aristoteles-et-corpus-aristotelicum.historia-animalium 3.19
Περὶ δὲ αἵματος ὧδε ἔχει · τοῦτο γὰρ πᾶσιν ἀναγκαιότατον καὶ κοινότατον τοῖς ἐναίμοις , καὶ οὐκ ἐπίκτητον , ἀλλ’ ὑπάρχει πᾶσι τοῖς μὴ φθειρομένοις . Πᾶν δ’ αἷμά ἐστιν ἐν ἀγγείῳ , ἐν ταῖς καλουμέναις φλεψίν , ἐν ἄλλῳ δὲ οὐδενὶ πλὴν ἐν τῇ καρδίᾳ μόνον . Οὐκ ἔχει δὲ αἴσθησιν τὸ αἷμα ἁπτομένων ἐν οὐδενὶ τῶν ζῴων , ὥσπερ οὐδ’ ἡ περίττωσις ἡ ἐν τῇ κοιλίᾳ · οὐδὲ δὴ ὁ ἐγκέφαλος οὐδ’ ὁ μυελὸς οὐκ ἔχει αἴσθησιν ἁπτομένων . Ὅπου δ’ ἄν τις διέλῃ τὴν σάρκα , γίνεται αἷμα ἐν ζῶντι , ἐὰν μὴ ᾖ διεφθαρμένη ἡ σάρξ . Ἔστι δὲ τὴν φύσιν τὸ αἷμα τόν τε χυμὸν ἔχον γλυκύν , ἐάν περ ὑγιὲς ᾖ , καὶ τὸ χρῶμα ἐρυθρόν · τὸ δὲ χεῖρον ἢ φύσει ἢ νόσῳ μελάντερον . Καὶ οὔτε λίαν παχὺ οὔτε λίαν λεπτὸν τὸ βέλτιστον , ἐὰν μὴ χεῖρον ᾖ διὰ φύσιν ἢ διὰ νόσον . Καὶ ἐν μὲν τῷ ζῴῳ ὑγρὸν καὶ θερμὸν ἀεί , ἐξιὸν δὲ ἔξω πήγνυται πάντων πλὴν ἐλάφου καὶ προκὸς καὶ εἴ τι ἄλλο τοιαύτην ἔχει τὴν φύσιν · τὸ δ’ ἄλλο αἷμα πήγνυται , ἐὰν μὴ ἐξαιρεθῶσιν αἱ ἶνες . Τάχιστα δὲ πήγνυται τὸ τοῦ ταύρου αἷμα πάντων . Ἔστι δὲ τῶν ἐναίμων ταῦτα πολυαιμότερα τὰ καὶ ἐν αὑτοῖς καὶ ἔξω ζῳοτόκα [ καὶ ] τῶν ἐναίμων μὲν ᾠοτοκούντων δέ . Τὰ δὲ εὖ ἔχοντα ἢ φύσει ἢ τῷ ὑγιαίνειν οὔτε πολὺ λίαν ἔχει , ὥσπερ τὰ πεπωκότα πόμα πρόσφατον , οὔτ’ ὀλίγον , ὥσπερ τὰ πίονα λίαν · τὰ γὰρ πίονα καθαρὸν μὲν ἔχει ὀλίγον δὲ τὸ αἷμα , καὶ γίνεται πιότερα γινόμενα ἀναιμότερα · ἄναιμον γὰρ τὸ πῖον . Καὶ τὸ μὲν πῖον ἄσηπτον , τὸ δ’ αἷμα καὶ τὰ ἔναιμα τάχιστα σήπεται , καὶ τούτων τὰ περὶ τὰ ὀστᾶ . Ἔχει δὲ λεπτότατον μὲν αἷμα καὶ καθαρώτατον ἄνθρωπος , παχύτατον δὲ καὶ μελάντατον τῶν ζῳοτόκων ταῦρος καὶ ὄνος . Καὶ ἐν τοῖς κάτω δὲ μορίοις ἢ ἐν τοῖς ἄνω παχύτερον τὸ αἷμα γίνεται καὶ μελάντερον . Σφύζει δὲ τὸ αἷμα ἐν ταῖς φλεψὶν ἐν ἅπασι πάντῃ ἅμα τοῖς ζῴοις , καὶ ἔστι τῶν ὑγρῶν μόνον καθ’ ἅπαν τε τὸ σῶμα τοῖς ζῴοις καὶ ἀεί , ἕως ἂν ζῇ , τὸ αἷμα μόνον . Πρῶτον δὲ γίνεται τὸ αἷμα ἐν τῇ καρδίᾳ τοῖς ζῴοις , καὶ πρὶν ὅλον διηρθρῶσθαι τὸ σῶμα . Στερισκομένου δ’ αὐτοῦ καὶ ἀφιεμένου ἔξω πλείονος μὲν ἐκθνήσκουσι , πολλοῦ δ’ ἄγαν ἀποθνήσκουσιν . Ἐξυγραινομένου δὲ λίαν νοσοῦσιν · γίνεται γὰρ ἰχωροειδές , καὶ διορροῦται οὕτως ὥστε ἤδη τινὲς ἴδισαν αἱματώδη ἱδρῶτα . Καὶ ἐξιὸν ἐνίοις οὐ πήγνυται παντελῶς ἢ διωρισμένως καὶ χωρίς . Τοῖς δὲ καθεύδουσιν ἐν τοῖς ἐκτὸς μέρεσιν ἔλαττον γίνεται τὸ αἷμα , ὥστε καὶ κεντουμένων μὴ ῥεῖν ὁμοίως . Γίνεται δὲ πεττόμενον ἐξ ἰχῶρος μὲν αἷμα , ἐξ αἵματος δὲ πιμελή · νενοσηκότος δ’ αἵματος αἱμορροῒς ἥ τ’ ἐν ταῖς ῥισὶ καὶ ἡ περὶ τὴν ἕδραν , καὶ ἰξία . Σηπόμενον δὲ γίνεται τὸ αἷμα ἐν τῷ σώματι πύον , ἐκ δὲ τοῦ πύου πῶρος . Τὸ δὲ τῶν θηλειῶν πρὸς τὸ τῶν ἀρρένων διαφέρει · παχύτερόν τε γὰρ καὶ μελάντερόν ἐστιν ὁμοίως ἐχόντων πρὸς ὑγίειαν καὶ ἡλικίαν ἐν τοῖς θήλεσιν , καὶ ἐπιπολῆς μὲν ἔλαττον ἐν τοῖς θήλεσιν , ἐντὸς δὲ πολυαιμότερον . Μάλιστα δὲ καὶ τῶν θηλέων ζῴων γυνὴ πολύαιμον , καὶ τὰ καλούμενα καταμήνια γίνεται πλεῖστα τῶν ζῴων ἐν ταῖς γυναιξίν . Νενοσηκὸς δὲ τοῦτο τὸ αἷμα καλεῖται ῥοῦς . Τῶν δ’ ἄλλων τῶν νοσηματικῶν ἧττον μετέχουσιν αἱ γυναῖκες . Ὀλίγαις δὲ γίνεται ἰξία καὶ αἱμορροῒς καὶ ἐκ ῥινῶν ῥύσις · ἐὰν δέ τι συμβαίνῃ τούτων , τὰ καταμήνια χείρω γίνεται . Διαφέρει δὲ καὶ κατὰ τὰς ἡλικίας πλήθει καὶ εἴδει τὸ αἷμα · ἐν μὲν γὰρ τοῖς πάμπαν νέοις ἰχωροειδές ἐστι καὶ πλεῖον , ἐν δὲ τοῖς γέρουσι παχὺ καὶ μέλαν καὶ ὀλίγον , ἐν ἀκμάζουσι δὲ μέσως · καὶ πήγνυται ταχὺ τὸ τῶν γερόντων , κἂν ἐν τῷ σώματι ᾖ ἐπιπολῆς · τοῖς δὲ νέοις οὐ γίνεται τοῦτο . Ἰχὼρ δ’ ἐστὶν ἄπεπτον αἷμα , ἢ τῷ μήπω πεπέφθαι ἢ τῷ διωρρῶσθαι .
Lemmas: περί δέ αἷμα ὧδε ἔχω · οὗτος γάρ πᾶς ἀναγκαῖος καί κοινός ὁ ἔναιμος , καί οὐ ἐπίκτητος , ἀλλά ὑπάρχω πᾶς ὁ μή φθείρω . πᾶς δέ αἷμα εἰμί ἐν ἀγγεῖον , ἐν ὁ καλέω φλέψ , ἐν ἄλλος δέ οὐδείς πλήν ἐν ὁ καρδία μόνος . οὐ ἔχω δέ αἴσθησις ὁ αἷμα ἅπτω ἐν οὐδείς ὁ ζῷον , ὥσπερ οὐδέ ὁ περίσσωσις ὁ ἐν ὁ κοιλία · οὐδέ δή ὁ ἐγκέφαλος οὐδέ ὁ μυελός οὐ ἔχω αἴσθησις ἅπτω . ὅπου δέ ἄν τις διαιρέω ὁ σάρξ , γίγνομαι αἷμα ἐν ζάω , ἐάν μή εἰμί διαφθείρω ὁ σάρξ . εἰμί δέ ὁ φύσις ὁ αἷμα ὁ τε χυμός ἔχω γλυκύς , ἐάν περ ὑγιής εἰμί , καί ὁ χρῶμα ἐρυθρός · ὁ δέ κακός ἤ φύσις ἤ νόσος μέλας . καί οὔτε λίαν παχύς οὔτε λίαν λεπτός ὁ ἀγαθός , ἐάν μή κακός εἰμί διά φύσις ἤ διά νόσος . καί ἐν μέν ὁ ζῷον ὑγρός καί θερμός ἀεί , ἐξέρχομαι δέ ἔξω πήγνυμι πᾶς πλήν ἔλαφος καί πρόξ καί εἰ τις ἄλλος τοιοῦτος ἔχω ὁ φύσις · ὁ δέ ἄλλος αἷμα πήγνυμι , ἐάν μή ἐξαιρέω ὁ ἴς . ταχύς δέ πήγνυμι ὁ ὁ ταῦρος αἷμα πᾶς . εἰμί δέ ὁ ἔναιμος οὗτος πολύαιμος ὁ καί ἐν ἑαυτοῦ καί ἔξω ζῳοτόκος [ καί ] ὁ ἔναιμος μέν ᾠοτοκέω δέ . ὁ δέ εὖ ἔχω ἤ φύσις ἤ ὁ ὑγιαίνω οὔτε πολύς λίαν ἔχω , ὥσπερ ὁ πίνω πόμα πρόσφατος , οὔτε ὀλίγος , ὥσπερ ὁ πίων λίαν · ὁ γάρ πίων καθαρός μέν ἔχω ὀλίγος δέ ὁ αἷμα , καί γίγνομαι πῖος γίγνομαι ἄναιμος · ἄναιμος γάρ ὁ πῖον . καί ὁ μέν πῖον ἄσηπτος , ὁ δέ αἷμα καί ὁ ἔναιμος ταχύς σήπω , καί οὗτος ὁ περί ὁ ὀστέον . ἔχω δέ λεπτός μέν αἷμα καί καθαρός ἄνθρωπος , παχύς δέ καί μελάνς ὁ ζῳοτόκος ταῦρος καί ὄνος . καί ἐν ὁ κάτω δέ μόριον ἤ ἐν ὁ ἄνω παχύς ὁ αἷμα γίγνομαι καί μέλας . σφύζω δέ ὁ αἷμα ἐν ὁ φλέψ ἐν ἅπας πάντῃ ἅμα ὁ ζῷον , καί εἰμί ὁ ὑγρός μόνος κατά ἅπας τε ὁ σῶμα ὁ ζῷον καί ἀεί , ἕως ἄν ζάω , ὁ αἷμα μόνος . πρῶτος δέ γίγνομαι ὁ αἷμα ἐν ὁ καρδία ὁ ζῷον , καί πρίν ὅλος διαρθρόω ὁ σῶμα . στερίσκω δέ αὐτός καί ἀφίημι ἔξω πολύς μέν ἐκθνῄσκω , πολύς δέ ἄγαν ἀποθνῄσκω . ἐξυγραίνω δέ λίαν νοσέω · γίγνομαι γάρ ἰχωροειδής , καί διορρόω οὕτως ὥστε ἤδη τις ἰδίω αἱματώδης ἱδρώς . καί ἐξέρχομαι ἔνιοι οὐ πήγνυμι παντελής ἤ διωρισμένως καί χωρίς . ὁ δέ καθεύδω ἐν ὁ ἐκτός μέρος ἐλαχύς γίγνομαι ὁ αἷμα , ὥστε καί κεντέω μή ῥέω ὅμοιος . γίγνομαι δέ πέσσω ἐκ ἰχώρ μέν αἷμα , ἐκ αἷμα δέ πιμελή · νοσέω δέ αἷμα αἱμορροίς ὁ τε ἐν ὁ ῥίς καί ὁ περί ὁ ἕδρα , καί ἰξία . σήπω δέ γίγνομαι ὁ αἷμα ἐν ὁ σῶμα πύον , ἐκ δέ ὁ πύον πῶρος . ὁ δέ ὁ θῆλυς πρός ὁ ὁ ἄρσην διαφέρω · παχύς τε γάρ καί μέλας εἰμί ὅμοιος ἔχω πρός ὑγίεια καί ἡλικία ἐν ὁ θῆλυς , καί ἐπιπολή μέν ἐλαχύς ἐν ὁ θῆλυς , ἐντός δέ πολύαιμος . μάλα δέ καί ὁ θῆλυς ζῷον γυνή πολύαιμος , καί ὁ καλέω καταμήνιος γίγνομαι πολύς ὁ ζῷον ἐν ὁ γυνή . νοσέω δέ οὗτος ὁ αἷμα καλέω ῥόος . ὁ δέ ἄλλος ὁ νοσηματικός ἥσσων μετέχω ὁ γυνή . ὀλίγος δέ γίγνομαι ἰξία καί αἱμορροίς καί ἐκ ῥίς ῥύσις · ἐάν δέ τις συμβαίνω οὗτος , ὁ καταμήνιος κακός γίγνομαι . διαφέρω δέ καί κατά ὁ ἡλικία πλῆθος καί εἶδος ὁ αἷμα · ἐν μέν γάρ ὁ πάμπαν νέος ἰχωροειδής εἰμί καί πολύς , ἐν δέ ὁ γέρων παχύς καί μέλας καί ὀλίγος , ἐν ἀκμάζω δέ μέσος · καί πήγνυμι ταχύς ὁ ὁ γέρων , ἐάν ἐν ὁ σῶμα εἰμί ἐπιπολή · ὁ δέ νέος οὐ γίγνομαι οὗτος . ἰχώρ δέ εἰμί ἄπεπτος αἷμα , ἤ ὁ μήπω πέσσω ἤ ὁ διωρρόω .