aristoteles-et-corpus-aristotelicum.historia-animalium 6.22
Ἵππος δ’ ἄρχεται ὀχεύειν ὁ μὲν ἄρρην διέτης , καὶ ἡ θήλεια διέτης ὀχεύεσθαι · ταῦτα μέντοι ὀλίγα ἐστί , καὶ τὰ ἔκγονα τούτων ἐλάττω καὶ ἀσθενικώτερα · ὡς δ’ ἐπὶ τὸ πολὺ ἄρχονται ὀχεύειν τριετεῖς ὄντες , καὶ αἱ ἵπποι ὀχεύεσθαι , καὶ ἐπιδιδόασι δ’ ἀεὶ πρὸς τὸ βελτίω τὰ ἔκγονα γίνεσθαι μέχρι ἐτῶν εἴκοσιν . Κύει δ’ ἕνδεκα μῆνας , δωδεκάτῳ δὲ τίκτει . Πληροῖ δ’ ὁ ἵππος οὐκ ἐν τεταγμέναις ἡμέραις , ἀλλ’ ἐνίοτε μὲν ἐν μιᾷ ἢ δυσὶν ἢ τρισίν , ἐνίοτε δ’ ἐν πλείοσιν · θᾶττον δὲ πληροῖ ἐπιβαίνων ὄνος ἢ ἵππος . Ἡ δ’ ὀχεία οὐκ ἐπίπονος τῶν ἵππων , ὥσπερ ἡ τῶν βοῶν . Λαγνίστατον δὲ καὶ τῶν θηλειῶν καὶ τῶν ἀρρένων μετ’ ἄνθρωπον ἵππος ἐστίν . Ἡ δὲ τῶν νεωτέρων ὀχεία γίνεται παρὰ τὴν ἡλικίαν , ὅταν εὐβοσία καὶ ἀφθονία γένηται τροφῆς . Ἔστι μὲν οὖν ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ μονοτόκος , τίκτει μέντοι ποτὲ καὶ δύο τὰ πλεῖστα . Καὶ ἡμιόνους δ’ ἤδη ἔτεκέ τις δύο · ἃ κρίνουσιν ἐν τέρασιν . Ὀχεύει μὲν οὖν ἵππος καὶ τριακοντάμηνος · ὥστε δὲ καὶ γεννᾶν ἀξίως , ὅταν παύσηται βάλλων . Ἤδη δέ τινες καὶ βάλλοντες ἐπλήρωσαν , ὡς φασίν , ἂν μὴ φύσει ἄγονοι τυγχάνωσιν ὄντες . Ἔχει μὲν οὖν ὀδόντας τετταράκοντα , βάλλει δὲ τοὺς μὲν πρώτους τέτταρας τριακοντάμηνος , τοὺς μὲν δύο ἄνωθεν τοὺς δὲ δύο κάτωθεν · ἐπειδὰν δὲ γένηται ἐνιαυτός , βάλλει τὸν αὐτὸν τρόπον τέτταρας , δύο μὲν ἄνωθεν δύο δὲ κάτωθεν , καὶ πάλιν ὅταν ἄλλος ἐνιαυτὸς γένηται , ἑτέρους τέτταρας τὸν αὐτὸν τρόπον · τεττάρων δ’ ἐτῶν παρελθόντων καὶ ἓξ μηνῶν οὐκέτι βάλλει οὐδένα . Ἤδη δέ τις τὸ πρῶτον εὐθὺς ἅμα πάντας ἐξέβαλε , καὶ ἄλλος ἅμα τοῖς τελευταίοις ἅπαντας · ἀλλὰ τὰ τοιαῦτα γίνεται ὀλίγάκις . Ὥστε σχεδὸν συμβαίνει , ὅταν τεττάρων ἐτῶν ᾖ καὶ ἓξ μηνῶν , χρήσιμον εἶναι πρὸς τὴν γέννησιν μάλιστα . Εἰσὶ δ’ οἱ πρεσβύτεροι τῶν ἵππων γονιμώτεροι , καὶ οἱ ἄρρενες τῶν ἀρρένων καὶ αἱ θήλειαι τῶν θηλειῶν . Ἀναβαίνουσι δὲ καὶ ἐπὶ τὰς μητέρας οἱ ἵπποι καὶ ἐπὶ τὰς θυγατέρας · καὶ τότε δοκεῖ τέλεον εἶναι τὸ ἱπποφόρβιον , ὅταν ὀχεύωσι τὰ ἑαυτῶν ἔκγονα . Οἱ δὲ Σκύθαι ἱππεύουσι ταῖς κυούσαις ἵπποις , ὅταν θᾶττον στραφῇ τὸ ἔμβρυον , καὶ φασὶ γίνεσθαι αὐτὰς εὐτοκωτέρας . Τὰ μὲν οὖν ἄλλα τετράποδα κατακείμενα τίκτει , διὸ καὶ πλάγια προέρχεται τὰ ἔμβρυα πάντων · ἡ δ’ ἵππος ἡ θήλεια ὅταν ἤδη πλησίον ᾖ τῆς ἀφέσεως , ὀρθὴ στᾶσα προΐεται τὸ ἔκγονον . Ζῶσι δὲ τῶν ἵππων οἱ μὲν πλεῖστοι περὶ ὀκτωκαίδεκα ἔτη καὶ εἴκοσιν , ἔνιοι δὲ πεντεκαιείκοσι καὶ τριάκοντα · ἐὰν δέ τις ἐπιμελῶς θεραπεύῃ , ἐκτείνει καὶ πρὸς τὰ πεντήκοντα . Ὁ δὲ μακρότατος βίος τῶν πλείστων ἐστὶν ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ τριακοντέτης · ἡ δὲ θήλεια ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ μὲν πέντε καὶ εἴκοσιν ἔτη , ἤδη δέ τινες καὶ τετταράκοντα ἔτη βεβιώκασιν . Ἐλάττω δὲ χρόνον βιοῦσιν οἱ ἄρρενες τῶν θηλειῶν διὰ τὰς ὀχείας , καὶ οἱ ἰδίᾳ τρεφόμενοι τῶν ἐν τοῖς ἱπποφορβίοις . Ἡ μὲν οὖν θήλεια πέντ’ ἐτῶν τέλος λαμβάνει μήκους καὶ ὕψους , ὁ δ’ ἄρρην ἓξ ἐτῶν · μετὰ δὲ ταῦτα ἐν ἄλλοις ἓξ ἔτεσι τὸ πλῆθος λαμβάνει τοῦ σώματος , καὶ ἐπιδίδωσι μέχρι ἐτῶν εἴκοσιν . Ἀποτελειοῦται δὲ τὰ θήλεα τῶν ἀρρένων ἔμπροσθεν , ἐν δὲ τῇ γαστρὶ τὰ ἄρρενα τῶν θηλειῶν , καθάπερ καὶ ἐπὶ τῶν ἀνθρώπων · ταὐτὸ δὲ τοῦτο συμβαίνει καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων ζῴων ὅσα πλείω τίκτει . Θηλάζειν δέ φασι τὸν μὲν ἡμίονον ἑξάμηνον , εἶτ’ οὐκέτι προσίεσθαι διὰ τὸ σπᾶσθαι καὶ πονεῖν · τὸν δ’ ἵππον πλείω χρόνον . Ἀκμάζει δὲ καὶ ἵππος καὶ ἡμίονος μετὰ τοὺς βόλους · ὅταν δὲ πάντας ὦσι βεβληκότες , οὐ ῥᾴδιον γνῶναι τὴν ἡλικίαν . Διὸ καὶ λέγουσι γνώμην ἔχειν , ὅταν ἄβολος ᾖ · ὅταν δὲ βεβληκώς , οὐκ ἔχειν . Ὅμως δὲ μάλιστα γνωρίζεται ἡ ἡλικία μετὰ τοὺς βόλους τῷ κυνόδοντι · τῶν μὲν γὰρ ἱππαστῶν γίνεται μικρὸς διὰ τὴν τρίψιν ( κατὰ τοῦτον γὰρ ἐμβάλλεται ὁ χαλινός ) , τῶν δὲ μὴ ἱππαστῶν μέγας μὲν ἀλλ’ ἀπηρτημένος , τῶν δὲ νέων ὀξὺς καὶ μικρός . Ὀχεύει δ’ ὁ μὲν ἄρρην πᾶσάν τε ὥραν καὶ ἕως ζῇ · καὶ ἡ θήλεια δ’ ὀχεύεται ἕως ἂν ζῇ , οὔπω δὲ πᾶσαν ὥραν , ἐὰν μή τις δεσμὸν ἢ ἄλλην τινὰ προσενέγκῃ ἀνάγκην · ὥρα δ’ οὐκ ἀφαιρεῖται οὐδεμία τεταγμένη τοῦ ὀχεύεσθαι καὶ ὀχεύειν . Οὐ μέντοι γε ὅτ’ ἔτυχε γενομένης τῆς ὀχείας δύνανται ἃ ἂν γεννήσωσιν ἐκτρέφειν . Ἐν Ὀποῦντι δ’ ἐν ἱπποφορβίῳ ἵππος ἐγένετο ὃς ὤχευεν ἐτῶν ὢν τετταράκοντα · ἔδει δὲ τὰ πρόσθια σκέλη συνεπαίρειν . Ἄρχονται δ’ ὀχεύεσθαι αἱ ἵπποι τοῦ ἔαρος . Ὅταν δὲ τέκῃ ἡ ἵππος , οὐκ εὐθὺς μετὰ τοῦτο πίμπλαται ἀλλὰ διαλείπει χρόνον , καὶ τίκτει ἀμείνω τετάρτῳ ἢ πέμπτῳ ἔτει μετὰ τὸν τόκον . Ἔνα δ’ ἐνιαυτὸν καὶ πάμπαν ἀνάγκη διαλείπειν καὶ ποιεῖν ὥσπερ νειόν . Ἵππος μὲν οὖν διαλείπουσα τίκτει , ὥσπερ εἴρηται , ὄνος δὲ συνεχῶς . Γίνονται δὲ τῶν ἵππων αἱ μὲν καὶ ἄτεκνοι ὅλως , αἱ δὲ συλλαμβάνουσι μέν , οὐ δύνανται δ’ ἐκφέρειν · σημεῖον δὲ τῶν τοιούτων λέγουσιν εἶναι , τὸ ἔμβρυον ἀνασχιζόμενον ἔχειν ἄλλα νεφροειδῆ περὶ τοὺς νεφρούς , ὥστε δοκεῖν τέτταρας ἔχειν νεφρούς . Ὅταν δὲ τέκῃ ἡ ἵππος , τό τε χόριον εὐθὺς κατεσθίει , καὶ ἀπεσθίει τοῦ πώλου ὃ ἐπιφύεται ἐπὶ τοῦ μετώπου τῶν πώλων , καλεῖται δὲ ἱππομανές · ἔστι δὲ τὸ μέγεθος ἔλαττον μικρῷ ἰσχάδος , τὴν δ’ ἰδέαν πλατύ , περιφερές , μέλαν . Τοῦτο ἐάν τις φθῇ λαβὼν καὶ ὄσφρηται ἡ ἵππος , ἐξίσταται καὶ μαίνεται πρὸς τὴν ὀσμήν · διὸ καὶ τοῦτο αἱ φαρμακίδες ζητοῦσι καὶ συλλέγουσιν . Ἐὰν δ’ ὠχευμένην ἵππον ὑπὸ ἵππου ὄνος ὀχεύσῃ , διαφθείρει τὸ ἔμβρυον τὸ ἐνυπάρχον . Ἵππων δ’ ἡγεμόνα οὐ καθιστᾶσιν οἱ ἱπποφορβοὶ ὥσπερ βοῶν , διὰ τὸ μὴ μόνιμον εἶναι τὴν φύσιν αὐτῶν ἀλλ’ ὀξεῖαν καὶ εὐκίνητον .
Lemmas: ἵππος δέ ἄρχω ὀχεύω ὁ μέν ἄρσην διετής , καί ὁ θῆλυς διετής ὀχεύω · οὗτος μέντοι ὀλίγος εἰμί , καί ὁ ἔκγονος οὗτος ἐλαχύς καί ἀσθενικός · ὡς δέ ἐπί ὁ πολύς ἄρχω ὀχεύω τριετής εἰμί , καί ὁ ἵππος ὀχεύω , καί ἐπιδίδωμι δέ ἀεί πρός ὁ ἀγαθός ὁ ἔκγονος γίγνομαι μέχρι ἔτος εἴκοσι . κύω δέ ἕνδεκα μείς , δωδέκατος δέ τίκτω . πληρόω δέ ὁ ἵππος οὐ ἐν τάσσω ἡμέρα , ἀλλά ἐνίοτε μέν ἐν εἷς ἤ δύο ἤ τρεῖς , ἐνίοτε δέ ἐν πολύς · ταχύς δέ πληρόω ἐπιβαίνω ὄνος ἤ ἵππος . ὁ δέ ὀχεία οὐ ἐπίπονος ὁ ἵππος , ὥσπερ ὁ ὁ βοῦς . λάγνην δέ καί ὁ θῆλυς καί ὁ ἄρσην μετά ἄνθρωπος ἵππος εἰμί . ὁ δέ ὁ νέος ὀχεία γίγνομαι παρά ὁ ἡλικία , ὅταν εὐβοσία καί ἀφθονία γίγνομαι τροφή . εἰμί μέν οὖν ὡς ἐπί ὁ πολύς μονοτόκος , τίκτω μέντοι ποτέ καί δύο ὁ πολύς . καί ἡμίονος δέ ἤδη τίκτω τις δύο · ὅς κρίνω ἐν τέρας . ὀχεύω μέν οὖν ἵππος καί τριακοντάμηνος · ὥστε δέ καί γεννάω ἄξιος , ὅταν παύω βάλλω . ἤδη δέ τις καί βάλλω πληρόω , ὡς φημί , ἐάν μή φύσις ἄγονος τυγχάνω εἰμί . ἔχω μέν οὖν ὀδούς τεσσαράκοντα , βάλλω δέ ὁ μέν πρῶτος τέσσαρες τριακοντάμηνος , ὁ μέν δύο ἄνωθεν ὁ δέ δύο κάτωθεν · ἐπειδάν δέ γίγνομαι ἐνιαυτός , βάλλω ὁ αὐτός τρόπος τέσσαρες , δύο μέν ἄνωθεν δύο δέ κάτωθεν , καί πάλιν ὅταν ἄλλος ἐνιαυτός γίγνομαι , ἕτερος τέσσαρες ὁ αὐτός τρόπος · τέσσαρες δέ ἔτος παρέρχομαι καί ἕξ μείς οὐκέτι βάλλω οὐδείς . ἤδη δέ τις ὁ πρῶτος εὐθύς ἅμα πᾶς ἐκβάλλω , καί ἄλλος ἅμα ὁ τελευταῖος ἅπας · ἀλλά ὁ τοιοῦτος γίγνομαι ὀλίγακις . ὥστε σχεδόν συμβαίνω , ὅταν τέσσαρες ἔτος εἰμί καί ἕξ μείς , χρήσιμος εἰμί πρός ὁ γέννησις μάλα . εἰμί δέ ὁ πρέσβυς ὁ ἵππος γόνιμος , καί ὁ ἄρσην ὁ ἄρσην καί ὁ θῆλυς ὁ θῆλυς . ἀναβαίνω δέ καί ἐπί ὁ μήτηρ ὁ ἵππος καί ἐπί ὁ θυγάτηρ · καί τότε δοκέω τέλειος εἰμί ὁ ἱπποφόρβιον , ὅταν ὀχεύω ὁ ἑαυτοῦ ἔκγονος . ὁ δέ Σκύθης ἱππεύω ὁ κυέω ἵππος , ὅταν ταχύς στρέφω ὁ ἔμβρυον , καί φημί γίγνομαι αὐτός εὔτοκος . ὁ μέν οὖν ἄλλος τετράπους κατάκειμαι τίκτω , διό καί πλάγιος προέρχομαι ὁ ἔμβρυον πᾶς · ὁ δέ ἵππος ὁ θῆλυς ὅταν ἤδη πλησίον εἰμί ὁ ἄφεσις , ὀρθός ἵστημι προίημι ὁ ἔκγονος . ζάω δέ ὁ ἵππος ὁ μέν πολύς περί ὀκτωκαίδεκα ἔτος καί εἴκοσι , ἔνιοι δέ πεντεκαιείκοσι καί τριάκοντα · ἐάν δέ τις ἐπιμελής θεραπεύω , ἐκτείνω καί πρός ὁ πεντήκοντα . ὁ δέ μακρός βίος ὁ πολύς εἰμί ὡς ἐπί ὁ πολύς τριακοντέτης · ὁ δέ θῆλυς ὡς ἐπί ὁ πολύς μέν πέντε καί εἴκοσι ἔτος , ἤδη δέ τις καί τεσσαράκοντα ἔτος βιόω . ἐλαχύς δέ χρόνος βιόω ὁ ἄρσην ὁ θῆλυς διά ὁ ὀχεία , καί ὁ ἴδιος τρέφω ὁ ἐν ὁ ἱπποφόρβιον . ὁ μέν οὖν θῆλυς πέντε ἔτος τέλος λαμβάνω μῆκος καί ὕψος , ὁ δέ ἄρσην ἕξ ἔτος · μετά δέ οὗτος ἐν ἄλλος ἕξ ἔτος ὁ πλῆθος λαμβάνω ὁ σῶμα , καί ἐπιδίδωμι μέχρι ἔτος εἴκοσι . ἀποτελειόω δέ ὁ θῆλυς ὁ ἄρσην ἔμπροσθεν , ἐν δέ ὁ γαστήρ ὁ ἄρσην ὁ θῆλυς , καθά καί ἐπί ὁ ἄνθρωπος · αὐτός δέ οὗτος συμβαίνω καί ἐπί ὁ ἄλλος ζῷον ὅσος πολύς τίκτω . θηλάζω δέ φημί ὁ μέν ἡμίονος ἑξαμηνος , εἶτα οὐκέτι προσίημι διά ὁ σπάω καί πονέω · ὁ δέ ἵππος πολύς χρόνος . ἀκμάζω δέ καί ἵππος καί ἡμίονος μετά ὁ βόλος · ὅταν δέ πᾶς εἰμί βάλλω , οὐ ῥᾴδιος γιγνώσκω ὁ ἡλικία . διό καί λέγω γνώμη ἔχω , ὅταν ἄβολος εἰμί · ὅταν δέ βάλλω , οὐ ἔχω . ὅμως δέ μάλα γνωρίζω ὁ ἡλικία μετά ὁ βόλος ὁ κυνόδους · ὁ μέν γάρ ἱππαστής γίγνομαι μικρός διά ὁ τρῖψις ( κατά οὗτος γάρ ἐμβάλλω ὁ χαλινός ) , ὁ δέ μή ἱππαστής μέγας μέν ἀλλά ἀπαρτάω , ὁ δέ νέος ὀξύς καί μικρός . ὀχεύω δέ ὁ μέν ἄρσην πᾶς τε ὥρα καί ἕως ζάω · καί ὁ θῆλυς δέ ὀχεύω ἕως ἄν ζάω , οὔπω δέ πᾶς ὥρα , ἐάν μή τις δεσμός ἤ ἄλλος τις προσφέρω ἀνάγκη · ὥρα δέ οὐ ἀφαιρέω οὐδείς τάσσω ὁ ὀχεύω καί ὀχεύω . οὐ μέντοι γε ὅτε τυγχάνω γίγνομαι ὁ ὀχεία δύναμαι ὅς ἄν γεννάω ἐκτρέφω . ἐν Ὀπόεις δέ ἐν ἱπποφόρβιον ἵππος γίγνομαι ὅς ὀχεύω ἔτος εἰμί τεσσαράκοντα · δέω δέ ὁ πρόσθιος σκέλος συνεπαίρω . ἄρχω δέ ὀχεύω ὁ ἵππος ὁ ἔαρ . ὅταν δέ τίκτω ὁ ἵππος , οὐ εὐθύς μετά οὗτος πίμπλημι ἀλλά διαλείπω χρόνος , καί τίκτω ἀγαθός τέταρτος ἤ πέμπτος ἔτος μετά ὁ τόκος . εἷς δέ ἐνιαυτός καί πάμπαν ἀνάγκη διαλείπω καί ποιέω ὥσπερ νειός . ἵππος μέν οὖν διαλείπω τίκτω , ὥσπερ λέγω , ὄνος δέ συνεχής . γίγνομαι δέ ὁ ἵππος ὁ μέν καί ἄτεκνος ὅλος , ὁ δέ συλλαμβάνω μέν , οὐ δύναμαι δέ ἐκφέρω · σημεῖον δέ ὁ τοιοῦτος λέγω εἰμί , ὁ ἔμβρυον ἀνασχίζω ἔχω ἄλλος νεφροειδής περί ὁ νεφρός , ὥστε δοκέω τέσσαρες ἔχω νεφρός . ὅταν δέ τίκτω ὁ ἵππος , ὁ τε χόριον εὐθύς κατεσθίω , καί ἀπεσθίω ὁ πῶλος ὅς ἐπιφύω ἐπί ὁ μέτωπον ὁ πῶλος , καλέω δέ ἱππομανής · εἰμί δέ ὁ μέγεθος ἐλαχύς μικρός ἰσχάς , ὁ δέ ἰδέα πλατύς , περιφερής , μέλας . οὗτος ἐάν τις φθάνω λαμβάνω καί ὀσφραίνομαι ὁ ἵππος , ἐξίστημι καί μαίνομαι πρός ὁ ὀσμή · διό καί οὗτος ὁ φαρμακίς ζητέω καί συλλέγω . ἐάν δέ ὀχεύω ἵππος ὑπό ἵππος ὄνος ὀχεύω , διαφθείρω ὁ ἔμβρυον ὁ ἐνυπάρχω . ἵππος δέ ἡγεμών οὐ καθίστημι ὁ ἱπποφορβός ὥσπερ βοῦς , διά ὁ μή μόνιμος εἰμί ὁ φύσις αὐτός ἀλλά ὀξύς καί εὐκίνητος .