aristoteles-et-corpus-aristotelicum.historia-animalium 8.1
Τὰ μὲν οὖν περὶ τὴν ἄλλην φύσιν τῶν ζῴων καὶ τὴν γένεσιν τοῦτον ἔχει τὸν τρόπον · αἱ δὲ πράξεις καὶ οἱ βίοι κατὰ τὰ ἤθη καὶ τὰς τροφὰς διαφέρουσιν . Ἔνεστι γὰρ ἐν τοῖς πλείστοις καὶ τῶν ἄλλων ζῴων ἴχνη τῶν περὶ τὴν ψυχὴν τρόπων , ἅπερ ἐπὶ τῶν ἀνθρώπων ἔχει φανερωτέρας τὰ διαφοράς · καὶ γὰρ ἡμερότης καὶ ἀγριότης , καὶ πραότης καὶ χαλεπότης , καὶ ἀνδρία καὶ δειλία , καὶ φόβοι καὶ θάρρη , καὶ θυμοὶ καὶ πανουργίαι καὶ τῆς περὶ τὴν διάνοιαν συνέσεως ἔνεισιν ἐν πολλοῖς αὐτῶν ὁμοιότητες , καθάπερ ἐπὶ τῶν μερῶν ἐλέγομεν . Τὰ μὲν γὰρ τῷ μᾶλλον καὶ ἧττον διαφέρει πρὸς τὸν ἄνθρωπον , καὶ ὁ ἄνθρωπος πρὸς πολλὰ τῶν ζῴων ( ἔνια γὰρ τῶν τοιούτων ὑπάρχει μᾶλλον ἐν ἀνθρώπῳ , ἔνια δ’ ἐν τοῖς ἄλλοις ζῴοις μᾶλλον ) , τὰ δὲ τῷ ἀνάλογον διαφέρει · ὡς γὰρ ἐν ἀνθρώπῳ τέχνη καὶ σοφία καὶ σύνεσις , οὕτως ἐνίοις τῶν ζῴων ἐστί τις ἑτέρα τοιαύτη φυσικὴ δύναμις . Φανερώτατον δ’ ἐστὶ τὸ τοιοῦτον ἐπὶ τὴν τῶν παίδων ἡλικίαν βλέψασιν · ἐν τούτοις γὰρ τῶν μὲν ὕστερον ἕξεων ἐσομένων ἔστιν ἰδεῖν οἷον ἴχνη καὶ σπέρματα , διαφέρει δ’ οὐθὲν ὡς εἰπεῖν ἡ ψυχὴ τῆς τῶν θηρίων ψυχῆς κατὰ τὸν χρόνον τοῦτον , ὥστ’ οὐδὲν ἄλογον εἰ τὰ μὲν ταὐτὰ τὰ δὲ παραπλήσια τὰ δ’ ἀνάλογον ὑπάρχει τοῖς ἄλλοις ζῴοις . Οὕτω δ’ ἐκ τῶν ἀψύχων εἰς τὰ ζῷα μεταβαίνει κατὰ μικρὸν ἡ φύσις , ὥστε τῇ συνεχείᾳ λανθάνειν τὸ μεθόριον αὐτῶν καὶ τὸ μέσον ποτέρων ἐστίν . Μετὰ γὰρ τὸ τῶν ἀψύχων γένος τὸ τῶν φυτῶν πρῶτόν ἐστιν · καὶ τούτων ἕτερον πρὸς ἕτερον διαφέρει τῷ μᾶλλον δοκεῖν μετέχειν ζωῆς , ὅλον δὲ τὸ γένος πρὸς μὲν τἆλλα σώματα φαίνεται σχεδὸν ὥσπερ ἔμψυχον , πρὸς δὲ τὸ τῶν ζῴων ἄψυχον . Ἡ δὲ μετάβασις ἐξ αὐτῶν εἰς τὰ ζῷα συνεχής ἐστιν , ὥσπερ ἐλέχθη πρότερον . Ἔνια γὰρ τῶν ἐν τῇ θαλάττῃ διαπορήσειεν ἄν τις πότερον ζῷόν ἐστιν ἢ φυτόν · προσπέφυκε γάρ , καὶ χωριζόμενα πολλὰ διαφθείρεται τῶν τοιούτων , οἷον αἱ μὲν πίνναι προσπεφύκασιν , οἱ δὲ σωλῆνες ἀνασπασθέντες οὐ δύνανται ζῆν . Ὅλως δὲ πᾶν τὸ γένος τὸ τῶν ὀστρακοδέρμων φυτοῖς ἔοικε πρὸς τὰ πορευτικὰ τῶν ζῴων . Καὶ περὶ αἰσθήσεως , τὰ μὲν αὐτῶν οὐδὲ ἓν σημαίνεται , τὰ δ’ ἀμυδρῶς . Ἡ δὲ τοῦ σώματος ἐνίων σαρκώδης ἐστὶ φύσις , οἷον τά τε καλούμενα τήθυα καὶ τὸ τῶν ἀκαληφῶν γένος · ὁ δὲ σπόγγος παντελῶς ἔοικε τοῖς φυτοῖς . Ἀεὶ δὲ κατὰ μικρὰν διαφορὰν ἕτερα πρὸ ἑτέρων ἤδη φαίνεται μᾶλλον ζωὴν ἔχοντα καὶ κίνησιν . Καὶ κατὰ τὰς τοῦ βίου δὲ πράξεις τὸν αὐτὸν ἔχει τρόπον . Τῶν τε γὰρ φυτῶν ἔργον οὐδὲν ἄλλο φαίνεται πλὴν οἷον αὐτὸ ποιῆσαι πάλιν ἕτερον , ὅσα γίνεται διὰ σπέρματος · ὁμοίως δὲ καὶ τῶν ζῴων ἐνίων παρὰ τὴν γένεσιν οὐδὲν ἔστιν ἄλλο λαβεῖν ἔργον . Διόπερ αἱ μὲν τοιαῦται πράξεις κοιναὶ πάντων εἰσί · προσούσης δ’ αἰσθήσεως ἤδη , περί τε τὴν ὀχείαν διὰ τὴν ἡδονὴν διαφέρουσιν αὐτῶν οἱ βίοι , καὶ περὶ τοὺς τόκους καὶ τὰς ἐκτροφὰς τῶν τέκνων . Τὰ μὲν οὖν ἁπλῶς , ὥσπερ φυτά , κατὰ τὰς ὥρας ἀποτελεῖ τὴν οἰκείαν γένεσιν · τὰ δὲ καὶ περὶ τὰς τροφὰς ἐκπονεῖται τῶν τέκνων , ὅταν δ’ ἀποτελέσῃ , χωρίζονται καὶ κοινωνίαν οὐδεμίαν ἔτι ποιοῦνται · τὰ δὲ συνετώτερα καὶ κοινωνοῦντα μνήμης ἐπὶ πλέον καὶ πολιτικώτερον χρῶνται τοῖς ἀπογόνοις . Ἒν μὲν οὖν μέρος τῆς ζωῆς αἱ περὶ τὴν τεκνοποιίαν εἰσὶ πράξεις αὐτοῖς , ἔτι δ’ ἕτερον αἱ περὶ τὴν τροφήν · περὶ γὰρ δύο τούτων αἵ τε σπουδαὶ τυγχάνουσιν οὖσαι πᾶσαι καὶ ὁ βίος . Αἱ δὲ τροφαὶ διαφέρουσι μάλιστα κατὰ τὴν ὕλην ἐξ οἵας συνεστήκασιν . Ἡ γὰρ αὔξησις ἑκάστοις γίνεται κατὰ φύσιν ἐκ ταύτης . Τὸ δὲ κατὰ φύσιν ἡδύ · διώκει δὲ πάντα τὴν κατὰ φύσιν ἡδονήν .
Lemmas: ὁ μέν οὖν περί ὁ ἄλλος φύσις ὁ ζῷον καί ὁ γένεσις οὗτος ἔχω ὁ τρόπος · ὁ δέ πρᾶξις καί ὁ βίος κατά ὁ ἦθος καί ὁ τροφή διαφέρω . ἔνειμι γάρ ἐν ὁ πολύς καί ὁ ἄλλος ζῷον ἴχνος ὁ περί ὁ ψυχή τρόπος , ὅς ἐπί ὁ ἄνθρωπος ἔχω φανερός ὁ διαφορά · καί γάρ ἡμερότης καί ἀγριότης , καί πραότης καί χαλεπότης , καί ἀνδρεία καί δειλία , καί φόβος καί θάρσος , καί θυμός καί πανουργία καί ὁ περί ὁ διάνοια σύνεσις ἔνειμι ἐν πολύς αὐτός ὁμοιότης , καθά ἐπί ὁ μέρος λέγω . ὁ μέν γάρ ὁ μάλα καί ἥσσων διαφέρω πρός ὁ ἄνθρωπος , καί ὁ ἄνθρωπος πρός πολύς ὁ ζῷον ( ἔνιοι γάρ ὁ τοιοῦτος ὑπάρχω μάλα ἐν ἄνθρωπος , ἔνιοι δέ ἐν ὁ ἄλλος ζῷον μάλα ) , ὁ δέ ὁ ἀνάλογος διαφέρω · ὡς γάρ ἐν ἄνθρωπος τέχνη καί σοφία καί σύνεσις , οὕτως ἔνιοι ὁ ζῷον εἰμί τις ἕτερος τοιοῦτος φυσικός δύναμις . φανερός δέ εἰμί ὁ τοιοῦτος ἐπί ὁ ὁ παῖς ἡλικία βλέπω · ἐν οὗτος γάρ ὁ μέν ὕστερον ἕξις εἰμί εἰμί ὁράω οἷος ἴχνος καί σπέρμα , διαφέρω δέ οὐδείς ὡς λέγω ὁ ψυχή ὁ ὁ θηρίον ψυχή κατά ὁ χρόνος οὗτος , ὥστε οὐδείς ἄλογος εἰ ὁ μέν αὐτός ὁ δέ παραπλήσιος ὁ δέ ἀνάλογος ὑπάρχω ὁ ἄλλος ζῷον . οὕτως δέ ἐκ ὁ ἄψυχος εἰς ὁ ζῷον μεταβαίνω κατά μικρός ὁ φύσις , ὥστε ὁ συνέχεια λανθάνω ὁ μεθόριος αὐτός καί ὁ μέσος πός εἰμί . μετά γάρ ὁ ὁ ἄψυχος γένος ὁ ὁ φυτόν πρῶτος εἰμί · καί οὗτος ἕτερος πρός ἕτερος διαφέρω ὁ μάλα δοκέω μετέχω ζωή , ὅλος δέ ὁ γένος πρός μέν ἄλλος σῶμα φαίνω σχεδόν ὥσπερ ἔμψυχος , πρός δέ ὁ ὁ ζῷον ἄψυχος . ὁ δέ μετάβασις ἐκ αὐτός εἰς ὁ ζῷον συνεχής εἰμί , ὥσπερ λέγω πρότερος . ἔνιοι γάρ ὁ ἐν ὁ θάλασσα διαπορέω ἄν τις πότερος ζῷον εἰμί ἤ φυτόν · προσφύω γάρ , καί χωρίζω πολύς διαφθείρω ὁ τοιοῦτος , οἷος ὁ μέν πίννα προσφύω , ὁ δέ σωλήν ἀνασπάω οὐ δύναμαι ζάω . ὅλος δέ πᾶς ὁ γένος ὁ ὁ ὀστρακόδερμος φυτόν ἔοικα πρός ὁ πορευτικός ὁ ζῷον . καί περί αἴσθησις , ὁ μέν αὐτός οὐδέ εἷς σημαίνω , ὁ δέ ἀμυδρός . ὁ δέ ὁ σῶμα ἔνιοι σαρκώδης εἰμί φύσις , οἷος ὁ τε καλέω τήθυον καί ὁ ὁ ἀκαλήφη γένος · ὁ δέ σπόγγος παντελής ἔοικα ὁ φυτόν . ἀεί δέ κατά μικρός διαφορά ἕτερος πρό ἕτερος ἤδη φαίνω μάλα ζωή ἔχω καί κίνησις . καί κατά ὁ ὁ βίος δέ πρᾶξις ὁ αὐτός ἔχω τρόπος . ὁ τε γάρ φυτόν ἔργον οὐδείς ἄλλος φαίνω πλήν οἷος αὐτός ποιέω πάλιν ἕτερος , ὅσος γίγνομαι διά σπέρμα · ὅμοιος δέ καί ὁ ζῷον ἔνιοι παρά ὁ γένεσις οὐδείς εἰμί ἄλλος λαμβάνω ἔργον . διόπερ ὁ μέν τοιοῦτος πρᾶξις κοινός πᾶς εἰμί · πρόσειμι δέ αἴσθησις ἤδη , περί τε ὁ ὀχεία διά ὁ ἡδονή διαφέρω αὐτός ὁ βίος , καί περί ὁ τόκος καί ὁ ἐκτροφή ὁ τέκνον . ὁ μέν οὖν ἁπλῶς , ὥσπερ φυτόν , κατά ὁ ὥρα ἀποτελέω ὁ οἰκεῖος γένεσις · ὁ δέ καί περί ὁ τροφή ἐκπονέω ὁ τέκνον , ὅταν δέ ἀποτελέω , χωρίζω καί κοινωνία οὐδείς ἔτι ποιέω · ὁ δέ συνετός καί κοινωνέω μνήμη ἐπί πολύς καί πολιτικός χράω ὁ ἀπόγονος . ἐν μέν οὖν μέρος ὁ ζωή ὁ περί ὁ τεκνοποιΐα εἰμί πρᾶξις αὐτός , ἔτι δέ ἕτερος ὁ περί ὁ τροφή · περί γάρ δύο οὗτος ὁ τε σπουδή τυγχάνω εἰμί πᾶς καί ὁ βίος . ὁ δέ τροφή διαφέρω μάλα κατά ὁ ὕλη ἐκ οἷος συνίστημι . ὁ γάρ αὔξησις ἕκαστος γίγνομαι κατά φύσις ἐκ οὗτος . ὁ δέ κατά φύσις ἡδύς · διώκω δέ πᾶς ὁ κατά φύσις ἡδονή .