aristoteles-et-corpus-aristotelicum.metaphysica 8.4
περὶ δὲ τῆς ὑλικῆς οὐσίας δεῖ μὴ λανθάνειν ὅτι εἰ καὶ ἐκ τοῦ αὐτοῦ πάντα πρώτου ἢ τῶν αὐτῶν ὡς πρώτων καὶ ἡ αὐτὴ ὕλη ὡς ἀρχὴ τοῖς γιγνομένοις , ὅμως ἔστι τις οἰκεία ἑκάστου , οἷον φλέγματος τὰ γλυκέα ἢ λιπαρά , χολῆς δὲ τὰ πικρὰ ἢ ἄλλʼ ἄττα · ἴσως δὲ ταῦτα ἐκ τοῦ αὐτοῦ . γίγνονται δὲ πλείους ὗλαι τοῦ αὐτοῦ ὅταν θατέρου ἡ ἑτέρα ᾖ , οἷον φλέγμα ἐκ λιπαροῦ καὶ γλυκέος εἰ τὸ λιπαρὸν ἐκ τοῦ γλυκέος , ἐκ δὲ χολῆς τῷ ἀναλύεσθαι εἰς τὴν πρώτην ὕλην τὴν χολήν . διχῶς γὰρ τόδʼ ἐκ τοῦδε , ἢ ὅτι πρὸ ὁδοῦ ἔσται ἢ ὅτι ἀναλυθέντος εἰς τὴν ἀρχήν . ἐνδέχεται δὲ μιᾶς τῆς ὕλης οὔσης ἕτερα γίγνεσθαι διὰ τὴν κινοῦσαν αἰτίαν , οἷον ἐκ ξύλου καὶ κιβωτὸς καὶ κλίνη . ἐνίων δʼ ἑτέρα ἡ ὕλη ἐξ ἀνάγκης ἑτέρων ὄντων , οἷον πρίων οὐκ ἂν γένοιτο ἐκ ξύλου , οὐδʼ ἐπὶ τῇ κινούσῃ αἰτίᾳ τοῦτο · οὐ γὰρ ποιήσει πρίονα ἐξ ἐρίου ἢ ξύλου . εἰ δʼ ἄρα τὸ αὐτὸ ἐνδέχεται ἐξ ἄλλης ὕλης ποιῆσαι , δῆλον ὅτι ἡ τέχνη καὶ ἡ ἀρχὴ ἡ ὡς κινοῦσα ἡ αὐτή · εἰ γὰρ καὶ ἡ ὕλη ἑτέρα καὶ τὸ κινοῦν , καὶ τὸ γεγονός.—ὅταν δή τις ζητῇ τὸ αἴτιον , ἐπεὶ πλεοναχῶς τὰ αἴτια λέγεται , πάσας δεῖ λέγειν τὰς ἐνδεχομένας αἰτίας . οἷον ἀνθρώπου τίς αἰτία ὡς ὕλη ; ἆρα τὰ καταμήνια ; τί δʼ ὡς κινοῦν ; ἆρα τὸ σπέρμα ; τί δʼ ὡς τὸ εἶδος ; τὸ τί ἦν εἶναι . τί δʼ ὡς οὗ ἕνεκα ; τὸ τέλος . ἴσως δὲ ταῦτα ἄμφω τὸ αὐτό . δεῖ δὲ τὰ ἐγγύτατα αἴτια λέγειν . τίς ἡ ὕλη ; μὴ πῦρ ἢ γῆν ἀλλὰ τὴν ἴδιον . περὶ μὲν οὖν τὰς φυσικὰς οὐσίας καὶ γενητὰς ἀνάγκη οὕτω μετιέναι εἴ τις μέτεισιν ὀρθῶς , εἴπερ ἄρα αἴτιά τε ταῦτα καὶ τοσαῦτα καὶ δεῖ τὰ αἴτια γνωρίζειν · ἐπὶ δὲ τῶν φυσικῶν μὲν ἀϊδίων δὲ οὐσιῶν ἄλλος λόγος . ἴσως γὰρ ἔνια οὐκ ἔχει ὕλην , ἢ οὐ τοιαύτην ἀλλὰ μόνον κατὰ τόπον κινητήν . οὐδʼ ὅσα δὴ φύσει μέν , μὴ οὐσίαι δέ , οὐκ ἔστι τούτοις ὕλη , ἀλλὰ τὸ ὑποκείμενον ἡ οὐσία . οἷον τί αἴτιον ἐκλείψεως , τίς ὕλη ; οὐ γὰρ ἔστιν , ἀλλʼ ἡ σελήνη τὸ πάσχον . τί δʼ αἴτιον ὡς κινῆσαν καὶ φθεῖραν τὸ φῶς ; ἡ γῆ . τὸ δʼ οὗ ἕνεκα ἴσως οὐκ ἔστιν . τὸ δʼ ὡς εἶδος ὁ λόγος , ἀλλὰ ἄδηλος ἐὰν μὴ μετὰ τῆς αἰτίας ᾖ ὁ λόγος . οἷον τί ἔκλειψις ; στέρησις φωτός . ἐὰν δὲ προστεθῇ τὸ ὑπὸ γῆς ἐν μέσῳ γιγνομένης , ὁ σὺν τῷ αἰτίῳ λόγος οὗτος . ὕπνου δʼ ἄδηλον τί τὸ πρῶτον πάσχον . ἀλλʼ ὅτι τὸ ζῷον ; ναί , ἀλλὰ τοῦτο κατὰ τί , καὶ τί πρῶτον ; καρδία ἢ ἄλλο τι . εἶτα ὑπὸ τίνος ; εἶτα τί τὸ πάθος , τὸ ἐκείνου καὶ μὴ τοῦ ὅλου ; ὅτι ἀκινησία τοιαδί ; ναί , ἀλλʼ αὕτη τῷ τί πάσχειν τὸ πρῶτον ;
Lemmas: περί δέ ὁ ὑλικός οὐσία δέω μή λανθάνω ὅτι εἰ καί ἐκ ὁ αὐτός πᾶς πρῶτος ἤ ὁ αὐτός ὡς πρῶτος καί ὁ αὐτός ὕλη ὡς ἀρχή ὁ γίγνομαι , ὅμως εἰμί τις οἰκεῖος ἕκαστος , οἷος φλέγμα ὁ γλυκύς ἤ λιπαρός , χολή δέ ὁ πικρός ἤ ἄλλος τις · ἴσως δέ οὗτος ἐκ ὁ αὐτός . γίγνομαι δέ πολύς ὕλη ὁ αὐτός ὅταν ἕτερος ὁ ἕτερος εἰμί , οἷος φλέγμα ἐκ λιπαρός καί γλυκύς εἰ ὁ λιπαρός ἐκ ὁ γλυκύς , ἐκ δέ χολή ὁ ἀναλύω εἰς ὁ πρῶτος ὕλη ὁ χολή . διχῶς γάρ ὅδε ἐκ ὅδε , ἤ ὅτι πρό ὁδός εἰμί ἤ ὅτι ἀναλύω εἰς ὁ ἀρχή . ἐνδέχομαι δέ εἷς ὁ ὕλη εἰμί ἕτερος γίγνομαι διά ὁ κινέω αἰτία , οἷος ἐκ ξύλον καί κιβωτός καί κλίνη . ἔνιοι δέ ἕτερος ὁ ὕλη ἐκ ἀνάγκη ἕτερος εἰμί , οἷος πρίων οὐ ἄν γίγνομαι ἐκ ξύλον , οὐδέ ἐπί ὁ κινέω αἰτία οὗτος · οὐ γάρ ποιέω πρίων ἐκ ἔριον ἤ ξύλον . εἰ δέ ἄρα ὁ αὐτός ἐνδέχομαι ἐκ ἄλλος ὕλη ποιέω , δῆλος ὅτι ὁ τέχνη καί ὁ ἀρχή ὁ ὡς κινέω ὁ αὐτός · εἰ γάρ καί ὁ ὕλη ἕτερος καί ὁ κινέω , καί ὁ γίγνομαι δή τις ζητέω ὁ αἴτιος , ἐπεί πλεοναχός ὁ αἴτιος λέγω , πᾶς δέω λέγω ὁ ἐνδέχομαι αἰτία . οἷον ἄνθρωπος τίς αἰτία ὡς ὕλη ; ἆρα ὁ καταμήνιος ; τίς δέ ὡς κινέω ; ἆρα ὁ σπέρμα ; τίς δέ ὡς ὁ εἶδος ; ὁ τίς εἰμί εἰμί . τίς δέ ὡς ὅς ἕνεκα ; ὁ τέλος . ἴσως δέ οὗτος ἄμφω ὁ αὐτός . δέω δέ ὁ ἐγγύς αἴτιος λέγω . τίς ὁ ὕλη ; μή πῦρ ἤ γῆ ἀλλά ὁ ἴδιος . περί μέν οὖν ὁ φυσικός οὐσία καί γενητός ἀνάγκη οὕτως μεθίημι εἰ τις μετέρχομαι ὀρθός , εἴπερ ἄρα αἴτιος τε οὗτος καί τοσοῦτος καί δέω ὁ αἴτιος γνωρίζω · ἐπί δέ ὁ φυσικός μέν ἀίδιος δέ οὐσία ἄλλος λόγος . ἴσως γάρ ἔνιοι οὐ ἔχω ὕλη , ἤ οὐ τοιοῦτος ἀλλά μόνος κατά τόπος κινητός . οὐδέ ὅσος δή φύσις μέν , μή οὐσία δέ , οὐ εἰμί οὗτος ὕλη , ἀλλά ὁ ὑπόκειμαι ὁ οὐσία . οἷον τίς αἴτιος ἔκλειψις , τίς ὕλη ; οὐ γάρ εἰμί , ἀλλά ὁ σελήνη ὁ πάσχω . τίς δέ αἴτιος ὡς κινέω καί φθείρω ὁ φάος ; ὁ γῆ . ὁ δέ ὅς ἕνεκα ἴσως οὐ εἰμί . ὁ δέ ὡς εἶδος ὁ λόγος , ἀλλά ἄδηλος ἐάν μή μετά ὁ αἰτία εἰμί ὁ λόγος . οἷον τίς ἔκλειψις ; στέρησις φώς . ἐάν δέ προστίθημι ὁ ὑπό γῆ ἐν μέσος γίγνομαι , ὁ σύν ὁ αἴτιος λόγος οὗτος . ὕπνος δέ ἄδηλος τίς ὁ πρῶτος πάσχω . ἀλλά ὅτι ὁ ζῷον ; ναί , ἀλλά οὗτος κατά τίς , καί τίς πρῶτος ; καρδία ἤ ἄλλος τις . εἶτα ὑπό τίς ; εἶτα τίς ὁ πάθος , ὁ ἐκεῖνος καί μή ὁ ὅλος ; ὅτι ἀκινησία τοιαδίͅς ; ναί , ἀλλά οὗτος ὁ τίς πάσχω ὁ πρῶτος ;