aristoteles-et-corpus-aristotelicum.historia-animalium 2.15
Τὰ δ’ ἐντὸς πῶς ἔχει , λεκτέον ἐν τοῖς ἐναίμοις ζῴοις πρῶτον · τούτῳ γὰρ διαφέρει τὰ μέγιστα γένη πρὸς τὰ λοιπὰ τῶν ἄλλων ζῴων , τῷ τὰ μὲν ἔναιμα τὰ δ’ ἄναιμα εἶναι . Ἔστι δὲ ταῦτα ἄνθρωπός τε καὶ τὰ ζῳοτόκα τῶν τετραπόδων , ἔτι δὲ καὶ τὰ ᾠοτόκα τῶν τετραπόδων καὶ ὄρνις καὶ ἰχθὺς καὶ κῆτος , καὶ εἴ τι ἄλλο ἀνώνυμόν ἐστι διὰ τὸ μὴ εἶναι γένος ἀλλ’ ἁπλοῦν τὸ εἶδος ἐπὶ τῶν καθ’ ἕκαστον , οἷον ὄφις καὶ κροκόδειλος . Ὅσα μὲν οὖν ἐστὶ τετράποδα καὶ ζῳοτόκα , στόμαχον μὲν καὶ ἀρτηρίαν πάντ’ ἔχει , καὶ κείμενα τὸν αὐτὸν τρόπον ὥσπερ ἐν τοῖς ἀνθρώποις · ὁμοίως δὲ καὶ ὅσα ᾠοτοκεῖ τῶν τετραπόδων , καὶ ἐν τοῖς ὄρνισιν · ἀλλὰ τοῖς εἴδεσι τῶν μορίων τούτων διαφέρουσιν . Ὅλως δὲ πάντα ὅσα τὸν ἀέρα δεχόμενα ἀναπνεῖ καὶ ἐκπνεῖ , πάντ’ ἔχει πνεύμονα καὶ ἀρτηρίαν καὶ στόμαχον , καὶ τὴν θέσιν τοῦ στομάχου καὶ τῆς ἀρτηρίας ὁμοίως , ἀλλ’ οὐχ ὅμοια , τὸν δὲ πλεύμονα οὔθ’ ὅμοιον οὔτε τῇ θέσει ὁμοίως ἔχοντα . Ἔτι δὲ καρδίαν ἅπαντ’ ἔχει ὅσα αἷμα ἔχει , καὶ τὸ διάζωμα , ὃ καλοῦνται φρένες · ἀλλ’ ἐν τοῖς μικροῖς διὰ λεπτότητα καὶ σμικρότητα οὐ φαίνεται ὁμοίως , πλὴν ἐν τῇ καρδίᾳ . Ἴδιον δ’ ἐστὶν ἐπὶ τῶν βοῶν · ἔστι γάρ τι γένος βοῶν , ἀλλ’ οὐ πάντες , ὃ ἔχει ἐν τῇ καρδίᾳ ὀστοῦν . Ἔχει δὲ καὶ ἡ τῶν ἵππων καρδία ὀστοῦν . Πλεύμονα δ’ οὐ πάντα , οἷον ἰχθὺς οὐκ ἔχει , οὐδ’ εἴ τι ἄλλο τῶν ζῴων ἔχει βράγχια . Καὶ ἧπαρ ἅπαντ’ ἔχει ὅσαπερ αἷμα . Σπλῆνα δὲ τὰ πλεῖστα ἔχει ὅσαπερ καὶ αἷμα . Τὰ δὲ πολλὰ τῶν μὴ ζῳοτόκων ἀλλ’ ᾠοτόκων μικρὸν ἔχει τὸν σπλῆνα οὕτως ὥστε λανθάνειν ὀλίγου τὴν αἴσθησιν , ἔν τε τοῖς ὄρνισι τοῖς πλείστοις , οἷον ἐν περιστερᾷ καὶ ἰκτίνῳ καὶ ἱέρακι καὶ γλαυκί · ὁ δ’ αἰγοκέφαλος ὅλως οὐκ ἔχει . Καὶ ἐπὶ τῶν ᾠοτόκων τόκων δὲ καὶ τετραπόδων τὸν αὐτὸν τρόπον ἔχει · μικρὸν γὰρ πάμπαν ἔχουσι · καὶ ταῦτα , οἷον χελώνη , ἑμύς , φρύνη , σαῦρος , κροκόδειλος , βάτραχος . Χολὴν δὲ τῶν ζῴων τὰ μὲν ἔχει τὰ δ’ οὐκ ἔχει ἐπὶ τῷ ἥπατι . Τῶν μὲν ζῳοτόκων καὶ τετραπόδων ἔλαφος οὐκ ἔχει οὐδὲ πρόξ , ἔτι δὲ ἵππος , ὀρεύς , ὄνος , φώκη καὶ τῶν ὑῶν ἔνιοι . Τῶν δ’ ἐλάφων αἱ Ἀχαΐναι καλούμεναι δοκοῦσιν ἔχειν ἐν τῇ κέρκῳ χολήν · ἔστι δ’ ὃ λέγουσι τὸ μὲν χρῶμα ὅμοιον χολῇ , οὐ μέντοι ὅλον ὑγρὸν οὕτως , ἀλλ’ ὅμοιον τῷ τοῦ σπληνὸς τὰ ἐκτός . Σκώληκας μέντοι πάντες ἔχουσιν ἐν τῇ κεφαλῇ ζῶντας · ἐγγίνονται δὲ ὑποκάτω τοῦ ὑπογλωττίου ἐν τῷ κοίλῳ καὶ περὶ τὸν σφόνδυλον , ᾗ ἡ κεφαλὴ προσπέφυκε , τὸ μέγεθος οὐκ ἐλάττους ὄντες τῶν μεγίστων εὐλῶν · ἐγγίνονται δ’ ἀθρόοι καὶ συνεχεῖς , τὸν ἀριθμὸν δ’ εἰσὶ μάλιστα περὶ εἴκοσι . Χολὴν μὲν οὖν οὐκ ἔχουσιν οἱ ἔλαφοι , ὥσπερ εἴρηται · τὸ δ’ ἔντερον αὐτῶν ἐστὶ πικρὸν οὕτως ὥστε μηδὲ τοὺς κύνας ἐθέλειν ἐσθίειν , ἂν μὴ σφόδρα πίων ᾖ ὁ ἔλαφος . Ἔχει δὲ καὶ ὁ ἐλέφας τὸ ἧπαρ ἄχολον μέν , τεμνομένου μέντοι περὶ τὸν τόπον οὗ τοῖς ἔχουσιν ἐπιφύεται ἡ χολή , ῥεῖ ὑγρότης χολώδης ἢ πλείων ἢ ἐλάττων . Τῶν δὲ δεχομένων τὴν θάλατταν καὶ ἐχόντων πλεύμονα δελφὶς οὐκ ἔχει χολήν . Οἱ δ’ ὄρνιθες καὶ οἱ ἰχθύες πάντες ἔχουσι , καὶ τὰ ᾠοτόκα καὶ τετράποδα , καὶ ὡς ἐπίπαν εἰπεῖν ἢ πλείω ἢ ἐλάττω · ἀλλ’ οἱ μὲν πρὸς τῷ ἥπατι τῶν ἰχθύων , οἷον οἵ τε γαλεώδεις καὶ γλάνις καὶ ῥίνη καὶ λειόβατος καὶ νάρκη καὶ τῶν μακρῶν ἐγχέλυς καὶ βελόνη καὶ ζύγαινα . Ἔχει δὲ καὶ ὁ καλλιώνυμος ἐπὶ τῷ ἥπατι , ὅσπερ ἔχει μεγίστην τῶν ἰχθύων ὡς κατὰ μέγεθος . Οἱ δὲ πρὸς τοῖς ἐντέροις ἔχουσιν , ἀποτεταμένην ἀπὸ τοῦ ἥπατος πόροις ἐνίοις πάνυ λεπτοῖς . Ἡ μὲν οὖν ἀμία παρὰ τὸ ἔντερον παρατεταμένην ἰσομήκη ἔχει , πολλάκις δὲ καὶ ἐπαναδίπλωμα · οἱ δ’ ἄλλοι πρὸς τοῖς ἐντέροις , οἱ μὲν πορρώτερον οἱ δ’ ἐγγύτερον , οἷον βάτραχος , ἔλλοψ , συναγρίς , σμύραινα , ξιφίας . Πολλάκις δὲ καὶ τὸ αὐτὸ γένος ἐπ’ ἀμφότερα φαίνεται ἔχον , οἷον γόγγροι οἱ μὲν πρὸς τῷ ἥπατι , οἱ δὲ κάτω ἀπηρτημένην . Ὁμοίως δ’ ἔχει τοῦτο καὶ ἐπὶ τῶν ὀρνίθων · ἔνιοι γὰρ πρὸς τῇ κοιλίᾳ ἔχουσιν , οἱ δὲ πρὸς τοῖς ἐντέροις τὴν χολήν , οἷον περιστερά , κόραξ , ὄρτυξ , χελιδών , στρουθός . Ἔνιοι δ’ ἅμα πρὸς τῷ ἥπατι ἔχουσι καὶ πρὸς τῇ κοιλίᾳ , οἷον αἰγοκέφαλος , οἱ δ’ ἅμα πρὸς τῷ ἥπατι καὶ τοῖς ἐντέροις , οἷον ἱέραξ καὶ ἰκτῖνος .
Lemmas: ὁ δέ ἐντός πῶς ἔχω , λεκτέος ἐν ὁ ἔναιμος ζῷον πρῶτος · οὗτος γάρ διαφέρω ὁ μέγας γένος πρός ὁ λοιπός ὁ ἄλλος ζῷον , ὁ ὁ μέν ἔναιμος ὁ δέ ἄναιμος εἰμί . εἰμί δέ οὗτος ἄνθρωπος τε καί ὁ ζῳοτόκος ὁ τετράπους , ἔτι δέ καί ὁ ᾠότοκος ὁ τετράπους καί ὄρνις καί ἰχθῦς καί κῆτος , καί εἰ τις ἄλλος ἀνώνυμος εἰμί διά ὁ μή εἰμί γένος ἀλλά ἁπλόος ὁ εἶδος ἐπί ὁ κατά ἕκαστος , οἷος ὄφις καί κροκόδειλος . ὅσος μέν οὖν εἰμί τετράπους καί ζῳοτόκος , στόμαχος μέν καί ἀρτηρία πᾶς ἔχω , καί κεῖμαι ὁ αὐτός τρόπος ὥσπερ ἐν ὁ ἄνθρωπος · ὅμοιος δέ καί ὅσος ᾠοτοκέω ὁ τετράπους , καί ἐν ὁ ὄρνις · ἀλλά ὁ εἶδος ὁ μόριον οὗτος διαφέρω . ὅλος δέ πᾶς ὅσος ὁ ἀήρ δέχομαι ἀναπνέω καί ἐκπνέω , πᾶς ἔχω πνεύμων καί ἀρτηρία καί στόμαχος , καί ὁ θέσις ὁ στόμαχος καί ὁ ἀρτηρία ὅμοιος , ἀλλά οὐ ὅμοιος , ὁ δέ πλεύμων οὔτε ὅμοιος οὔτε ὁ θέσις ὅμοιος ἔχω . ἔτι δέ καρδία ἅπας ἔχω ὅσος αἷμα ἔχω , καί ὁ διάζωμα , ὅς καλέω φρήν · ἀλλά ἐν ὁ μικρός διά λεπτότης καί μικρότης οὐ φαίνω ὅμοιος , πλήν ἐν ὁ καρδία . ἴδιος δέ εἰμί ἐπί ὁ βοῦς · εἰμί γάρ τις γένος βοῦς , ἀλλά οὐ πᾶς , ὅς ἔχω ἐν ὁ καρδία ὀστέον . ἔχω δέ καί ὁ ὁ ἵππος καρδία ὀστέον . πλεύμων δέ οὐ πᾶς , οἷος ἰχθῦς οὐ ἔχω , οὐδέ εἰ τις ἄλλος ὁ ζῷον ἔχω βράγχιον . καί ἧπαρ ἅπας ἔχω ὅσος αἷμα . σπλήν δέ ὁ πολύς ἔχω ὅσος καί αἷμα . ὁ δέ πολύς ὁ μή ζῳοτόκος ἀλλά ᾠότοκος μικρός ἔχω ὁ σπλήν οὕτως ὥστε λανθάνω ὀλίγος ὁ αἴσθησις , ἐν τε ὁ ὄρνις ὁ πολύς , οἷος ἐν περιστερά καί ἰκτῖνος καί ἱέραξ καί γλαύξ · ὁ δέ αἰγοκέφαλος ὅλος οὐ ἔχω . καί ἐπί ὁ ᾠότοκος τόκος δέ καί τετράπους ὁ αὐτός τρόπος ἔχω · μικρός γάρ πάμπαν ἔχω · καί οὗτος , οἷος χελώνη , ἐμύς , φρύνη , σαῦρος , κροκόδειλος , βάτραχος . χολή δέ ὁ ζῷον ὁ μέν ἔχω ὁ δέ οὐ ἔχω ἐπί ὁ ἧπαρ . ὁ μέν ζῳοτόκος καί τετράπους ἔλαφος οὐ ἔχω οὐδέ πρόξ , ἔτι δέ ἵππος , ὀρεύς , ὄνος , φώκη καί ὁ ὗς ἔνιοι . ὁ δέ ἔλαφος ὁ Ἀχαΐνης καλέω δοκέω ἔχω ἐν ὁ κέρκος χολή · εἰμί δέ ὅς λέγω ὁ μέν χρῶμα ὅμοιος χολή , οὐ μέντοι ὅλος ὑγρός οὕτως , ἀλλά ὅμοιος ὁ ὁ σπλήν ὁ ἐκτός . σκώληξ μέντοι πᾶς ἔχω ἐν ὁ κεφαλή ζάω · ἐγγίγνομαι δέ ὑποκάτω ὁ ὑπογλώσσιος ἐν ὁ κοῖλος καί περί ὁ σφόνδυλος , ὅς ὁ κεφαλή προσφύω , ὁ μέγεθος οὐ ἐλαχύς εἰμί ὁ μέγας εὐλή · ἐγγίγνομαι δέ ἀθρόος καί συνεχής , ὁ ἀριθμός δέ εἰμί μάλα περί εἴκοσι . χολή μέν οὖν οὐ ἔχω ὁ ἔλαφος , ὥσπερ λέγω · ὁ δέ ἔντερον αὐτός εἰμί πικρός οὕτως ὥστε μηδέ ὁ κύων ἐθέλω ἐσθίω , ἐάν μή σφόδρα πίων εἰμί ὁ ἔλαφος . ἔχω δέ καί ὁ ἐλέφας ὁ ἧπαρ ἄχολος μέν , τέμνω μέντοι περί ὁ τόπος οὗ ὁ ἔχω ἐπιφύω ὁ χολή , ῥέω ὑγρότης χολώδης ἤ πολύς ἤ ἐλαχύς . ὁ δέ δέχομαι ὁ θάλασσα καί ἔχω πλεύμων δελφίς οὐ ἔχω χολή . ὁ δέ ὄρνις καί ὁ ἰχθῦς πᾶς ἔχω , καί ὁ ᾠότοκος καί τετράπους , καί ὡς ἐπίπαν λέγω ἤ πολύς ἤ ἐλαχύς · ἀλλά ὁ μέν πρός ὁ ἧπαρ ὁ ἰχθῦς , οἷος ὁ τε γαλεώδης καί γλάνις καί ῥίνη καί λειόβατος καί νάρκη καί ὁ μακρός ἔγχελυς καί βελόνη καί ζύγαινα . ἔχω δέ καί ὁ καλλιώνυμος ἐπί ὁ ἧπαρ , ὅς ἔχω μέγας ὁ ἰχθῦς ὡς κατά μέγεθος . ὁ δέ πρός ὁ ἔντερον ἔχω , ἀποτείνω ἀπό ὁ ἧπαρ πόρος ἔνιοι πάνυ λεπτός . ὁ μέν οὖν ἀμία παρά ὁ ἔντερον παρατείνω ἰσομήκης ἔχω , πολλάκις δέ καί ἐπαναδίπλωμα · ὁ δέ ἄλλος πρός ὁ ἔντερον , ὁ μέν πρόσω ὁ δέ ἐγγύς , οἷος βάτραχος , ἔλλοψ , συναγρίς , σμύραινα , ξιφίας . πολλάκις δέ καί ὁ αὐτός γένος ἐπί ἀμφότερος φαίνω ἔχω , οἷος γόγγρος ὁ μέν πρός ὁ ἧπαρ , ὁ δέ κάτω ἀπαρτάω . ὅμοιος δέ ἔχω οὗτος καί ἐπί ὁ ὄρνις · ἔνιοι γάρ πρός ὁ κοιλία ἔχω , ὁ δέ πρός ὁ ἔντερον ὁ χολή , οἷος περιστερά , κόραξ , ὄρτυξ , χελιδών , στρουθός . ἔνιοι δέ ἅμα πρός ὁ ἧπαρ ἔχω καί πρός ὁ κοιλία , οἷος αἰγοκέφαλος , ὁ δέ ἅμα πρός ὁ ἧπαρ καί ὁ ἔντερον , οἷος ἱέραξ καί ἰκτῖνος .