aristoteles-et-corpus-aristotelicum.historia-animalium 1.6
Γένη δὲ μέγιστα τῶν ζῴων , εἰς ἃ διῄρηται τἆλλα ζῷα , τάδ’ ἐστίν , ἓν μὲν ὀρνίθων , ἓν δ’ ἰχθύων , ἄλλο δὲ κήτους . Ταῦτα μὲν οὖν πάντα ἔναιμά ἐστιν . Ἄλλο δὲ γένος ἐστὶ τὸ τῶν ὀστρακοδέρμων , ὃ καλεῖται ὄστρεον · ἄλλο τὸ τῶν μαλακοστράκων , ἀνώνυμον ἑνὶ ὀνόματι , οἷον κάραβοι καὶ γένη τινὰ καρκίνων καὶ ἀστακῶν · ἄλλο τὸ τῶν μαλακίων , οἷον τευθίδες τε καὶ τεῦθοι καὶ σηπίαι · ἕτερον τὸ τῶν ἐντόμων . Ταῦτα δὲ πάντα μέν ἐστιν ἄναιμα , ὅσα δὲ πόδας ἔχει , πολύποδα · τῶν δ’ ἐντόμων ἔνια καὶ πτηνά ἐστιν . Τῶν δὲ λοιπῶν ζῴων οὐκέτι τὰ γένη μεγάλα · οὐ γὰρ περιέχει πολλὰ εἴδη ἓν εἶδος , ἀλλὰ τὸ μέν ἐστιν ἁπλοῦν αὐτὸ οὐκ ἔχον διαφορὰν τὸ εἶδος , οἷον ἄνθρωπος , τὰ δ’ ἔχει μέν , ἀλλ’ ἀνώνυμα τὰ εἴδη . Ἔστι γὰρ τὰ τετράποδα καὶ μὴ πτερωτὰ ἔναιμα μὲν πάντα , ἀλλὰ τὰ μὲν ζῳοτόκα τὰ δ’ ᾠοτόκα αὐτῶν . Ὅσα μὲν οὖν ζῳοτόκα , οὐ πάντα τρίχας ἔχει , ὅσα δ’ ᾠοτόκα , φολίδας ἔχει · ἔστι δ’ ἡ φολὶς ὅμοιον χώρᾳ λεπίδος . Ἄπουν δὲ φύσει ἐστὶν ἔναιμον πεζὸν τὸ τῶν ὄφεων γένος · ἔστι δὲ τοῦτο φολιδωτόν . Ἀλλ’ οἱ μὲν ἄλλοι ᾠοτοκοῦσιν ὄφεις , ἡ δ’ ἔχιδνα μόνον ζῳοτοκεῖ . Τὰ μὲν γὰρ ζῳοτοκοῦντα οὐ πάντα τρίχας ἔχει · καὶ γὰρ τῶν ἰχθύων τινὲς ζῳοτοκοῦσιν · ὅσα μέντοι ἔχει τρίχας , πάντα ζῳοτοκεῖ . Τριχῶν γάρ τι εἶδος θετέον καὶ τὰς ἀκανθώδεις τρίχας , οἵας οἱ χερσαῖοι ἔχουσιν ἐχῖνοι καὶ οἱ ὕστριχες · τριχὸς γὰρ χρείαν παρέχουσιν , ἀλλ’ οὐ ποδῶν , ὥσπερ οἱ τῶν θαλαττίων . Τοῦ δὲ γένους τοῦ τῶν τετραπόδων ζῴων καὶ ζῳοτόκων εἴδη μέν ἐστι πολλά , ἀνώνυμα δέ · ἀλλὰ καθ’ ἕκαστον αὐτῶν ὡς εἰπεῖν , ὥσπερ ἄνθρωπος εἴρηται , λέων , ἔλαφος , ἵππος , κύων καὶ τἆλλα τοῦτον τὸν τρόπον , ἐπεί ἐστιν ἕν τι γένος καὶ ἐπὶ τοῖς λοφούροις καλουμένοις , οἷον ἵππῳ καὶ ὄνῳ καὶ ὀρεῖ καὶ γίννῳ καὶ ἴννῳ καὶ ταῖς ἐν Συρίᾳ καλουμέναις ἡμιόνοις , αἳ καλοῦνται ἡμίονοι δι’ ὁμοιότητα , οὐκ οὖσαι ἁπλῶς τὸ αὐτὸ εἶδος · καὶ γὰρ ὀχεύονται καὶ γεννῶνται ἐξ ἀλλήλων . Διὸ καὶ χωρὶς λαμβάνοντας ἀνάγκη θεωρεῖν ἑκάστου τὴν φύσιν αὐτῶν . Ταῦτα μὲν οὖν τοῦτον τὸν τρόπον εἴρηται νῦν ὡς ἐν τύπῳ , γεύματος χάριν περὶ ὅσων καὶ ὅσα θεωρητέον · δι’ ἀκριβείας δ’ ὕστερον ἐροῦμεν , ἵνα πρῶτον τὰς ὑπαρχούσας διαφορὰς καὶ τὰ συμβεβηκότα πᾶσι λάβωμεν . Μετὰ δὲ τοῦτο τὰς αἰτίας τούτων πειρατέον εὑρεῖν . Οὕτω γὰρ κατὰ φύσιν ἐστὶ ποιεῖσθαι τὴν μέθοδον , ὑπαρχούσης τῆς ἱστορίας τῆς περὶ ἕκαστον · περὶ ὧν τε γὰρ καὶ ἐξ ὧν εἶναι δεῖ τὴν ἀπόδειξιν , ἐκ τούτων γίνεται φανερόν . Ληπτέον δὲ πρῶτον τὰ μέρη τῶν ζῴων ἐξ ὧν συνέστηκεν . Κατὰ γὰρ ταῦτα μάλιστα καὶ πρῶτα διαφέρει καὶ τὰ ὅλα , ἢ τῷ τὰ μὲν ἔχειν τὰ δὲ μὴ ἔχειν , ἢ τῇ θέσει καὶ τῇ τάξει , ἢ καὶ κατὰ τὰς εἰρημένας πρότερον διαφοράς , εἴδει καὶ ὑπεροχῇ καὶ ἀναλογίᾳ καὶ τῶν παθημάτων ἐναντιότητι . Πρῶτον δὲ τὰ τοῦ ἀνθρώπου μέρη ληπτέον · ὥσπερ γὰρ τὰ νομίσματα πρὸς τὸ αὑτοῖς ἕκαστοι γνωριμώτατον δοκιμάζουσιν , οὕτω δὴ καὶ ἐν τοῖς ἄλλοις · ὁ δ’ ἄνθρωπος τῶν ζῴων γνωριμώτατον ἡμῖν ἐξ ἀνάγκης ἐστίν . Τῇ μὲν οὖν αἰσθήσει οὐκ ἄδηλα τὰ μόρια · ὅμως δ’ ἕνεκεν τοῦ μὴ παραλιπεῖν τε τὸ ἐφεξῆς καὶ τοῦ λόγον ἔχειν μετὰ τῆς αἰσθήσεως , λεκτέον τὰ μέρη πρῶτον μὲν τὰ ὀργανικά , εἶτα τὰ ὁμοιομερῆ .
Lemmas: γένος δέ μέγας ὁ ζῷον , εἰς ὅς διαιρέω ἄλλος ζῷον , ὅδε εἰμί , εἷς μέν ὄρνις , εἷς δέ ἰχθῦς , ἄλλος δέ κῆτος . οὗτος μέν οὖν πᾶς ἔναιμος εἰμί . ἄλλος δέ γένος εἰμί ὁ ὁ ὀστρακόδερμος , ὅς καλέω ὄστρεον · ἄλλος ὁ ὁ μαλακόστρακος , ἀνώνυμος εἷς ὄνομα , οἷος κάραβος καί γένος τις καρκίνος καί ἀστακός · ἄλλος ὁ ὁ μαλάκια , οἷος τευθίς τε καί τεῦθος καί σηπία · ἕτερος ὁ ὁ ἔντομος . οὗτος δέ πᾶς μέν εἰμί ἄναιμος , ὅσος δέ πούς ἔχω , πολύπους · ὁ δέ ἔντομος ἔνιοι καί πτηνός εἰμί . ὁ δέ λοιπός ζῷον οὐκέτι ὁ γένος μέγας · οὐ γάρ περιέχω πολύς εἶδος εἷς εἶδος , ἀλλά ὁ μέν εἰμί ἁπλόος αὐτός οὐ ἔχω διαφορά ὁ εἶδος , οἷος ἄνθρωπος , ὁ δέ ἔχω μέν , ἀλλά ἀνώνυμος ὁ εἶδος . εἰμί γάρ ὁ τετράπους καί μή πτερωτός ἔναιμος μέν πᾶς , ἀλλά ὁ μέν ζῳοτόκος ὁ δέ ᾠότοκος αὐτός . ὅσος μέν οὖν ζῳοτόκος , οὐ πᾶς θρίξ ἔχω , ὅσος δέ ᾠότοκος , φολίς ἔχω · εἰμί δέ ὁ φολίς ὅμοιος χώρα λεπίς . ἄπους δέ φύσις εἰμί ἔναιμος πεζός ὁ ὁ ὄφις γένος · εἰμί δέ οὗτος φολιδωτός . ἀλλά ὁ μέν ἄλλος ᾠοτοκέω ὄφις , ὁ δέ ἔχιδνα μόνος ζῳοτοκέω . ὁ μέν γάρ ζωοτοκέω οὐ πᾶς θρίξ ἔχω · καί γάρ ὁ ἰχθῦς τις ζωοτοκέω · ὅσος μέντοι ἔχω θρίξ , πᾶς ζῳοτοκέω . θρίξ γάρ τις εἶδος τίθημι καί ὁ ἀκανθώδης θρίξ , οἷος ὁ χερσαῖος ἔχω ἐχῖνος καί ὁ ὕστριξ · θρίξ γάρ χρεία παρέχω , ἀλλά οὐ πούς , ὥσπερ ὁ ὁ θαλάσσιος . ὁ δέ γένος ὁ ὁ τετράπους ζῷον καί ζῳοτόκος εἶδος μέν εἰμί πολύς , ἀνώνυμος δέ · ἀλλά κατά ἕκαστος αὐτός ὡς λέγω , ὥσπερ ἄνθρωπος λέγω , λέων , ἔλαφος , ἵππος , κύων καί ἄλλος οὗτος ὁ τρόπος , ἐπεί εἰμί εἷς τις γένος καί ἐπί ὁ λόφουρος καλέω , οἷος ἵππος καί ὄνος καί ὀρεύς καί γίννος καί ἴννος καί ὁ ἐν Συρία καλέω ἡμίονος , ὅς καλέω ἡμίονος διά ὁμοιότης , οὐ εἰμί ἁπλῶς ὁ αὐτός εἶδος · καί γάρ ὀχεύω καί γεννάω ἐκ ἀλλήλων . διό καί χωρίς λαμβάνω ἀνάγκη θεωρέω ἕκαστος ὁ φύσις αὐτός . οὗτος μέν οὖν οὗτος ὁ τρόπος λέγω νῦν ὡς ἐν τύπος , γεῦμα χάριν περί ὅσος καί ὅσος θεωρέω · διά ἀκρίβεια δέ ὕστερον λέγω , ἵνα πρῶτος ὁ ὑπάρχω διαφορά καί ὁ συμβαίνω πᾶς λαμβάνω . μετά δέ οὗτος ὁ αἰτία οὗτος πειράω εὑρίσκω . οὕτως γάρ κατά φύσις εἰμί ποιέω ὁ μέθοδος , ὑπάρχω ὁ ἱστορία ὁ περί ἕκαστος · περί ὅς τε γάρ καί ἐκ ὅς εἰμί δέω ὁ ἀπόδειξις , ἐκ οὗτος γίγνομαι φανερός . λαμβάνω δέ πρῶτος ὁ μέρος ὁ ζῷον ἐκ ὅς συνίστημι . κατά γάρ οὗτος μάλα καί πρῶτος διαφέρω καί ὁ ὅλος , ἤ ὁ ὁ μέν ἔχω ὁ δέ μή ἔχω , ἤ ὁ θέσις καί ὁ τάξις , ἤ καί κατά ὁ λέγω πρότερος διαφορά , εἶδος καί ὑπεροχή καί ἀναλογία καί ὁ πάθημα ἐναντιότης . πρῶτος δέ ὁ ὁ ἄνθρωπος μέρος λαμβάνω · ὥσπερ γάρ ὁ νόμισμα πρός ὁ ἑαυτοῦ ἕκαστος γνώριμος δοκιμάζω , οὕτως δή καί ἐν ὁ ἄλλος · ὁ δέ ἄνθρωπος ὁ ζῷον γνώριμος ἐγώ ἐκ ἀνάγκη εἰμί . ὁ μέν οὖν αἴσθησις οὐ ἄδηλος ὁ μόριον · ὅμως δέ ἕνεκα ὁ μή παραλείπω τε ὁ ἐφεξῆς καί ὁ λόγος ἔχω μετά ὁ αἴσθησις , λεκτέος ὁ μέρος πρῶτος μέν ὁ ὀργανικός , εἶτα ὁ ὁμοιομερής .