aristoteles-et-corpus-aristotelicum.historia-animalium 3.20
Περὶ δὲ μυελοῦ · καὶ γὰρ τοῦτο ἓν τῶν ὑγρῶν ἐνίοις τῶν ἐναίμων ὑπάρχει ζῴων . Πάντα δὲ ὅσα φύσει ὑπάρχει ὑγρὰ ἐν τῷ σώματι , ἐν ἀγγείοις ὑπάρχει , ὥσπερ καὶ αἷμα ἐν φλεψὶ καὶ μυελὸς ἐν ὀστοῖς , τὰ δὲ ἐν ὑμενώδεσι , καὶ δέρμασι καὶ κοιλίαις . Γίνεται δὲ ἐν μὲν τοῖς νέοις αἱματώδης πάμπαν ὁ μυελός , πρεσβυτέρων δὲ γενομένων ἐν μὲν τοῖς πιμελώδεσι πιμελώδης , ἐν δὲ τοῖς στεατώδεσι στεατώδης . Οὐ πάντα δ’ ἔχει τὰ ὀστᾶ μυελόν , ἀλλὰ τὰ κοῖλα , καὶ τούτων ἐνίοις οὐκ ἔνεστιν · τὰ γὰρ τοῦ λέοντος ὀστᾶ τὰ μὲν οὐκ ἔχει , τὰ δ’ ἔχει πάμπαν μικρόν , διόπερ ἔνιοι οὔ φασιν ὅλως ἔχειν μυελὸν τοὺς λέοντας , ὥσπερ εἴρηται πρότερον . Καὶ ἐν τοῖς ὑείοις δ’ ὀστοῖς ἐλάττων ἐστίν , ἐνίοις δ’ αὐτῶν πάμπαν οὐκ ἔνεστιν . Ταῦτα μὲν οὖν τὰ ὑγρὰ σχεδὸν ἀεὶ σύμφυτά ἐστι τοῖς ζῴοις , ὑστερογενῆ δὲ γάλα τε καὶ γονή . Τούτων δὲ τὸ μὲν ἀποκεκριμένον ἅπασιν , ὅταν ἐνῇ , ἔνεστι , τὸ γάλα · ἡ δὲ γονὴ οὐ πᾶσιν ἀλλ’ ἐνίοις οἱ καλούμενοι θοροὶ τοῖς ἰχθύσιν . Ἔχει δέ , ὅσα ἔχει τὸ γάλα , ἐν τοῖς μαστοῖς . Μαστοὺς δ’ ἔχει ὅσα ζῳοτοκεῖ καὶ ἐν αὑτοῖς καὶ ἔξω , οἷον ὅσα τε τρίχας ἔχει , ὥσπερ ἄνθρωπος καὶ ἵππος , καὶ τὰ κήτη , οἷον δελφὶς καὶ φώκη καὶ φάλαινα · καὶ γὰρ ταῦτα μαστοὺς ἔχει καὶ γάλα . Ὅσα δ’ ἔξω ζῳοτοκεῖ μόνον ἢ ᾠοτοκεῖ , οὐκ ἔχει οὔτε μαστοὺς οὔτε γάλα , οἷον ἰχθὺς καὶ ὄρνις . Πᾶν δὲ γάλα ἔχει ἰχῶρα ὑδατώδη , ὃ καλεῖται ὀρρός , καὶ σωματῶδες , ὃ καλεῖται τυρός · ἔχει δὲ πλείω τυρὸν τὸ παχύτερον τῶν γαλάκτων . Τὸ μὲν οὖν τῶν μὴ ἀμφωδόντων γάλα πήγνυται ( διὸ καὶ τυρεύεται τῶν ἡμέρων ) , τῶν δ’ ἀμφωδόντων οὐ πήγνυται , ὥσπερ οὐδ’ ἡ πιμελή , καὶ ἔστι λεπτὸν καὶ γλυκύ . Ἔστι δὲ λεπτότατον μὲν γάλα καμήλου , δεύτερον δ’ ἵππου , τρίτον δὲ ὄνου · παχύτατον δὲ τὸ βόειον . Ὑπὸ μὲν οὖν τοῦ ψυχροῦ οὐ πήγνυται τὸ γάλα , ἀλλὰ διορροῦται μᾶλλον · ὑπὸ δὲ τοῦ πυρὸς πήγνυται καὶ παχύνεται . Οὐ γίνεται δὲ γάλα , πρὶν ἢ ἔγκυον γένηται , οὐδενὶ τῶν ζῴων ὡς ἐπὶ τὸ πολύ . Ὅταν δ’ ἔγκυον ᾖ , γίνεται μέν , ἄχρηστον δὲ τὸ πρῶτον καὶ ὕστερον . Μὴ ἐγκύοις δ’ οὔσαις ὀλίγον μὲν ἀπ’ ἐδεσμάτων τινῶν , οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ βδαλλομέναις ἤδη πρεσβυτέραις προῆλθε , καὶ τοσοῦτον ἤδη τισὶν ὥστ’ ἐκτιτθεῦσαι παιδίον . Καὶ οἱ περὶ τὴν Οἴτην δέ , ὅσαι ἂν μὴ ὑπομένωσι τὴν ὀχείαν τῶν αἰγῶν , λαμβάνοντες κνίδην τρίβουσι τὰ οὔθατα βίᾳ διὰ τὸ ἀλγεινὸν εἶναι · τὸ μὲν οὖν πρῶτον αἱματῶδες ἀμέλγονται , εἶθ’ ὑπόπυον , τὸ δὲ τελευταῖον γάλα ἤδη οὐδὲν ἔλαττον τῶν ὀχευομένων . Τῶν δ’ ἀρρένων ἔν τε τοῖς ἄλλοις ζῴοις καὶ ἐν ἀνθρώπῳ ἐν οὐδενὶ μὲν ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ γίνεται γάλα , ὅμως δὲ γίνεται ἔν τισιν , ἐπεὶ καὶ ἐν Λήμνῳ αἲξ ἐκ τῶν μαστῶν , οὓς ἔχει δύο ὁ ἄρρην παρὰ τὸ αἰδοῖον , γάλα ἠμέλγετο τοσοῦτον ὥστε γίνεσθαι τροφαλίδα , καὶ πάλιν ὀχεύσαντος τῷ ἐκ τούτου γενομένῳ συνέβαινε ταὐτόν . Ἀλλὰ τὰ μὲν τοιαῦτα ὡς σημεῖα ὑπολαμβάνουσιν , ἐπεὶ καὶ τῷ ἐν Λήμνῳ ἀνεῖλεν ὁ θεὸς μαντευσαμένῳ ἐπίκτησιν ἔσεσθαι χρημάτων . Ἐν δὲ τοῖς ἀνδράσι μεθ’ ἥβην ἐνίοις ἐκθλίβεται ὀλίγον · βδαλλομένοις δὲ καὶ πολὺ ἤδη τισὶ προῆλθεν . Ὑπάρχει δ’ ἐν τῷ γάλακτι λιπαρότης , ἣ καὶ ἐν τοῖς πεπηγόσι γίνεται ἐλαιώδης . Εἰς δὲ τὸ προβάτειον ἐν Σικελίᾳ , καὶ ὅπου πλεῖον , αἴγειον μιγνύουσιν . Πήγνυται δὲ μάλιστα οὐ μόνον τὸ τυρὸν ἔχον πλεῖστον , ἀλλὰ καὶ τὸ αὐχμηρότερον ἔχον . Τὰ μὲν οὖν πλέον ἔχει γάλα ἢ ὅσον εἰς τὴν ἐκτροφὴν τῶν τέκνων , καὶ χρήσιμον εἰς τύρευσιν καὶ ἀπόθεσιν , μάλιστα μὲν τὸ προβάτειον καὶ τὸ αἴγειον , ἔπειτα τὸ βόειον · τὸ δ’ ἵππειον καὶ τὸ ὄνειον μίγνυται εἰς τὸν Φρύγιον τυρόν . Ἔνεστι δὲ τυρὸς πλείων ἐν τῷ βοείῳ ἢ ἐν τῷ αἰγείῳ · γίνεσθαι γάρ φασιν οἱ νομεῖς ἐκ μὲν ἀμφορέως αἰγείου γάλακτος τροφαλίδας ὀβολιαίας μιᾶς δεούσης εἴκοσιν , ἐκ δὲ βοείου τριάκοντα . Τὰ δ’ ὅσον τοῖς τέκνοις ἱκανόν , πλῆθος δ’ οὐδὲν οὔτε χρήσιμον εἰς τύρευσιν , οἷον πάντα τὰ πλείους ἔχοντα μαστοὺς δυοῖν · οὐδενὸς γὰρ τούτων οὔτε πλῆθός ἐστι γάλακτος οὔτε τυρεύεται τὸ γάλα . Πήγνυσι δὲ τὸ γάλα ὀπός τε συκῆς καὶ πυετία . Ὁ μὲν οὖν ὀπὸς εἰς ἔριον ἐξοπισθείς , ὅταν ἐκπλυθῇ πάλιν τὸ ἔριον εἰς γάλα ὀλίγον · τοῦτο γὰρ κεραννύμενον πήγνυσιν . Ἡ δὲ πυετία γάλα ἐστίν · τῶν γὰρ ἔτι θηλαζόντων ἐστὶν ἐν τῇ κοιλίᾳ .
Lemmas: περί δέ μυελός · καί γάρ οὗτος εἷς ὁ ὑγρός ἔνιοι ὁ ἔναιμος ὑπάρχω ζῷον . πᾶς δέ ὅσος φύσις ὑπάρχω ὑγρός ἐν ὁ σῶμα , ἐν ἀγγεῖον ὑπάρχω , ὥσπερ καί αἷμα ἐν φλέψ καί μυελός ἐν ὀστέον , ὁ δέ ἐν ὑμενώδης , καί δέρμα καί κοιλία . γίγνομαι δέ ἐν μέν ὁ νέος αἱματώδης πάμπαν ὁ μυελός , πρέσβυς δέ γίγνομαι ἐν μέν ὁ πιμελώδης πιμελώδης , ἐν δέ ὁ στεατώδης στεατώδης . οὐ πᾶς δέ ἔχω ὁ ὀστέον μυελός , ἀλλά ὁ κοῖλος , καί οὗτος ἔνιοι οὐ ἔνειμι · ὁ γάρ ὁ λέων ὀστέον ὁ μέν οὐ ἔχω , ὁ δέ ἔχω πάμπαν μικρός , διόπερ ἔνιοι οὐ φημί ὅλος ἔχω μυελός ὁ λέων , ὥσπερ λέγω πρότερος . καί ἐν ὁ ὕειος δέ ὀστέον ἐλαχύς εἰμί , ἔνιοι δέ αὐτός πάμπαν οὐ ἔνειμι . οὗτος μέν οὖν ὁ ὑγρός σχεδόν ἀεί σύμφυτος εἰμί ὁ ζῷον , ὑστερογενής δέ γάλα τε καί γονή . οὗτος δέ ὁ μέν ἀποκρίνω ἅπας , ὅταν ἔνειμι , ἔνειμι , ὁ γάλα · ὁ δέ γονή οὐ πᾶς ἀλλά ἔνιοι ὁ καλέω θορός ὁ ἰχθῦς . ἔχω δέ , ὅσος ἔχω ὁ γάλα , ἐν ὁ μαστός . μαστός δέ ἔχω ὅσος ζῳοτοκέω καί ἐν ἑαυτοῦ καί ἔξω , οἷος ὅσος τε θρίξ ἔχω , ὥσπερ ἄνθρωπος καί ἵππος , καί ὁ κῆτος , οἷος δελφίς καί φώκη καί φάλαινα · καί γάρ οὗτος μαστός ἔχω καί γάλα . ὅσος δέ ἔξω ζῳοτοκέω μόνος ἤ ᾠοτοκέω , οὐ ἔχω οὔτε μαστός οὔτε γάλα , οἷος ἰχθῦς καί ὄρνις . πᾶς δέ γάλα ἔχω ἰχώρ ὑδατώδης , ὅς καλέω ὀρός , καί σωματώδης , ὅς καλέω τυρός · ἔχω δέ πολύς τυρός ὁ παχύς ὁ γάλα . ὁ μέν οὖν ὁ μή ἀμφώδων γάλα πήγνυμι ( διό καί τυρεύω ὁ ἥμερος ) , ὁ δέ ἀμφώδων οὐ πήγνυμι , ὥσπερ οὐδέ ὁ πιμελή , καί εἰμί λεπτός καί γλυκύς . εἰμί δέ λεπτός μέν γάλα κάμηλος , δεύτερος δέ ἵππος , τρίτος δέ ὄνος · παχύς δέ ὁ βόειος . ὑπό μέν οὖν ὁ ψυχρός οὐ πήγνυμι ὁ γάλα , ἀλλά διορρόω μάλα · ὑπό δέ ὁ πῦρ πήγνυμι καί παχύνω . οὐ γίγνομαι δέ γάλα , πρίν ἤ ἔγκυος γίγνομαι , οὐδείς ὁ ζῷον ὡς ἐπί ὁ πολύς . ὅταν δέ ἔγκυος εἰμί , γίγνομαι μέν , ἄχρηστος δέ ὁ πρῶτος καί ὕστερον . μή ἔγκυος δέ εἰμί ὀλίγος μέν ἀπό ἔδεσμα τις , οὐ μήν ἀλλά καί βδάλλω ἤδη πρέσβυς προέρχομαι , καί τοσοῦτος ἤδη τις ὥστε ἐκτιτθεύω παιδίον . καί ὁ περί ὁ Οἴτη δέ , ὅσος ἄν μή ὑπομένω ὁ ὀχεία ὁ αἴξ , λαμβάνω κνίδη τρίβω ὁ οὖθαρ βία διά ὁ ἀλγεινός εἰμί · ὁ μέν οὖν πρῶτος αἱματώδης ἀμέλγω , εἶτα ὑπόπυος , ὁ δέ τελευταῖος γάλα ἤδη οὐδείς ἐλαχύς ὁ ὀχεύω . ὁ δέ ἄρσην ἐν τε ὁ ἄλλος ζῷον καί ἐν ἄνθρωπος ἐν οὐδείς μέν ὡς ἐπί ὁ πολύς γίγνομαι γάλα , ὅμως δέ γίγνομαι ἐν τις , ἐπεί καί ἐν Λῆμνος αἴξ ἐκ ὁ μαστός , ὅς ἔχω δύο ὁ ἄρσην παρά ὁ αἰδοῖον , γάλα ἀμέλγω τοσοῦτος ὥστε γίγνομαι τροφαλίς , καί πάλιν ὀχεύω ὁ ἐκ οὗτος γίγνομαι συμβαίνω αὐτός . ἀλλά ὁ μέν τοιοῦτος ὡς σημεῖον ὑπολαμβάνω , ἐπεί καί ὁ ἐν Λῆμνος ἀναιρέω ὁ θεός μαντεύομαι ἐπίκτησις εἰμί χρῆμα . ἐν δέ ὁ ἀνήρ μετά ἥβη ἔνιοι ἐκθλίβω ὀλίγος · βδάλλω δέ καί πολύς ἤδη τις προέρχομαι . ὑπάρχω δέ ἐν ὁ γάλα λιπαρότης , ὅς καί ἐν ὁ πήγνυμι γίγνομαι ἐλαιώδης . εἰς δέ ὁ προβάτειον ἐν Σικελία , καί ὅπου πολύς , αἴγειος μείγνυμι . πήγνυμι δέ μάλα οὐ μόνος ὁ τυρός ἔχω πολύς , ἀλλά καί ὁ αὐχμηρός ἔχω . ὁ μέν οὖν πολύς ἔχω γάλα ἤ ὅσος εἰς ὁ ἐκτροφή ὁ τέκνον , καί χρήσιμος εἰς τύρευσις καί ἀπόθεσις , μάλα μέν ὁ προβάτειον καί ὁ αἴγειος , ἔπειτα ὁ βόειος · ὁ δέ ἵππειος καί ὁ ὄνειος μείγνυμι εἰς ὁ Φρύγιος τυρός . ἔνειμι δέ τυρός πολύς ἐν ὁ βόειος ἤ ἐν ὁ αἴγειος · γίγνομαι γάρ φημί ὁ νομεύς ἐκ μέν ἀμφορεύς αἴγειος γάλα τροφαλίς ὀβολιαῖος εἷς δέω εἴκοσι , ἐκ δέ βόειος τριάκοντα . ὁ δέ ὅσος ὁ τέκνον ἱκανός , πλῆθος δέ οὐδείς οὔτε χρήσιμος εἰς τύρευσις , οἷος πᾶς ὁ πολύς ἔχω μαστός δύο · οὐδείς γάρ οὗτος οὔτε πλῆθος εἰμί γάλα οὔτε τυρεύω ὁ γάλα . πήγνυμι δέ ὁ γάλα ὄψ τε συκῆ καί πυετία . ὁ μέν οὖν ὄψ εἰς ἔριον ἐξοπίζω , ὅταν ἐκπλύνω πάλιν ὁ ἔριον εἰς γάλα ὀλίγος · οὗτος γάρ κεράννυμι πήγνυμι . ὁ δέ πυετία γάλα εἰμί · ὁ γάρ ἔτι θηλάζω εἰμί ἐν ὁ κοιλία .