aristoteles-et-corpus-aristotelicum.historia-animalium 4.10
Περὶ δὲ ὕπνου καὶ ἐγρηγόρσεως τῶν ζῴων , ὅτι μὲν ὅσα πεζὰ καὶ ἔναιμα πάντα καθεύδει καὶ ἐγρήγορεν , φανερὸν ποιοῦσι κατὰ τὴν αἴσθησιν . Πάντα γὰρ ὅσα ἔχει βλεφαρίδας , μύοντα ποιεῖται τὸν ὕπνον . Ἔτι δ’ ἐνυπνιάζειν φαίνονται οὐ μόνον ἄνθρωποι , ἀλλὰ καὶ ἵπποι καὶ κύνες καὶ βόες , ἔτι δὲ πρόβατα καὶ αἶγες καὶ πᾶν τὸ τῶν ζῳοτόκων καὶ τετραπόδων γένος · δηλοῦσι δ’ οἱ κύνες τῷ ὑλαγμῷ . Περὶ δὲ τῶν ᾠοτοκούντων τοῦτο μὲν ἄδηλον , ὅτι δὲ καθεύδουσι , φανερόν . Ὁμοίως δὲ καὶ τὰ ἔνυδρα , οἷον οἵ τε ἰχθύες καὶ τὰ μαλάκια καὶ τὰ μαλακόστρακα κάραβοί τε καὶ τὰ τοιαῦτα . Βραχύυπνα μὲν οὖν ἐστὶ ταῦτα πάντα , φαίνεται δὲ καθεύδοντα . Σημεῖον δὲ κατὰ μὲν τὰ ὄμματα οὐκ ἔστι λαβεῖν ( οὐδὲν γὰρ ἔχει βλέφαρα αὐτῶν ) , ἀλλὰ ταῖς ἀτρεμίαις . Ἁλίσκονται γὰρ οἱ ἰχθύες , εἰ μὴ διὰ τοὺς φθεῖρας καὶ τοὺς καλουμένους ψύλλους , κἂν ὥστε τῇ χειρὶ λαμβάνειν ῥᾳδίως · νῦν δ’ , ἂν χρονίζωσιν , οὗτοι τῆς νυκτὸς κατεσθίουσι προσπίπτοντες , πολλοὶ τὸ πλῆθος ὄντες . Γίνονται δ’ ἐν τῷ βυθῷ τῆς θαλάττης , καὶ τοσοῦτοι τὸ πλῆθος ὥστε καὶ τὸ δέλεαρ , ὅ τι ἂν ἰχθύος ᾖ , ἐὰν χρονίσῃ ἐπὶ τῆς γῆς , κατεσθίουσιν · καὶ ἀνέλκουσι πολλάκις οἱ ἁλιεῖς περὶ τὸ δέλεαρ ὥσπερ σφαῖραν συνεχομένων αὐτῶν . Ἀλλ’ ἐκ τῶν τοιῶνδε μᾶλλον ἔστι τεκμήρασθαι ὅτι καθεύδουσιν · πολλάκις γὰρ ἔστιν ἐπιπεσόντα τοῖς ἰχθύσι λαθεῖν οὕτως ὥστε καὶ τῇ χειρὶ λαβεῖν ἢ πατάξαντα λαθεῖν · ὑπὸ δὲ τὸν καιρὸν τοῦτον ἠρεμοῦσι σφόδρα , καὶ κινοῦσιν οὐθὲν πλὴν ἠρέμα τὸ οὐραῖον . Δῆλον δὲ γίνεται ὅτι καθεύδει καὶ ταῖς φοραῖς , ἄν τι κινηθῇ ἡσυχαζόντων · φέρεται γὰρ ὥσ περ ἐξ ὕπνου ὄντα . Ἔτι δ’ ἐν ταῖς πυρίαις ἁλίσκονται διὰ τὸ καθεύδειν . Πολλάκις δὲ καὶ οἱ θυννοσκόποι περιβάλλονται καθεύδοντας · δῆλον δ’ ἐκ τοῦ ἡσυχάζοντας καὶ τὰ λευκὰ ὑποφαίνοντας ἁλίσκεσθαι . Καθεύδουσι δὲ τῆς νυκτὸς μᾶλλον ἢ τῆς ἡμέρας οὕτως ὥστε βαλλόντων μὴ κινεῖσθαι . Τὰ δὲ πλεῖστα καθεύδουσι τῆς γῆς ἢ τῆς ἄμμου ἢ λίθου τινὸς ἐχόμενοι ἐν τῷ βυθῷ , ἢ ἀποκρύψαντες ὑπὸ πέτραν ἢ θῖνα ἑαυτούς , οἱ δὲ πλατεῖς ἐν τῇ ἄμμῳ · γινώσκονται δὲ τῇ σχηματίσει τῆς ἄμμου , καὶ λαμβάνονται τυπτόμενοι τοῖς τριώδουσιν . Λαμβάνονται δὲ καὶ λάβραξ καὶ χρύσοφρυς καὶ κεστρεὺς καὶ ὅσοι τοιοῦτοι τριώδοντι ἡμέρας πολλάκις διὰ τὸ καθεύδειν · εἰ δὲ μή , οὐθὲν δοκεῖ τῶν τοιούτων ληφθῆναι ἂν τριώδοντι . Τὰ δὲ σελάχη οὕτω καθεύδει ἐνίοτε ὥστε καὶ λαμβάνεσθαι τῇ χειρί . Δελφὶς δὲ καὶ φάλαινα , καὶ ὅσα αὐλὸν ἔχει , ὑπερέχοντα τὸν αὐλὸν καθεύδει τῆς θαλάττης , δι’ οὗ καὶ ἀναπνέουσιν ἠρέμα κινοῦντες τὰς πτέρυγας · καὶ δελφῖνός γε καὶ ῥέγχοντος ἤδη ἠκρόανταί τινες . Καθεύδει δὲ καὶ τὰ μαλάκια τὸν αὐτὸν τρόπον ὅνπερ οἱ ἰχθύες · ὁμοίως δὲ καὶ τὰ μαλακόστρακα τούτοις . Καὶ τὰ ἔντομα δὲ τῶν ζῴων ὅτι τυγχάνει ὕπνου , διὰ τοιούτων σημείων ἐστὶ φανερόν · ἡσυχάζουσί τε γὰρ καὶ ἀκινητίζουσιν ἐπιδήλως . Μάλιστα δ’ ἐπὶ τῶν μελιττῶν τοῦτο δῆλον · ἠρεμοῦσί τε γὰρ καὶ παύονται βομβοῦσαι τῆς νυκτός . Δῆλον δὲ καὶ ἐπὶ τῶν ἐν ποσὶ μάλιστα τῶν τοιούτων · οὐ γὰρ μόνον διὰ τὸ μὴ ὀξὺ βλέπειν ἡσυχάζουσι τῆς νυκτός ( ἅπαντα γὰρ ἀμυδρῶς βλέπουσι τὰ σκληρόφθαλμα ) , ἀλλὰ καὶ πρὸς τὸ φῶς τὸ τῶν λύχνων ἡσυχάζοντα φαίνονται οὐδὲν ἧττον . Ἐνυπνιάζει δὲ τῶν ζῴων μάλιστα ἄνθρωπος . Καὶ νέοις μὲν οὖσι καὶ παιδίοις ἔτι πάμπαν οὐ γίνεται ἐνύπνιον , ἀλλ’ ἄρχεται τοῖς πλείστοις περὶ τέτταρα ἔτη ἢ πέντε · ἤδη δὲ γεγόνασι καὶ ἄνδρες καὶ γυναῖκες οἳ ὅλως οὐθὲν πώποτε ἐνύπνιον εἶδον . Συνέβη δέ τισι τῶν τοιούτων προϊούσης τῆς ἡλικίας ἰδεῖν ἐνύπνιον , καὶ μετὰ ταῦτα γενέσθαι περὶ τὸ σῶμα μεταβολὴν τοῖς μὲν εἰς θάνατον τοῖς δ’ εἰς ἀρρωστίαν . Περὶ μὲν οὖν αἰσθήσεως καὶ ὕπνου καὶ ἐγρηγόρσεως τοῦτον ἔχει τὸν τρόπον ·
Lemmas: περί δέ ὕπνος καί ἐγρήγορσις ὁ ζῷον , ὅτι μέν ὅσος πεζός καί ἔναιμος πᾶς καθεύδω καί ἐγείρω , φανερός ποιέω κατά ὁ αἴσθησις . πᾶς γάρ ὅσος ἔχω βλεφαρίς , μύω ποιέω ὁ ὕπνος . ἔτι δέ ἐνυπνιάζω φαίνω οὐ μόνος ἄνθρωπος , ἀλλά καί ἵππος καί κύων καί βοῦς , ἔτι δέ πρόβατον καί αἴξ καί πᾶς ὁ ὁ ζῳοτόκος καί τετράπους γένος · δηλόω δέ ὁ κύων ὁ ὑλαγμός . περί δέ ὁ ᾠοτοκέω οὗτος μέν ἄδηλος , ὅτι δέ καθεύδω , φανερός . ὅμοιος δέ καί ὁ ἔνυδρος , οἷος ὁ τε ἰχθῦς καί ὁ μαλάκια καί ὁ μαλακόστρακος κάραβος τε καί ὁ τοιοῦτος . βραχύυπνος μέν οὖν εἰμί οὗτος πᾶς , φαίνω δέ καθεύδω . σημεῖον δέ κατά μέν ὁ ὄμμα οὐ εἰμί λαμβάνω ( οὐδείς γάρ ἔχω βλέφαρον αὐτός ) , ἀλλά ὁ ἀτρεμία . ἁλίσκομαι γάρ ὁ ἰχθῦς , εἰ μή διά ὁ φθείρ καί ὁ καλέω ψύλλος , ἄν ὥστε ὁ χείρ λαμβάνω ῥᾴδιος · νῦν δέ , ἐάν χρονίζω , οὗτος ὁ νύξ κατεσθίω προσπίπτω , πολύς ὁ πλῆθος εἰμί . γίγνομαι δέ ἐν ὁ βυθός ὁ θάλασσα , καί τοσοῦτος ὁ πλῆθος ὥστε καί ὁ δέλεαρ , ὅς τις ἄν ἰχθῦς εἰμί , ἐάν χρονίζω ἐπί ὁ γῆ , κατεσθίω · καί ἀνέλκω πολλάκις ὁ ἁλιεύς περί ὁ δέλεαρ ὥσπερ σφαῖρα συνέχω αὐτός . ἀλλά ἐκ ὁ τοιόσδε μάλα εἰμί τεκμαίρομαι ὅτι καθεύδω · πολλάκις γάρ εἰμί ἐπιπίπτω ὁ ἰχθῦς λανθάνω οὕτως ὥστε καί ὁ χείρ λαμβάνω ἤ πατάσσω λανθάνω · ὑπό δέ ὁ καιρός οὗτος ἠρεμέω σφόδρα , καί κινέω οὐδείς πλήν ἠρέμα ὁ οὐραῖος . δῆλος δέ γίγνομαι ὅτι καθεύδω καί ὁ φορά , ἐάν τις κινέω ἡσυχάζω · φέρω γάρ ὡς περ ἐκ ὕπνος εἰμί . ἔτι δέ ἐν ὁ πυρία ἁλίσκομαι διά ὁ καθεύδω . πολλάκις δέ καί ὁ θυννοσκόπος περιβάλλω καθεύδω · δῆλος δέ ἐκ ὁ ἡσυχάζω καί ὁ λευκός ὑποφαίνω ἁλίσκομαι . καθεύδω δέ ὁ νύξ μάλα ἤ ὁ ἡμέρα οὕτως ὥστε βάλλω μή κινέω . ὁ δέ πολύς καθεύδω ὁ γῆ ἤ ὁ ἄμμος ἤ λίθος τις ἔχω ἐν ὁ βυθός , ἤ ἀποκρύπτω ὑπό πέτρα ἤ θίς ἑαυτοῦ , ὁ δέ πλατύς ἐν ὁ ἄμμος · γιγνώσκω δέ ὁ σχημάτισις ὁ ἄμμος , καί λαμβάνω τύπτω ὁ τριώδους . λαμβάνω δέ καί λάβραξ καί χρύσοφρυς καί κεστρεύς καί ὅσος τοιοῦτος τριώδω ἡμέρα πολλάκις διά ὁ καθεύδω · εἰ δέ μή , οὐδείς δοκέω ὁ τοιοῦτος λαμβάνω ἄν τριώδω . ὁ δέ σέλαχος οὕτως καθεύδω ἐνίοτε ὥστε καί λαμβάνω ὁ χείρ . δελφίς δέ καί φάλαινα , καί ὅσος αὐλός ἔχω , ὑπερέχω ὁ αὐλός καθεύδω ὁ θάλασσα , διά ὅς καί ἀναπνέω ἠρέμα κινέω ὁ πτέρυξ · καί δελφίς γε καί ῥέγκω ἤδη ἀκροάομαι τις . καθεύδω δέ καί ὁ μαλάκια ὁ αὐτός τρόπος ὅς ὁ ἰχθῦς · ὅμοιος δέ καί ὁ μαλακόστρακος οὗτος . καί ὁ ἔντομος δέ ὁ ζῷον ὅτι τυγχάνω ὕπνος , διά τοιοῦτος σημεῖον εἰμί φανερός · ἡσυχάζω τε γάρ καί ἀκινητίζω ἐπίδηλος . μάλα δέ ἐπί ὁ μέλισσα οὗτος δῆλος · ἠρεμέω τε γάρ καί παύω βομβέω ὁ νύξ . δῆλος δέ καί ἐπί ὁ ἐν πούς μάλα ὁ τοιοῦτος · οὐ γάρ μόνος διά ὁ μή ὀξύς βλέπω ἡσυχάζω ὁ νύξ ( ἅπας γάρ ἀμυδρός βλέπω ὁ σκληρόφθαλμος ) , ἀλλά καί πρός ὁ φάος ὁ ὁ λύχνος ἡσυχάζω φαίνω οὐδείς ἥσσων . ἐνυπνιάζω δέ ὁ ζῷον μάλα ἄνθρωπος . καί νέος μέν εἰμί καί παιδίον ἔτι πάμπαν οὐ γίγνομαι ἐνύπνιον , ἀλλά ἄρχω ὁ πολύς περί τέσσαρες ἔτος ἤ πέντε · ἤδη δέ γίγνομαι καί ἀνήρ καί γυνή ὅς ὅλος οὐδείς πώποτε ἐνύπνιον ὁράω . συμβαίνω δέ τις ὁ τοιοῦτος προέρχομαι ὁ ἡλικία ὁράω ἐνύπνιον , καί μετά οὗτος γίγνομαι περί ὁ σῶμα μεταβολή ὁ μέν εἰς θάνατος ὁ δέ εἰς ἀρρωστία . περί μέν οὖν αἴσθησις καί ὕπνος καί ἐγρήγορσις οὗτος ἔχω ὁ τρόπος ·