aristoteles-et-corpus-aristotelicum.metaphysica 4.3
λεκτέον δὲ πότερον μιᾶς ἢ ἑτέρας ἐπιστήμης περί τε τῶν ἐν τοῖς μαθήμασι καλουμένων ἀξιωμάτων καὶ περὶ τῆς οὐσίας . φανερὸν δὴ ὅτι μιᾶς τε καὶ τῆς τοῦ φιλοσόφου καὶ ἡ περὶ τούτων ἐστὶ σκέψις · ἅπασι γὰρ ὑπάρχει τοῖς οὖσιν ἀλλʼ οὐ γένει τινὶ χωρὶς ἰδίᾳ τῶν ἄλλων . καὶ χρῶνται μὲν πάντες , ὅτι τοῦ ὄντος ἐστὶν ᾗ ὄν , ἕκαστον δὲ τὸ γένος ὄν · ἐπὶ τοσοῦτον δὲ χρῶνται ἐφʼ ὅσον αὐτοῖς ἱκανόν , τοῦτο δʼ ἔστιν ὅσον ἐπέχει τὸ γένος περὶ οὗ φέρουσι τὰς ἀποδείξεις · ὥστʼ ἐπεὶ δῆλον ὅτι ᾗ ὄντα ὑπάρχει πᾶσι ( τοῦτο γὰρ αὐτοῖς τὸ κοινόν ) , τοῦ περὶ τὸ ὂν ᾗ ὂν γνωρίζοντος καὶ περὶ τούτων ἐστὶν ἡ θεωρία . διόπερ οὐθεὶς τῶν κατὰ μέρος ἐπισκοπούντων ἐγχειρεῖ λέγειν τι περὶ αὐτῶν , εἰ ἀληθῆ ἢ μή , οὔτε γεωμέτρης οὔτʼ ἀριθμητικός , ἀλλὰ τῶν φυσικῶν ἔνιοι , εἰκότως τοῦτο δρῶντες · μόνοι γὰρ ᾤοντο περί τε τῆς ὅλης φύσεως σκοπεῖν καὶ περὶ τοῦ ὄντος . ἐπεὶ δʼ ἔστιν ἔτι τοῦ φυσικοῦ τις ἀνωτέρω ( ἓν γάρ τι γένος τοῦ ὄντος ἡ φύσις ) , τοῦ καθόλου καὶ τοῦ περὶ τὴν πρώτην οὐσίαν θεωρητικοῦ καὶ ἡ περὶ τούτων ἂν εἴη σκέψις · ἔστι δὲ σοφία τις καὶ ἡ φυσική , ἀλλʼ οὐ πρώτη . ὅσα δʼ ἐγχειροῦσι τῶν λεγόντων τινὲς περὶ τῆς ἀληθείας ὃν τρόπον δεῖ ἀποδέχεσθαι , διʼ ἀπαιδευσίαν τῶν ἀναλυτικῶν τοῦτο δρῶσιν · δεῖ γὰρ περὶ τούτων ἥκειν προεπισταμένους ἀλλὰ μὴ ἀκούοντας ζητεῖν.—ὅτι μὲν οὖν τοῦ φιλοσόφου , καὶ τοῦ περὶ πάσης τῆς οὐσίας θεωροῦντος ᾗ πέφυκεν , καὶ περὶ τῶν συλλογιστικῶν ἀρχῶν ἐστὶν ἐπισκέψασθαι , δῆλον · προσήκει δὲ τὸν μάλιστα γνωρίζοντα περὶ ἕκαστον γένος ἔχειν λέγειν τὰς βεβαιοτάτας ἀρχὰς τοῦ πράγματος , ὥστε καὶ τὸν περὶ τῶν ὄντων ᾗ ὄντα τὰς πάντων βεβαιοτάτας . ἔστι δʼ οὗτος ὁ φιλόσοφος . βεβαιοτάτη δʼ ἀρχὴ πασῶν περὶ ἣν διαψευσθῆναι ἀδύνατον · γνωριμωτάτην τε γὰρ ἀναγκαῖον εἶναι τὴν τοιαύτην ( περὶ γὰρ ἃ μὴ γνωρίζουσιν ἀπατῶνται πάντες ) καὶ ἀνυπόθετον . ἣν γὰρ ἀναγκαῖον ἔχειν τὸν ὁτιοῦν ξυνιέντα τῶν ὄντων , τοῦτο οὐχ ὑπόθεσις · ὃ δὲ γνωρίζειν ἀναγκαῖον τῷ ὁτιοῦν γνωρίζοντι , καὶ ἥκειν ἔχοντα ἀναγκαῖον . ὅτι μὲν οὖν βεβαιοτάτη ἡ τοιαύτη πασῶν ἀρχή , δῆλον · τίς δʼ ἔστιν αὕτη , μετὰ ταῦτα λέγωμεν . τὸ γὰρ αὐτὸ ἅμα ὑπάρχειν τε καὶ μὴ ὑπάρχειν ἀδύνατον τῷ αὐτῷ καὶ κατὰ τὸ αὐτό ( καὶ ὅσα ἄλλα προσδιορισαίμεθʼ ἄν , ἔστω προσδιωρισμένα πρὸς τὰς λογικὰς δυσχερείας ) · αὕτη δὴ πασῶν ἐστὶ βεβαιοτάτη τῶν ἀρχῶν · ἔχει γὰρ τὸν εἰρημένον διορισμόν . ἀδύνατον γὰρ ὁντινοῦν ταὐτὸν ὑπολαμβάνειν εἶναι καὶ μὴ εἶναι , καθάπερ τινὲς οἴονται λέγειν Ἡράκλειτον . οὐκ ἔστι γὰρ ἀναγκαῖον , ἅ τις λέγει , ταῦτα καὶ ὑπολαμβάνειν · εἰ δὲ μὴ ἐνδέχεται ἅμα ὑπάρχειν τῷ αὐτῷ τἀναντία ( προσδιωρίσθω δʼ ἡμῖν καὶ ταύτῃ τῇ προτάσει τὰ εἰωθότα ) , ἐναντία δʼ ἐστὶ δόξα δόξῃ ἡ τῆς ἀντιφάσεως , φανερὸν ὅτι ἀδύνατον ἅμα ὑπολαμβάνειν τὸν αὐτὸν εἶναι καὶ μὴ εἶναι τὸ αὐτό · ἅμα γὰρ ἂν ἔχοι τὰς ἐναντίας δόξας ὁ διεψευσμένος περὶ τούτου . διὸ πάντες οἱ ἀποδεικνύντες εἰς ταύτην ἀνάγουσιν ἐσχάτην δόξαν · φύσει γὰρ ἀρχὴ καὶ τῶν ἄλλων ἀξιωμάτων αὕτη πάντων .
Lemmas: λεκτέος δέ πότερος εἷς ἤ ἕτερος ἐπιστήμη περί τε ὁ ἐν ὁ μάθημα καλέω ἀξίωμα καί περί ὁ οὐσία . φανερός δή ὅτι εἷς τε καί ὁ ὁ φιλόσοφος καί ὁ περί οὗτος εἰμί σκέψις · ἅπας γάρ ὑπάρχω ὁ εἰμί ἀλλά οὐ γένος τις χωρίς ἴδιος ὁ ἄλλος . καί χράω μέν πᾶς , ὅτι ὁ εἰμί εἰμί ᾗ εἰμί , ἕκαστος δέ ὁ γένος εἰμί · ἐπί τοσοῦτος δέ χράω ἐπί ὅσος αὐτός ἱκανός , οὗτος δέ εἰμί ὅσος ἐπέχω ὁ γένος περί ὅς φέρω ὁ ἀπόδειξις · ὥστε ἐπεί δῆλος ὅτι ᾗ εἰμί ὑπάρχω πᾶς ( οὗτος γάρ αὐτός ὁ κοινός ) , ὁ περί ὁ εἰμί ᾗ εἰμί γνωρίζω καί περί οὗτος εἰμί ὁ θεωρία . διόπερ οὐδείς ὁ κατά μέρος ἐπισκοπέω ἐγχειρέω λέγω τις περί αὐτός , εἰ ἀληθής ἤ μή , οὔτε γεωμέτρης οὔτε ἀριθμητικός , ἀλλά ὁ φυσικός ἔνιοι , ἔοικα οὗτος δράω · μόνος γάρ οἴομαι περί τε ὁ ὅλος φύσις σκοπέω καί περί ὁ εἰμί . ἐπεί δέ εἰμί ἔτι ὁ φυσικός τις ἀνώτερος ( εἷς γάρ τις γένος ὁ εἰμί ὁ φύσις ) , ὁ καθόλου καί ὁ περί ὁ πρῶτος οὐσία θεωρητικός καί ὁ περί οὗτος ἄν εἰμί σκέψις · εἰμί δέ σοφία τις καί ὁ φυσικός , ἀλλά οὐ πρῶτος . ὅσος δέ ἐγχειρέω ὁ λέγω τις περί ὁ ἀλήθεια ὅς τρόπος δέω ἀποδέχομαι , διά ἀπαιδευσία ὁ ἀναλυτικός οὗτος δράω · δέω γάρ περί οὗτος ἥκω προεφίστημι ἀλλά μή ἀκούω ἵζω μέν οὖν ὁ φιλόσοφος , καί ὁ περί πᾶς ὁ οὐσία θεωρέω ᾗ φύω , καί περί ὁ συλλογιστικός ἀρχή εἰμί ἐπισκοπέω , δῆλος · προσήκω δέ ὁ μάλα γνωρίζω περί ἕκαστος γένος ἔχω λέγω ὁ βέβαιος ἀρχή ὁ πρᾶγμα , ὥστε καί ὁ περί ὁ εἰμί ᾗ εἰμί ὁ πᾶς βέβαιος . εἰμί δέ οὗτος ὁ φιλόσοφος . βέβαιος δέ ἀρχή πᾶς περί ὅς διαψεύδω ἀδύνατος · γνώριμος τε γάρ ἀναγκαῖος εἰμί ὁ τοιοῦτος ( περί γάρ ὅς μή γνωρίζω ἀπατάω πᾶς ) καί ἀνυπόθετος . ὅς γάρ ἀναγκαῖος ἔχω ὁ ὁστισοῦν συνίημι ὁ εἰμί , οὗτος οὐ ὑπόθεσις · ὅς δέ γνωρίζω ἀναγκαῖος ὁ ὁστισοῦν γνωρίζω , καί ἥκω ἔχω ἀναγκαῖος . ὅτι μέν οὖν βέβαιος ὁ τοιοῦτος πᾶς ἀρχή , δῆλος · τίς δέ εἰμί οὗτος , μετά οὗτος λέγω . ὁ γάρ αὐτός ἅμα ὑπάρχω τε καί μή ὑπάρχω ἀδύνατος ὁ αὐτός καί κατά ὁ αὐτός ( καί ὅσος ἄλλος προσδιορίζω ἄν , εἰμί προσδιορίζω πρός ὁ λογικός δυσχέρεια ) · οὗτος δή πᾶς εἰμί βέβαιος ὁ ἀρχή · ἔχω γάρ ὁ λέγω διορισμός . ἀδύνατος γάρ ὅστις αὐτός ὑπολαμβάνω εἰμί καί μή εἰμί , καθά τις οἴομαι λέγω Ἡράκλειτος . οὐ εἰμί γάρ ἀναγκαῖος , ὅς τις λέγω , οὗτος καί ὑπολαμβάνω · εἰ δέ μή ἐνδέχομαι ἅμα ὑπάρχω ὁ αὐτός ἐναντίος ( προσδιορίζω δέ ἐγώ καί οὗτος ὁ πρότασις ὁ εἴωθα ) , ἐναντίος δέ εἰμί δόξα δόξα ὁ ὁ ἀντίφασις , φανερός ὅτι ἀδύνατος ἅμα ὑπολαμβάνω ὁ αὐτός εἰμί καί μή εἰμί ὁ αὐτός · ἅμα γάρ ἄν ἔχω ὁ ἐναντίος δόξα ὁ διαψεύδω περί οὗτος . διό πᾶς ὁ ἀποδείκνυμι εἰς οὗτος ἀνάγω ἔσχατος δόξα · φύσις γάρ ἀρχή καί ὁ ἄλλος ἀξίωμα οὗτος πᾶς .