aristoteles-et-corpus-aristotelicum.historia-animalium 4.9
Φωνὴ καὶ ψόφος ἕτερόν ἐστι , καὶ τρίτον τούτων διάλεκτος . Φωνεῖ μὲν οὖν οὐδενὶ τῶν ἄλλων μορίων οὐδὲν πλὴν τῷ φάρυγγι · διὸ ὅσα μὴ ἔχει πνεύμονα , οὐδὲ φθέγγεται · διάλεκτος δ’ ἡ τῆς φωνῆς ἐστὶ τῇ γλώττῃ διάρθρωσις . Τὰ μὲν οὖν φωνήεντα ἡ φωνὴ καὶ ὁ λάρυγξ ἀφίησιν , τὰ δ’ ἄφωνα ἡ γλῶττα καὶ τὰ χείλη · ἐξ ὧν ἡ διάλεκτός ἐστιν . Διὸ ὅσα γλῶτταν μὴ ἔχει ἢ μὴ ἀπολελυμένην , οὔτε φωνεῖ οὔτε διαλέγεται · ψοφεῖν δ’ ἔστι καὶ ἄλλοις μορίοις . Τὰ μὲν οὖν ἔντομα οὔτε φωνεῖ οὔτε διαλέγεται , ψοφεῖ δὲ τῷ ἔσω πνεύματι , οὐ τῷ θύραζε · οὐθὲν γὰρ ἀναπνεῖ αὐτῶν , ἀλλὰ τὰ μὲν βομβεῖ , οἷον μέλιττα καὶ τὰ πτηνὰ αὐτῶν , τὰ δ’ ᾄδειν λέγεται , οἷον οἱ τέττιγες . Πάντα δὲ ταῦτα ψοφεῖ τῷ ὑμένι τῷ ὑπὸ τὸ ὑπόζωμα , ὅσων διῄρηται , οἷον τῶν τεττίγων τι γένος τῇ τρίψει τοῦ πνεύματος . Καὶ αἱ μυῖαι δὲ καὶ αἱ μέλιτται καὶ τἆλλα πάντα , τῇ πτήσει αἴροντα καὶ συστέλλοντα · ὁ γὰρ ψόφος τρίψις ἐστι τοῦ ἔσω πνεύματος . Αἱ δ’ ἀκρίδες τοῖς πηδαλίοις τρίβουσαι ποιοῦσι τὸν ψόφον . Οὐδὲ δὴ τῶν μαλακίων οὐδὲν οὔτε φθέγγεται οὔτε ψοφεῖ οὐδένα φυσικὸν ψόφον , οὐδὲ τῶν μαλακοστράκων . Οἱ δ’ ἰχθύες ἄφωνοι μέν εἰσιν ( οὔτε γὰρ πνεύμονα οὔτε ἀρτηρίαν καὶ φάρυγγα ἔχουσι ) , ψόφους δέ τινας ἀφιᾶσι καὶ τριγμοὺς οὓς λέγουσι φωνεῖν , οἷον λύρα καὶ χρομίς ( οὗτοι γὰρ ἀφιᾶσιν ὥσπερ γρυλισμόν ) καὶ ὁ κάπρος ὁ ἐν τῷ Ἀχελῴῳ , ἔτι δὲ χαλκὶς καὶ κόκκυξ · ἡ μὲν γὰρ ψοφεῖ οἷον συριγμόν , ὁ δὲ παραπλήσιον τῷ κόκκυγι ψόφον , ὅθεν καὶ τοὔνομα ἔχει . Πάντα δὲ ταῦτα τὴν δοκοῦσαν φωνὴν ἀφιᾶσι τὰ μὲν τῇ τρίψει τῶν βραγχίων ( ἀκανθώδεις γὰρ οἱ τόποι ) , τὰ δὲ τοῖς ἐντὸς τοῖς περὶ τὴν κοιλίαν · πνεῦμα γὰρ ἔχει τούτων ἕκαστον , ὃ προστρίβοντα καὶ κινοῦντα ποιεῖ τοὺς ψόφους . Καὶ τῶν σελαχῶν δ’ ἔνια δοκεῖ τρίζειν . Ἀλλὰ ταῦτα φωνεῖν μὲν οὐκ ὀρθῶς ἔχει φάναι , ψοφεῖν δέ . Καὶ γὰρ οἱ κτένες ὅταν φέρωνται ἀπερειδόμενοι τῷ ὑγρῷ , ὃ καλοῦσι πέτεσθαι , ῥοιζοῦσι , καὶ αἱ χελιδόνες αἱ θαλάττιαι ὁμοίως · καὶ γὰρ αὗται πέτονται μετέωροι , οὐχ ἁπτόμεναι τῆς θαλάττης · τὰ γὰρ πτερύγια ἔχουσι πλατέα καὶ μακρά . Ὥσπερ οὖν τῶν ὀρνίθων πετομένων ὁ γινόμενος ταῖς πτέρυξι ψόφος οὐ φωνή ἐστιν , οὕτως οὐδὲ τῶν τοιούτων οὐδενός . Ἀφίησι δὲ καὶ ὁ δελφὶς τριγμὸν καὶ μύζει , ὅταν ἐξέλθῃ , ἐν τῷ ἀέρι , οὐχ ὁμοίως δὲ τοῖς εἰρημένοις · ἔστι γὰρ τούτῳ φωνή · ἔχει γὰρ καὶ πλεύμονα καὶ ἀρτηρίαν , ἀλλὰ τὴν γλῶτταν οὐκ ἀπολελυμένην οὐδὲ χείλη ὥστε ἄρθρον τι τῆς φωνῆς ποιεῖν . Τῶν δ’ ἐχόντων γλῶτταν καὶ πλεύμονα ὅσα μὲν ᾠοτόκα ἐστὶ καὶ τετράποδα , ἀφίησι μὲν φωνήν , ἀσθενῆ μέντοι , καὶ τὰ μὲν συριγμόν , ὥσπερ οἱ ὄφεις , τὰ δὲ λεπτὴν καὶ ἀσθενῆ φωνήν , τὰ δὲ σιγμὸν μικρόν , ὥσπερ αἱ χελῶναι . Ὁ δὲ βάτραχος ἰδίαν ἔχει τὴν γλῶτταν · τὸ μὲν γὰρ ἔμπροσθεν προσπέφυκεν ἰχθυωδῶς , ὃ τοῖς ἄλλοις ἀπολέλυται , τὸ δὲ πρὸς τὸν φάρυγγα ἀπολέλυται καὶ πέπτυκται , ᾧ τὴν ἰδίαν ἀφίησι φωνήν . Καὶ τὴν ὀλολυγόνα δὲ τὴν γινομένην ἐν τῷ ὕδατι οἱ βάτραχοι οἱ ἄρρενες ποιοῦσιν , ὅταν ἀνακαλῶνται τὰς θηλείας πρὸς τὴν ὀχείαν · εἰσὶ γὰρ ἑκάστοις τῶν ζῴων ἴδιαι φωναὶ πρὸς τὴν ὁμιλίαν καὶ τὸν πλησιασμόν , οἷον καὶ ὑσὶ καὶ τράγοις καὶ προβάτοις . Ποιεῖ δὲ τὴν ὀλολυγόνα , ὅταν ἰσοχειλῆ τὴν κάτω σιαγόνα ποιήσας ἐπὶ τῷ ὕδατι περιτείνῃ τὴν ἄνω . Δοκεῖ δὲ διαλαμπουσῶν τῶν σιαγόνων ἐκ τῆς ἐπιτάσεως ὥσπερ λύχνοι φαίνεσθαι οἱ ὀφθαλμοί · ἡ γὰρ ὀχεία τὰ πολλὰ γίγνεται νύκτωρ . Τὸ δὲ τῶν ὀρνίθων γένος ἀφίησι φωνήν · καὶ μάλιστα ἔχει διάλεκτον ὅσοις ὑπάρχει μετρίως ἡ γλῶττα πλατεῖα , καὶ ὅσοι ἔχουσι λεπτὴν τὴν γλῶτταν αὐτῶν . Ἔνια μὲν οὖν τὴν αὐτὴν ἀφιᾶσι φωνὴν τά τε θήλεα καὶ τὰ ἄρρενα , ἔνια δ’ ἑτέραν . Πολύφωνα δ’ ἐστὶ καὶ λαλίστερα τὰ ἐλάττω τῶν μεγάλων · καὶ μάλιστα περὶ τὴν ὀχείαν ἕκαστον γίνεται τῶν ὀρνέων τοιοῦτον , καὶ τὰ μὲν μαχόμενα φθέγγεται , οἷον ὄρτυξ , τὰ δὲ πρὸ τοῦ μάχεσθαι προκαλούμενα , ἢ νικῶντα , οἷον ἀλεκτρυόνες . Ἅιδουσι δ’ ἔνια μὲν ὁμοίως τὰ ἄρρενα τοῖς θήλεσιν , οἷον καὶ ἀηδὼν ᾄδει καὶ ὁ ἄρρην καὶ ἡ θήλεια , πλὴν ἡ θήλεια παύεται ὅταν ἐπῳάζῃ καὶ τὰ νεόττια ἔχῃ · ἐνίων δὲ τὰ ἄρρενα μᾶλλον , οἷον ἀλεκτρυόνες καὶ ὄρτυγες , αἱ δὲ θήλειαι οὐκ ᾄδουσιν . Τὰ δὲ ζῳοτόκα καὶ τετράποδα ζῷα ἄλλο ἄλλην ἀφίησι φωνήν , διάλεκτον δ’ οὐδὲν ἔχει , ἀλλ’ ἴδιον τοῦτ’ ἀνθρώπου ἐστίν · ὅσα μὲν γὰρ διάλεκτον ἔχει , καὶ φωνὴν ἔχει , ὅσα δὲ φωνήν , οὐ πάντα διάλεκτον . Ὅσοι δὲ κωφοὶ γίνονται ἐκ γενετῆς , πάντες καὶ ἐνεοὶ γίνονται · φωνὴν μὲν οὖν ἀφιᾶσι , διάλεκτον δ’ οὐδεμίαν . Τὰ δὲ παιδία ὥσπερ καὶ τῶν ἄλλων μορίων οὐκ ἐγκρατῆ ἐστίν , οὕτως οὐδὲ τῆς γλώττης τὸ πρῶτον , καὶ ἔστιν ἀτελῆ , καὶ ἀπολύεται ὀψιαίτερον , ὥστε ψελλίζουσι καὶ τραυλίζουσι τὰ πολλά . Διαφέρουσι δὲ κατὰ τόπους καὶ αἱ φωναὶ καὶ αἱ διάλεκτοι . Ἡ μὲν οὖν φωνὴ ὀξύτητι καὶ βαρύτητι μάλιστα ἐπίδηλος , τὸ δ’ εἶδος οὐδὲν διαφέρει τῶν αὐτῶν γενῶν · ἡ δ’ ἐν τοῖς ἄρθροις , ἣν ἄν τις ὥσπερ διάλεκτον εἴπειεν , καὶ τῶν ἄλλων ζῴων διαφέρει καὶ τῶν ἐν ταὐτῷ γένει ζῴων κατὰ τόπους , οἷον τῶν περδίκων οἱ μὲν κακκαβίζουσιν οἱ δὲ τρίζουσιν . Καὶ τῶν μικρῶν ὀρνιθίων ἔνια οὐ τὴν αὐτὴν ἀφίησι φωνὴν ἐν τῷ ᾄδειν τοῖς γεννήσασιν , ἂν ἀπότροφα γένωνται καὶ ἄλλων ἀκούσωσιν ὀρνίθων ᾀδόντων . Ἤδη δ’ ὦπται καὶ ἀηδὼν νεοττὸν προδιδάσκουσα , ὡς οὐχ ὁμοίας φύσει τῆς διαλέκτου οὔσης καὶ τῆς φωνῆς , ἀλλ’ ἐνδεχόμενον πλάττεσθαι . Καὶ οἱ ἄνθρωποι φωνὴν μὲν τὴν αὐτὴν ἀφιᾶσι , διάλεκτον δ’ οὐ τὴν αὐτήν . Ὁ δ’ ἐλέφας φωνεῖ ἄνευ μὲν τοῦ μυκτῆρος αὐτῷ τῷ στόματι πνευματῶδες ὥσπερ ὅταν ἄνθρωπος ἐκπνέῃ καὶ αἰάζῃ , μετὰ δὲ τοῦ μυκτῆρος ὅμοιον σάλπιγγι τετραχυσμένῃ .
Lemmas: φωνή καί ψόφος ἕτερος εἰμί , καί τρίτος οὗτος διάλεκτος . φωνέω μέν οὖν οὐδείς ὁ ἄλλος μόριον οὐδείς πλήν ὁ φάρυγξ · διό ὅσος μή ἔχω πνεύμων , οὐδέ φθέγγομαι · διάλεκτος δέ ὁ ὁ φωνή εἰμί ὁ γλῶσσα διάρθρωσις . ὁ μέν οὖν φωνήεις ὁ φωνή καί ὁ λάρυγξ ἀφίημι , ὁ δέ ἄφωνος ὁ γλῶσσα καί ὁ χεῖλος · ἐκ ὅς ὁ διάλεκτος εἰμί . διό ὅσος γλῶσσα μή ἔχω ἤ μή ἀπολύω , οὔτε φωνέω οὔτε διαλέγω · ψοφέω δέ εἰμί καί ἄλλος μόριον . ὁ μέν οὖν ἔντομος οὔτε φωνέω οὔτε διαλέγω , ψοφέω δέ ὁ ἔσω πνεῦμα , οὐ ὁ θύραζε · οὐδείς γάρ ἀναπνέω αὐτός , ἀλλά ὁ μέν βομβέω , οἷος μέλισσα καί ὁ πτηνός αὐτός , ὁ δέ ἀείδω λέγω , οἷος ὁ τέττιξ . πᾶς δέ οὗτος ψοφέω ὁ ὑμήν ὁ ὑπό ὁ ὑπόζωμα , ὅσος διαιρέω , οἷος ὁ τέττιξ τις γένος ὁ τρῖψις ὁ πνεῦμα . καί ὁ μυῖα δέ καί ὁ μέλισσα καί ἄλλος πᾶς , ὁ πτῆσις ἀείρω καί συστέλλω · ὁ γάρ ψόφος τρῖψις εἰμί ὁ ἔσω πνεῦμα . ὁ δέ ἀκρίς ὁ πηδάλιον τρίβω ποιέω ὁ ψόφος . οὐδέ δή ὁ μαλάκια οὐδείς οὔτε φθέγγομαι οὔτε ψοφέω οὐδείς φυσικός ψόφος , οὐδέ ὁ μαλακόστρακος . ὁ δέ ἰχθῦς ἄφωνος μέν εἰμί ( οὔτε γάρ πνεύμων οὔτε ἀρτηρία καί φάρυγξ ἔχω ) , ψόφος δέ τις ἀφίημι καί τριγμός ὅς λέγω φωνέω , οἷος λύρα καί χρομίς ( οὗτος γάρ ἀφίημι ὥσπερ γρυλισμός ) καί ὁ κάπρος ὁ ἐν ὁ Ἀχελῷος , ἔτι δέ χαλκίς καί κόκκυξ · ὁ μέν γάρ ψοφέω οἷος συριγμός , ὁ δέ παραπλήσιος ὁ κόκκυξ ψόφος , ὅθεν καί ὄνομα ἔχω . πᾶς δέ οὗτος ὁ δοκέω φωνή ἀφίημι ὁ μέν ὁ τρῖψις ὁ βράγχιον ( ἀκανθώδης γάρ ὁ τόπος ) , ὁ δέ ὁ ἐντός ὁ περί ὁ κοιλία · πνεῦμα γάρ ἔχω οὗτος ἕκαστος , ὅς προστρίβω καί κινέω ποιέω ὁ ψόφος . καί ὁ σέλαχος δέ ἔνιοι δοκέω τρίζω . ἀλλά οὗτος φωνέω μέν οὐ ὀρθός ἔχω φημί , ψοφέω δέ . καί γάρ ὁ κτείς ὅταν φέρω ἀπερείδω ὁ ὑγρός , ὅς καλέω πέτομαι , ῥοιζόω , καί ὁ χελιδών ὁ θαλάσσιος ὅμοιος · καί γάρ οὗτος πέτομαι μετέωρος , οὐ ἅπτω ὁ θάλασσα · ὁ γάρ πτερύγιον ἔχω πλατύς καί μακρός . ὥσπερ οὖν ὁ ὄρνις πέτομαι ὁ γίγνομαι ὁ πτέρυξ ψόφος οὐ φωνή εἰμί , οὕτως οὐδέ ὁ τοιοῦτος οὐδείς . ἀφίημι δέ καί ὁ δελφίς τριγμός καί μύζω , ὅταν ἐξέρχομαι , ἐν ὁ ἀήρ , οὐ ὅμοιος δέ ὁ λέγω · εἰμί γάρ οὗτος φωνή · ἔχω γάρ καί πλεύμων καί ἀρτηρία , ἀλλά ὁ γλῶσσα οὐ ἀπολύω οὐδέ χεῖλος ὥστε ἄρθρον τις ὁ φωνή ποιέω . ὁ δέ ἔχω γλῶσσα καί πλεύμων ὅσος μέν ᾠότοκος εἰμί καί τετράπους , ἀφίημι μέν φωνή , ἀσθενής μέντοι , καί ὁ μέν συριγμός , ὥσπερ ὁ ὄφις , ὁ δέ λεπτός καί ἀσθενής φωνή , ὁ δέ σιγμός μικρός , ὥσπερ ὁ χελώνη . ὁ δέ βάτραχος ἴδιος ἔχω ὁ γλῶσσα · ὁ μέν γάρ ἔμπροσθεν προσφύω ἰχθυώδης , ὅς ὁ ἄλλος ἀπολύω , ὁ δέ πρός ὁ φάρυγξ ἀπολύω καί πτύσσω , ὅς ὁ ἴδιος ἀφίημι φωνή . καί ὁ ὀλολυγών δέ ὁ γίγνομαι ἐν ὁ ὕδωρ ὁ βάτραχος ὁ ἄρσην ποιέω , ὅταν ἀνακαλέω ὁ θῆλυς πρός ὁ ὀχεία · εἰμί γάρ ἕκαστος ὁ ζῷον ἴδιος φωνή πρός ὁ ὁμιλία καί ὁ πλησιασμός , οἷος καί ὗς καί τράγος καί πρόβατον . ποιέω δέ ὁ ὀλολυγών , ὅταν ἰσοχειλής ὁ κάτω σιαγών ποιέω ἐπί ὁ ὕδωρ περιτείνω ὁ ἄνω . δοκέω δέ διαλάμπω ὁ σιαγών ἐκ ὁ ἐπίτασις ὥσπερ λύχνος φαίνω ὁ ὀφθαλμός · ὁ γάρ ὀχεία ὁ πολύς γίγνομαι νύκτωρ . ὁ δέ ὁ ὄρνις γένος ἀφίημι φωνή · καί μάλα ἔχω διάλεκτος ὅσος ὑπάρχω μέτριος ὁ γλῶσσα πλατύς , καί ὅσος ἔχω λεπτός ὁ γλῶσσα αὐτός . ἔνιοι μέν οὖν ὁ αὐτός ἀφίημι φωνή ὁ τε θῆλυς καί ὁ ἄρσην , ἔνιοι δέ ἕτερος . πολύφωνος δέ εἰμί καί λάλος ὁ ἐλαχύς ὁ μέγας · καί μάλα περί ὁ ὀχεία ἕκαστος γίγνομαι ὁ ὄρνεον τοιοῦτος , καί ὁ μέν μάχομαι φθέγγομαι , οἷος ὄρτυξ , ὁ δέ πρό ὁ μάχομαι προκαλέω , ἤ νικάω , οἷος ἀλεκτρυών . ᾅιδω δέ ἔνιοι μέν ὅμοιος ὁ ἄρσην ὁ θῆλυς , οἷος καί ἀηδών ἀείδω καί ὁ ἄρσην καί ὁ θῆλυς , πλήν ὁ θῆλυς παύω ὅταν ἐπῳάζω καί ὁ νεόσσιον ἔχω · ἔνιοι δέ ὁ ἄρσην μάλα , οἷος ἀλεκτρυών καί ὄρτυξ , ὁ δέ θῆλυς οὐ ἀείδω . ὁ δέ ζῳοτόκος καί τετράπους ζῷον ἄλλος ἄλλος ἀφίημι φωνή , διάλεκτος δέ οὐδείς ἔχω , ἀλλά ἴδιος οὗτος ἄνθρωπος εἰμί · ὅσος μέν γάρ διάλεκτος ἔχω , καί φωνή ἔχω , ὅσος δέ φωνή , οὐ πᾶς διάλεκτος . ὅσος δέ κωφός γίγνομαι ἐκ γενετή , πᾶς καί ἐνεός γίγνομαι · φωνή μέν οὖν ἀφίημι , διάλεκτος δέ οὐδείς . ὁ δέ παιδίον ὥσπερ καί ὁ ἄλλος μόριον οὐ ἐγκρατής εἰμί , οὕτως οὐδέ ὁ γλῶσσα ὁ πρῶτος , καί εἰμί ἀτελής , καί ἀπολύω ὄψιος , ὥστε ψελλίζω καί τραυλίζω ὁ πολύς . διαφέρω δέ κατά τόπος καί ὁ φωνή καί ὁ διάλεκτος . ὁ μέν οὖν φωνή ὀξύτης καί βαρύτης μάλα ἐπίδηλος , ὁ δέ εἶδος οὐδείς διαφέρω ὁ αὐτός γένος · ὁ δέ ἐν ὁ ἄρθρον , ὅς ἄν τις ὥσπερ διάλεκτος λέγω , καί ὁ ἄλλος ζῷον διαφέρω καί ὁ ἐν αὐτός γένος ζῷον κατά τόπος , οἷος ὁ πέρδιξ ὁ μέν κακκαβίζω ὁ δέ τρίζω . καί ὁ μικρός ὀρνίθιον ἔνιοι οὐ ὁ αὐτός ἀφίημι φωνή ἐν ὁ ἀείδω ὁ γεννάω , ἐάν ἀπότροφος γίγνομαι καί ἄλλος ἀκούω ὄρνις ἀείδω . ἤδη δέ ὁράω καί ἀηδών νεοσσός προδιδάσκω , ὡς οὐ ὅμοιος φύσις ὁ διάλεκτος εἰμί καί ὁ φωνή , ἀλλά ἐνδέχομαι πλάσσω . καί ὁ ἄνθρωπος φωνή μέν ὁ αὐτός ἀφίημι , διάλεκτος δέ οὐ ὁ αὐτός . ὁ δέ ἐλέφας φωνέω ἄνευ μέν ὁ μυκτήρ αὐτός ὁ στόμα πνευματώδης ὥσπερ ὅταν ἄνθρωπος ἐκπνέω καί αἰάζω , μετά δέ ὁ μυκτήρ ὅμοιος σάλπιγξ τραχύνω .