aristoteles-et-corpus-aristotelicum.metaphysica 10.3
ἀντίκειται δὲ τὸ ἓν καὶ τὰ πολλὰ κατὰ πλείους τρόπους , ὧν ἕνα τὸ ἓν καὶ τὸ πλῆθος ὡς ἀδιαίρετον καὶ διαιρετόν · τὸ μὲν γὰρ ἢ διῃρημένον ἢ διαιρετὸν πλῆθός τι λέγεται , τὸ δὲ ἀδιαίρετον ἢ μὴ διῃρημένον ἕν . ἐπεὶ οὖν αἱ ἀντιθέσεις τετραχῶς , καὶ τούτων κατὰ στέρησιν λέγεται θάτερον , ἐναντία ἂν εἴη καὶ οὔτε ὡς ἀντίφασις οὔτε ὡς τὰ πρός τι λεγόμενα . λέγεται δὲ ἐκ τοῦ ἐναντίου καὶ δηλοῦται τὸ ἕν , ἐκ τοῦ διαιρετοῦ τὸ ἀδιαίρετον , διὰ τὸ μᾶλλον αἰσθητὸν τὸ πλῆθος εἶναι καὶ τὸ διαιρετὸν ἢ τὸ ἀδιαίρετον , ὥστε τῷ λόγῳ πρότερον τὸ πλῆθος τοῦ ἀδιαιρέτου διὰ τὴν αἴσθησιν . ἔστι δὲ τοῦ μὲν ἑνός , ὥσπερ καὶ ἐν τῇ διαιρέσει τῶν ἐναντίων διεγράψαμεν , τὸ ταὐτὸ καὶ ὅμοιον καὶ ἴσον , τοῦ δὲ πλήθους τὸ ἕτερον καὶ ἀνόμοιον καὶ ἄνισον . λεγομένου δὲ τοῦ ταὐτοῦ πολλαχῶς , ἕνα μὲν τρόπον κατʼ ἀριθμὸν λέγομεν ἐνίοτε αὐτό , τὸ δʼ ἐὰν καὶ λόγῳ καὶ ἀριθμῷ ἓν ᾖ , οἷον σὺ σαυτῷ καὶ τῷ εἴδει καὶ τῇ ὕλῃ ἕν · ἔτι δʼ ἐὰν ὁ λόγος ὁ τῆς πρώτης οὐσίας εἷς ᾖ , οἷον αἱ ἴσαι γραμμαὶ εὐθεῖαι αἱ αὐταί , καὶ τὰ ἴσα καὶ ἰσογώνια τετράγωνα , καίτοι πλείω · ἀλλʼ ἐν τούτοις ἡ ἰσότης ἑνότης . ὅμοια δὲ ἐὰν μὴ ταὐτὰ ἁπλῶς ὄντα , μηδὲ κατὰ τὴν οὐσίαν ἀδιάφορα τὴν συγκειμένην , κατὰ τὸ εἶδος ταὐτὰ ᾖ , ὥσπερ τὸ μεῖζον τετράγωνον τῷ μικρῷ ὅμοιον , καὶ αἱ ἄνισοι εὐθεῖαι · αὗται γὰρ ὅμοιαι μέν , αἱ αὐταὶ δὲ ἁπλῶς οὔ . τὰ δὲ ἐὰν τὸ αὐτὸ εἶδος ἔχοντα , ἐν οἷς τὸ μᾶλλον καὶ ἧττον ἐγγίγνεται , μήτε μᾶλλον ᾖ μήτε ἧττον . τὰ δὲ ἐὰν ᾖ τὸ αὐτὸ πάθος καὶ ἓν τῷ εἴδει , οἷον τὸ λευκόν , σφόδρα καὶ ἧττον , ὅμοιά φασιν εἶναι ὅτι ἓν τὸ εἶδος αὐτῶν . τὰ δὲ ἐὰν πλείω ἔχῃ ταὐτὰ ἢ ἕτερα , ἢ ἁπλῶς ἢ τὰ πρόχειρα , οἷον καττίτερος ἀργύρῳ ᾗ λευκόν , χρυσὸς δὲ πυρὶ ᾗ ξανθὸν καὶ πυρρόν . ὥστε δῆλον ὅτι καὶ τὸ ἕτερον καὶ τὸ ἀνόμοιον πολλαχῶς λέγεται . καὶ τὸ μὲν ἄλλο ἀντικειμένως καὶ τὸ ταὐτό , διὸ ἅπαν πρὸς ἅπαν ἢ ταὐτὸ ἢ ἄλλο · τὸ δʼ ἐὰν μὴ καὶ ἡ ὕλη καὶ ὁ λόγος εἷς , διὸ σὺ καὶ ὁ πλησίον ἕτερος · τὸ δὲ τρίτον ὡς τὰ ἐν τοῖς μαθηματικοῖς . τὸ μὲν οὖν ἕτερον ἢ ταὐτὸ διὰ τοῦτο πᾶν πρὸς πᾶν λέγεται , ὅσα λέγεται ἓν καὶ ὄν · οὐ γὰρ ἀντίφασίς ἐστι τοῦ ταὐτοῦ , διὸ οὐ λέγεται ἐπὶ τῶν μὴ ὄντων ( τὸ δὲ μὴ ταὐτὸ λέγεται ) , ἐπὶ δὲ τῶν ὄντων πάντων · ἢ γὰρ ἓν ἢ οὐχ ἓν πέφυχʼ ὅσα ὂν καὶ ἕν . τὸ μὲν οὖν ἕτερον καὶ ταὐτὸν οὕτως ἀντίκειται , διαφορὰ δὲ καὶ ἑτερότης ἄλλο . τὸ μὲν γὰρ ἕτερον καὶ οὗ ἕτερον οὐκ ἀνάγκη εἶναι τινὶ ἕτερον · πᾶν γὰρ ἢ ἕτερον ἢ ταὐτὸ ὅ τι ἂν ᾖ ὄν · τὸ δὲ διάφορον τινὸς τινὶ διάφορον , ὥστε ἀνάγκη ταὐτό τι εἶναι ᾧ διαφέρουσιν . τοῦτο δὲ τὸ ταὐτὸ γένος ἢ εἶδος · πᾶν γὰρ τὸ διαφέρον διαφέρει ἢ γένει ἢ εἴδει , γένει μὲν ὧν μὴ ἔστι κοινὴ ἡ ὕλη μηδὲ γένεσις εἰς ἄλληλα , οἷον ὅσων ἄλλο σχῆμα τῆς κατηγορίας , εἴδει δὲ ὧν τὸ αὐτὸ γένος ( λέγεται δὲ γένος ὃ ἄμφω τὸ αὐτὸ λέγονται κατὰ τὴν οὐσίαν τὰ διάφορα ) . τὰ δʼ ἐναντία διάφορα , καὶ ἡ ἐναντίωσις διαφορά τις . ὅτι δὲ καλῶς τοῦτο ὑποτιθέμεθα , δῆλον ἐκ τῆς ἐπαγωγῆς · πάντα γὰρ διαφέροντα φαίνεται καὶ ταῦτα , οὐ μόνον ἕτερα ὄντα ἀλλὰ τὰ μὲν τὸ γένος ἕτερα τὰ δʼ ἐν τῇ αὐτῇ συστοιχίᾳ τῆς κατηγορίας , ὥστʼ ἐν ταὐτῷ γένει καὶ ταὐτὰ τῷ γένει . διώρισται δʼ ἐν ἄλλοις ποῖα τῷ γένει ταὐτὰ ἢ ἕτερα .
Lemmas: ἀντίκειμαι δέ ὁ εἷς καί ὁ πολύς κατά πολύς τρόπος , ὅς εἷς ὁ εἷς καί ὁ πλῆθος ὡς ἀδιαίρετος καί διαιρετός · ὁ μέν γάρ ἤ διαιρέω ἤ διαιρετός πλῆθος τις λέγω , ὁ δέ ἀδιαίρετος ἤ μή διαιρέω εἷς . ἐπεί οὖν ὁ ἀντίθεσις τετραχῶς , καί οὗτος κατά στέρησις λέγω ἕτερος , ἐναντίος ἄν εἰμί καί οὔτε ὡς ἀντίφασις οὔτε ὡς ὁ πρός τις λέγω . λέγω δέ ἐκ ὁ ἐναντίος καί δηλόω ὁ εἷς , ἐκ ὁ διαιρετός ὁ ἀδιαίρετος , διά ὁ μάλα αἰσθητός ὁ πλῆθος εἰμί καί ὁ διαιρετός ἤ ὁ ἀδιαίρετος , ὥστε ὁ λόγος πρότερος ὁ πλῆθος ὁ ἀδιαίρετος διά ὁ αἴσθησις . εἰμί δέ ὁ μέν εἷς , ὥσπερ καί ἐν ὁ διαίρεσις ὁ ἐναντίος διαγράφω , ὁ αὐτός καί ὅμοιος καί ἴσος , ὁ δέ πλῆθος ὁ ἕτερος καί ἀνόμοιος καί ἄνισος . λέγω δέ ὁ αὐτός πολλαχῶς , εἷς μέν τρόπος κατά ἀριθμός λέγω ἐνίοτε αὐτός , ὁ δέ ἐάν καί λόγος καί ἀριθμός εἷς εἰμί , οἷος σύ σεαυτοῦ καί ὁ εἶδος καί ὁ ὕλη εἷς · ἔτι δέ ἐάν ὁ λόγος ὁ ὁ πρῶτος οὐσία εἷς εἰμί , οἷος ὁ ἴσος γραμμή εὐθύς ὁ αὐτός , καί ὁ ἴσος καί ἰσογώνιος τετράγωνος , καίτοι πολύς · ἀλλά ἐν οὗτος ὁ ἰσότης ἑνότης . ὅμοιος δέ ἐάν μή αὐτός ἁπλῶς εἰμί , μηδέ κατά ὁ οὐσία ἀδιάφορος ὁ σύγκειμαι , κατά ὁ εἶδος αὐτός εἰμί , ὥσπερ ὁ μέγας τετράγωνος ὁ μικρός ὅμοιος , καί ὁ ἄνισος εὐθύς · οὗτος γάρ ὅμοιος μέν , ὁ αὐτός δέ ἁπλῶς οὐ . ὁ δέ ἐάν ὁ αὐτός εἶδος ἔχω , ἐν ὅς ὁ μάλα καί ἥσσων ἐγγίγνομαι , μήτε μάλα εἰμί μήτε ἥσσων . ὁ δέ ἐάν εἰμί ὁ αὐτός πάθος καί εἷς ὁ εἶδος , οἷος ὁ λευκός , σφόδρα καί ἥσσων , ὅμοιος φημί εἰμί ὅτι εἷς ὁ εἶδος αὐτός . ὁ δέ ἐάν πολύς ἔχω αὐτός ἤ ἕτερος , ἤ ἁπλῶς ἤ ὁ πρόχειρος , οἷος κασσίτερος ἄργυρος ᾗ λευκός , χρυσός δέ πῦρ ᾗ ξανθός καί πυρρός . ὥστε δῆλος ὅτι καί ὁ ἕτερος καί ὁ ἀνόμοιος πολλαχῶς λέγω . καί ὁ μέν ἄλλος ἀντίκειμαι καί ὁ αὐτός , διό ἅπας πρός ἅπας ἤ αὐτός ἤ ἄλλος · ὁ δέ ἐάν μή καί ὁ ὕλη καί ὁ λόγος εἷς , διό σύ καί ὁ πλησίος ἕτερος · ὁ δέ τρίτος ὡς ὁ ἐν ὁ μαθηματικός . ὁ μέν οὖν ἕτερος ἤ αὐτός διά οὗτος πᾶς πρός πᾶς λέγω , ὅσος λέγω εἷς καί εἰμί · οὐ γάρ ἀντίφασις εἰμί ὁ αὐτός , διό οὐ λέγω ἐπί ὁ μή εἰμί ( ὁ δέ μή αὐτός λέγω ) , ἐπί δέ ὁ εἰμί πᾶς · ἤ γάρ εἷς ἤ οὐ εἷς φύω ὅσος εἰμί καί εἷς . ὁ μέν οὖν ἕτερος καί αὐτός οὕτως ἀντίκειμαι , διαφορά δέ καί ἑτερότης ἄλλος . ὁ μέν γάρ ἕτερος καί ὅς ἕτερος οὐ ἀνάγκη εἰμί τις ἕτερος · πᾶς γάρ ἤ ἕτερος ἤ αὐτός ὅς τις ἄν εἰμί εἰμί · ὁ δέ διάφορος τις τις διάφορος , ὥστε ἀνάγκη αὐτός τις εἰμί ὅς διαφέρω . οὗτος δέ ὁ αὐτός γένος ἤ εἶδος · πᾶς γάρ ὁ διαφέρω διαφέρω ἤ γένος ἤ εἶδος , γένος μέν ὅς μή εἰμί κοινός ὁ ὕλη μηδέ γένεσις εἰς ἀλλήλων , οἷος ὅσος ἄλλος σχῆμα ὁ κατηγορία , εἶδος δέ ὅς ὁ αὐτός γένος ( λέγω δέ γένος ὅς ἄμφω ὁ αὐτός λέγω κατά ὁ οὐσία ὁ διάφορος ) . ὁ δέ ἐναντίος διάφορος , καί ὁ ἐναντίωσις διαφορά τις . ὅτι δέ καλός οὗτος ὑποτίθημι , δῆλος ἐκ ὁ ἐπαγωγή · πᾶς γάρ διαφέρω φαίνω καί οὗτος , οὐ μόνος ἕτερος εἰμί ἀλλά ὁ μέν ὁ γένος ἕτερος ὁ δέ ἐν ὁ αὐτός συστοιχία ὁ κατηγορία , ὥστε ἐν αὐτός γένος καί αὐτός ὁ γένος . διορίζω δέ ἐν ἄλλος ποῖος ὁ γένος αὐτός ἤ ἕτερος .