aristoteles-et-corpus-aristotelicum.historia-animalium 4.11
τὸ δ’ ἄρρεν καὶ θῆλυ τοῖς μὲν ὑπάρχει τῶν ζῴων , τοῖς δ’ οὐχ ὑπάρχει , ἀλλὰ καθ’ ὁμοιότητά τινα καὶ τίκτειν λέγονται καὶ κύειν . Ἔστι δ’ οὐθὲν ἄρρεν καὶ θῆλυ ἐν τοῖς μονίμοις , οὐδ’ ὅλως ἐν τοῖς ὀστρακοδέρμοις . Ἐν δὲ τοῖς μαλακίοις καὶ τοῖς μαλακοστράκοις ἔστι τὸ μὲν θῆλυ τὸ δ’ ἄρρεν , καὶ ἐν τοῖς πεζοῖς καὶ ἐν τοῖς δίποσι καὶ τετράποσι καὶ πᾶσιν ὅσα ἐκ συνδυασμοῦ τίκτει ζῷον ἢ ᾠὸν ἢ σκώληκα . Ἐν μὲν οὖν τοῖς ἄλλοις γένεσιν ἁπλῶς ἢ ἔστιν ἢ οὐκ ἔστιν , οἷον ἐν μὲν τοῖς τετράποσι πᾶσιν ἔστι τὸ μὲν θῆλυ τὸ δ’ ἄρρεν , ἐν δὲ τοῖς ὀστρακοδέρμοις οὐκ ἔστιν , ἀλλ’ ὥσπερ ἐν φυτοῖς τὰ μὲν εὔφορά ἐστι τὰ δ’ ἄφορα , οὕτω καὶ ἐν τούτοις . Ἐν δὲ τοῖς ἐντόμοις καὶ τοῖς ἰχθύσιν ἐστὶ τὰ μὲν ὅλως οὐκ ἔχοντα ταύτην τὴν διαφορὰν ἐπ’ οὐδέτερον , οἷον ἐγχέλυς οὔτε ἄρρεν ἐστὶν οὔτε θῆλυ , οὐδὲ γεννᾷ ἐξ αὑτῆς οὐδέν , ἀλλ’ οἱ μὲν λέγοντες ὅτι τριχώδη καὶ ἑλμινθώδη προσπεφυκότ’ ἔχουσαί ποτέ τινες φαίνονται , οὐ προσθεωρήσαντες τὸ ποῦ ἔχουσιν ἀσκέπτως λέγουσιν . Οὔτε γὰρ ζῳοτοκεῖ ἄνευ ᾠοτοκίας οὐδὲν τῶν τοιούτων , ᾠὸν δ’ οὐδεμία πώποτε ὦπται ἔχουσα · ὅσα τε ζῳοτοκεῖ , ἐν τῇ ὑστέρᾳ ἔχει καὶ προσπεφυκότα , ἀλλ’ οὐκ ἐν τῇ γαστρί · ἐπέττετο γὰρ ἂν ὥσπερ ἡ τροφή . Ἣν δὲ λέγουσι διαφορὰν ἄρρενος ἐγχέλυος καὶ θηλείας τῷ τὸν μὲν μείζω κεφαλὴν ἔχειν καὶ μακροτέραν , τὴν δὲ θήλειαν μικρὰν καὶ σιμοτέραν , οὐ τοῦ θήλεος ἢ ἄρρενος λέγουσιν , ἀλλὰ τοῦ γένους . Εἰσὶ δέ τινες ἰχθύες οἳ καλοῦνται ἐπιτραγίαι , γίνονται δὲ τῶν ποταμίων τοιοῦτοι κυπρῖνος καὶ βάλαγρος · οὐκ ἔχουσι δὲ οἱ τοιοῦτοι οὔτε ᾠὸν οὔτε θορὸν οὐδέποτε , ἀλλ’ ὅσοι στερεοί εἰσι καὶ πίονες , ἔντερον μικρὸν ἔχουσι , καὶ δοκοῦσιν ἄριστοι οὗτοι εἷναι . Ἔτι δ’ ἔνια , καθάπερ ἐν τοῖς ὀστρακοδέρμοις καὶ φυτοῖς τὸ μὲν τίκτον ἐστὶ καὶ γεννῶν , τὸ δ’ ὀχεῦον οὐκ ἔστιν , οὕτω καὶ ἐν τοῖς ἰχθύσι τὸ τῶν ψηττῶν γένος καὶ τὸ τῶν ἐρυθρίνων καὶ αἱ χάνναι · πάντα γὰρ τὰ τοιαῦτα ᾠὰ φαίνεται ἔχοντα . Ἐν μὲν οὖν τοῖς πεζοῖς καὶ ἐναίμοις τῶν ζῴων ὅσα μὴ ᾠοτοκεῖ , τὰ πλεῖστα μείζω καὶ μακροβιώτερα τὰ ἄρρενα τῶν θηλειῶν εἰσί , πλὴν ἡμίονος , τούτων δ’ αἱ θήλειαι μακροβιώτεραι καὶ μείζους · ἐν δὲ τοῖς ᾠοτόκοις καὶ τοῖς σκωληκοτόκοις , οἷον ἔν τε τοῖς ἰχθύσι καὶ ἐπὶ τῶν ἐντόμων , μείζω τὰ θήλεα τῶν ἀρρένων ἐστίν , οἷον ὄφεις καὶ φαλάγγια καὶ ἀσκαλαβῶται καὶ βάτραχοι . Καὶ ἐπὶ τῶν ἰχθύων δ’ ὡσαύτως , οἷον τά τε σελάχη τὰ μικρὰ καὶ τῶν ἀγελαίων τὰ πλεῖστα , τὰ δὲ πετραῖα πάντα . Ὅτι δὲ μακροβιώτεροι τῶν ἰχθύων αἱ θήλεις τῶν ἀρρένων , δῆλον ἐκ τοῦ παλαιότερα ἁλίσκεσθαι τὰ θήλεα τῶν ἀρρένων . Ἔστι δὲ τὰ μὲν ἄνω καὶ πρόσθια πάντων τῶν ζῴων τὰ ἄρρενα κρείττω καὶ ἰσχυρότερα καὶ εὐοπλότερα , τὰ δ’ ὡς ἂν ὀπίσθια καὶ κάτω λεχθέντα τῶν θηλέων . Τοῦτο δὲ καὶ ἐπ’ ἀνθρώπων καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων ζῴων τῶν πεζῶν καὶ ζῳοτόκων πάντων ἔχει τὸν αὐτὸν τρόπον . Καὶ ἀνευρότερον δὲ καὶ ἀναρθρότερον τὸ θῆλυ μᾶλλον , καὶ λεπτοτριχώτερον , ὅσα τρίχας ἔχει · τὰ δὲ μὴ τρίχας ἔχοντα κατὰ τὸ ἀνάλογον . Καὶ ὑγροσαρκότερα δὲ τὰ θήλεα τῶν ἀρρένων καὶ γονυκροτώτερα , καὶ αἱ κνῆμαι λεπτότεραι · τοὺς δὲ πόδας γλαφυρωτέρους , ὅσα τὰ μόρια ταῦτ’ ἔχει τῶν ζῴων . Καὶ περὶ φωνῆς δέ , πάντα τὰ θήλεα λεπτοφωνότερα καὶ ὀξυφωνότερα , πλὴν βοός , ὅσα ἔχει φωνήν · οἱ δὲ βόες βαρύτερον φθέγγονται αἱ θήλειαι τῶν ἀρρένων . Τὰ δὲ πρὸς ἀλκὴν ἐν τῇ φύσει ὑπάρχοντα μόρια , οἷον ὀδόντες καὶ χαυλιόδοντες καὶ κέρατα καὶ πλῆκτρα καὶ ὅσα ἄλλα τοιαῦτα μόρια , ἐν ἐνίοις μὲν γένεσιν ὅλως τὰ μὲν ἄρρενα ἔχει τὰ δὲ θήλεα οὐκ ἔχει , οἷον κέρατα ἔλαφος θήλεια οὐκ ἔχει καὶ τῶν ὀρνίθων τῶν πλῆκτρα ἐχόντων ἐνίων αἱ θήλειαι ὅλως πλῆκτρα οὐκ ἔχουσιν · ὁμοίως δὲ καὶ χαυλιόδοντας αἱ θήλειαι οὐκ ἔχουσι τῶν ὑῶν . Ἐν ἐνίοις δὲ ὑπάρχει μὲν ἀμφοῖν , ἀλλὰ κρείττω καὶ μᾶλλον τοῖς ἄρρεσιν , οἷον τὰ κέρατα τῶν ταύτων ἰσχυρότερα τῶν θηλειῶν βοῶν .
Lemmas: ὁ δέ ἄρσην καί θῆλυς ὁ μέν ὑπάρχω ὁ ζῷον , ὁ δέ οὐ ὑπάρχω , ἀλλά κατά ὁμοιότης τις καί τίκτω λέγω καί κύω . εἰμί δέ οὐδείς ἄρσην καί θῆλυς ἐν ὁ μόνιμος , οὐδέ ὅλος ἐν ὁ ὀστρακόδερμος . ἐν δέ ὁ μαλάκια καί ὁ μαλακόστρακος εἰμί ὁ μέν θῆλυς ὁ δέ ἄρσην , καί ἐν ὁ πεζός καί ἐν ὁ δίπους καί τετράπους καί πᾶς ὅσος ἐκ συνδυασμός τίκτω ζῷον ἤ ᾠόν ἤ σκώληξ . ἐν μέν οὖν ὁ ἄλλος γένεσις ἁπλῶς ἤ εἰμί ἤ οὐ εἰμί , οἷος ἐν μέν ὁ τετράπους πᾶς εἰμί ὁ μέν θῆλυς ὁ δέ ἄρσην , ἐν δέ ὁ ὀστρακόδερμος οὐ εἰμί , ἀλλά ὥσπερ ἐν φυτόν ὁ μέν εὔφορος εἰμί ὁ δέ ἄφορος , οὕτως καί ἐν οὗτος . ἐν δέ ὁ ἔντομος καί ὁ ἰχθῦς εἰμί ὁ μέν ὅλος οὐ ἔχω οὗτος ὁ διαφορά ἐπί οὐδέτερος , οἷος ἔγχελυς οὔτε ἄρσην εἰμί οὔτε θῆλυς , οὐδέ γεννάω ἐκ ἑαυτοῦ οὐδείς , ἀλλά ὁ μέν λέγω ὅτι τριχώδης καί ἑλμινθώδης προσφύω ἔχω ποτέ τις φαίνω , οὐ προσθεωρέω ὁ ποῦ ἔχω ἄσκεπτος λέγω . οὔτε γάρ ζῳοτοκέω ἄνευ ᾠοτοκία οὐδείς ὁ τοιοῦτος , ᾠόν δέ οὐδείς πώποτε ὁράω ἔχω · ὅσος τε ζῳοτοκέω , ἐν ὁ ὑστέρα ἔχω καί προσφύω , ἀλλά οὐ ἐν ὁ γαστήρ · ἔπειμι γάρ ἄν ὥσπερ ὁ τροφή . ὅς δέ λέγω διαφορά ἄρσην ἔγχελυς καί θῆλυς ὁ ὁ μέν μέγας κεφαλή ἔχω καί μακρός , ὁ δέ θῆλυς μικρός καί σιμός , οὐ ὁ θῆλυς ἤ ἄρσην λέγω , ἀλλά ὁ γένος . εἰμί δέ τις ἰχθῦς ὅς καλέω ἐπιτραγία , γίγνομαι δέ ὁ ποτάμιος τοιοῦτος κυπρῖνος καί βάλαγρος · οὐ ἔχω δέ ὁ τοιοῦτος οὔτε ᾠόν οὔτε θορός οὐδέποτε , ἀλλά ὅσος στερεός εἰμί καί πίων , ἔντερον μικρός ἔχω , καί δοκέω ἀγαθός οὗτος ἵημι . ἔτι δέ ἔνιοι , καθά ἐν ὁ ὀστρακόδερμος καί φυτόν ὁ μέν τίκτω εἰμί καί γεννάω , ὁ δέ ὀχεύω οὐ εἰμί , οὕτως καί ἐν ὁ ἰχθῦς ὁ ὁ ψῆττα γένος καί ὁ ὁ ἐρυθρῖνος καί ὁ χάννη · πᾶς γάρ ὁ τοιοῦτος ᾠόν φαίνω ἔχω . ἐν μέν οὖν ὁ πεζός καί ἔναιμος ὁ ζῷον ὅσος μή ᾠοτοκέω , ὁ πολύς μέγας καί μακρόβιος ὁ ἄρσην ὁ θῆλυς εἰμί , πλήν ἡμίονος , οὗτος δέ ὁ θῆλυς μακρόβιος καί μέγας · ἐν δέ ὁ ᾠότοκος καί ὁ σκωληκοτόκος , οἷος ἐν τε ὁ ἰχθῦς καί ἐπί ὁ ἔντομος , μέγας ὁ θῆλυς ὁ ἄρσην εἰμί , οἷος ὄφις καί φαλάγγιον καί ἀσκαλαβώτης καί βάτραχος . καί ἐπί ὁ ἰχθῦς δέ ὡσαύτως , οἷος ὁ τε σέλαχος ὁ μικρός καί ὁ ἀγελαῖος ὁ πολύς , ὁ δέ πετραῖος πᾶς . ὅτι δέ μακρόβιος ὁ ἰχθῦς ὁ θῆλυς ὁ ἄρσην , δῆλος ἐκ ὁ παλαιός ἁλίσκομαι ὁ θῆλυς ὁ ἄρσην . εἰμί δέ ὁ μέν ἄνω καί πρόσθιος πᾶς ὁ ζῷον ὁ ἄρσην κρατύς καί ἰσχυρός καί εὔοπλος , ὁ δέ ὡς ἄν ὀπίσθιος καί κάτω λέγω ὁ θῆλυς . οὗτος δέ καί ἐπί ἄνθρωπος καί ἐπί ὁ ἄλλος ζῷον ὁ πεζός καί ζῳοτόκος πᾶς ἔχω ὁ αὐτός τρόπος . καί ἄνευρος δέ καί ἄναρθρος ὁ θῆλυς μάλα , καί λεπτοτρϊχός , ὅσος θρίξ ἔχω · ὁ δέ μή θρίξ ἔχω κατά ὁ ἀνάλογος . καί ὑγρόσαρκος δέ ὁ θῆλυς ὁ ἄρσην καί γονύκροτος , καί ὁ κνήμη λεπτός · ὁ δέ πούς γλαφυρός , ὅσος ὁ μόριον οὗτος ἔχω ὁ ζῷον . καί περί φωνή δέ , πᾶς ὁ θῆλυς λεπτόφωνος καί ὀξύφωνος , πλήν βοῦς , ὅσος ἔχω φωνή · ὁ δέ βοῦς βαρύς φθέγγομαι ὁ θῆλυς ὁ ἄρσην . ὁ δέ πρός ἀλκή ἐν ὁ φύσις ὑπάρχω μόριον , οἷος ὀδούς καί χαυλιόδους καί κέρας καί πλῆκτρον καί ὅσος ἄλλος τοιοῦτος μόριον , ἐν ἔνιοι μέν γένεσις ὅλος ὁ μέν ἄρσην ἔχω ὁ δέ θῆλυς οὐ ἔχω , οἷος κέρας ἔλαφος θῆλυς οὐ ἔχω καί ὁ ὄρνις ὁ πλῆκτρον ἔχω ἔνιοι ὁ θῆλυς ὅλος πλῆκτρον οὐ ἔχω · ὅμοιος δέ καί χαυλιόδων ὁ θῆλυς οὐ ἔχω ὁ ὗς . ἐν ἔνιοι δέ ὑπάρχω μέν ἄμφω , ἀλλά κρατύς καί μάλα ὁ ἄρσην , οἷος ὁ κέρας ὁ ταυτόω ἰσχυρός ὁ θῆλυς βοῦς .