aristoteles-et-corpus-aristotelicum.historia-animalium 8.13
Τῶν δ’ ἰχθύων οἱ μέν , ὥσπερ εἴρηται , μεταβάλλουσι πρὸς τὴν γῆν ἐκ τοῦ πελάγους καὶ εἰς τὸ πέλαγος ἀπὸ τῆς γῆς , φεύγοντες τὰς ὑπερβολὰς τοῦ ψύχους καὶ τῆς ἀλέας . Ἀμείνους δ’ εἰσὶν οἱ πρόσγειοι τῶν πελαγίων · πλείω γὰρ καὶ βελτίω νομὴν ἔχουσιν · ὅπου γὰρ ἂν ὁ ἥλιος ἐπιβάλλῃ , πλείω φύεται καὶ βελτίω καὶ ἁπαλώτερα , οἷον ἐν κήποις . Καὶ ὁ θὶς ὁ μέλας φύεται πρὸς τῇ γῇ , ὁ δ’ ἄλλος ὅμοιός ἐστι τοῖς ἀγρίοις . Ἔτι δὲ καὶ κεκραμένοι τυγχάνουσι καλῶς τῷ θερμῷ καὶ τῷ ψυχρῷ οἱ τόποι οἱ πρόσγειοι τῆς θαλάττης · διὸ καὶ αἱ σάρκες συνεστᾶσι μᾶλλον τῶν τοιούτων ἰχθύων , τῶν δὲ πελαγίων ὑγραί εἰσι καὶ κεχυμέναι . Εἰσὶ δὲ πρόσγειοι σινώδων , κάνθαρος , ὀρφός , χρύσοφρυς , κεστρεύς , τρίγλη , κίχλη , δράκων , καλλιώνυμος , κωβιὸς καὶ τὰ πετραῖα πάντα · πελάγιοι δὲ τρυγὼν καὶ τὰ σελάχη καὶ γόγγροι οἱ λευκοί , χάννη , ἐρυθρῖνος , γλαῦκος · φάγροι δὲ καὶ σκορπίοι καὶ γόγγροι οἱ μέλανες καὶ μύραιναι καὶ κόκκυγες ἐπαμφοτερίζουσιν . Εἰσὶ δὲ διαφοραὶ τούτων καὶ κατὰ τοὺς τόπους , οἷον περὶ Κρήτην οἱ κωβιοὶ καὶ τὰ πετραῖα πάντα πίονα γίνεται . Γίνεται δὲ καὶ ὁ θύννος ἀγαθὸς πάλιν μετ’ Ἀρκτοῦρον · ἤδη γὰρ οἰστρῶν παύεται ταύτην τὴν ὥραν · διὰ γὰρ τοῦτο ἐν τῷ θέρει χείρων ἐστίν . Γίνονται δὲ καὶ ἐν ταῖς λιμνοθαλάτταις πολλοὶ τῶν ἰχθύων , οἷον σάλπαι , χρύσοφρυς , τρίγλη καὶ τῶν ἄλλων σχεδὸν οἱ πλεῖστοι . Γίνονται δὲ καὶ ἄμιαι , οἷον περὶ Ἀλωπεκόννησον · καὶ ἐν τῇ Βιστωνίδι λίμνῃ ἔνεστι τὰ πλεῖστα γένη τῶν ἰχθύων . Τῶν δὲ κολιῶν οἱ πολλοὶ εἰς μὲν τὸν Πόντον οὐκ ἐμβάλλουσιν , ἐν δὲ τῇ Προποντίδι θερίζουσι καὶ ἐκτίκτουσι , χειμάζουσι δ’ ἐν τῷ Αἰγαίῳ . Θυννίδες δὲ καὶ πηλαμύδες καὶ ἄμιαι εἰς τὸν Πόντον ἐμβάλλουσι τοῦ ἔαρος καὶ θερίζουσιν , σχεδὸν δὲ καὶ οἱ πλεῖστοι τῶν ῥυάδων καὶ ἀγελαίων ἰχθύων . Εἰσὶ δ’ οἱ πλεῖστοι ἀγελαῖοι . Ἔχουσι δ’ οἱ ἀγελαῖοι ἡγεμόνας πάντες . Εἰσπλέουσι δ’ εἰς τὸν Πόντον διά τε τὴν τροφήν ( ἡ γὰρ νομὴ καὶ πλείων καὶ βελτίων διὰ τὸ πότιμον ) , καὶ τὰ θηρία δὲ τὰ μεγάλα ἐλάττω · ἔξω γὰρ δελφῖνος καὶ φωκαίνης οὐδέν ἐστιν ἐν τῷ Πόντῳ , καὶ ὁ δελφὶς μικρός · ἔξω δ’ εὐθὺς προελθόντι μεγάλοι . Διά τε δὴ τὴν τροφὴν εἰσπλέουσι καὶ διὰ τὸν τόκον · τόποι γάρ εἰσιν ἐπιτήδειοι ἐντίκτειν , καὶ τὸ πότιμον καὶ τὸ γλυκύτερον ὕδωρ ἐκτρέφει τὰ κυήματα . Ὅταν δὲ τέκωσι καὶ τὰ γενόμενα αὐξηθῇ , ἐκπλέουσιν εὐθὺς μετὰ Πλειάδα . Ἂν μὲν οὖν νότιος ὁ χειμὼν ᾖ , βραδύτερον ἐκπλέουσιν , ἂν δὲ βόρειος , θᾶττον διὰ τὸ τὸ πνεῦμα συνεπουρίζειν · καὶ ὁ γόνος δὲ τότε μικρὸς ἁλίσκεται περὶ Βυζάντιον ἅτ’ οὐ γενομένης πολλῆς ἐν τῷ Πόντῳ διατριβῆς . Οἱ μὲν οὖν ἄλλοι καὶ ἐκπλέοντες καὶ εἰσπλέοντες δῆλοί εἰσιν , οἱ δὲ τριχίαι μόνοι εἰσπλέοντες μὲν ἁλίσκονται , ἐκπλέοντες δ’ οὐχ ὁρῶνται , ἀλλὰ καὶ ὅταν ληφθῇ τις περὶ Βυζάντιον , οἱ ἁλιεῖς τὰ δίκτυα περικαθαίρουσι διὰ τὸ μὴ εἰωθέναι ἐκπλεῖν . Αἴτιον δ’ ὅτι οὗτοι μόνοι ἀναπλέουσιν εἰς τὸν Ἴστρον , εἶθ’ ᾗ σχίζεται , καταπλέουσιν εἰς τὸν Ἀδρίαν . Σημεῖον δέ , ἐκεῖ γὰρ συμβαίνει τοὐναντίον · εἰσπλέοντες μὲν γὰρ οὐχ ἁλίσκονται εἰς τὸν Ἀδρίαν , ἐκπλέοντες δ’ ἁλίσκονται . Εἰσπλέουσι δ’ οἱ θύννοι ἐπὶ δεξιὰ ἐχόμενοι τῆς γῆς , ἐκπλέουσι δ’ ἐπ’ ἀριστερά · τοῦτο δέ φασί τινες ποιεῖν ὅτι τῷ δεξιῷ ὀξύτερον ὁρῶσι , φύσει οὐκ ὀξὺ βλέποντες . Τὴν μὲν οὖν ἡμέραν οἱ ῥυάδες κομίζονται , τὴν δὲ νύκτα ἡσυχάζουσι καὶ νέμονται , ἐὰν μὴ σελήνη ᾖ · τότε δὲ κομίζονται καὶ οὐχ ἡσυχάζουσιν . Λέγουσι δέ τινες τῶν περὶ τὴν θάλατταν ὡς ὅταν τροπαὶ χειμεριναὶ γίνωνται , οὐκέτι κινοῦνται ἀλλ’ ἡσυχάζουσιν , ὅπου ἂν τύχωσι καταληφθέντες , μέχρι ἰσημερίας . Οἱ μὲν οὖν κολίαι εἰσπλέοντες ἁλίσκονται , ἐξιόντες δ’ ἦττον · ἄριστοι δ’ εἰσὶν ἐν τῇ Προποντίδι πρὸ τοῦ τίκτειν . Οἱ δ’ ἄλλοι ῥυάδες ἐξιόντες ἐκ τοῦ Πόντου ἁλίσκονται μᾶλλον καὶ ἄριστοι τότε εἰσίν · ὅταν δὲ εἰσπλέωσιν , ἐγγύτατα τοῦ αἰγιαλοῦ πιότατοι ἁλίσκονται , ὅσα δ’ ἀνωτέρω , ἀεὶ λεπτότεροι . Πολλάκις δὲ καὶ ὅταν πνεῦμα ἀντικόψῃ νότιον ἐκπλέουσι τοῖς κολίαις καὶ τοῖς σκόμβροις , κάτω ἁλίσκονται μᾶλλον ἢ περὶ Βυζάντιον . Τοὺς μὲν οὖν ἐκτοπισμοὺς τοῦτον ποιοῦνται τὸν τρόπον . Τὸ δ’ αὐτὸ τοῦτο συμβαίνει πάθος καὶ ἐπὶ τῶν χερσαίων κατὰ τὴν φωλείαν · τοῦ μὲν γὰρ χειμῶνος ὁρμῶσι πρὸς τὴν φωλείαν , ἀπαλλάττονται δὲ κατὰ τὴν θερμοτέραν ὥραν . Ποιοῦνται δὲ τὰ ζῷα καὶ τὰς φωλείας πρὸς τὴν βοήθειαν καὶ τὰς ὑπερβολὰς τῆς ὥρας ἑκατέρας . Φωλεῖ δὲ τῶν μὲν ὅλον τὸ γένος , ἐνίων δὲ τὰ μὲν τὰ δ’ οὔ . Τὰ μὲν γὰρ ὀστρακόδερμα πάντα φωλεῖ , οἷον τά τε ἐν τῇ θαλάττῃ , πορφύραι καὶ κήρυκες καὶ πᾶν τὸ τοιοῦτον γένος · ἀλλὰ τῶν μὲν ἀπολελυμένων ἐπιδηλότερός ἐστιν ἡ φωλεία ( κρύπτουσι γὰρ αὑτά , οἷον οἱ κτένες , τὰ δ’ ἴσχει ἐπιπολῆς ἐπικάλυμμα , οἷον οἱ χερσαῖοι κοχλίαι ) , τῶν δ’ ἀναπολύτων ἄδηλος ἡ μεταβολή . Φωλοῦσι δ’ οὐ τὴν αὐτὴν ὥραν , ἀλλ’ οἱ μὲν κοχλίαι τοῦ χειμῶνος , αἱ δὲ πορφύραι καὶ οἱ κήρυκες ὑπὸ κύνα περὶ ἡμέρας τριάκοντα , καὶ οἱ κτένες περὶ τὸν αὐτὸν χρόνον . Τὰ δὲ πλεῖστα αὐτῶν φωλεῖ καὶ ἐν τοῖς σφόδρα ψύχεσι καὶ ἐν ταῖς σφόδρα ἀλέαις .
Lemmas: ὁ δέ ἰχθῦς ὁ μέν , ὥσπερ λέγω , μεταβάλλω πρός ὁ γῆ ἐκ ὁ πέλαγος καί εἰς ὁ πέλαγος ἀπό ὁ γῆ , φεύγω ὁ ὑπερβολή ὁ ψῦχος καί ὁ ἀλέα . ἀγαθός δέ εἰμί ὁ πρόσγειος ὁ πελάγιος · πολύς γάρ καί ἀγαθός νομή ἔχω · ὅπου γάρ ἄν ὁ ἥλιος ἐπιβάλλω , πολύς φύω καί ἀγαθός καί ἁπαλός , οἷος ἐν κῆπος . καί ὁ θίς ὁ μέλας φύω πρός ὁ γῆ , ὁ δέ ἄλλος ὅμοιος εἰμί ὁ ἄγριος . ἔτι δέ καί κεράννυμι τυγχάνω καλός ὁ θερμός καί ὁ ψυχρός ὁ τόπος ὁ πρόσγειος ὁ θάλασσα · διό καί ὁ σάρξ συνίστημι μάλα ὁ τοιοῦτος ἰχθῦς , ὁ δέ πελάγιος ὑγρός εἰμί καί χέω . εἰμί δέ πρόσγειος σινώδων , κάνθαρος , ὀρός , χρύσοφρυς , κεστρεύς , τρίγλη , κίχλη , δράκων , καλλιώνυμος , κωβιός καί ὁ πετραῖος πᾶς · πελάγιος δέ τρυγών καί ὁ σέλαχος καί γόγγρος ὁ λευκός , χάννη , ἐρυθρῖνος , γλαῦκος · φάγρος δέ καί σκορπίος καί γόγγρος ὁ μέλας καί μύραινα καί κόκκυξ ἐπαμφοτερίζω . εἰμί δέ διαφορά οὗτος καί κατά ὁ τόπος , οἷος περί Κρήτη ὁ κωβιός καί ὁ πετραῖος πᾶς πίων γίγνομαι . γίγνομαι δέ καί ὁ θύννος ἀγαθός πάλιν μετά Ἀρκτοῦρος · ἤδη γάρ οἰστράω παύω οὗτος ὁ ὥρα · διά γάρ οὗτος ἐν ὁ θέρος κακός εἰμί . γίγνομαι δέ καί ἐν ὁ λιμνοθάλασσα πολύς ὁ ἰχθῦς , οἷος σάλπης , χρύσοφρυς , τρίγλη καί ὁ ἄλλος σχεδόν ὁ πολύς . γίγνομαι δέ καί ἀμία , οἷος περί Ἀλωπεκόννησος · καί ἐν ὁ Βιστωνίς λίμνη ἔνειμι ὁ πολύς γένος ὁ ἰχθῦς . ὁ δέ κολιός ὁ πολύς εἰς μέν ὁ Πόντος οὐ ἐμβάλλω , ἐν δέ ὁ Προποντίς θερίζω καί ἐκτίκτω , χειμάζω δέ ἐν ὁ Αἰγαῖος . θυννίς δέ καί πηλαμύς καί ἀμία εἰς ὁ Πόντος ἐμβάλλω ὁ ἔαρ καί θερίζω , σχεδόν δέ καί ὁ πολύς ὁ ῥυάς καί ἀγελαῖος ἰχθῦς . εἰμί δέ ὁ πολύς ἀγελαῖος . ἔχω δέ ὁ ἀγελαῖος ἡγεμών πᾶς . εἰσπλέω δέ εἰς ὁ Πόντος διά τε ὁ τροφή ( ὁ γάρ νομή καί πολύς καί ἀγαθός διά ὁ πότιμος ) , καί ὁ θηρίον δέ ὁ μέγας ἐλαχύς · ἔξω γάρ δελφίς καί φώκαινα οὐδείς εἰμί ἐν ὁ Πόντος , καί ὁ δελφίς μικρός · ἔξω δέ εὐθύς προέρχομαι μέγας . διά τε δή ὁ τροφή εἰσπλέω καί διά ὁ τόκος · τόπος γάρ εἰμί ἐπιτήδειος ἐντίκτω , καί ὁ πότιμος καί ὁ γλυκύς ὕδωρ ἐκτρέφω ὁ κύημα . ὅταν δέ τίκτω καί ὁ γίγνομαι αὐξάνω , ἐκπλέω εὐθύς μετά Πλειάς . ἐάν μέν οὖν νότιος ὁ χειμών εἰμί , βραδύς ἐκπλέω , ἐάν δέ βόρειος , ταχύς διά ὁ ὁ πνεῦμα συνεπουρίζω · καί ὁ γόνος δέ τότε μικρός ἁλίσκομαι περί Βυζάντιον ὅστε οὐ γίγνομαι πολύς ἐν ὁ Πόντος διατριβή . ὁ μέν οὖν ἄλλος καί ἐκπλέω καί εἰσπλέω δῆλος εἰμί , ὁ δέ τριχίας μόνος εἰσπλέω μέν ἁλίσκομαι , ἐκπλέω δέ οὐ ὁράω , ἀλλά καί ὅταν λαμβάνω τις περί Βυζάντιον , ὁ ἁλιεύς ὁ δίκτυον περικαθαίρω διά ὁ μή εἴωθα ἐκπλέω . αἴτιος δέ ὅτι οὗτος μόνος ἀναπλέω εἰς ὁ Ἴστρος , εἶτα ᾗ σχίζω , καταπλέω εἰς ὁ Ἀδρίας . σημεῖον δέ , ἐκεῖ γάρ συμβαίνω ἐναντίος · εἰσπλέω μέν γάρ οὐ ἁλίσκομαι εἰς ὁ Ἀδρίας , ἐκπλέω δέ ἁλίσκομαι . εἰσπλέω δέ ὁ θύννος ἐπί δεξιός ἔχω ὁ γῆ , ἐκπλέω δέ ἐπί ἀριστερός · οὗτος δέ φημί τις ποιέω ὅτι ὁ δεξιός ὀξύς ὁράω , φύσις οὐ ὀξύς βλέπω . ὁ μέν οὖν ἡμέρα ὁ ῥυάς κομίζω , ὁ δέ νύξ ἡσυχάζω καί νέμω , ἐάν μή σελήνη εἰμί · τότε δέ κομίζω καί οὐ ἡσυχάζω . λέγω δέ τις ὁ περί ὁ θάλασσα ὡς ὅταν τροπή χειμερινός γίγνομαι , οὐκέτι κινέω ἀλλά ἡσυχάζω , ὅπου ἄν τυγχάνω καταλαμβάνω , μέχρι ἰσημερία . ὁ μέν οὖν κολίας εἰσπλέω ἁλίσκομαι , ἐξέρχομαι δέ ἀίσσω · ἀγαθός δέ εἰμί ἐν ὁ Προποντίς πρό ὁ τίκτω . ὁ δέ ἄλλος ῥυάς ἐξέρχομαι ἐκ ὁ Πόντος ἁλίσκομαι μάλα καί ἀγαθός τότε εἰμί · ὅταν δέ εἰσπλέω , ἐγγύς ὁ αἰγιαλός πῖος ἁλίσκομαι , ὅσος δέ ἀνώτερος , ἀεί λεπτός . πολλάκις δέ καί ὅταν πνεῦμα ἀντικόπτω νότιος ἐκπλέω ὁ κολίας καί ὁ σκόμβρος , κάτω ἁλίσκομαι μάλα ἤ περί Βυζάντιον . ὁ μέν οὖν ἐκτοπισμός οὗτος ποιέω ὁ τρόπος . ὁ δέ αὐτός οὗτος συμβαίνω πάθος καί ἐπί ὁ χερσαῖος κατά ὁ φωλεία · ὁ μέν γάρ χειμών ὁρμάω πρός ὁ φωλεία , ἀπαλλάσσω δέ κατά ὁ θερμός ὥρα . ποιέω δέ ὁ ζῷον καί ὁ φωλεία πρός ὁ βοήθεια καί ὁ ὑπερβολή ὁ ὥρα ἑκάτερος . φωλέω δέ ὁ μέν ὅλος ὁ γένος , ἔνιοι δέ ὁ μέν ὁ δέ οὐ . ὁ μέν γάρ ὀστρακόδερμος πᾶς φωλέω , οἷος ὁ τε ἐν ὁ θάλασσα , πορφύρα καί κῆρυξ καί πᾶς ὁ τοιοῦτος γένος · ἀλλά ὁ μέν ἀπολύω ἐπίδηλος εἰμί ὁ φωλεία ( κρύπτω γάρ ἑαυτοῦ , οἷος ὁ κτείς , ὁ δέ ἴσχω ἐπιπολή ἐπικάλυμμα , οἷος ὁ χερσαῖος κόχλιας ) , ὁ δέ ἀναπόλυτος ἄδηλος ὁ μεταβολή . φωλέω δέ οὐ ὁ αὐτός ὥρα , ἀλλά ὁ μέν κόχλιας ὁ χειμών , ὁ δέ πορφύρα καί ὁ κῆρυξ ὑπό κύων περί ἡμέρα τριάκοντα , καί ὁ κτείς περί ὁ αὐτός χρόνος . ὁ δέ πολύς αὐτός φωλέω καί ἐν ὁ σφόδρα ψῦχος καί ἐν ὁ σφόδρα ἀλέα .