aristoteles-et-corpus-aristotelicum.historia-animalium 3.11
Ἡ δὲ φύσις τῆς τριχός ἐστι σχιστή . Τῷ μᾶλλον δὲ καὶ ἧττον διαφέρουσι πρὸς ἀλλήλας . Ἔνιαι δὲ τῇ σκληρότητι μεταβαίνουσαι κατὰ μικρὸν οὐκέτι θριξὶν ἐοίκασιν ἀλλ’ ἀκάνθαις , οἷον αἱ τῶν ἐχίνων τῶν χερσαίων , παραπλησίως τοῖς ὄνυξιν · καὶ γὰρ τὸ τῶν ὀνύχων γένος ἐν ἐνίοις τῶν ζῴων οὐδὲν διαφέρει διὰ τὴν σκληρότητα τῶν ὀστῶν . Δέρμα δὲ πάντων λεπτότατον ἄνθρωπος ἔχει κατὰ λόγον τοῦ μεγέθους . Ἔνεστι δ’ ἐν τοῖς δέρμασι πᾶσι γλισχρότης μυξώδης , ἐν μὲν τοῖς ἐλάττων ἐν δὲ τοῖς πλείων , οἷον ἐν τοῖς τῶν βοῶν , ἐξ ἦς ποιοῦσι τὴν κόλλαν · ἐνιαχοῦ δὲ καὶ ἐξ ἰχθύων ποιοῦσι κόλλαν . Ἀναίσθητον δὲ τὸ δέρμα τεμνόμενόν ἐστι καθ’ αὑτό · μάλιστα δὲ τοιοῦτον τὸ ἐν τῇ κεφαλῇ , διὰ τὸ τὸ μεταξὺ ἀσαρκότατον εἶναι πρὸς τὸ ὀστοῦν . Ὅπου δ’ ἂν ᾖ καθ’ αὑτὸ δέρμα , ἂν διακοπῇ , οὐ συμφύεται , οἷον γνάθου τὸ λεπτὸν καὶ ἀκροποσθία καὶ βλεφαρίς . Τῶν συνεχῶν δὲ τὸ δέρμα ἐν ἅπασι τοῖς ζῴοις , καὶ ταύτῃ διαλείπει ᾗ καὶ οἱ κατὰ φύσιν πόροι ἐξικμάζονται , καὶ κατὰ τὸ στόμα καὶ ὄνυχας . Δέρμα μὲν οὖν πάντ’ ἔχει τὰ ἔναιμα ζῷα , τρίχας δ’ οὐ πάντα , ἀλλ’ ὥσπερ εἴρηται πρότερον . Μεταβάλλουσι δὲ τὰς χρόας γηρασκόντων καὶ λευκαίνονται ἐν ἀνθρώπῳ · τοῖς δ’ ἄλλοις γίνεται μέν , οὐκ ἐπιδήλως δὲ σφόδρα , πλὴν ἐν ἵππῳ . Λευκαίνεται δὲ καὶ ἀπ’ ἄκρας ἡ θρίξ . Αἱ δὲ πλεῖσται εὐθὺς φύονται λευκαὶ τῶν πολιῶν . Ἧι καὶ δῆλον ὅτι οὐχ αὑότης ἐστὶν ἡ πολιότης , ὥσπερ τινές φασιν · οὐδὲν γὰρ φύεται εὐθὺς αὗον . Ἐν δὲ τῷ ἐξανθήματι ὃ καλεῖται λεύκη , πᾶσαι πολιαὶ γίγνονται · ἤδη δέ τισι κάμνουσι μὲν πολιαὶ ἐγένοντο , ὑγιασθεῖσι δὲ ἀπορρυεισῶν μέλαιναι ἀνεφύησαν . Γίνονταί τε μᾶλλον πολιαὶ σκεπαζομένων τῶν τριχῶν ἢ διαπνεομένων . Πρῶτον δὲ πολιοῦνται οἱ κρόταφοι τῶν ἀνθρώπων , καὶ τὰ πρόσθια πρότερα τῶν ὀπισθίων · τελευταῖον δ’ ἡ ἥβη . Εἰσὶ δὲ τῶν τριχῶν αἱ μὲν συγγενεῖς , αἱ δ’ ὕστερον κατὰ τὰς ἡλικίας γινόμεναι ἐν ἀνθρώπῳ μόνῳ τῶν ζῴων , συγγενεῖς μὲν αἱ ἐν τῇ κεφαλῇ καὶ ταῖς βλεφαρίσι καὶ ταῖς ὀφρύσιν , ὑστερογενεῖς δὲ αἱ ἐπὶ τῆς ἥβης πρῶτον , ἔπειτα αἱ ἐπὶ τῆς μασχάλης , τρίται δ’ αἱ ἐπὶ τοῦ γενείου · ἴσοι γὰρ οἱ τόποι εἰσὶν ἐν οἷς αἱ τρίχες ἐγγίνονται αἵ τε συγγενεῖς καὶ αἱ ὑστερογενεῖς . Λείπουσι δὲ καὶ ῥέουσι κατὰ τὴν ἡλικίαν αἱ ἐκ τῆς κεφαλῆς καὶ μάλιστα καὶ πρῶται . Τούτων δὲ αἱ ἔμπροσθεν μόναι · τὰ γὰρ ὄπισθεν οὐδεὶς γίνεται φαλακρός . Ἡ μὲν οὖν κατὰ κορυφὴν λειότης φαλακρότης καλεῖται , ἡ δὲ κατὰ τὰς ὀφρῦς ἀναφαλαντίασις · οὐδέτερον δὲ τούτων συμβαίνει οὐδενὶ πρὶν ἢ ἀφροδισιάζειν ἄρξηται . Οὐ γίνεται δ’ οὔτε παῖς φαλακρὸς οὔτε γυνὴ οὔτε οἱ ἐκτετμημένοι · ἀλλ’ ἐὰν μὲν ἐκτμηθῇ πρὸ ἥβης , οὐ φύονται αἱ ὑστερογενεῖς , ἐὰν δ’ ὕστερον , αὗται μόναι ἐκρέουσι , πλὴν τῆς ἥβης . Γυνὴ δὲ τὰς ἐπὶ τῷ γενείῳ οὐ φύει τρίχας · πλὴν ἐνίαις γίγνονται ὀλίγαι , ὅταν τὰ καταμήνιᾳ στῇ , καὶ οἷον ἐν Καρίᾳ ταῖς ἱερείαις , ὃ δοκεῖ συμβαίνειν σημεῖον τῶν μελλόντων . Αἱ δ’ ἄλλαι γίγνονται μέν , ἐλάττους δέ . Γίγνονται δὲ καὶ ἄνδρες καὶ γυναῖκες ἐκ γενετῆς ἐνδεεῖς τῶν ὑστερογενῶν τριχῶν ἅμα καὶ ἄγονοι , ὅσοιπερ ἂν καὶ ἥβης στερηθῶσιν . Αἱ μὲν οὖν ἄλλαι τρίχες αὔξονται κατὰ λόγον ἢ πλέον ἢ ἔλαττον , μάλιστα μὲν αἱ ἐν τῇ κεφαλῇ , εἶτα πώγωνι , καὶ οἱ λεπτότριχοι μάλιστα . Δασύνονται δέ τισι καὶ αἱ ὀφρύες γινομένοις πρεσβυτέροις , οὕτως ὥστ’ ἀποκείρεσθαι , διὰ τὸ ἐπὶ συμφύσει ὀστῶν κεῖσθαι , ἃ γηρασκόντων διιστάμενα διίησι πλείω ὑγρότητα . Αἱ δ’ ἐν ταῖς βλεφαρίσιν οὐκ αὔξονται , ῥέουσι δέ , ὅταν ἀφροδισιάζειν ἄρξωνται , καὶ μᾶλλον τοῖς μᾶλλον ἀφροδισιαστικοῖς · πολιοῦνται δὲ βραδύτατα αὗται . Ἐκτιλλόμεναι δ’ αἱ τρίχες μέχρι τῆς ἀκμῆς ἀναφύονται , εἶτα οὐκέτι . Ἔχει δὲ πᾶσα θρὶξ ὑγρότητα πρὸς τῇ ῥίζῃ γλίσχραν , καὶ ἕλκει εὐθὺς ἐκτιλθεῖσα τὰ κοῦφα θιγγάνουσα . Ὅσα δὲ ποικίλα τῶν ζῴων κατὰ τὰς τρίχας , τούτοις καὶ ἐν τῷ δέρματι προϋπάρχει ἡ ποικιλία καὶ ἐν τῷ τῆς γλώττης δέρματι . Περὶ δὲ τὸ γένειον τοῖς μὲν συμβαίνει καὶ τὴν ὑπήνην καὶ τὸ γένειον δασὺ ἔχειν , τοῖς δὲ ταῦτα μὲν λεῖα τὰς σιαγόνας δὲ δασείας · ἧττον δὲ γίγνονται φαλακροὶ οἱ μαδιγένειοι . Αὔξονται δ’ αἱ τρίχες ἔν τε νόσοις τισίν , οἷον ἐν ταῖς φθίσεσι μᾶλλον , καὶ ἐν γήρᾳ καὶ τεθνεώτων , καὶ σκληρότεραι γίγνονται ἀντὶ μαλακῶν · τὰ δ’ αὐτὰ ταῦτα συμβαίνει καὶ περὶ τοὺς ὄνυχας . Ῥέουσι δὲ μᾶλλον αἱ τρίχες τοῖς ἀφροδισιαστικοῖς αἱ συγγενεῖς · αἱ δ’ ὑστερογενεῖς γίνονται θᾶττον . Οἱ δ’ ἰξίαν ἔχοντες ἧττον φαλακροῦνται , κἂν ὄντες φαλακροὶ λάβωσιν , ἔνιοι δασύνονται . Οὐκ αὐξάνεται δὲ θρὶξ ἀποτμηθεῖσα , ἀλλὰ κάτωθεν ἀναφυομένη γίνεται μείζων . Καὶ αἱ λεπίδες δὲ τοῖς ἰχθύσι σκληρότεραι γίνονται καὶ παχύτεραι , τοῖς δὲ λεπτυνομένοις καὶ τοῖς γηράσκουσι σκληρότεραι . Καὶ τῶν τετραπόδων δὲ γινομένων πρεσβυτέρων τῶν μὲν αἱ τρίχες τῶν δὲ τὰ ἔρια βαθύτερα μὲν γίνεται , ἐλάττω δὲ τῷ πλήθει · καὶ τῶν μὲν αἱ ὁπλαὶ τῶν δ’ αἱ χηλαὶ γίνονται γηρασκόντων μείζους , καὶ τὰ ῥύγχη τῶν ὀρνίθων . Αὔξονται δὲ καὶ αἱ χηλαί , ὥσπερ καὶ οἱ ὄνυχες .
Lemmas: ὁ δέ φύσις ὁ θρίξ εἰμί σχιστός . ὁ μάλα δέ καί ἥσσων διαφέρω πρός ἀλλήλων . ἔνιοι δέ ὁ σκληρότης μεταβαίνω κατά μικρός οὐκέτι θρίξ ἔοικα ἀλλά ἄκανθα , οἷος ὁ ὁ ἐχῖνος ὁ χερσαῖος , παραπλήσιος ὁ ὄνυξ · καί γάρ ὁ ὁ ὄνυξ γένος ἐν ἔνιοι ὁ ζῷον οὐδείς διαφέρω διά ὁ σκληρότης ὁ ὀστέον . δέρμα δέ πᾶς λεπτός ἄνθρωπος ἔχω κατά λόγος ὁ μέγεθος . ἔνειμι δέ ἐν ὁ δέρμα πᾶς γλισχρότης μυξώδης , ἐν μέν ὁ ἐλαχύς ἐν δέ ὁ πολύς , οἷος ἐν ὁ ὁ βοῦς , ἐκ ὅς ποιέω ὁ κόλλα · ἐνιαχοῦ δέ καί ἐκ ἰχθῦς ποιέω κόλλα . ἀναίσθητος δέ ὁ δέρμα τέμνω εἰμί κατά ἑαυτοῦ · μάλα δέ τοιοῦτος ὁ ἐν ὁ κεφαλή , διά ὁ ὁ μεταξύ ἄσαρκος εἰμί πρός ὁ ὀστέον . ὅπου δέ ἄν εἰμί κατά ἑαυτοῦ δέρμα , ἐάν διακόπτω , οὐ συμφύω , οἷος γνάθος ὁ λεπτός καί ἀκροποσθία καί βλεφαρίς . ὁ συνεχής δέ ὁ δέρμα ἐν ἅπας ὁ ζῷον , καί ταύτῃ διαλείπω ᾗ καί ὁ κατά φύσις πόρος ἐξικμάζω , καί κατά ὁ στόμα καί ὄνυξ . δέρμα μέν οὖν πᾶς ἔχω ὁ ἔναιμος ζῷον , θρίξ δέ οὐ πᾶς , ἀλλά ὥσπερ λέγω πρότερος . μεταβάλλω δέ ὁ χροιά γηράσκω καί λευκαίνω ἐν ἄνθρωπος · ὁ δέ ἄλλος γίγνομαι μέν , οὐ ἐπίδηλος δέ σφόδρα , πλήν ἐν ἵππος . λευκαίνω δέ καί ἀπό ἄκρος ὁ θρίξ . ὁ δέ πολύς εὐθύς φύω λευκός ὁ πολιός . ὅς καί δῆλος ὅτι οὐ αὐότης εἰμί ὁ πολιότης , ὥσπερ τις φημί · οὐδείς γάρ φύω εὐθύς αὖος . ἐν δέ ὁ ἐξάνθημα ὅς καλέω λεύκη , πᾶς πολιός γίγνομαι · ἤδη δέ τις κάμνω μέν πολιός γίγνομαι , ὑγιάζω δέ ἀπορρέω μέλας ἀναφύω . γίγνομαι τε μάλα πολιά σκεπάζω ὁ θρίξ ἤ διαπονέω . πρῶτος δέ πολιόω ὁ κρόταφος ὁ ἄνθρωπος , καί ὁ πρόσθιος πρότερος ὁ ὀπίσθιος · τελευταῖος δέ ὁ ἥβη . εἰμί δέ ὁ θρίξ ὁ μέν συγγενής , ὁ δέ ὕστερον κατά ὁ ἡλικία γίγνομαι ἐν ἄνθρωπος μόνος ὁ ζῷον , συγγενής μέν ὁ ἐν ὁ κεφαλή καί ὁ βλεφαρίς καί ὁ ὀφρύς , ὑστερογενής δέ ὁ ἐπί ὁ ἥβη πρῶτος , ἔπειτα ὁ ἐπί ὁ μασχάλη , τρίτος δέ ὁ ἐπί ὁ γένειον · ἴσος γάρ ὁ τόπος εἰμί ἐν ὅς ὁ θρίξ ἐγγίγνομαι ὁ τε συγγενής καί ὁ ὑστερογενής . λείπω δέ καί ῥέω κατά ὁ ἡλικία ὁ ἐκ ὁ κεφαλή καί μάλα καί πρῶτος . οὗτος δέ ὁ ἔμπροσθεν μόνος · ὁ γάρ ὄπισθεν οὐδείς γίγνομαι φαλακρός . ὁ μέν οὖν κατά κορυφή λειότης φαλακρότης καλέω , ὁ δέ κατά ὁ ὀφρύς ἀναφαλαντίασις · οὐδέτερος δέ οὗτος συμβαίνω οὐδείς πρίν ἤ ἀφροδισιάζω ἄρχω . οὐ γίγνομαι δέ οὔτε παῖς φαλακρός οὔτε γυνή οὔτε ὁ ἐκτέμνω · ἀλλά ἐάν μέν ἐκτέμνω πρό ἥβη , οὐ φύω ὁ ὑστερογενής , ἐάν δέ ὕστερον , οὗτος μόνος ἐκρέω , πλήν ὁ ἥβη . γυνή δέ ὁ ἐπί ὁ γένειον οὐ φύω θρίξ · πλήν ἔνιοι γίγνομαι ὀλίγος , ὅταν ὁ καταμήνια στάζω , καί οἷος ἐν Καρία ὁ ἱερεία , ὅς δοκέω συμβαίνω σημεῖον ὁ μέλλω . ὁ δέ ἄλλος γίγνομαι μέν , ἐλαχύς δέ . γίγνομαι δέ καί ἀνήρ καί γυνή ἐκ γενετή ἐνδεής ὁ ὑστερογενής θρίξ ἅμα καί ἄγονος , ὅσος ἄν καί ἥβη στερέω . ὁ μέν οὖν ἄλλος θρίξ αὐξάνω κατά λόγος ἤ πολύς ἤ ἐλαχύς , μάλα μέν ὁ ἐν ὁ κεφαλή , εἶτα πώγων , καί ὁ λεπτότριχος μάλα . δασύνω δέ τις καί ὁ ὀφρύς γίγνομαι πρέσβυς , οὕτως ὥστε ἀποκείρω , διά ὁ ἐπί σύμφυσις ὀστέον κεῖμαι , ὅς γηράσκω διιστάω διίημι πολύς ὑγρότης . ὁ δέ ἐν ὁ βλεφαρίς οὐ αὐξάνω , ῥέω δέ , ὅταν ἀφροδισιάζω ἄρχω , καί μάλα ὁ μάλα ἀφροδισιαστικός · πολιόω δέ βραδύς οὗτος . ἐκτίλλω δέ ὁ θρίξ μέχρι ὁ ἀκμή ἀναφύω , εἶτα οὐκέτι . ἔχω δέ πᾶς θρίξ ὑγρότης πρός ὁ ῥίζα γλίσχρος , καί ἕλκω εὐθύς ἐκτίλλω ὁ κοῦφος θιγγάνω . ὅσος δέ ποικίλος ὁ ζῷον κατά ὁ θρίξ , οὗτος καί ἐν ὁ δέρμα προυπάρχω ὁ ποικιλία καί ἐν ὁ ὁ γλῶσσα δέρμα . περί δέ ὁ γένειον ὁ μέν συμβαίνω καί ὁ ὑπήνη καί ὁ γένειον δασύς ἔχω , ὁ δέ οὗτος μέν λεῖος ὁ σιαγών δέ δασύς · ἥσσων δέ γίγνομαι φαλακρός ὁ μαδιγένειος . αὐξάνω δέ ὁ θρίξ ἐν τε νόσος τις , οἷος ἐν ὁ φθίσις μάλα , καί ἐν γῆρας καί θνῄσκω , καί σκληρός γίγνομαι ἀντί μαλακός · ὁ δέ αὐτός οὗτος συμβαίνω καί περί ὁ ὄνυξ . ῥέω δέ μάλα ὁ θρίξ ὁ ἀφροδισιαστικός ὁ συγγενής · ὁ δέ ὑστερογενής γίγνομαι ταχύς . ὁ δέ ἰξία ἔχω ἥσσων φαλακρόομαι , ἐάν εἰμί φαλακρός λαμβάνω , ἔνιοι δασύνω . οὐ αὐξάνω δέ θρίξ ἀποτέμνω , ἀλλά κάτωθεν ἀναφύω γίγνομαι μέγας . καί ὁ λεπίς δέ ὁ ἰχθῦς σκληρός γίγνομαι καί παχύς , ὁ δέ λεπτύνω καί ὁ γηράσκω σκληρός . καί ὁ τετράπους δέ γίγνομαι πρέσβυς ὁ μέν ὁ θρίξ ὁ δέ ὁ ἔριον βαθύς μέν γίγνομαι , ἐλαχύς δέ ὁ πλῆθος · καί ὁ μέν ὁ ὁπλή ὁ δέ ὁ χηλή γίγνομαι γηράσκω μέγας , καί ὁ ῥύγχος ὁ ὄρνις . αὐξάνω δέ καί ὁ χηλή , ὥσπερ καί ὁ ὄνυξ .