aristoteles-et-corpus-aristotelicum.metaphysica 12.4
τὰ δʼ αἴτια καὶ αἱ ἀρχαὶ ἄλλα ἄλλων ἔστιν ὥς , ἔστι δʼ ὡς , ἂν καθόλου λέγῃ τις καὶ κατʼ ἀναλογίαν , ταὐτὰ πάντων . ἀπορήσειε γὰρ ἄν τις πότερον ἕτεραι ἢ αἱ αὐταὶ ἀρχαὶ καὶ στοιχεῖα τῶν οὐσιῶν καὶ τῶν πρός τι , καὶ καθʼ ἑκάστην δὴ τῶν κατηγοριῶν ὁμοίως . ἀλλʼ ἄτοπον εἰ ταὐτὰ πάντων · ἐκ τῶν αὐτῶν γὰρ ἔσται τὰ πρός τι καὶ αἱ οὐσίαι . τί οὖν τοῦτʼ ἔσται ; παρὰ γὰρ τὴν οὐσίαν καὶ τἆλλα τὰ κατηγορούμενα οὐδέν ἐστι κοινόν , πρότερον δὲ τὸ στοιχεῖον ἢ ὧν στοιχεῖον · ἀλλὰ μὴν οὐδʼ ἡ οὐσία στοιχεῖον τῶν πρός τι , οὐδὲ τούτων οὐδὲν τῆς οὐσίας . ἔτι πῶς ἐνδέχεται πάντων εἶναι ταὐτὰ στοιχεῖα ; οὐδὲν γὰρ οἷόν τʼ εἶναι τῶν στοιχείων τῷ ἐκ στοιχείων συγκειμένῳ τὸ αὐτό , οἷον τῷ ΒΑ τὸ Β ἢ Α ( οὐδὲ δὴ τῶν νοητῶν στοιχεῖόν ἐστιν , οἷον τὸ ὂν ἢ τὸ ἕν · ὑπάρχει γὰρ ταῦτα ἑκάστῳ καὶ τῶν συνθέτων ) . οὐδὲν ἄρʼ ἔσται αὐτῶν οὔτʼ οὐσία οὔτε πρός τι · ἀλλʼ ἀναγκαῖον . οὐκ ἔστιν ἄρα πάντων ταὐτὰ στοιχεῖα.—ἢ ὥσπερ λέγομεν , ἔστι μὲν ὥς , ἔστι δʼ ὡς οὔ , οἷον ἴσως τῶν αἰσθητῶν σωμάτων ὡς μὲν εἶδος τὸ θερμὸν καὶ ἄλλον τρόπον τὸ ψυχρὸν ἡ στέρησις , ὕλη δὲ τὸ δυνάμει ταῦτα πρῶτον καθʼ αὑτό , οὐσίαι δὲ ταῦτά τε καὶ τὰ ἐκ τούτων , ὧν ἀρχαὶ ταῦτα , ἢ εἴ τι ἐκ θερμοῦ καὶ ψυχροῦ γίγνεται ἕν , οἷον σὰρξ ἢ ὀστοῦν · ἕτερον γὰρ ἀνάγκη ἐκείνων εἶναι τὸ γενόμενον . τούτων μὲν οὖν ταὐτὰ στοιχεῖα καὶ ἀρχαί ( ἄλλων δʼ ἄλλα ) , πάντων δὲ οὕτω μὲν εἰπεῖν οὐκ ἔστιν , τῷ ἀνάλογον δέ , ὥσπερ εἴ τις εἴποι ὅτι ἀρχαὶ εἰσὶ τρεῖς , τὸ εἶδος καὶ ἡ στέρησις καὶ ἡ ὕλη . ἀλλʼ ἕκαστον τούτων ἕτερον περὶ ἕκαστον γένος ἐστίν , οἷον ἐν χρώματι λευκὸν μέλαν ἐπιφάνεια · φῶς σκότος ἀήρ , ἐκ δὲ τούτων ἡμέρα καὶ νύξ . ἐπεὶ δὲ οὐ μόνον τὰ ἐνυπάρχοντα αἴτια , ἀλλὰ καὶ τῶν ἐκτὸς οἷον τὸ κινοῦν , δῆλον ὅτι ἕτερον ἀρχὴ καὶ στοιχεῖον , αἴτια δʼ ἄμφω , καὶ εἰς ταῦτα διαιρεῖται ἡ ἀρχή , τὸ δʼ ὡς κινοῦν ἢ ἱστὰν ἀρχή τις καὶ οὐσία , ὥστε στοιχεῖα μὲν κατʼ ἀναλογίαν τρία , αἰτίαι δὲ καὶ ἀρχαὶ τέτταρες · ἄλλο δʼ ἐν ἄλλῳ , καὶ τὸ πρῶτον αἴτιον ὡς κινοῦν ἄλλο ἄλλῳ . ὑγίεια , νόσος , σῶμα · τὸ κινοῦν ἰατρική . εἶδος , ἀταξία τοιαδί , πλίνθοι · τὸ κινοῦν οἰκοδομική . ἐπεὶ δὲ τὸ κινοῦν ἐν μὲν τοῖς φυσικοῖς ἀνθρώπῳ ἄνθρωπος , ἐν δὲ τοῖς ἀπὸ διανοίας τὸ εἶδος ἢ τὸ ἐναντίον , τρόπον τινὰ τρία αἴτια ἂν εἴη , ὡδὶ δὲ τέτταρα . ὑγίεια γάρ πως ἡ ἰατρική , καὶ οἰκίας εἶδος ἡ οἰκοδομική , καὶ ἄνθρωπος ἄνθρωπον γεννᾷ · ἔτι παρὰ ταῦτα τὸ ὡς πρῶτον πάντων κινοῦν πάντα .
Lemmas: ὁ δέ αἴτιος καί ὁ ἀρχή ἄλλος ἄλλος εἰμί ὡς , εἰμί δέ ὡς , ἐάν καθόλου λέγω τις καί κατά ἀναλογία , αὐτός πᾶς . ἀπορέω γάρ ἄν τις πότερος ἕτερος ἤ ὁ αὐτός ἀρχή καί στοιχεῖον ὁ οὐσία καί ὁ πρός τις , καί κατά ἕκαστος δή ὁ κατηγορία ὅμοιος . ἀλλά ἄτοπος εἰ αὐτός πᾶς · ἐκ ὁ αὐτός γάρ εἰμί ὁ πρός τις καί ὁ οὐσία . τίς οὖν οὗτος εἰμί ; παρά γάρ ὁ οὐσία καί ἄλλος ὁ κατηγορέω οὐδείς εἰμί κοινός , πρότερος δέ ὁ στοιχεῖον ἤ ὅς στοιχεῖον · ἀλλά μήν οὐδέ ὁ οὐσία στοιχεῖον ὁ πρός τις , οὐδέ οὗτος οὐδείς ὁ οὐσία . ἔτι πῶς ἐνδέχομαι πᾶς εἰμί αὐτός στοιχεῖον ; οὐδείς γάρ οἷος τε εἰμί ὁ στοιχεῖον ὁ ἐκ στοιχεῖον σύγκειμαι ὁ αὐτός , οἷος ὁ ΒΑ ὁ Β ἤ Α ( οὐδέ δή ὁ νοητός στοιχεῖον εἰμί , οἷος ὁ εἰμί ἤ ὁ εἷς · ὑπάρχω γάρ οὗτος ἕκαστος καί ὁ σύνθετος ) . οὐδείς ἄρα εἰμί αὐτός οὔτε οὐσία οὔτε πρός τις · ἀλλά ἀναγκαῖος . οὐ εἰμί ἄρα πᾶς αὐτός ἵστημι ὥσπερ λέγω , εἰμί μέν ὡς , εἰμί δέ ὡς οὐ , οἷος ἴσως ὁ αἰσθητός σῶμα ὡς μέν εἶδος ὁ θερμός καί ἄλλος τρόπος ὁ ψυχρός ὁ στέρησις , ὕλη δέ ὁ δύναμις οὗτος πρῶτος κατά ἑαυτοῦ , οὐσία δέ οὗτος τε καί ὁ ἐκ οὗτος , ὅς ἀρχή οὗτος , ἤ εἰ τις ἐκ θερμός καί ψυχρός γίγνομαι εἷς , οἷος σάρξ ἤ ὀστέον · ἕτερος γάρ ἀνάγκη ἐκεῖνος εἰμί ὁ γίγνομαι . οὗτος μέν οὖν αὐτός στοιχεῖον καί ἀρχή ( ἄλλος δέ ἄλλος ) , πᾶς δέ οὕτως μέν λέγω οὐ εἰμί , ὁ ἀνάλογος δέ , ὥσπερ εἰ τις λέγω ὅτι ἀρχή εἰμί τρεῖς , ὁ εἶδος καί ὁ στέρησις καί ὁ ὕλη . ἀλλά ἕκαστος οὗτος ἕτερος περί ἕκαστος γένος εἰμί , οἷος ἐν χρῶμα λευκός μέλας ἐπιφάνεια · φάος σκότος ἀήρ , ἐκ δέ οὗτος ἡμέρα καί νύξ . ἐπεί δέ οὐ μόνος ὁ ἐνυπάρχω αἴτιος , ἀλλά καί ὁ ἐκτός οἷος ὁ κινέω , δῆλος ὅτι ἕτερος ἀρχή καί στοιχεῖον , αἴτιος δέ ἄμφω , καί εἰς οὗτος διαιρέω ὁ ἀρχή , ὁ δέ ὡς κινέω ἤ ἵστημι ἀρχή τις καί οὐσία , ὥστε στοιχεῖον μέν κατά ἀναλογία τρεῖς , αἰτία δέ καί ἀρχή τέσσαρες · ἄλλος δέ ἐν ἄλλος , καί ὁ πρῶτος αἴτιος ὡς κινέω ἄλλος ἄλλος . ὑγίεια , νόσος , σῶμα · ὁ κινέω ἰατρικός . εἶδος , ἀταξία τοιαδίͅς , πλίνθος · ὁ κινέω οἰκοδομικός . ἐπεί δέ ὁ κινέω ἐν μέν ὁ φυσικός ἄνθρωπος ἄνθρωπος , ἐν δέ ὁ ἀπό διάνοια ὁ εἶδος ἤ ὁ ἐναντίος , τρόπος τις τρεῖς αἴτιος ἄν εἰμί , ὡδί δέ τέσσαρες . ὑγίεια γάρ πως ὁ ἰατρικός , καί οἰκία εἶδος ὁ οἰκοδομικός , καί ἄνθρωπος ἄνθρωπος γεννάω · ἔτι παρά οὗτος ὁ ὡς πρῶτος πᾶς κινέω πᾶς .