aristoteles-et-corpus-aristotelicum.metaphysica 14.1
περὶ μὲν οὖν τῆς οὐσίας ταύτης εἰρήσθω τοσαῦτα , πάντες δὲ ποιοῦσι τὰς ἀρχὰς ἐναντίας , ὥσπερ ἐν τοῖς φυσικοῖς , καὶ περὶ τὰς ἀκινήτους οὐσίας ὁμοίως . εἰ δὲ τῆς τῶν ἁπάντων ἀρχῆς μὴ ἐνδέχεται πρότερόν τι εἶναι , ἀδύνατον ἂν εἴη τὴν ἀρχὴν ἕτερόν τι οὖσαν εἶναι ἀρχήν , οἷον εἴ τις λέγοι τὸ λευκὸν ἀρχὴν εἶναι οὐχ ᾗ ἕτερον ἀλλʼ ᾗ λευκόν , εἶναι μέντοι καθʼ ὑποκειμένου καὶ ἕτερόν τι ὂν λευκὸν εἶναι · ἐκεῖνο γὰρ πρότερον ἔσται . ἀλλὰ μὴν γίγνεται πάντα ἐξ ἐναντίων ὡς ὑποκειμένου τινός · ἀνάγκη ἄρα μάλιστα τοῖς ἐναντίοις τοῦθʼ ὑπάρχειν . ἀεὶ ἄρα πάντα τὰ ἐναντία καθʼ ὑποκειμένου καὶ οὐθὲν χωριστόν , ἀλλʼ ὥσπερ καὶ φαίνεται οὐθὲν οὐσίᾳ ἐναντίον , καὶ ὁ λόγος μαρτυρεῖ . οὐθὲν ἄρα τῶν ἐναντίων κυρίως ἀρχὴ πάντων ἀλλʼ ἑτέρα.—οἱ δὲ τὸ ἕτερον τῶν ἐναντίων ὕλην ποιοῦσιν , οἱ μὲν τῷ ἑνὶ τὸ ἄνισον , ὡς τοῦτο τὴν τοῦ πλήθους οὖσαν φύσιν , οἱ δὲ τῷ ἑνὶ τὸ πλῆθος ( γεννῶνται γὰρ οἱ ἀριθμοὶ τοῖς μὲν ἐκ τῆς τοῦ ἀνίσου δυάδος , τοῦ μεγάλου καὶ μικροῦ , τῷ δʼ ἐκ τοῦ πλήθους , ὑπὸ τῆς τοῦ ἑνὸς δὲ οὐσίας ἀμφοῖν ) · καὶ γὰρ ὁ τὸ ἄνισον καὶ ἓν λέγων τὰ στοιχεῖα , τὸ δʼ ἄνισον ἐκ μεγάλου καὶ μικροῦ δυάδα , ὡς ἓν ὄντα τὸ ἄνισον καὶ τὸ μέγα καὶ τὸ μικρὸν λέγει , καὶ οὐ διορίζει ὅτι λόγῳ ἀριθμῷ δʼ οὔ . ἀλλὰ μὴν καὶ τὰς ἀρχὰς ἃς στοιχεῖα καλοῦσιν οὐ καλῶς ἀποδιδόασιν , οἱ μὲν τὸ μέγα καὶ τὸ μικρὸν λέγοντες μετὰ τοῦ ἑνός , τρία ταῦτα στοιχεῖα τῶν ἀριθμῶν , τὰ μὲν δύο ὕλην τὸ δʼ ἓν τὴν μορφήν , οἱ δὲ τὸ πολὺ καὶ ὀλίγον , ὅτι τὸ μέγα καὶ τὸ μικρὸν μεγέθους οἰκειότερα τὴν φύσιν , οἱ δὲ τὸ καθόλου μᾶλλον ἐπὶ τούτων , τὸ ὑπερέχον καὶ τὸ ὑπερεχόμενον . διαφέρει δὲ τούτων οὐθὲν ὡς εἰπεῖν πρὸς ἔνια τῶν συμβαινόντων , ἀλλὰ πρὸς τὰς λογικὰς μόνον δυσχερείας , ἃς φυλάττονται διὰ τὸ καὶ αὐτοὶ λογικὰς φέρειν τὰς ἀποδείξεις . πλὴν τοῦ αὐτοῦ γε λόγου ἐστὶ τὸ ὑπερέχον καὶ ὑπερεχόμενον εἶναι ἀρχὰς ἀλλὰ μὴ τὸ μέγα καὶ τὸ μικρόν , καὶ τὸν ἀριθμὸν πρότερον τῆς δυάδος ἐκ τῶν στοιχείων · καθόλου γὰρ ἀμφότερα μᾶλλόν ἐστιν . νῦν δὲ τὸ μὲν λέγουσι τὸ δʼ οὐ λέγουσιν . οἱ δὲ τὸ ἕτερον καὶ τὸ ἄλλο πρὸς τὸ ἓν ἀντιτιθέασιν , οἱ δὲ πλῆθος καὶ τὸ ἕν . εἰ δέ ἐστιν , ὥσπερ βούλονται , τὰ ὄντα ἐξ ἐναντίων , τῷ δὲ ἑνὶ ἢ οὐθὲν ἐναντίον ἢ εἴπερ ἄρα μέλλει , τὸ πλῆθος , τὸ δʼ ἄνισον τῷ ἴσῳ καὶ τὸ ἕτερον τῷ ταὐτῷ καὶ τὸ ἄλλο αὐτῷ , μάλιστα μὲν οἱ τὸ ἓν τῷ πλήθει ἀντιτιθέντες ἔχονταί τινος δόξης , οὐ μὴν οὐδʼ οὗτοι ἱκανῶς · ἔσται γὰρ τὸ ἓν ὀλίγον · πλῆθος μὲν γὰρ ὀλιγότητι τὸ δὲ πολὺ τῷ ὀλίγῳ ἀντίκειται.—τὸ δʼ ἓν ὅτι μέτρον σημαίνει , φανερόν . καὶ ἐν παντὶ ἔστι τι ἕτερον ὑποκείμενον , οἷον ἐν ἁρμονίᾳ δίεσις , ἐν δὲ μεγέθει δάκτυλος ἢ ποὺς ἤ τι τοιοῦτον , ἐν δὲ ῥυθμοῖς βάσις ἢ συλλαβή · ὁμοίως δὲ καὶ ἐν βάρει σταθμός τις ὡρισμένος ἐστίν · καὶ κατὰ πάντων δὲ τὸν αὐτὸν τρόπον , ἐν μὲν τοῖς ποιοῖς ποιόν τι , ἐν δὲ τοῖς ποσοῖς ποσόν τι , καὶ ἀδιαίρετον τὸ μέτρον , τὸ μὲν κατὰ τὸ εἶδος τὸ δὲ πρὸς τὴν αἴσθησιν , ὡς οὐκ ὄντος τινὸς τοῦ ἑνὸς καθʼ αὑτὸ οὐσίας . καὶ τοῦτο κατὰ λόγον · σημαίνει γὰρ τὸ ἓν ὅτι μέτρον πλήθους τινός , καὶ ὁ ἀριθμὸς ὅτι πλῆθος μεμετρημένον καὶ πλῆθος μέτρων ( διὸ καὶ εὐλόγως οὐκ ἔστι τὸ ἓν ἀριθμός · οὐδὲ γὰρ τὸ μέτρον μέτρα , ἀλλʼ ἀρχὴ καὶ τὸ μέτρον καὶ τὸ ἕν ) . δεῖ δὲ ἀεὶ τὸ αὐτό τι ὑπάρχειν πᾶσι τὸ μέτρον , οἷον εἰ ἵπποι , τὸ μέτρον ἵππος , καὶ εἰ ἄνθρωποι , ἄνθρωπος . εἰ δʼ ἄνθρωπος καὶ ἵππος καὶ θεός , ζῷον ἴσως , καὶ ὁ ἀριθμὸς αὐτῶν ἔσται ζῷα . εἰ δʼ ἄνθρωπος καὶ λευκὸν καὶ βαδίζον , ἥκιστα μὲν ἀριθμὸς τούτων διὰ τὸ ταὐτῷ πάντα ὑπάρχειν καὶ ἑνὶ κατὰ ἀριθμόν , ὅμως δὲ γενῶν ἔσται ὁ ἀριθμὸς ὁ τούτων , ἤ τινος ἄλλης τοιαύτης προσηγορίας . οἱ δὲ τὸ ἄνισον ὡς ἕν τι , τὴν δυάδα δὲ ἀόριστον ποιοῦντες μεγάλου καὶ μικροῦ , πόρρω λίαν τῶν δοκούντων καὶ δυνατῶν λέγουσιν · πάθη τε γὰρ ταῦτα καὶ συμβεβηκότα μᾶλλον ἢ ὑποκείμενα τοῖς ἀριθμοῖς καὶ τοῖς μεγέθεσίν ἐστι , τὸ πολὺ καὶ ὀλίγον ἀριθμοῦ , καὶ μέγα καὶ μικρὸν μεγέθους , ὥσπερ ἄρτιον καὶ περιττόν , καὶ λεῖον καὶ τραχύ , καὶ εὐθὺ καὶ καμπύλον · ἔτι δὲ πρὸς ταύτῃ τῇ ἁμαρτίᾳ καὶ πρός τι ἀνάγκη εἶναι τὸ μέγα καὶ τὸ μικρὸν καὶ ὅσα τοιαῦτα · τὸ δὲ πρός τι πάντων ἥκιστα φύσις τις ἢ οὐσία ἐστι , καὶ ὑστέρα τοῦ ποιοῦ καὶ ποσοῦ · καὶ πάθος τι τοῦ ποσοῦ τὸ πρός τι , ὥσπερ ἐλέχθη , ἀλλʼ οὐχ ὕλη , εἴ τι ἕτερον καὶ τῷ ὅλως κοινῷ πρός τι καὶ τοῖς μέρεσιν αὐτοῦ καὶ εἴδεσιν . οὐθὲν γάρ ἐστιν οὔτε μέγα οὔτε μικρόν , οὔτε πολὺ οὔτε ὀλίγον , οὔτε ὅλως πρός τι , ὃ οὐχ ἕτερόν τι ὂν πολὺ ἢ ὀλίγον ἢ μέγα ἢ μικρὸν ἢ πρός τί ἐστιν . σημεῖον δʼ ὅτι ἥκιστα οὐσί τις καὶ ὄν τι τὸ πρός τι τὸ μόνου μὴ εἶναι γένεσιν αὐτοῦ μηδὲ φθορὰν μηδὲ κίνησιν ὥσπερ κατὰ τὸ ποσὸν αὔξησις καὶ φθίσις , κατὰ τὸ ποιὸν ἀλλοίωσις , κατὰ τόπον φορά , κατὰ τὴν οὐσίαν ἡ ἁπλῆ γένεσις καὶ φθορά,—ἀλλʼ οὐ κατὰ τὸ πρός τι · ἄνευ γὰρ τοῦ κινηθῆναι ὁτὲ μὲν μεῖζον ὁτὲ δὲ ἔλαττον ἢ ἴσον ἔσται θατέρου κινηθέντος κατὰ τὸ ποσόν . ἀνάγκη τε ἑκάστου ὕλην εἶναι τὸ δυνάμει τοιοῦτον , ὥστε καὶ οὐσίας · τὸ δὲ πρός τι οὔτε δυνάμει οὐσία οὔτε ἐνεργείᾳ . ἄτοπον οὖν , μᾶλλον δὲ ἀδύνατον , τὸ οὐσίας μὴ οὐσίαν ποιεῖν στοιχεῖον καὶ πρότερον · ὕστερον γὰρ πᾶσαι αἱ κατηγορίαι . ἔτι δὲ τὰ στοιχεῖα οὐ κατηγορεῖται καθʼ ὧν στοιχεῖα , τὸ δὲ πολὺ καὶ ὀλίγον καὶ χωρὶς καὶ ἅμα κατηγορεῖται ἀριθμοῦ , καὶ τὸ μακρὸν καὶ τὸ βραχὺ γραμμῆς , καὶ ἐπίπεδόν ἐστι καὶ πλατὺ καὶ στενόν . εἰ δὲ δὴ καὶ ἔστι τι πλῆθος οὗ τὸ μὲν ἀεί , τὸ ὀλίγον , οἷον ἡ δυάς ( εἰ γὰρ πολύ , τὸ ἓν ἂν ὀλίγον εἴη ) , κἂν πολὺ ἁπλῶς εἴη , οἷον ἡ δεκὰς πολύ , εἰ ταύτης μή ἐστι πλεῖον , ἢ τὰ μύρια . πῶς οὖν ἔσται οὕτως ἐξ ὀλίγου καὶ πολλοῦ ὁ ἀριθμός ; ἢ γὰρ ἄμφω ἔδει κατηγορεῖσθαι ἢ μηδέτερον · νῦν δὲ τὸ ἕτερον μόνον κατηγορεῖται .
Lemmas: περί μέν οὖν ὁ οὐσία οὗτος λέγω τοσοῦτος , πᾶς δέ ποιέω ὁ ἀρχή ἐναντίος , ὥσπερ ἐν ὁ φυσικός , καί περί ὁ ἀκίνητος οὐσία ὅμοιος . εἰ δέ ὁ ὁ ἅπας ἀρχή μή ἐνδέχομαι πρότερος τις εἰμί , ἀδύνατος ἄν εἰμί ὁ ἀρχή ἕτερος τις εἰμί εἰμί ἀρχή , οἷος εἰ τις λέγω ὁ λευκός ἀρχή εἰμί οὐ ᾗ ἕτερος ἀλλά ᾗ λευκός , εἰμί μέντοι κατά ὑπόκειμαι καί ἕτερος τις εἰμί λευκός εἰμί · ἐκεῖνος γάρ πρότερος εἰμί . ἀλλά μήν γίγνομαι πᾶς ἐκ ἐναντίος ὡς ὑπόκειμαι τις · ἀνάγκη ἄρα μάλα ὁ ἐναντίος οὗτος ὑπάρχω . ἀεί ἄρα πᾶς ὁ ἐναντίος κατά ὑπόκειμαι καί οὐδείς χωριστός , ἀλλά ὥσπερ καί φαίνω οὐδείς οὐσία ἐναντίος , καί ὁ λόγος μαρτυρέω . οὐδείς ἄρα ὁ ἐναντίος κύριος ἀρχή πᾶς ἀλλά ἑτέρα.—οἱ δέ ὁ ἕτερος ὁ ἐναντίος ὕλη ποιέω , ὁ μέν ὁ εἷς ὁ ἄνισος , ὡς οὗτος ὁ ὁ πλῆθος εἰμί φύσις , ὁ δέ ὁ εἷς ὁ πλῆθος ( γεννάω γάρ ὁ ἀριθμός ὁ μέν ἐκ ὁ ὁ ἄνισος δυάς , ὁ μέγας καί μικρός , ὁ δέ ἐκ ὁ πλῆθος , ὑπό ὁ ὁ εἷς δέ οὐσία ἄμφω ) · καί γάρ ὁ ὁ ἄνισος καί εἷς λέγω ὁ στοιχεῖον , ὁ δέ ἄνισος ἐκ μέγας καί μικρός δυάς , ὡς εἷς εἰμί ὁ ἄνισος καί ὁ μέγας καί ὁ μικρός λέγω , καί οὐ διορίζω ὅτι λόγος ἀριθμός δέ οὐ . ἀλλά μήν καί ὁ ἀρχή ὅς στοιχεῖον καλέω οὐ καλός ἀποδίδωμι , ὁ μέν ὁ μέγας καί ὁ μικρός λέγω μετά ὁ εἷς , τρεῖς οὗτος στοιχεῖον ὁ ἀριθμός , ὁ μέν δύο ὕλη ὁ δέ εἷς ὁ μορφή , ὁ δέ ὁ πολύς καί ὀλίγος , ὅτι ὁ μέγας καί ὁ μικρός μέγεθος οἰκεῖος ὁ φύσις , ὁ δέ ὁ καθόλου μάλα ἐπί οὗτος , ὁ ὑπερέχω καί ὁ ὑπερέχω . διαφέρω δέ οὗτος οὐδείς ὡς λέγω πρός ἔνιοι ὁ συμβαίνω , ἀλλά πρός ὁ λογικός μόνος δυσχέρεια , ὅς φυλάσσω διά ὁ καί αὐτός λογικός φέρω ὁ ἀπόδειξις . πλήν ὁ αὐτός γε λόγος εἰμί ὁ ὑπερέχω καί ὑπερέχω εἰμί ἀρχή ἀλλά μή ὁ μέγας καί ὁ μικρός , καί ὁ ἀριθμός πρότερος ὁ δυάς ἐκ ὁ στοιχεῖον · καθόλου γάρ ἀμφότερος μάλα εἰμί . νῦν δέ ὁ μέν λέγω ὁ δέ οὐ λέγω . ὁ δέ ὁ ἕτερος καί ὁ ἄλλος πρός ὁ εἷς ἀντιτίθημι , ὁ δέ πλῆθος καί ὁ εἷς . εἰ δέ εἰμί , ὥσπερ βούλομαι , ὁ εἰμί ἐκ ἐναντίος , ὁ δέ εἷς ἤ οὐδείς ἐναντίος ἤ εἴπερ ἄρα μέλλω , ὁ πλῆθος , ὁ δέ ἄνισος ὁ ἴσος καί ὁ ἕτερος ὁ αὐτός καί ὁ ἄλλος αὐτός , μάλα μέν ὁ ὁ εἷς ὁ πλῆθος ἀντιτίθημι ἔχω τις δόξα , οὐ μήν οὐδέ οὗτος ἱκανός · εἰμί γάρ ὁ εἷς ὀλίγος · πλῆθος μέν γάρ ὀλιγότης ὁ δέ πολύς ὁ ὀλίγος ἀντίκειμαι δέ εἷς ὅτι μέτρον σημαίνω , φανερός . καί ἐν πᾶς εἰμί τις ἕτερος ὑπόκειμαι , οἷος ἐν ἁρμονία δίεσις , ἐν δέ μέγεθος δάκτυλος ἤ πούς ἤ τις τοιοῦτος , ἐν δέ ῥυθμός βάσις ἤ συλλαβή · ὅμοιος δέ καί ἐν βάρος σταθμός τις ὁρίζω εἰμί · καί κατά πᾶς δέ ὁ αὐτός τρόπος , ἐν μέν ὁ ποιός ποιός τις , ἐν δέ ὁ ποσός ποσός τις , καί ἀδιαίρετος ὁ μέτρον , ὁ μέν κατά ὁ εἶδος ὁ δέ πρός ὁ αἴσθησις , ὡς οὐ εἰμί τις ὁ εἷς κατά ἑαυτοῦ οὐσία . καί οὗτος κατά λόγος · σημαίνω γάρ ὁ εἷς ὅτι μέτρον πλῆθος τις , καί ὁ ἀριθμός ὅτι πλῆθος μετρέω καί πλῆθος μέτρον ( διό καί εὔλογος οὐ εἰμί ὁ εἷς ἀριθμός · οὐδέ γάρ ὁ μέτρον μέτρον , ἀλλά ἀρχή καί ὁ μέτρον καί ὁ εἷς ) . δέω δέ ἀεί ὁ αὐτός τις ὑπάρχω πᾶς ὁ μέτρον , οἷος εἰ ἵππος , ὁ μέτρον ἵππος , καί εἰ ἄνθρωπος , ἄνθρωπος . εἰ δέ ἄνθρωπος καί ἵππος καί θεός , ζῷον ἴσως , καί ὁ ἀριθμός αὐτός εἰμί ζῷον . εἰ δέ ἄνθρωπος καί λευκός καί βαδίζω , ἦκα μέν ἀριθμός οὗτος διά ὁ αὐτός πᾶς ὑπάρχω καί εἷς κατά ἀριθμός , ὅμως δέ γένος εἰμί ὁ ἀριθμός ὁ οὗτος , ἤ τις ἄλλος τοιοῦτος προσηγορία . ὁ δέ ὁ ἄνισος ὡς εἷς τις , ὁ δυάς δέ ἀόριστος ποιέω μέγας καί μικρός , πρόσω λίαν ὁ δοκέω καί δυνατός λέγω · πάθος τε γάρ οὗτος καί συμβαίνω μάλα ἤ ὑπόκειμαι ὁ ἀριθμός καί ὁ μέγεθος εἰμί , ὁ πολύς καί ὀλίγος ἀριθμός , καί μέγας καί μικρός μέγεθος , ὥσπερ ἄρτιος καί περισσός , καί λεῖος καί τραχύς , καί εὐθύς καί καμπύλος · ἔτι δέ πρός οὗτος ὁ ἁμαρτία καί πρός τις ἀνάγκη εἰμί ὁ μέγας καί ὁ μικρός καί ὅσος τοιοῦτος · ὁ δέ πρός τις πᾶς ἦκα φύσις τις ἤ οὐσία εἰμί , καί ὕστερος ὁ ποιός καί πός · καί πάθος τις ὁ πός ὁ πρός τις , ὥσπερ λέγω , ἀλλά οὐ ὕλη , εἰ τις ἕτερος καί ὁ ὅλος κοινός πρός τις καί ὁ μέρος αὐτός καί εἶδος . οὐδείς γάρ εἰμί οὔτε μέγας οὔτε μικρός , οὔτε πολύς οὔτε ὀλίγος , οὔτε ὅλος πρός τις , ὅς οὐ ἕτερος τις εἰμί πολύς ἤ ὀλίγος ἤ μέγας ἤ μικρός ἤ πρός τις εἰμί . σημεῖον δέ ὅτι ἦκα ὄντα τις καί εἰμί τις ὁ πρός τις ὁ μόνος μή εἰμί γένεσις αὐτός μηδέ φθορά μηδέ κίνησις ὥσπερ κατά ὁ ποσός αὔξησις καί φθίσις , κατά ὁ ποιός ἀλλοίωσις , κατά τόπος φορά , κατά ὁ οὐσία ὁ ἁπλόος γένεσις καί φθορά,—ἀλλʼ οὐ κατά ὁ πρός τις · ἄνευ γάρ ὁ κινέω ὅτε μέν μέγας ὅτε δέ ἐλαχύς ἤ ἴσος εἰμί ἕτερος κινέω κατά ὁ ποσός . ἀνάγκη τε ἕκαστος ὕλη εἰμί ὁ δύναμις τοιοῦτος , ὥστε καί οὐσία · ὁ δέ πρός τις οὔτε δύναμις οὐσία οὔτε ἐνέργεια . ἄτοπος οὖν , μάλα δέ ἀδύνατος , ὁ οὐσία μή οὐσία ποιέω στοιχεῖον καί πρότερος · ὕστερον γάρ πᾶς ὁ κατηγορία . ἔτι δέ ὁ στοιχεῖον οὐ κατηγορέω κατά ὅς στοιχεῖον , ὁ δέ πολύς καί ὀλίγος καί χωρίς καί ἅμα κατηγορέω ἀριθμός , καί ὁ μακρός καί ὁ βραχύς γραμμή , καί ἐπίπεδος εἰμί καί πλατύς καί στενός . εἰ δέ δή καί εἰμί τις πλῆθος ὅς ὁ μέν ἀεί , ὁ ὀλίγος , οἷος ὁ δυάς ( εἰ γάρ πολύς , ὁ εἷς ἄν ὀλίγος εἰμί ) , ἄν πολύς ἁπλῶς εἰμί , οἷος ὁ δεκάς πολύς , εἰ οὗτος μή εἰμί πολύς , ἤ ὁ μυρίος . πῶς οὖν εἰμί οὕτως ἐκ ὀλίγος καί πολύς ὁ ἀριθμός ; ἤ γάρ ἄμφω δέω κατηγορέω ἤ μηδέτερος · νῦν δέ ὁ ἕτερος μόνος κατηγορέω .