aristoteles-et-corpus-aristotelicum.historia-animalium 9.41
τῶν δὲ σφηκῶν ἐστὶ δύο γένη . Τούτων δ’ οἱ μὲν ἄγριοι σπάνιοι , γίνονται δ’ ἐν τοῖς ὄρεσι , καὶ τίκτουσιν οὐ κατὰ γῆς ἀλλ’ ἐν ταῖς δρυσί , τὴν μὲν μορφὴν μείζους καὶ προμηκέστεροι καὶ μελαγχρῶτες τῶν ἑτέρων μᾶλλον , ποικίλοι δὲ καὶ ἔγκεντροι πάντες καὶ ἀλκιμώτεροι , καὶ τὸ πλῆγμα ὀδυνηρότερον αὐτῶν ἢ ἐκείνων · καὶ γὰρ τὸ κέντρον ἀνάλογον μεῖζον τὸ τούτων . Οὗτοι μὲν οὖν διετίζουσι , καὶ ὁρῶνται καὶ τοῦ χειμῶνος ἐκ δρυῶν κοπτομένων ἐκπετόμενοι , ζῶσι δὲ φωλοῦντες τὸν χειμῶνα · ἡ δὲ διατριβὴ ἐν τοῖς ξύλοις . Εἰσὶ δ’ αὐτῶν οἱ μὲν μῆτραι οἱ δ’ ἐργάται , ὥσπερ καὶ τῶν ἡμερωτέρων · τίς δ’ ἡ φύσις τοῦ ἐργάτου καὶ τῆς μήτρας , ἐπὶ τῶν ἡμερωτέρων ἔσται δῆλον . Ἔστι γὰρ καὶ τῶν ἡμέρων σφηκῶν δύο γένη , οἱ μὲν ἡγεμόνες , οὓς καλοῦσι μήτρας , οἱ δ’ ἐργάται . Εἰσὶ δὲ μείζους οἱ ἡγεμόνες πολὺ καὶ πραότεροι . Καὶ οἱ μὲν ἐργάται οὐ διετίζουσιν , ἀλλὰ πάντες ἀποθνήσκουσιν , ὅταν χειμὼν ἐπιπέσῃ ( φανερὸν δ’ ἐστὶ τοῦτο · τοῦ γὰρ χειμῶνος ἀρχομένου μὲν μωροὶ γίνονται οἱ ἐργάται αὐτῶν , περὶ τροπὰς δ’ οὐ φαίνονται ὅλως ) , οἱ δ’ ἡγεμόνες οἱ καλούμενοι μῆτραι ὁρῶνται δι’ ὅλου τοῦ χειμῶνος καὶ κατὰ γῆς φωλεύουσιν · ἀροῦντες γὰρ καὶ σκάπτοντες ἐν τῷ χειμῶνι μήτρας μὲν πολλοὶ ἑωράκασιν , ἐργάτας δ’ οὐθείς . Ἡ δὲ γένεσις τῶν σφηκῶν ἐστὶ τοιάδε . Οἱ ἡγεμόνες ὅταν λάβωσι τόπον εὔσκοπον ἐπιόντος τοῦ θέρους , πλάττονται τὰ κηρία καὶ συνίστανται οὓς καλοῦσι σφηκωνεῖς τοὺς μικρούς , οἷον τετραθύρους ἢ ἐγγὺς τούτων , ἐν οἷς σφῆκες γίνονται καὶ οὐ μῆτραι . Τούτων δ’ αὐξηθέντων πάλιν μετὰ τούτους ἄλλους μείζους συνίστανται , καὶ πάλιν τούτων αὐξηθέντων ἑτέρους , ὥστε τοῦ μετοπώρου τελευτῶντος πλεῖστα καὶ μέγιστα γίνεσθαι σφηκία , ἐν οἷς ὁ ἡγεμών , ἡ καλουμένη μήτρα , οὐκέτι σφῆκας γεννᾷ ἀλλὰ μήτρας . Γίνονται δ’ οὗτοι ἄνω ἐπὶ τοῦ σφηκίου ἐπιπολῆς μείζους σκώληκες ἐν θυρίσι συνεχέσι τέτταρσιν ἢ μικρῷ πλείοσιν , παραπλησίως δ’ ὥσπερ ἐν τοῖς κηρίοις τὰ τῶν ἡγεμόνων . Ἐπειδὰν δὲ γένωνται οἱ ἐργάται σφῆκες ἐν τοῖς κηρίοις , οὐκέτι οἱ ἡγεμόνες ἐργάζονται , ἀλλ’ οἱ ἐργάται αὐτοῖς τὴν τροφὴν εἰσφέρουσιν · φανερὸν δ’ ἐστὶ τοῦτο τῷ μηκέτι τοὺς ἡγεμόνας ἐκπέτεσθαι τῶν ἐργατῶν , ἀλλ’ ἔνδον μένοντας ἡσυχάζειν . Πότερον δ’ οἱ περυσινοὶ ἡγεμόνες , ὅταν νέους ποιήσωσιν ἡγεμόνας , ἀποθνήσκουσιν ὑπὸ τῶν νέων σφηκῶν , καὶ τοῦθ’ ὁμοίως συμβαίνει , ἢ καὶ πλείω χρόνον δύνανται ζῆν , οὐδὲν ὦπταί πω · οὐδὲ γῆρας οὔτε μήτρας οὔτε τῶν ἀγρίων σφηκῶν οὐδείς πω ὦπται ἑωρακώς , οὐδ’ ἄλλο τοιοῦτον οὐδὲν πάθος . Ἔστι δ’ ἡ μήτρα πλατὺ καὶ βαρύ , καὶ παχύτερον καὶ μεῖζον τοῦ σφηκός , καὶ πρὸς τὴν πτῆσιν διὰ τὸ βάρος οὐκ ἄγαν ἰσχυρόν · οὐδὲ δύνανται ἐπὶ τὸ πολὺ πέτεσθαι · διὸ καὶ κάθηνται ἐν τοῖς σφηκίοις ἀεί , συμπλάττουσαι καὶ διοικοῦσαι τὰ ἔνδον . Ἐν δὲ τοῖς πλείστοις σφηκίοις ἔνεισιν αἱ μῆτραι καλούμεναι . Ἀμφισβητεῖται δὲ πότερον ἔγκεντροί εἰσιν ἢ ἄκεντροι · ἐοίκασι δ’ , ὥσπερ οἱ τῶν μελιττῶν ἡγεμόνες , ἔχειν μέν , οὐκ ἐξιέναι δὲ οὐδὲ βάλλειν . Τῶν δὲ σφηκῶν οἱ μὲν ἄκεντροί εἰσιν ὥσπερ κηφῆνες , οἱ δ’ ἔχουσι κέντρον . Εἰσὶ δ’ οἱ ἄκεντροι ἐλάττους καὶ ἀμενηνότεροι , καὶ οὐκ ἀμύνονται , οἱ δ’ ἔχοντες τὰ κέντρα μείζους καὶ ἄλκιμοι · καὶ καλοῦσι τούτους ἔνιοι μὲν ἄρρενας , τοὺς δ’ ἀκέντρους θηλείας . Πρὸς δὲ τὸν χειμῶνα ἀποβάλλειν δοκοῦσι πολλοὶ τῶν ἐχόντων τὰ κέντρα · αὐτόπτῃ δ’ οὔπω ἐντετυχήκαμεν . Γίνονται δ’ οἱ σφῆκες μᾶλλον ἐν τοῖς αὐχμοῖς καὶ ἐν ταῖς χώραις ταῖς τραχείαις , γίνονται δ’ ὑπὸ γῆν , καὶ τὰ κηρία πλάττουσιν ἐκ φορυτοῦ καὶ γῆς , ἀπὸ μιᾶς ἀρχῆς ἕκαστον ὥσπερ ἀπὸ ῥίζης . Τροφῇ δὲ χρῶνται μὲν καὶ ἀπ’ ἀνθῶν τινῶν καὶ καρπῶν , τὴν δὲ πλείστην ἀπὸ ζῳοφαγίας . Ὠμμένοι δ’ εἰσὶν ὀχευόμενοι ἤδη καὶ τῶν ἄλλων τινές · εἰ δ’ ἄκεντροι ἄμφω ἢ κέντρα ἔχοντες , ἢ ὁ μὲν ὁ δ’ οὔ , οὔπω ὦπται . Καὶ τῶν ἀγρίων ὀχευόμενοι ὠμμένοι , καὶ ὁ ἕτερος ἔχων κέντρον · περὶ θατέρου δ’ οὐκ ὤφθη . Ὁ δὲ γόνος οὐ δοκεῖ ἐκ τοῦ τόκου γίνεσθαι , ἀλλ’ εὐθὺς μείζων εἶναι ἢ ὡς σφηκὸς τόκος . Ἐὰν δὲ λάβῃ τις τῶν ποδῶν σφῆκα καὶ τοῖς πτεροῖς ἐᾷ βομβεῖν , προσπέτονται οἱ ἄκεντροι , οἱ δὲ τὰ κέντρα ἔχοντες οὐ προσπέτονται · ᾧ τινὲς τεκμηρίῳ χρῶνται ὡς τῶν μὲν ἀρρένων ὄντων τῶν δὲ θηλειῶν . Ἁλίσκονται δ’ ἐν τοῖς σπηλαίοις τοῦ χειμῶνος καὶ ἔχοντες ἔνιοι κέντρα καὶ οὐκ ἔχοντες . Ἐργάζονται δ’ οἱ μὲν μικρὰ καὶ ὀλίγα σφηκία , οἱ δὲ πολλὰ καὶ μεγάλα . Αἱ δὲ μῆτραι καλούμεναι ἁλίσκονται τραπείσης τῆς ὥρας , αἱ πολλαὶ περὶ τὰς πτελέας · συλλέγουσι γὰρ τὰ γλίσχρα καὶ κομμιώδη . Γεγένηται δέ που μητρῶν πλῆθος γενομένων τῷ ἔμπροσθεν ἔτει πολλῶν σφηκῶν καὶ ἐπομβρίας . Θηρεύονται δὲ περὶ τοὺς κρημνοὺς καὶ τὰ ῥήγματα τῆς γῆς τὰ εἰς ὀρθόν , καὶ πάντες φαίνονται ἔχοντες κέντρα . Τὰ μὲν οὖν περὶ τοὺς σφῆκας τοῦτον ἔχει τὸν τρόπον ,
Lemmas: ὁ δέ σφήξ εἰμί δύο γένος . οὗτος δέ ὁ μέν ἄγριος σπάνιος , γίγνομαι δέ ἐν ὁ ὄρος , καί τίκτω οὐ κατά γῆ ἀλλά ἐν ὁ δρῦς , ὁ μέν μορφή μέγας καί προμήκης καί μελαγχρώς ὁ ἕτερος μάλα , ποικίλος δέ καί ἔγκεντρος πᾶς καί ἄλκιμος , καί ὁ πλῆγμα ὀδυνηρός αὐτός ἤ ἐκεῖνος · καί γάρ ὁ κέντρον ἀνάλογος μέγας ὁ οὗτος . οὗτος μέν οὖν διετίζω , καί ὁράω καί ὁ χειμών ἐκ δρῦς κόπτω ἐκπέτομαι , ζάω δέ φωλέω ὁ χειμών · ὁ δέ διατριβή ἐν ὁ ξύλον . εἰμί δέ αὐτός ὁ μέν μήτρα ὁ δέ ἐργάτης , ὥσπερ καί ὁ ἥμερος · τίς δέ ὁ φύσις ὁ ἐργάτης καί ὁ μήτρα , ἐπί ὁ ἥμερος εἰμί δῆλος . εἰμί γάρ καί ὁ ἥμερος σφήξ δύο γένος , ὁ μέν ἡγεμών , ὅς καλέω μήτρα , ὁ δέ ἐργάτης . εἰμί δέ μέγας ὁ ἡγεμών πολύς καί πρᾶος . καί ὁ μέν ἐργάτης οὐ διετίζω , ἀλλά πᾶς ἀποθνῄσκω , ὅταν χειμών ἐπιπίπτω ( φανερός δέ εἰμί οὗτος · ὁ γάρ χειμών ἄρχω μέν μωρός γίγνομαι ὁ ἐργάτης αὐτός , περί τροπή δέ οὐ φαίνω ὅλος ) , ὁ δέ ἡγεμών ὁ καλέω μήτρα ὁράω διά ὅλος ὁ χειμών καί κατά γῆ φωλεύω · ἀρόω γάρ καί σκάπτω ἐν ὁ χειμών μήτρα μέν πολύς ὁράω , ἐργάτης δέ οὐδείς . ὁ δέ γένεσις ὁ σφήξ εἰμί τοιόσδε . ὁ ἡγεμών ὅταν λαμβάνω τόπος εὔσκοπος ἐπέρχομαι ὁ θέρος , πλήσσω ὁ κηρίον καί συνίστημι ὅς καλέω σφηκωνεύς ὁ μικρός , οἷος τετράθυρος ἤ ἐγγύς οὗτος , ἐν ὅς σφήξ γίγνομαι καί οὐ μήτρα . οὗτος δέ αὐξάνω πάλιν μετά οὗτος ἄλλος μέγας συνίστημι , καί πάλιν οὗτος αὐξάνω ἕτερος , ὥστε ὁ μετόπωρον τελευτάω πολύς καί μέγας γίγνομαι σφηκίον , ἐν ὅς ὁ ἡγεμών , ὁ καλέω μήτρα , οὐκέτι σφήξ γεννάω ἀλλά μήτρα . γίγνομαι δέ οὗτος ἄνω ἐπί ὁ σφηκίον ἐπιπολή μέγας σκώληξ ἐν θυρίς συνεχής τέσσαρες ἤ μικρός πολύς , παραπλήσιος δέ ὥσπερ ἐν ὁ κηρίον ὁ ὁ ἡγεμών . ἐπειδάν δέ γίγνομαι ὁ ἐργάτης σφήξ ἐν ὁ κηρίον , οὐκέτι ὁ ἡγεμών ἐργάζομαι , ἀλλά ὁ ἐργάτης αὐτός ὁ τροφή εἰσφέρω · φανερός δέ εἰμί οὗτος ὁ μηκέτι ὁ ἡγεμών ἐκπέτομαι ὁ ἐργάτης , ἀλλά ἔνδον μένω ἡσυχάζω . πότερος δέ ὁ περυσινός ἡγεμών , ὅταν νέος ποιέω ἡγεμών , ἀποθνῄσκω ὑπό ὁ νέος σφήξ , καί οὗτος ὅμοιος συμβαίνω , ἤ καί πολύς χρόνος δύναμαι ζάω , οὐδείς ὁράω πω · οὐδέ γῆρας οὔτε μήτρα οὔτε ὁ ἄγριος σφήξ οὐδείς πω ὁράω ὁράω , οὐδέ ἄλλος τοιοῦτος οὐδείς πάθος . εἰμί δέ ὁ μήτρα πλατύς καί βαρύς , καί παχύς καί μέγας ὁ σφήξ , καί πρός ὁ πτῆσις διά ὁ βάρος οὐ ἄγαν ἰσχυρός · οὐδέ δύναμαι ἐπί ὁ πολύς πέτομαι · διό καί κάθημαι ἐν ὁ σφηκίον ἀεί , συμπλάσσω καί διοικέω ὁ ἔνδον . ἐν δέ ὁ πολύς σφηκίον ἔνειμι ὁ μήτρα καλέω . ἀμφισβητέω δέ πότερος ἔγκεντρος εἰμί ἤ ἄκεντρος · ἔοικα δέ , ὥσπερ ὁ ὁ μέλισσα ἡγεμών , ἔχω μέν , οὐ ἐξέρχομαι δέ οὐδέ βάλλω . ὁ δέ σφήξ ὁ μέν ἄκεντρος εἰμί ὥσπερ κηφῆνες , ὁ δέ ἔχω κέντρον . εἰμί δέ ὁ ἄκεντρος ἐλαχύς καί ἀμενηνός , καί οὐ ἀμύνω , ὁ δέ ἔχω ὁ κέντρον μέγας καί ἄλκιμος · καί καλέω οὗτος ἔνιοι μέν ἄρσην , ὁ δέ ἄκεντρος θῆλυς . πρός δέ ὁ χειμών ἀποβάλλω δοκέω πολύς ὁ ἔχω ὁ κέντρον · αὐτόπτης δέ οὔπω ἐντυγχάνω . γίγνομαι δέ ὁ σφήξ μάλα ἐν ὁ αὐχμός καί ἐν ὁ χώρα ὁ τραχύς , γίγνομαι δέ ὑπό γῆ , καί ὁ κηρίον πλήσσω ἐκ φορυτός καί γῆ , ἀπό εἷς ἀρχή ἕκαστος ὥσπερ ἀπό ῥίζα . τροφή δέ χράω μέν καί ἀπό ἄνθος τις καί καρπός , ὁ δέ πολύς ἀπό ζῳοφαγία . ὁράω δέ εἰμί ὀχεύω ἤδη καί ὁ ἄλλος τις · εἰ δέ ἄκεντρος ἄμφω ἤ κέντρον ἔχω , ἤ ὁ μέν ὁ δέ οὐ , οὔπω ὁράω . καί ὁ ἄγριος ὀχεύω ὁράω , καί ὁ ἕτερος ἔχω κέντρον · περί ἕτερος δέ οὐ ὁράω . ὁ δέ γόνος οὐ δοκέω ἐκ ὁ τόκος γίγνομαι , ἀλλά εὐθύς μέγας εἰμί ἤ ὡς σφηκός τόκος . ἐάν δέ λαμβάνω τις ὁ πούς σφήξ καί ὁ πτερόν ἐάω βομβέω , προσπέτομαι ὁ ἄκεντρος , ὁ δέ ὁ κέντρον ἔχω οὐ προσπέτομαι · ὅς τις τεκμήριον χράω ὡς ὁ μέν ἄρσην εἰμί ὁ δέ θῆλυς . ἁλίσκομαι δέ ἐν ὁ σπήλαιον ὁ χειμών καί ἔχω ἔνιοι κέντρον καί οὐ ἔχω . ἐργάζομαι δέ ὁ μέν μικρός καί ὀλίγος σφηκίον , ὁ δέ πολύς καί μέγας . ὁ δέ μήτρα καλέω ἁλίσκομαι τέρπω ὁ ὥρα , ὁ πολύς περί ὁ πτελέα · συλλέγω γάρ ὁ γλίσχρος καί κομμιώδης . γίγνομαι δέ που μήτρα πλῆθος γίγνομαι ὁ ἔμπροσθεν ἔτος πολύς σφήξ καί ἐπομβρία . θηρεύω δέ περί ὁ κρημνός καί ὁ ῥῆγμα ὁ γῆ ὁ εἰς ὀρθός , καί πᾶς φαίνω ἔχω κέντρον . ὁ μέν οὖν περί ὁ σφήξ οὗτος ἔχω ὁ τρόπος ,