸ τοιοῦτον , κἂν εἴ τις ἄλλος ἔρωτα ἢ ἐπιθυμίαν ἐν τοῖς οὖσιν ἔθηκεν ὡς ἀρχήν , οἷον καὶ Παρμενίδης · καὶ γὰρ οὗτος κατασκευάζων τὴν τοῦ παντὸς γένεσιν πρώτιστον μέν ( φησιν ) ἔρωτα θεῶν μητίσατο πάντων , Ἡσίοδος δὲ πάντων μὲν πρώτιστα χάος γένετʼ , αὐτὰρ ἔπειτα γαῖʼ εὐρύστερνος ἠδʼ ἔρος , ὃς πάντεσσι μεταπρέπει ἀθανάτοισιν , ὡς δέον ἐν τοῖς οὖσιν ὑπάρχειν τινʼ αἰτίαν ἥτις κινήσει καὶ συνάξει τὰ πράγματα . τούτους μὲν οὖν πῶς χρὴ διανεῖμαι περὶ τοῦ τίς πρῶτος , ἐξέστω κρίνειν ὕστερον · ἐπεὶ δὲ καὶ τἀναντία τοῖς ἀγαθοῖς ἐνόντα ἐφαίνετο ἐν τῇ φύσει , καὶ οὐ μόνον τάξις καὶ τὸ καλὸν ἀλλὰ καὶ ἀταξία καὶ τὸ αἰσχρόν , καὶ πλείω τὰ κακὰ τῶν ἀγαθῶν καὶ τὰ φαῦλα τῶν καλῶν , οὕτως ἄλλος τις φιλίαν εἰσήνεγκε καὶ νεῖκος , ἑκάτερον ἑκατέρων αἴτιον τούτων . εἰ γάρ τις ἀκολουθοίη καὶ λαμβάνοι πρὸς τὴν διάνοιαν καὶ μὴ πρὸς ἃ ψελλίζεται λέγων Ἐμπεδοκλῆς , εὑρήσει τὴν μὲν φιλίαν αἰτίαν οὖσαν τῶν ἀγαθῶν τὸ δὲ νεῖκος τῶν κακῶν · ὥστʼ εἴ τις φαίη τρόπον τινὰ καὶ λέγειν καὶ πρῶτον λέγειν τὸ κακὸν καὶ τὸ ἀγαθὸν ἀρχὰς Ἐμπεδοκλέα , τάχʼ ἂν λέγοι καλῶς , εἴπερ τὸ τῶν ἀγαθῶν ἁπάντων αἴτιον αὐτὸ τἀγαθόν ἐστι . — οὗτοι μὲν οὖν , ὥσπερ λέγομεν , καὶ μέχρι τούτου δυοῖν αἰτίαιν ὧν ἡμεῖς διωρίσαμεν ἐν τοῖς περὶ φύσεως ἡμμένοι φαίνονται , τῆς τε ὕλης καὶ τοῦ ὅθεν ἡ κίνησις , ἀμυδρῶς μέντοι καὶ οὐθὲν σαφῶς ἀλλʼ οἷον ἐν ταῖς μάχαις οἱ ἀγύμναστοι ποιοῦσιν · καὶ γὰρ ἐκεῖνοι περιφερόμενοι τύπτουσι πολλάκις καλὰς πληγάς , ἀλλʼ οὔτε ἐκεῖνοι ἀπὸ ἐπιστήμης οὔτε οὗτοι ἐοίκασιν εἰδέναι ὅ τι λέγουσιν · σχεδὸν γὰρ οὐθὲν χρώμενοι φαίνονται τούτοις ἀλλʼ ἢ κατὰ μικρόν . Ἀναξαγόρας τε γὰρ μηχανῇ χρῆται τῷ νῷ πρὸς τὴν κοσμοποιίαν , καὶ ὅταν ἀπορήσῃ διὰ τίνʼ αἰτίαν ἐξ ἀνάγκης ἐστί , τότε παρέλκει αὐτόν , ἐν δὲ τοῖς ἄλλοις πάντα μᾶλλον αἰτιᾶται τῶν γιγνομένων ἢ νοῦν , καὶ Ἐμπεδοκλῆς ἐπὶ πλέον μὲν τούτου χρῆται τοῖς αἰτίοις , οὐ μὴν οὔθʼ ἱκανῶς , οὔτʼ ἐν τούτοις εὑρίσκει τὸ ὁμολογούμενον . πολλαχοῦ γοῦν αὐτῷ ἡ μὲν φιλία διακρίνει τὸ δὲ νεῖκος συγκρίνει . ὅταν μὲν γὰρ εἰς τὰ στοιχεῖα διίστηται τὸ πᾶν ὑπὸ τοῦ νείκους , τότε τὸ πῦρ εἰς ἓν συγκρίνεται καὶ τῶν ἄλλων στοιχείων ἕκαστον · ὅταν δὲ πάλιν ὑπὸ τῆς φιλίας συνίωσιν εἰς τὸ ἕν , ἀναγκαῖον ἐξ ἑκάστου τὰ μόρια διακρίνεσθαι πάλιν.—Ἐμπεδοκλῆς μὲν οὖν παρὰ τοὺς πρότερον πρῶτος τὸ τὴν αἰτίαν διελεῖν εἰσήνεγκεν , οὐ μίαν ποιήσας τὴν τῆς κινήσεως ἀρχὴν ἀλλʼ ἑτέρας τε καὶ ἐναντίας , ἔτι δὲ τὰ ὡς ἐν ὕλης εἴδει λεγόμενα στοιχεῖα τέτταρα πρῶτος εἶπεν ( οὐ μὴν χρῆταί γε τέτταρσιν ἀλλʼ ὡς δυσὶν οὖσι μόνοις , πυρὶ μὲν καθʼ αὑτὸ τοῖς δʼ ἀντικειμένοις ὡς μιᾷ φύσει , γῇ τε καὶ ἀέρι καὶ ὕδατι · λάβοι δʼ ἄν τις αὐτὸ θεωρῶν ἐκ τῶν ἐπῶν)·—οὗτος μὲν οὖν , ὥσπερ λέγομεν , οὕτω τε καὶ τοσαύτας εἴρηκε τὰς ἀρχάς · Λεύκιππος δὲ καὶ ὁ ἑταῖρος αὐτοῦ Δημόκριτος στοιχεῖα μὲν τὸ πλῆρες καὶ τὸ κενὸν εἶναί φασι , λέγοντες τὸ μὲν ὂν τὸ δὲ μὴ ὄν , τούτων δὲ τὸ μὲν πλῆρες καὶ στερεὸν τὸ ὄν , τὸ δὲ κενὸν τὸ μὴ ὄν ( διὸ καὶ οὐθὲν μᾶλλον τὸ ὂν τοῦ μὴ ὄντος εἶναί φασιν , ὅτι οὐδὲ τοῦ κενοῦ τὸ σῶμα ) , αἴτια δὲ τῶν ὄντων ταῦτα ὡς ὕλην . καὶ καθάπερ οἱ ἓν ποιοῦντες τὴν ὑποκειμένην οὐσίαν τἆλλα τοῖς πάθεσιν αὐτῆς γεννῶσι , τὸ μανὸν καὶ τὸ πυκνὸν ἀρχὰς τιθέμενοι τῶν παθημάτων , τὸν αὐτὸν τρόπον καὶ οὗτοι τὰς διαφορὰς αἰτίας τῶν ἄλλων εἶναί φασιν . ταύτας μέντοι τρεῖς εἶναι λέγουσι , σχῆμά τε καὶ τάξιν καὶ θέσιν · διαφέρειν γάρ φασι τὸ ὂν ῥυσμῷ καὶ διαθιγῇ καὶ τροπῇ μόνον · τούτων δὲ ὁ μὲν ῥυσμὸς σχῆμά ἐστιν ἡ δὲ διαθιγὴ τάξις ἡ δὲ τροπὴ θέσις · διαφέρει γὰρ τὸ μὲν Α τοῦ Ν σχήματι τὸ δὲ ΑΝ τοῦ ΝΑ τάξει τὸ δὲ Ζ τοῦ Η θέσει . περὶ δὲ κινήσεως , ὅθεν ἢ πῶς ὑπάρξει τοῖς οὖσι , καὶ οὗτοι παραπλησίως τοῖς ἄλλοις ῥᾳθύμως ἀφεῖσαν . περὶ μὲν οὖν τῶν δύο αἰτιῶν , ὥσπερ λέγομεν , ἐπὶ τοσοῦτον ἔοικεν ἐζητῆσθαι παρὰ τῶν πρότερον .
Lemmas: ὑποπτεύω δέ ἄν τις Ἡσίοδος πρῶτος ζητέω ὁ τοιοῦτος , ἄν εἰ τις ἄλλος ἔρως ἤ ἐπιθυμία ἐν ὁ εἰμί τίθημι ὡς ἀρχή , οἷος καί Παρμενίδης · καί γάρ οὗτος κατασκευάζω ὁ ὁ πᾶς γένεσις πρῶτος μέν ( φημί ) ἔρως θεός μητίομαι πᾶς , Ἡσίοδος δέ πᾶς μέν πρῶτος χάος γίγνομαι , ἀτάρ ἔπειτα γῆ εὐρύστερνος ἠδέ ἔρος , ὅς πᾶς μεταπρέπω ἀθάνατος , ὡς δέω ἐν ὁ εἰμί ὑπάρχω τις αἰτία ὅστις κινέω καί συνάγω ὁ πρᾶγμα . οὗτος μέν οὖν πῶς χρή διανέμω περί ὁ τίς πρῶτος , ἔξεστι κρίνω ὕστερον · ἐπεί δέ καί ἐναντίος ὁ ἀγαθός ἔνειμι φαίνω ἐν ὁ φύσις , καί οὐ μόνος τάξις καί ὁ καλός ἀλλά καί ἀταξία καί ὁ αἰσχρός , καί πολύς ὁ κακός ὁ ἀγαθός καί ὁ φαῦλος ὁ καλός , οὕτως ἄλλος τις φιλία εἰσφέρω καί νεῖκος , ἑκάτερος ἑκάτερος αἴτιος οὗτος . εἰ γάρ τις ἀκολουθέω καί λαμβάνω πρός ὁ διάνοια καί μή πρός ὅς ψελλίζω λέγω Ἐμπεδοκλῆς , εὑρίσκω ὁ μέν φιλία αἴτιος εἰμί ὁ ἀγαθός ὁ δέ νεῖκος ὁ κακός · ὥστε εἰ τις φημί τρόπος τις καί λέγω καί πρῶτος λέγω ὁ κακός καί ὁ ἀγαθός ἀρχή Ἐμπεδοκλῆς , τάχα ἄν λέγω καλός , εἴπερ ὁ ὁ ἀγαθός ἅπας αἴτιος αὐτός ἀγαθός εἰμί . — οὗτος μέν οὖν , ὥσπερ λέγω , καί μέχρι οὗτος δύο αἰτία ὅς ἐγώ διορίζω ἐν ὁ περί φύσις ἅπτω φαίνω , ὁ τε ὕλη καί ὁ ὅθεν ὁ κίνησις , ἀμυδρός μέντοι καί οὐδείς σαφής ἀλλά οἷος ἐν ὁ μάχη ὁ ἀγύμναστος ποιέω · καί γάρ ἐκεῖνος περιφέρω τύπτω πολλάκις καλός πληγή , ἀλλά οὔτε ἐκεῖνος ἀπό ἐπιστήμη οὔτε οὗτος ἔοικα οἶδα ὅς τις λέγω · σχεδόν γάρ οὐδείς χράω φαίνω οὗτος ἀλλά ἤ κατά μικρός . Ἀναξαγόρας τε γάρ μηχανή χράω ὁ νόος πρός ὁ κοσμοποιία , καί ὅταν ἀπορέω διά τίς αἰτία ἐκ ἀνάγκη εἰμί , τότε παρέλκω αὐτός , ἐν δέ ὁ ἄλλος πᾶς μάλα αἰτιάομαι ὁ γίγνομαι ἤ νόος , καί Ἐμπεδοκλῆς ἐπί πολύς μέν οὗτος χράω ὁ αἴτιος , οὐ μήν οὔτε ἱκανός , οὔτε ἐν οὗτος εὑρίσκω ὁ ὁμολογέω . πολλαχοῦ γοῦν αὐτός ὁ μέν φιλία διακρίνω ὁ δέ νεῖκος συγκρίνω . ὅταν μέν γάρ εἰς ὁ στοιχεῖον διίστημι ὁ πᾶς ὑπό ὁ νεῖκος , τότε ὁ πῦρ εἰς εἷς συγκρίνω καί ὁ ἄλλος στοιχεῖον ἕκαστος · ὅταν δέ πάλιν ὑπό ὁ φιλία σύνειμι εἰς ὁ εἷς , ἀναγκαῖος ἐκ ἕκαστος ὁ μόριον διακρίνω παλιν.—εμπεδοκλεις μέν οὖν παρά ὁ πρότερος πρῶτος ὁ ὁ αἰτία διαιρέω εἰσφέρω , οὐ εἷς ποιέω ὁ ὁ κίνησις ἀρχή ἀλλά ἕτερος τε καί ἐναντίος , ἔτι δέ ὁ ὡς ἐν ὕλη εἶδος λέγω στοιχεῖον τέσσαρες πρῶτος λέγω ( οὐ μήν χράω γε τέσσαρες ἀλλά ὡς δύο εἰμί μόνος , πῦρ μέν κατά ἑαυτοῦ ὁ δέ ἀντίκειμαι ὡς εἷς φύσις , γῆ τε καί ἀήρ καί ὕδωρ · λαμβάνω δέ ἄν τις αὐτός θεωρέω ἐκ ὁ επων)·—ουος μέν οὖν , ὥσπερ λέγω , οὕτως τε καί τοσοῦτος λέγω ὁ ἀρχή · Λεύκιππος δέ καί ὁ ἑταῖρος αὐτός Δημόκριτος στοιχεῖον μέν ὁ πλήρης καί ὁ κενός εἰμί φημί , λέγω ὁ μέν εἰμί ὁ δέ μή εἰμί , οὗτος δέ ὁ μέν πλήρης καί στερεός ὁ εἰμί , ὁ δέ κενός ὁ μή εἰμί ( διό καί οὐδείς μάλα ὁ εἰμί ὁ μή εἰμί εἰμί φημί , ὅτι οὐδέ ὁ κενός ὁ σῶμα ) , αἴτιος δέ ὁ εἰμί οὗτος ὡς ὕλη . καί καθά ὁ εἷς ποιέω ὁ ὑπόκειμαι οὐσία ἄλλος ὁ πάθος αὐτός γεννάω , ὁ μανός καί ὁ πυκνός ἀρχή τίθημι ὁ πάθημα , ὁ αὐτός τρόπος καί οὗτος ὁ διαφορά αἴτιος ὁ ἄλλος εἰμί φημί . οὗτος μέντοι τρεῖς εἰμί λέγω , σχῆμα τε καί τάξις καί θέσις · διαφέρω γάρ φημί ὁ εἰμί ῥυθμός καί διαθιγή καί τροπή μόνος · οὗτος δέ ὁ μέν ῥυθμός σχῆμα εἰμί ὁ δέ διαθιγή τάξις ὁ δέ τροπή θέσις · διαφέρω γάρ ὁ μέν Α ὁ Ν σχῆμα ὁ δέ ΑΝ ὁ ΝΑ τάξις ὁ δέ Ζ ὁ Η θέσις . περί δέ κίνησις , ὅθεν ἤ πῶς ὑπάρχω ὁ εἰμί , καί οὗτος παραπλήσιος ὁ ἄλλος ῥᾴθυμος ἀφίημι . περί μέν οὖν ὁ δύο αἰτία , ὥσπερ λέγω , ἐπί τοσοῦτος ἔοικα ζητέω παρά ὁ πρότερος .