aristoteles-et-corpus-aristotelicum.metaphysica 4.6
εἰσὶ δέ τινες οἳ ἀποροῦσι καὶ τῶν ταῦτα πεπεισμένων καὶ τῶν τοὺς λόγους τούτους μόνον λεγόντων · ζητοῦσι γὰρ τίς ὁ κρινῶν τὸν ὑγιαίνοντα καὶ ὅλως τὸν περὶ ἕκαστα κρινοῦντα ὀρθῶς . τὰ δὲ τοιαῦτα ἀπορήματα ὅμοιά ἐστι τῷ ἀπορεῖν πότερον καθεύδομεν νῦν ἢ ἐγρηγόραμεν , δύνανται δʼ αἱ ἀπορίαι αἱ τοιαῦται πᾶσαι τὸ αὐτό · πάντων γὰρ λόγον ἀξιοῦσιν εἶναι οὗτοι · ἀρχὴν γὰρ ζητοῦσι , καὶ ταύτην διʼ ἀποδείξεως λαμβάνειν , ἐπεὶ ὅτι γε πεπεισμένοι οὐκ εἰσί , φανεροί εἰσιν ἐν ταῖς πράξεσιν . ἀλλʼ ὅπερ εἴπομεν , τοῦτο αὐτῶν τὸ πάθος ἐστίν · λόγον γὰρ ζητοῦσιν ὧν οὐκ ἔστι λόγος · ἀποδείξεως γὰρ ἀρχὴ οὐκ ἀπόδειξίς ἐστιν . οὗτοι μὲν οὖν ῥᾳδίως ἂν τοῦτο πεισθεῖεν ( ἔστι γὰρ οὐ χαλεπὸν λαβεῖν ) · οἱ δʼ ἐν τῷ λόγῳ τὴν βίαν μόνον ζητοῦντες ἀδύνατον ζητοῦσιν · ἐναντία γὰρ εἰπεῖν ἀξιοῦσιν , εὐθὺς ἐναντία λέγοντες . εἰ δὲ μὴ ἔστι πάντα πρός τι , ἀλλʼ ἔνιά ἐστι καὶ αὐτὰ καθʼ αὑτά , οὐκ ἂν εἴη πᾶν τὸ φαινόμενον ἀληθές · τὸ γὰρ φαινόμενον τινί ἐστι φαινόμενον · ὥστε ὁ λέγων ἅπαντα τὰ φαινόμενα εἶναι ἀληθῆ ἅπαντα ποιεῖ τὰ ὄντα πρός τι . διὸ καὶ φυλακτέον τοῖς τὴν βίαν ἐν τῷ λόγῳ ζητοῦσιν , ἅμα δὲ καὶ ὑπέχειν λόγον ἀξιοῦσιν , ὅτι οὐ τὸ φαινόμενον ἔστιν ἀλλὰ τὸ φαινόμενον ᾧ φαίνεται καὶ ὅτε φαίνεται καὶ ᾗ καὶ ὥς . ἂν δʼ ὑπέχωσι μὲν λόγον , μὴ οὕτω δʼ ὑπέχωσι , συμβήσεται αὑτοῖς τἀναντία ταχὺ λέγειν . ἐνδέχεται γὰρ τὸ αὐτὸ κατὰ μὲν τὴν ὄψιν μέλι φαίνεσθαι τῇ δὲ γεύσει μή , καὶ τῶν ὀφθαλμῶν δυοῖν ὄντοιν μὴ ταὐτὰ ἑκατέρᾳ τῇ ὄψει , ἂν ὦσιν ἀνόμοιαι · ἐπεὶ πρός γε τοὺς διὰ τὰς πάλαι εἰρημένας αἰτίας τὸ φαινόμενον φάσκοντας ἀληθὲς εἶναι , καὶ διὰ τοῦτο πάνθʼ ὁμοίως εἶναι ψευδῆ καὶ ἀληθῆ · οὔτε γὰρ ἅπασι ταὐτὰ φαίνεσθαι οὔτε ταὐτῷ ἀεὶ ταὐτά , ἀλλὰ πολλάκις τἀναντία κατὰ τὸν αὐτὸν χρόνον ( ἡ μὲν γὰρ ἁφὴ δύο λέγει ἐν τῇ ἐπαλλάξει τῶν δακτύλων ἡ δʼ ὄψις ἕν)·—ἀλλʼ οὔ τι τῇ αὐτῇ γε καὶ κατὰ τὸ αὐτὸ αἰσθήσει καὶ ὡσαύτως καὶ ἐν τῷ αὐτῷ χρόνῳ , ὥστε τοῦτʼ ἂν εἴη ἀληθές . ἀλλʼ ἴσως διὰ τοῦτʼ ἀνάγκη λέγειν τοῖς μὴ διʼ ἀπορίαν ἀλλὰ λόγου χάριν λέγουσιν , ὅτι οὐκ ἔστιν ἀληθὲς τοῦτο ἀλλὰ τούτῳ ἀληθές . καὶ ὥσπερ δὴ πρότερον εἴρηται , ἀνάγκη πρός τι ποιεῖν ἅπαντα καὶ πρὸς δόξαν καὶ αἴσθησιν , ὥστʼ οὔτε γέγονεν οὔτʼ ἔσται οὐθὲν μηθενὸς προδοξάσαντος . εἰ δὲ γέγονεν ἢ ἔσται , δῆλον ὅτι οὐκ ἂν εἴη ἅπαντα πρὸς δόξαν . ἔτι εἰ ἕν , πρὸς ἓν ἢ πρὸς ὡρισμένον · καὶ εἰ τὸ αὐτὸ καὶ ἥμισυ καὶ ἴσον , ἀλλʼ οὐ πρὸς τὸ διπλάσιόν γε τὸ ἴσον . πρὸς δὴ τὸ δοξάζον εἰ ταὐτὸ ἄνθρωπος καὶ τὸ δοξαζόμενον , οὐκ ἔσται ἄνθρωπος τὸ δοξάζον ἀλλὰ τὸ δοξαζόμενον . εἰ δʼ ἕκαστον ἔσται πρὸς τὸ δοξάζον , πρὸς ἄπειρα ἔσται τῷ εἴδει τὸ δοξάζον . ὅτι μὲν οὖν βεβαιοτάτη δόξα πασῶν τὸ μὴ εἶναι ἀληθεῖς ἅμα τὰς ἀντικειμένας φάσεις , καὶ τί συμβαίνει τοῖς οὕτω λέγουσι , καὶ διὰ τί οὕτω λέγουσι , τοσαῦτα εἰρήσθω · ἐπεὶ δʼ ἀδύνατον τὴν ἀντίφασιν ἅμα ἀληθεύεσθαι κατὰ τοῦ αὐτοῦ , φανερὸν ὅτι οὐδὲ τἀναντία ἅμα ὑπάρχειν ἐνδέχεται τῷ αὐτῷ · τῶν μὲν γὰρ ἐναντίων θάτερον στέρησίς ἐστιν οὐχ ἧττον , οὐσίας δὲ στέρησις · ἡ δὲ στέρησις ἀπόφασίς ἐστιν ἀπό τινος ὡρισμένου γένους · εἰ οὖν ἀδύνατον ἅμα καταφάναι καὶ ἀποφάναι ἀληθῶς , ἀδύνατον καὶ τἀναντία ὑπάρχειν ἅμα , ἀλλʼ ἢ πῇ ἄμφω ἢ θάτερον μὲν πῇ θάτερον δὲ ἁπλῶς .
Lemmas: εἰμί δέ τις ὅς ἀπορέω καί ὁ οὗτος πείθω καί ὁ ὁ λόγος οὗτος μόνος λέγω · ζητέω γάρ τίς ὁ κρίνω ὁ ὑγιαίνω καί ὅλος ὁ περί ἕκαστος κρίνω ὀρθός . ὁ δέ τοιοῦτος ἀπόρημα ὅμοιος εἰμί ὁ ἀπορέω πότερος καθεύδω νῦν ἤ ἐγείρω , δύναμαι δέ ὁ ἀπορία ὁ τοιοῦτος πᾶς ὁ αὐτός · πᾶς γάρ λόγος ἀξιόω εἰμί οὗτος · ἀρχή γάρ ζητέω , καί οὗτος διά ἀπόδειξις λαμβάνω , ἐπεί ὅτι γε πείθω οὐ εἰμί , φανερός εἰμί ἐν ὁ πρᾶξις . ἀλλά ὅς λέγω , οὗτος αὐτός ὁ πάθος εἰμί · λόγος γάρ ζητέω ὅς οὐ εἰμί λόγος · ἀπόδειξις γάρ ἀρχή οὐ ἀπόδειξις εἰμί . οὗτος μέν οὖν ῥᾴδιος ἄν οὗτος πείθω ( εἰμί γάρ οὐ χαλεπός λαμβάνω ) · ὁ δέ ἐν ὁ λόγος ὁ βία μόνος ζητέω ἀδύνατος ζητέω · ἐναντίος γάρ λέγω ἀξιόω , εὐθύς ἐναντίος λέγω . εἰ δέ μή εἰμί πᾶς πρός τις , ἀλλά ἔνιοι εἰμί καί αὐτός κατά ἑαυτοῦ , οὐ ἄν εἰμί πᾶς ὁ φαίνω ἀληθής · ὁ γάρ φαίνω τις εἰμί φαίνω · ὥστε ὁ λέγω ἅπας ὁ φαίνω εἰμί ἀληθής ἅπας ποιέω ὁ εἰμί πρός τις . διό καί φυλάσσω ὁ ὁ βία ἐν ὁ λόγος ζητέω , ἅμα δέ καί ὑπέχω λόγος ἀξιόω , ὅτι οὐ ὁ φαίνω εἰμί ἀλλά ὁ φαίνω ὅς φαίνω καί ὅτε φαίνω καί ᾗ καί ὡς . ἐάν δέ ὑπέχω μέν λόγος , μή οὕτως δέ ὑπέχω , συμβαίνω ἑαυτοῦ ἐναντίος ταχύς λέγω . ἐνδέχομαι γάρ ὁ αὐτός κατά μέν ὁ ὄψις μέλι φαίνω ὁ δέ γεῦσις μή , καί ὁ ὀφθαλμός δύο εἰμί μή αὐτός ἑκάτερος ὁ ὄψις , ἐάν εἰμί ἀνόμοιος · ἐπεί πρός γε ὁ διά ὁ πάλαι λέγω αἰτία ὁ φαίνω φάσκω ἀληθής εἰμί , καί διά οὗτος πᾶς ὅμοιος εἰμί ψευδής καί ἀληθής · οὔτε γάρ ἅπας αὐτός φαίνω οὔτε αὐτός ἀεί αὐτός , ἀλλά πολλάκις ἐναντίος κατά ὁ αὐτός χρόνος ( ὁ μέν γάρ ἁφή δύο λέγω ἐν ὁ ἐπάλλαξις ὁ δάκτυλος ὁ δέ ὄψις ἕν)·—ἀλλʼ οὐ τις ὁ αὐτός γε καί κατά ὁ αὐτός αἴσθησις καί ὡσαύτως καί ἐν ὁ αὐτός χρόνος , ὥστε οὗτος ἄν εἰμί ἀληθής . ἀλλά ἴσως διά οὗτος ἀνάγκη λέγω ὁ μή διά ἀπορία ἀλλά λόγος χάριν λέγω , ὅτι οὐ εἰμί ἀληθής οὗτος ἀλλά οὗτος ἀληθής . καί ὥσπερ δή πρότερος λέγω , ἀνάγκη πρός τις ποιέω ἅπας καί πρός δόξα καί αἴσθησις , ὥστε οὔτε γίγνομαι οὔτε εἰμί οὐδείς μηθενός προδοξάζω . εἰ δέ γίγνομαι ἤ εἰμί , δῆλος ὅτι οὐ ἄν εἰμί ἅπας πρός δόξα . ἔτι εἰ εἷς , πρός εἷς ἤ πρός ὁρίζω · καί εἰ ὁ αὐτός καί ἥμισυς καί ἴσος , ἀλλά οὐ πρός ὁ διπλάσιος γε ὁ ἴσος . πρός δή ὁ δοξάζω εἰ αὐτός ἄνθρωπος καί ὁ δοξάζω , οὐ εἰμί ἄνθρωπος ὁ δοξάζω ἀλλά ὁ δοξάζω . εἰ δέ ἕκαστος εἰμί πρός ὁ δοξάζω , πρός ἄπειρος εἰμί ὁ εἶδος ὁ δοξάζω . ὅτι μέν οὖν βέβαιος δόξα πᾶς ὁ μή εἰμί ἀληθής ἅμα ὁ ἀντίκειμαι φάσις , καί τίς συμβαίνω ὁ οὕτως λέγω , καί διά τίς οὕτως λέγω , τοσοῦτος λέγω · ἐπεί δέ ἀδύνατος ὁ ἀντίφασις ἅμα ἀληθεύω κατά ὁ αὐτός , φανερός ὅτι οὐδέ ἐναντίος ἅμα ὑπάρχω ἐνδέχομαι ὁ αὐτός · ὁ μέν γάρ ἐναντίος ἕτερος στέρησις εἰμί οὐ ἥσσων , οὐσία δέ στέρησις · ὁ δέ στέρησις ἀπόφασις εἰμί ἀπό τις ὁρίζω γένος · εἰ οὖν ἀδύνατος ἅμα κατάφημι καί ἀπόφημι ἀληθής , ἀδύνατος καί ἐναντίος ὑπάρχω ἅμα , ἀλλά ἤ πῇ ἄμφω ἤ ἕτερος μέν πῇ ἕτερος δέ ἁπλῶς .