aristoteles-et-corpus-aristotelicum.metaphysica 9.10
ἐπεὶ δὲ τὸ ὂν λέγεται καὶ τὸ μὴ ὂν τὸ μὲν κατὰ τὰ σχήματα τῶν κατηγοριῶν , τὸ δὲ κατὰ δύναμιν ἢ ἐνέργειαν τούτων ἢ τἀναντία , τὸ δὲ ἀληθὲς ἢ ψεῦδος , τοῦτο δʼ ἐπὶ τῶν πραγμάτων ἐστὶ τῷ συγκεῖσθαι ἢ διῃρῆσθαι , ὥστε ἀληθεύει μὲν ὁ τὸ διῃρημένον οἰόμενος διῃρῆσθαι καὶ τὸ συγκείμενον συγκεῖσθαι , ἔψευσται δὲ ὁ ἐναντίως ἔχων ἢ τὰ πράγματα , πότʼ ἔστιν ἢ οὐκ ἔστι τὸ ἀληθὲς λεγόμενον ἢ ψεῦδος ; τοῦτο γὰρ σκεπτέον τί λέγομεν . οὐ γὰρ διὰ τὸ ἡμᾶς οἴεσθαι ἀληθῶς σε λευκὸν εἶναι εἶ σὺ λευκός , ἀλλὰ διὰ τὸ σὲ εἶναι λευκὸν ἡμεῖς οἱ φάντες τοῦτο ἀληθεύομεν . εἰ δὴ τὰ μὲν ἀεὶ σύγκειται καὶ ἀδύνατα διαιρεθῆναι , τὰ δʼ ἀεὶ διῄρηται καὶ ἀδύνατα συντεθῆναι , τὰ δʼ ἐνδέχεται τἀναντία , τὸ μὲν εἶναί ἐστι τὸ συγκεῖσθαι καὶ ἓν εἶναι , τὸ δὲ μὴ εἶναι τὸ μὴ συγκεῖσθαι ἀλλὰ πλείω εἶναι · περὶ μὲν οὖν τὰ ἐνδεχόμενα ἡ αὐτὴ γίγνεται ψευδὴς καὶ ἀληθὴς δόξα καὶ ὁ λόγος ὁ αὐτός , καὶ ἐνδέχεται ὁτὲ μὲν ἀληθεύειν ὁτὲ δὲ ψεύδεσθαι · περὶ δὲ τὰ ἀδύνατα ἄλλως ἔχειν οὐ γίγνεται ὁτὲ μὲν ἀληθὲς ὁτὲ δὲ ψεῦδος , ἀλλʼ ἀεὶ ταὐτὰ ἀληθῆ καὶ ψευδῆ.—περὶ δὲ δὴ τὰ ἀσύνθετα τί τὸ εἶναι ἢ μὴ εἶναι καὶ τὸ ἀληθὲς καὶ τὸ ψεῦδος ; οὐ γάρ ἐστι σύνθετον , ὥστε εἶναι μὲν ὅταν συγκέηται , μὴ εἶναι δὲ ἐὰν διῃρημένον ᾖ , ὥσπερ τὸ λευκὸν τὸ ξύλον ἢ τὸ ἀσύμμετρον τὴν διάμετρον · οὐδὲ τὸ ἀληθὲς καὶ τὸ ψεῦδος ὁμοίως ἔτι ὑπάρξει καὶ ἐπʼ ἐκείνων . ἢ ὥσπερ οὐδὲ τὸ ἀληθὲς ἐπὶ τούτων τὸ αὐτό , οὕτως οὐδὲ τὸ εἶναι , ἀλλʼ ἔστι τὸ μὲν ἀληθὲς ἢ ψεῦδος , τὸ μὲν θιγεῖν καὶ φάναι ἀληθές ( οὐ γὰρ ταὐτὸ κατάφασις καὶ φάσις ) , τὸ δʼ ἀγνοεῖν μὴ θιγγάνειν ( ἀπατηθῆναι γὰρ περὶ τὸ τί ἐστιν οὐκ ἔστιν ἀλλʼ ἢ κατὰ συμβεβηκός · ὁμοίως δὲ καὶ περὶ τὰς μὴ συνθετὰς οὐσίας , οὐ γὰρ ἔστιν ἀπατηθῆναι · καὶ πᾶσαι εἰσὶν ἐνεργείᾳ , οὐ δυνάμει , ἐγίγνοντο γὰρ ἂν καὶ ἐφθείροντο , νῦν δὲ τὸ ὂν αὐτὸ οὐ γίγνεται οὐδὲ φθείρεται , ἔκ τινος γὰρ ἂν ἐγίγνετο·—ὅσα δή ἐστιν ὅπερ εἶναί τι καὶ ἐνέργειαι , περὶ ταῦτα οὐκ ἔστιν ἀπατηθῆναι ἀλλʼ ἢ νοεῖν ἢ μή · ἀλλὰ τὸ τί ἐστι ζητεῖται περὶ αὐτῶν , εἰ τοιαῦτά ἐστιν ἢ μή ) · τὸ δὲ εἶναι ὡς τὸ ἀληθές , καὶ τὸ μὴ εἶναι τὸ ὡς τὸ ψεῦδος , ἓν μέν ἐστιν , εἰ σύγκειται , ἀληθές , τὸ δʼ εἰ μὴ σύγκειται , ψεῦδος · τὸ δὲ ἕν , εἴπερ ὄν , οὕτως ἐστίν , εἰ δὲ μὴ οὕτως , οὐκ ἔστιν · τὸ δὲ ἀληθὲς τὸ νοεῖν ταῦτα · τὸ δὲ ψεῦδος οὐκ ἔστιν , οὐδὲ ἀπάτη , ἀλλὰ ἄγνοια , οὐχ οἵα ἡ τυφλότης · ἡ μὲν γὰρ τυφλότης ἐστὶν ὡς ἂν εἰ τὸ νοητικὸν ὅλως μὴ ἔχοι τις . φανερὸν δὲ καὶ ὅτι περὶ τῶν ἀκινήτων οὐκ ἔστιν ἀπάτη κατὰ τὸ ποτέ , εἴ τις ὑπολαμβάνει ἀκίνητα . οἷον τὸ τρίγωνον εἰ μὴ μεταβάλλειν οἴεται , οὐκ οἰήσεται ποτὲ μὲν δύο ὀρθὰς ἔχειν ποτὲ δὲ οὔ ( μεταβάλλοι γὰρ ἄν ) , ἀλλὰ τὶ μὲν τὶ δʼ οὔ , οἷον ἄρτιον ἀριθμὸν πρῶτον εἶναι μηθένα , ἢ τινὰς μὲν τινὰς δʼ οὔ · ἀριθμῷ δὲ περὶ ἕνα οὐδὲ τοῦτο · οὐ γὰρ ἔτι τινὰ μὲν τινὰ δὲ οὒ οἰήσεται , ἀλλʼ ἀληθεύσει ἢ ψεύσεται ὡς ἀεὶ οὕτως ἔχοντος .
Lemmas: ἐπεί δέ ὁ εἰμί λέγω καί ὁ μή εἰμί ὁ μέν κατά ὁ σχῆμα ὁ κατηγορία , ὁ δέ κατά δύναμις ἤ ἐνέργεια οὗτος ἤ ἐναντίος , ὁ δέ ἀληθής ἤ ψεῦδος , οὗτος δέ ἐπί ὁ πρᾶγμα εἰμί ὁ σύγκειμαι ἤ διαιρέω , ὥστε ἀληθεύω μέν ὁ ὁ διαιρέω οἴομαι διαιρέω καί ὁ σύγκειμαι σύγκειμαι , ψεύδω δέ ὁ ἐναντίος ἔχω ἤ ὁ πρᾶγμα , πότε εἰμί ἤ οὐ εἰμί ὁ ἀληθής λέγω ἤ ψεῦδος ; οὗτος γάρ σκοπέω τίς λέγω . οὐ γάρ διά ὁ ἐγώ οἴομαι ἀληθής σύ λευκός εἰμί εἰμί σύ λευκός , ἀλλά διά ὁ σύ εἰμί λευκός ἐγώ ὁ φημί οὗτος ἀληθεύω . εἰ δή ὁ μέν ἀεί σύγκειμαι καί ἀδύνατος διαιρέω , ὁ δέ ἀεί διαιρέω καί ἀδύνατος συντίθημι , ὁ δέ ἐνδέχομαι ἐναντίος , ὁ μέν εἰμί εἰμί ὁ σύγκειμαι καί εἷς εἰμί , ὁ δέ μή εἰμί ὁ μή σύγκειμαι ἀλλά πολύς εἰμί · περί μέν οὖν ὁ ἐνδέχομαι ὁ αὐτός γίγνομαι ψευδής καί ἀληθής δόξα καί ὁ λόγος ὁ αὐτός , καί ἐνδέχομαι ὅτε μέν ἀληθεύω ὅτε δέ ψεύδω · περί δέ ὁ ἀδύνατος ἄλλος ἔχω οὐ γίγνομαι ὅτε μέν ἀληθής ὅτε δέ ψεῦδος , ἀλλά ἀεί αὐτός ἀληθής καί ψευδῆ.—περὶ δέ δή ὁ ἀσύνθετος τίς ὁ εἰμί ἤ μή εἰμί καί ὁ ἀληθής καί ὁ ψεῦδος ; οὐ γάρ εἰμί σύνθετος , ὥστε εἰμί μέν ὅταν σύγκειμαι , μή εἰμί δέ ἐάν διαιρέω εἰμί , ὥσπερ ὁ λευκός ὁ ξύλον ἤ ὁ ἀσύμμετρος ὁ διάμετρος · οὐδέ ὁ ἀληθής καί ὁ ψεῦδος ὅμοιος ἔτι ὑπάρχω καί ἐπί ἐκεῖνος . ἤ ὥσπερ οὐδέ ὁ ἀληθής ἐπί οὗτος ὁ αὐτός , οὕτως οὐδέ ὁ εἰμί , ἀλλά εἰμί ὁ μέν ἀληθής ἤ ψεῦδος , ὁ μέν θιγγάνω καί φημί ἀληθής ( οὐ γάρ αὐτός κατάφασις καί φάσις ) , ὁ δέ ἀγνοέω μή θιγγάνω ( ἀπατάω γάρ περί ὁ τίς εἰμί οὐ εἰμί ἀλλά ἤ κατά συμβαίνω · ὅμοιος δέ καί περί ὁ μή σύνθετος οὐσία , οὐ γάρ εἰμί ἀπατάω · καί πᾶς εἰμί ἐνέργεια , οὐ δύναμις , γίγνομαι γάρ ἄν καί φθείρω , νῦν δέ ὁ εἰμί αὐτός οὐ γίγνομαι οὐδέ φθείρω , ἐκ τις γάρ ἄν ἐγίγνετο·—ὅσα δή εἰμί ὅς εἰμί τις καί ἐνέργεια , περί οὗτος οὐ εἰμί ἀπατάω ἀλλά ἤ νοέω ἤ μή · ἀλλά ὁ τίς εἰμί ζητέω περί αὐτός , εἰ τοιοῦτος εἰμί ἤ μή ) · ὁ δέ εἰμί ὡς ὁ ἀληθής , καί ὁ μή εἰμί ὁ ὡς ὁ ψεῦδος , εἷς μέν εἰμί , εἰ σύγκειμαι , ἀληθής , ὁ δέ εἰ μή σύγκειμαι , ψεῦδος · ὁ δέ εἷς , εἴπερ εἰμί , οὕτως εἰμί , εἰ δέ μή οὕτως , οὐ εἰμί · ὁ δέ ἀληθής ὁ νοέω οὗτος · ὁ δέ ψεῦδος οὐ εἰμί , οὐδέ ἀπάτη , ἀλλά ἄγνοια , οὐ οἷος ὁ τυφλότης · ὁ μέν γάρ τυφλότης εἰμί ὡς ἄν εἰ ὁ νοητικός ὅλος μή ἔχω τις . φανερός δέ καί ὅτι περί ὁ ἀκίνητος οὐ εἰμί ἀπάτη κατά ὁ ποτέ , εἰ τις ὑπολαμβάνω ἀκίνητος . οἷος ὁ τρίγωνος εἰ μή μεταβάλλω οἴομαι , οὐ οἴομαι ποτέ μέν δύο ὀρθός ἔχω ποτέ δέ οὐ ( μεταβάλλω γάρ ἄν ) , ἀλλά τίς μέν τίς δέ οὐ , οἷος ἄρτιος ἀριθμός πρῶτος εἰμί μηδείς , ἤ τις μέν τις δέ οὐ · ἀριθμός δέ περί εἷς οὐδέ οὗτος · οὐ γάρ ἔτι τις μέν τις δέ οὐ οἴομαι , ἀλλά ἀληθεύω ἤ ψεύδω ὡς ἀεί οὕτως ἔχω .