aristoteles-et-corpus-aristotelicum.metaphysica 7.11
ἀπορεῖται δὲ εἰκότως καὶ ποῖα τοῦ εἴδους μέρη καὶ ποῖα οὔ , ἀλλὰ τοῦ συνειλημμένου . καίτοι τούτου μὴ δήλου ὄντος οὐκ ἔστιν ὁρίσασθαι ἕκαστον · τοῦ γὰρ καθόλου καὶ τοῦ εἴδους ὁ ὁρισμός · ποῖα οὖν ἐστὶ τῶν μερῶν ὡς ὕλη καὶ ποῖα οὔ , ἐὰν μὴ ᾖ φανερά , οὐδὲ ὁ λόγος ἔσται φανερὸς ὁ τοῦ πράγματος . ὅσα μὲν οὖν φαίνεται ἐπιγιγνόμενα ἐφʼ ἑτέρων τῷ εἴδει , οἷον κύκλος ἐν χαλκῷ καὶ λίθῳ καὶ ξύλῳ , ταῦτα μὲν δῆλα εἶναι δοκεῖ ὅτι οὐδὲν τῆς τοῦ κύκλου οὐσίας ὁ χαλκὸς οὐδʼ ὁ λίθος διὰ τὸ χωρίζεσθαι αὐτῶν · ὅσα δὲ μὴ ὁρᾶται χωριζόμενα , οὐδὲν μὲν κωλύει ὁμοίως ἔχειν τούτοις , ὥσπερ κἂν εἰ οἱ κύκλοι πάντες ἑωρῶντο χαλκοῖ · οὐδὲν γὰρ ἂν ἧττον ἦν ὁ χαλκὸς οὐδὲν τοῦ εἴδους · χαλεπὸν δὲ ἀφελεῖν τοῦτον τῇ διανοίᾳ . οἷον τὸ τοῦ ἀνθρώπου εἶδος ἀεὶ ἐν σαρξὶ φαίνεται καὶ ὀστοῖς καὶ τοῖς τοιούτοις μέρεσιν · ἆρʼ οὖν καὶ ἐστὶ ταῦτα μέρη τοῦ εἴδους καὶ τοῦ λόγου ; ἢ οὔ , ἀλλʼ ὕλη , ἀλλὰ διὰ τὸ μὴ καὶ ἐπʼ ἄλλων ἐπιγίγνεσθαι ἀδυνατοῦμεν χωρίσαι ; ἐπεὶ δὲ τοῦτο δοκεῖ μὲν ἐνδέχεσθαι ἄδηλον δὲ πότε , ἀποροῦσί τινες ἤδη καὶ ἐπὶ τοῦ κύκλου καὶ τοῦ τριγώνου ὡς οὐ προσῆκον γραμμαῖς ὁρίζεσθαι καὶ τῷ συνεχεῖ , ἀλλὰ πάντα καὶ ταῦτα ὁμοίως λέγεσθαι ὡσανεὶ σάρκες καὶ ὀστᾶ τοῦ ἀνθρώπου καὶ χαλκὸς καὶ λίθος τοῦ ἀνδριάντος · καὶ ἀνάγουσι πάντα εἰς τοὺς ἀριθμούς , καὶ γραμμῆς τὸν λόγον τὸν τῶν δύο εἶναί φασιν . καὶ τῶν τὰς ἰδέας λεγόντων οἱ μὲν αὐτογραμμὴν τὴν δυάδα , οἱ δὲ τὸ εἶδος τῆς γραμμῆς , ἔνια μὲν γὰρ εἶναι τὸ αὐτὸ τὸ εἶδος καὶ οὗ τὸ εἶδος ( οἷον δυάδα καὶ τὸ εἶδος δυάδος ) , ἐπὶ γραμμῆς δὲ οὐκέτι . συμβαίνει δὴ ἕν τε πολλῶν εἶδος εἶναι ὧν τὸ εἶδος φαίνεται ἕτερον ( ὅπερ καὶ τοῖς Πυθαγορείοις συνέβαινεν ) , καὶ ἐνδέχεται ἓν πάντων ποιεῖν αὐτὸ εἶδος , τὰ δʼ ἄλλα μὴ εἴδη · καίτοι οὕτως ἓν πάντα ἔσται . ὅτι μὲν οὖν ἔχει τινὰ ἀπορίαν τὰ περὶ τοὺς ὁρισμούς , καὶ διὰ τίνʼ αἰτίαν , εἴρηται · διὸ καὶ τὸ πάντα ἀνάγειν οὕτω καὶ ἀφαιρεῖν τὴν ὕλην περίεργον · ἔνια γὰρ ἴσως τόδʼ ἐν τῷδʼ ἐστὶν ἢ ὡδὶ ταδὶ ἔχοντα . καὶ ἡ παραβολὴ ἡ ἐπὶ τοῦ ζῴου , ἣν εἰώθει λέγειν Σωκράτης ὁ νεώτερος , οὐ καλῶς ἔχει · ἀπάγει γὰρ ἀπὸ τοῦ ἀληθοῦς , καὶ ποιεῖ ὑπολαμβάνειν ὡς ἐνδεχόμενον εἶναι τὸν ἄνθρωπον ἄνευ τῶν μερῶν , ὥσπερ ἄνευ τοῦ χαλκοῦ τὸν κύκλον . τὸ δʼ οὐχ ὅμοιον · αἰσθητὸν γάρ τι τὸ ζῷον , καὶ ἄνευ κινήσεως οὐκ ἔστιν ὁρίσασθαι , διὸ οὐδʼ ἄνευ τῶν μερῶν ἐχόντων πώς . οὐ γὰρ πάντως τοῦ ἀνθρώπου μέρος ἡ χείρ , ἀλλʼ ἢ δυναμένη τὸ ἔργον ἀποτελεῖν , ὥστε ἔμψυχος οὖσα · μὴ ἔμψυχος δὲ οὐ μέρος . περὶ δὲ τὰ μαθηματικὰ διὰ τί οὐκ εἰσὶ μέρη οἱ λόγοι τῶν λόγων , οἷον τοῦ κύκλου τὰ ἡμικύκλια ; οὐ γάρ ἐστιν αἰσθητὰ ταῦτα . ἢ οὐθὲν διαφέρει ; ἔσται γὰρ ὕλη ἐνίων καὶ μὴ αἰσθητῶν · καὶ παντὸς γὰρ ὕλη τις ἔστιν ὃ μὴ ἔστι τί ἦν εἶναι καὶ εἶδος αὐτὸ καθʼ αὑτὸ ἀλλὰ τόδε τι . κύκλου μὲν οὖν οὐκ ἔσται τοῦ καθόλου , τῶν δὲ καθʼ ἕκαστα ἔσται μέρη ταῦτα , ὥσπερ εἴρηται πρότερον · ἔστι γὰρ ὕλη ἡ μὲν αἰσθητὴ ἡ δὲ νοητή . δῆλον δὲ καὶ ὅτι ἡ μὲν ψυχὴ οὐσία ἡ πρώτη , τὸ δὲ σῶμα ὕλη , ὁ δʼ ἄνθρωπος ἢ τὸ ζῷον τὸ ἐξ ἀμφοῖν ὡς καθόλου · Σωκράτης δὲ καὶ Κορίσκος , εἰ μὲν καὶ ἡ ψυχὴ Σωκράτης , διττόν ( οἱ μὲν γὰρ ὡς ψυχὴν οἱ δʼ ὡς τὸ σύνολον ) , εἰ δʼ ἁπλῶς ἡ ψυχὴ ἥδε καὶ τὸ σῶμα τόδε , ὥσπερ τὸ καθόλου καὶ τὸ καθʼ ἕκαστον . πότερον δὲ ἔστι παρὰ τὴν ὕλην τῶν τοιούτων οὐσιῶν τις ἄλλη , καὶ δεῖ ζητεῖν οὐσίαν ἑτέραν τινὰ οἷον ἀριθμοὺς ἤ τι τοιοῦτον , σκεπτέον ὕστερον . τούτου γὰρ χάριν καὶ περὶ τῶν αἰσθητῶν οὐσιῶν πειρώμεθα διορίζειν , ἐπεὶ τρόπον τινὰ τῆς φυσικῆς καὶ δευτέρας φιλοσοφίας ἔργον ἡ περὶ τὰς αἰσθητὰς οὐσίας θεωρία · οὐ γὰρ μόνον περὶ τῆς ὕλης δεῖ γνωρίζειν τὸν φυσικὸν ἀλλὰ καὶ τῆς κατὰ τὸν λόγον , καὶ μᾶλλον . ἐπὶ δὲ τῶν ὁρισμῶν πῶς μέρη τὰ ἐν τῷ λόγῳ , καὶ διὰ τί εἷς λόγος ὁ ὁρισμός ( δῆλον γὰρ ὅτι τὸ πρᾶγμα ἕν , τὸ δὲ πρᾶγμα τίνι ἕν , μέρη γε ἔχον ; ) , σκεπτέον ὕστερον . τί μὲν οὖν ἐστὶ τὸ τί ἦν εἶναι καὶ πῶς αὐτὸ καθʼ αὑτό , καθόλου περὶ παντὸς εἴρηται , καὶ διὰ τί τῶν μὲν ὁ λόγος ὁ τοῦ τί ἦν εἶναι ἔχει τὰ μόρια τοῦ ὁριζομένου τῶν δʼ οὔ , καὶ ὅτι ἐν μὲν τῷ τῆς οὐσίας λόγῳ τὰ οὕτω μόρια ὡς ὕλη οὐκ ἐνέσται—οὐδὲ γὰρ ἔστιν ἐκείνης μόρια τῆς οὐσίας ἀλλὰ τῆς συνόλου , ταύτης δέ γʼ ἔστι πως λόγος καὶ οὐκ ἔστιν · μετὰ μὲν γὰρ τῆς ὕλης οὐκ ἔστιν ( ἀόριστον γάρ ) , κατὰ τὴν πρώτην δʼ οὐσίαν ἔστιν , οἷον ἀνθρώπου ὁ τῆς ψυχῆς λόγος · ἡ γὰρ οὐσία ἐστὶ τὸ εἶδος τὸ ἐνόν , ἐξ οὗ καὶ τῆς ὕλης ἡ σύνολος λέγεται οὐσία , οἷον ἡ κοιλότης ( ἐκ γὰρ ταύτης καὶ τῆς ῥινὸς σιμὴ ῥὶς καὶ ἡ σιμότης ἐστί ) — ἐν δὲ τῇ συνόλῳ οὐσίᾳ , οἷον ῥινὶ σιμῇ ἢ Καλλίᾳ , ἐνέσται καὶ ἡ ὕλη · καὶ ὅτι τὸ τί ἦν εἶναι καὶ ἕκαστον ἐπὶ τινῶν μὲν ταὐτό , ὥσπερ ἐπὶ τῶν πρώτων οὐσιῶν , οἷον καμπυλότης καὶ καμπυλότητι εἶναι , εἰ πρώτη ἐστίν ( λέγω δὲ πρώτην ἣ μὴ λέγεται τῷ ἄλλο ἐν ἄλλῳ εἶναι καὶ ὑποκειμένῳ ὡς ὕλῃ ) , ὅσα δὲ ὡς ὕλη ἢ ὡς συνειλημμένα τῇ ὕλῃ , οὐ ταὐτό , οὐδʼ εἰ κατὰ συμβεβηκὸς ἕν , οἷον Σωκράτης καὶ τὸ μουσικόν · ταῦτα γὰρ ταὐτὰ κατὰ συμβεβηκός .
Lemmas: ἀφοράω δέ ἔοικα καί ποῖος ὁ εἶδος μέρος καί ποῖος οὐ , ἀλλά ὁ συλλαμβάνω . καίτοι οὗτος μή δῆλος εἰμί οὐ εἰμί ὁρίζω ἕκαστος · ὁ γάρ καθόλου καί ὁ εἶδος ὁ ὁρισμός · ποῖος οὖν εἰμί ὁ μέρος ὡς ὕλη καί ποῖος οὐ , ἐάν μή εἰμί φανερός , οὐδέ ὁ λόγος εἰμί φανερός ὁ ὁ πρᾶγμα . ὅσος μέν οὖν φαίνω ἐπιγίγνομαι ἐπί ἕτερος ὁ εἶδος , οἷος κύκλος ἐν χαλκός καί λίθος καί ξύλον , οὗτος μέν δῆλος εἰμί δοκέω ὅτι οὐδείς ὁ ὁ κύκλος οὐσία ὁ χαλκός οὐδέ ὁ λίθος διά ὁ χωρίζω αὐτός · ὅσος δέ μή ὁράω χωρίζω , οὐδείς μέν κωλύω ὅμοιος ἔχω οὗτος , ὥσπερ ἄν εἰ ὁ κύκλος πᾶς ὁράω χάλκεος · οὐδείς γάρ ἄν ἥσσων εἰμί ὁ χαλκός οὐδείς ὁ εἶδος · χαλεπός δέ ἀφαιρέω οὗτος ὁ διάνοια . οἷος ὁ ὁ ἄνθρωπος εἶδος ἀεί ἐν σάρξ φαίνω καί ὀστέον καί ὁ τοιοῦτος μέρος · ἆρα οὖν καί εἰμί οὗτος μέρος ὁ εἶδος καί ὁ λόγος ; ἤ οὐ , ἀλλά ὕλη , ἀλλά διά ὁ μή καί ἐπί ἄλλος ἐπιγίγνομαι ἀδυνατέω χωρίζω ; ἐπεί δέ οὗτος δοκέω μέν ἐνδέχομαι ἄδηλος δέ πότε , ἀπορέω τις ἤδη καί ἐπί ὁ κύκλος καί ὁ τρίγωνον ὡς οὐ προσήκω γραμμή ὁρίζω καί ὁ συνεχής , ἀλλά πᾶς καί οὗτος ὅμοιος λέγω ὡσανεί σάρξ καί ὀστέον ὁ ἄνθρωπος καί χαλκός καί λίθος ὁ ἀνδριάς · καί ἀνάγω πᾶς εἰς ὁ ἀριθμός , καί γραμμή ὁ λόγος ὁ ὁ δύο εἰμί φημί . καί ὁ ὁ ἰδέα λέγω ὁ μέν αὐτογραμμή ὁ δυάς , ὁ δέ ὁ εἶδος ὁ γραμμή , ἔνιοι μέν γάρ εἰμί ὁ αὐτός ὁ εἶδος καί ὅς ὁ εἶδος ( οἷος δυάς καί ὁ εἶδος δυάς ) , ἐπί γραμμή δέ οὐκέτι . συμβαίνω δή εἷς τε πολύς εἶδος εἰμί ὅς ὁ εἶδος φαίνω ἕτερος ( ὅς καί ὁ Πυθαγόρειος συμβαίνω ) , καί ἐνδέχομαι εἷς πᾶς ποιέω αὐτός εἶδος , ὁ δέ ἄλλος μή εἶδος · καίτοι οὕτως εἷς πᾶς εἰμί . ὅτι μέν οὖν ἔχω τις ἀπορία ὁ περί ὁ ὁρισμός , καί διά τίς αἰτία , λέγω · διό καί ὁ πᾶς ἀνάγω οὕτως καί ἀφαιρέω ὁ ὕλη περίεργος · ἔνιοι γάρ ἴσως ὅδε ἐν ὅδε εἰμί ἤ ὡδί ὅδε ἔχω . καί ὁ παραβολή ὁ ἐπί ὁ ζῷον , ὅς εἴωθα λέγω Σωκράτης ὁ νέος , οὐ καλός ἔχω · ἀπάγω γάρ ἀπό ὁ ἀληθής , καί ποιέω ὑπολαμβάνω ὡς ἐνδέχομαι εἰμί ὁ ἄνθρωπος ἄνευ ὁ μέρος , ὥσπερ ἄνευ ὁ χαλκός ὁ κύκλος . ὁ δέ οὐ ὅμοιος · αἰσθητός γάρ τις ὁ ζῷον , καί ἄνευ κίνησις οὐ εἰμί ὁρίζω , διό οὐδέ ἄνευ ὁ μέρος ἔχω πως . οὐ γάρ πάντως ὁ ἄνθρωπος μέρος ὁ χείρ , ἀλλά ἤ δύναμαι ὁ ἔργον ἀποτελέω , ὥστε ἔμψυχος εἰμί · μή ἔμψυχος δέ οὐ μέρος . περί δέ ὁ μαθηματικός διά τίς οὐ εἰμί μέρος ὁ λόγος ὁ λόγος , οἷος ὁ κύκλος ὁ ἡμικύκλιον ; οὐ γάρ εἰμί αἰσθητός οὗτος . ἤ οὐδείς διαφέρω ; εἰμί γάρ ὕλη ἔνιοι καί μή αἰσθητός · καί πᾶς γάρ ὕλη τις εἰμί ὅς μή εἰμί τίς εἰμί εἰμί καί εἶδος αὐτός κατά ἑαυτοῦ ἀλλά ὅδε τις . κύκλος μέν οὖν οὐ εἰμί ὁ καθόλου , ὁ δέ κατά ἕκαστος εἰμί μέρος οὗτος , ὥσπερ λέγω πρότερος · εἰμί γάρ ὕλη ὁ μέν αἰσθητός ὁ δέ νοητός . δῆλος δέ καί ὅτι ὁ μέν ψυχή οὐσία ὁ πρῶτος , ὁ δέ σῶμα ὕλη , ὁ δέ ἄνθρωπος ἤ ὁ ζῷον ὁ ἐκ ἄμφω ὡς καθόλου · Σωκράτης δέ καί Κορίσκος , εἰ μέν καί ὁ ψυχή Σωκράτης , δισσός ( ὁ μέν γάρ ὡς ψυχή ὁ δέ ὡς ὁ σύνολος ) , εἰ δέ ἁπλῶς ὁ ψυχή ὅδε καί ὁ σῶμα ὅδε , ὥσπερ ὁ καθόλου καί ὁ κατά ἕκαστος . πότερος δέ εἰμί παρά ὁ ὕλη ὁ τοιοῦτος οὐσία τις ἄλλος , καί δέω ζητέω οὐσία ἕτερος τις οἷος ἀριθμός ἤ τις τοιοῦτος , σκοπέω ὕστερον . οὗτος γάρ χάριν καί περί ὁ αἰσθητός οὐσία πειράω διορίζω , ἐπεί τρόπος τις ὁ φυσικός καί δεύτερος φιλοσοφία ἔργον ὁ περί ὁ αἰσθητός οὐσία θεωρία · οὐ γάρ μόνος περί ὁ ὕλη δέω γνωρίζω ὁ φυσικός ἀλλά καί ὁ κατά ὁ λόγος , καί μάλα . ἐπί δέ ὁ ὁρισμός πῶς μέρος ὁ ἐν ὁ λόγος , καί διά τίς εἷς λόγος ὁ ὁρισμός ( δῆλος γάρ ὅτι ὁ πρᾶγμα εἷς , ὁ δέ πρᾶγμα τίς εἷς , μέρος γε ἔχω ; ) , σκοπέω ὕστερον . τίς μέν οὖν εἰμί ὁ τίς εἰμί εἰμί καί πῶς αὐτός κατά ἑαυτοῦ , καθόλου περί πᾶς λέγω , καί διά τίς ὁ μέν ὁ λόγος ὁ ὁ τίς εἰμί εἰμί ἔχω ὁ μόριον ὁ ὁρίζω ὁ δέ οὐ , καί ὅτι ἐν μέν ὁ ὁ οὐσία λόγος ὁ οὕτως μόριον ὡς ὕλη οὐ ἐνέσται—οὐδὲ γάρ εἰμί ἐκεῖνος μόριον ὁ οὐσία ἀλλά ὁ σύνολος , οὗτος δέ γε εἰμί πως λόγος καί οὐ εἰμί · μετά μέν γάρ ὁ ὕλη οὐ εἰμί ( ἀόριστος γάρ ) , κατά ὁ πρῶτος δέ οὐσία εἰμί , οἷος ἄνθρωπος ὁ ὁ ψυχή λόγος · ὁ γάρ οὐσία εἰμί ὁ εἶδος ὁ ἔνειμι , ἐκ ὅς καί ὁ ὕλη ὁ σύνολος λέγω οὐσία , οἷος ὁ κοιλότης ( ἐκ γάρ οὗτος καί ὁ ῥίς σιμός ῥίς καί ὁ σιμότης εἰμί ) — ἐν δέ ὁ σύνολος οὐσία , οἷος ῥίς σιμός ἤ Καλλίας , ἔνειμι καί ὁ ὕλη · καί ὅτι ὁ τίς εἰμί εἰμί καί ἕκαστος ἐπί τις μέν αὐτός , ὥσπερ ἐπί ὁ πρῶτος οὐσία , οἷος καμπυλότης καί καμπυλότης εἰμί , εἰ πρῶτος εἰμί ( λέγω δέ πρῶτος ὅς μή λέγω ὁ ἄλλος ἐν ἄλλος εἰμί καί ὑπόκειμαι ὡς ὕλη ) , ὅσος δέ ὡς ὕλη ἤ ὡς συλλαμβάνω ὁ ὕλη , οὐ αὐτός , οὐδέ εἰ κατά συμβαίνω εἷς , οἷος Σωκράτης καί ὁ μουσικός · οὗτος γάρ αὐτός κατά συμβαίνω .