aristoteles-et-corpus-aristotelicum.ethica-nicomachea 2.6
δεῖ δὲ μὴ μόνον οὕτως εἰπεῖν , ὅτι ἕξις , ἀλλὰ καὶ ποία τις . ῥητέον οὖν ὅτι πᾶσα ἀρετή , οὗ ἂν ᾖ ἀρετή , αὐτό τε εὖ ἔχον ἀποτελεῖ καὶ τὸ ἔργον αὐτοῦ εὖ ἀποδίδωσιν , οἷον ἡ τοῦ ὀφθαλμοῦ ἀρετὴ τόν τε ὀφθαλμὸν σπουδαῖον ποιεῖ καὶ τὸ ἔργον αὐτοῦ · τῇ γὰρ τοῦ ὀφθαλμοῦ ἀρετῇ εὖ ὁρῶμεν . ὁμοίως ἡ τοῦ ἵππου ἀρετὴ ἵππον τε σπουδαῖον ποιεῖ καὶ ἀγαθὸν δραμεῖν καὶ ἐνεγκεῖν τὸν ἐπιβάτην καὶ μεῖναι τοὺς πολεμίους . εἰ δὴ τοῦτʼ ἐπὶ πάντων οὕτως ἔχει , καὶ ἡ τοῦ ἀνθρώπου ἀρετὴ εἴη ἂν ἡ ἕξις ἀφʼ ἧς ἀγαθὸς ἄνθρωπος γίνεται καὶ ἀφʼ ἧς εὖ τὸ ἑαυτοῦ ἔργον ἀποδώσει . πῶς δὲ τοῦτʼ ἔσται , ἤδη μὲν εἰρήκαμεν , ἔτι δὲ καὶ ὧδʼ ἔσται φανερόν , ἐὰν θεωρήσωμεν ποία τίς ἐστιν ἡ φύσις αὐτῆς . ἐν παντὶ δὴ συνεχεῖ καὶ διαιρετῷ ἔστι λαβεῖν τὸ μὲν πλεῖον τὸ δʼ ἔλαττον τὸ δʼ ἴσον , καὶ ταῦτα ἢ κατʼ αὐτὸ τὸ πρᾶγμα ἢ πρὸς ἡμᾶς · τὸ δʼ ἴσον μέσον τι ὑπερβολῆς καὶ ἐλλείψεως . λέγω δὲ τοῦ μὲν πράγματος μέσον τὸ ἴσον ἀπέχον ἀφʼ ἑκατέρου τῶν ἄκρων , ὅπερ ἐστὶν ἓν καὶ τὸ αὐτὸ πᾶσιν , πρὸς ἡμᾶς δὲ ὃ μήτε πλεονάζει μήτε ἐλλείπει · τοῦτο δʼ οὐχ ἕν , οὐδὲ ταὐτὸν πᾶσιν . οἷον εἰ τὰ δέκα πολλὰ τὰ δὲ δύο ὀλίγα , τὰ ἓξ μέσα λαμβάνουσι κατὰ τὸ πρᾶγμα · ἴσῳ γὰρ ὑπερέχει τε καὶ ὑπερέχεται · τοῦτο δὲ μέσον ἐστὶ κατὰ τὴν ἀριθμητικὴν ἀναλογίαν . τὸ δὲ πρὸς ἡμᾶς οὐχ οὕτω ληπτέον · οὐ γὰρ εἴ τῳ δέκα μναῖ φαγεῖν πολὺ δύο δὲ ὀλίγον , ὁ ἀλείπτης ἓξ μνᾶς προστάξει · ἔστι γὰρ ἴσως καὶ τοῦτο πολὺ τῷ ληψομένῳ ἢ ὀλίγον · Μίλωνι μὲν γὰρ ὀλίγον , τῷ δὲ ἀρχομένῳ τῶν γυμνασίων πολύ . ὁμοίως ἐπὶ δρόμου καὶ πάλης . οὕτω δὴ πᾶς ἐπιστήμων τὴν ὑπερβολὴν μὲν καὶ τὴν ἔλλειψιν φεύγει , τὸ δὲ μέσον ζητεῖ καὶ τοῦθʼ αἱρεῖται , μέσον δὲ οὐ τὸ τοῦ πράγματος ἀλλὰ τὸ πρὸς ἡμᾶς . εἰ δὴ πᾶσα ἐπιστήμη οὕτω τὸ ἔργον εὖ ἐπιτελεῖ , πρὸς τὸ μέσον βλέπουσα καὶ εἰς τοῦτο ἄγουσα τὰ ἔργα ( ὅθεν εἰώθασιν ἐπιλέγειν τοῖς εὖ ἔχουσιν ἔργοις ὅτι οὔτʼ ἀφελεῖν ἔστιν οὔτε προσθεῖναι , ὡς τῆς μὲν ὑπερβολῆς καὶ τῆς ἐλλείψεως φθειρούσης τὸ εὖ , τῆς δὲ μεσότητος σῳζούσης , οἱ δʼ ἀγαθοὶ τεχνῖται , ὡς λέγομεν , πρὸς τοῦτο βλέποντες ἐργάζονται ) · ἡ δʼ ἀρετὴ πάσης τέχνης ἀκριβεστέρα καὶ ἀμείνων ἐστὶν ὥσπερ καὶ ἡ φύσις , τοῦ μέσου ἂν εἴη στοχαστική . λέγω δὲ τὴν ἠθικήν · αὕτη γάρ ἐστι περὶ πάθη καὶ πράξεις , ἐν δὲ τούτοις ἔστιν ὑπερβολὴ καὶ ἔλλειψις καὶ τὸ μέσον . οἷον καὶ φοβηθῆναι καὶ θαρρῆσαι καὶ ἐπιθυμῆσαι καὶ ὀργισθῆναι καὶ ἐλεῆσαι καὶ ὅλως ἡσθῆναι καὶ λυπηθῆναι ἔστι καὶ μᾶλλον καὶ ἧττον , καὶ ἀμφότερα οὐκ εὖ · τὸ δʼ ὅτε δεῖ καὶ ἐφʼ οἷς καὶ πρὸς οὓς καὶ οὗ ἕνεκα καὶ ὡς δεῖ , μέσον τε καὶ ἄριστον , ὅπερ ἐστὶ τῆς ἀρετῆς . ὁμοίως δὲ καὶ περὶ τὰς πράξεις ἔστιν ὑπερβολὴ καὶ ἔλλειψις καὶ τὸ μέσον . ἡ δʼ ἀρετὴ περὶ πάθη καὶ πράξεις ἐστίν , ἐν οἷς ἡ μὲν ὑπερβολὴ ἁμαρτάνεται καὶ ἡ ἔλλειψις , τὸ δὲ μέσον ἐπαινεῖται καὶ κατορθοῦται · ταῦτα δʼ ἄμφω τῆς ἀρετῆς . μεσότης τις ἄρα ἐστὶν ἡ ἀρετή , στοχαστική γε οὖσα τοῦ μέσου . ἔτι τὸ μὲν ἁμαρτάνειν πολλαχῶς ἔστιν ( τὸ γὰρ κακὸν τοῦ ἀπείρου , ὡς οἱ Πυθαγόρειοι εἴκαζον , τὸ δʼ ἀγαθὸν τοῦ πεπερασμένου ) , τὸ δὲ κατορθοῦν μοναχῶς ( διὸ καὶ τὸ μὲν ῥᾴδιον τὸ δὲ χαλεπόν , ῥᾴδιον μὲν τὸ ἀποτυχεῖν τοῦ σκοποῦ , χαλεπὸν δὲ τὸ ἐπιτυχεῖν ) · καὶ διὰ ταῦτʼ οὖν τῆς μὲν κακίας ἡ ὑπερβολὴ καὶ ἡ ἔλλειψις , τῆς δʼ ἀρετῆς ἡ μεσότης · ἐσθλοὶ μὲν γὰρ ἁπλῶς , παντοδαπῶς δὲ κακοί . ἔστιν ἄρα ἡ ἀρετὴ ἕξις προαιρετική , ἐν μεσότητι οὖσα τῇ πρὸς ἡμᾶς , ὡρισμένῃ λόγῳ καὶ ᾧ ἂν ὁ φρόνιμος ὁρίσειεν . μεσότης δὲ δύο κακιῶν , τῆς μὲν καθʼ ὑπερβολὴν τῆς δὲ κατʼ ἔλλειψιν · καὶ ἔτι τῷ τὰς μὲν ἐλλείπειν τὰς δʼ ὑπερβάλλειν τοῦ δέοντος ἔν τε τοῖς πάθεσι καὶ ἐν ταῖς πράξεσι , τὴν δʼ ἀρετὴν τὸ μέσον καὶ εὑρίσκειν καὶ αἱρεῖσθαι . διὸ κατὰ μὲν τὴν οὐσίαν καὶ τὸν λόγον τὸν τὸ τί ἦν εἶναι λέγοντα μεσότης ἐστὶν ἡ ἀρετή , κατὰ δὲ τὸ ἄριστον καὶ τὸ εὖ ἀκρότης . οὐ πᾶσα δʼ ἐπιδέχεται πρᾶξις οὐδὲ πᾶν πάθος τὴν μεσότητα · ἔνια γὰρ εὐθὺς ὠνόμασται συνειλημμένα μετὰ τῆς φαυλότητος , οἷον ἐπιχαιρεκακία ἀναισχυντία φθόνος , καὶ ἐπὶ τῶν πράξεων μοιχεία κλοπὴ ἀνδροφονία · πάντα γὰρ ταῦτα καὶ τὰ τοιαῦτα λέγεται τῷ αὐτὰ φαῦλα εἶναι , ἀλλʼ οὐχ αἱ ὑπερβολαὶ αὐτῶν οὐδʼ αἱ ἐλλείψεις . οὐκ ἔστιν οὖν οὐδέποτε περὶ αὐτὰ κατορθοῦν , ἀλλʼ ἀεὶ ἁμαρτάνειν · οὐδʼ ἔστι τὸ εὖ ἢ μὴ εὖ περὶ τὰ τοιαῦτα ἐν τῷ ἣν δεῖ καὶ ὅτε καὶ ὡς μοιχεύειν , ἀλλʼ ἁπλῶς τὸ ποιεῖν ὁτιοῦν τούτων ἁμαρτάνειν ἐστίν . ὅμοιον οὖν τὸ ἀξιοῦν καὶ περὶ τὸ ἀδικεῖν καὶ δειλαίνειν καὶ ἀκολασταίνειν εἶναι μεσότητα καὶ ὑπερβολὴν καὶ ἔλλειψιν · ἔσται γὰρ οὕτω γε ὑπερβολῆς καὶ ἐλλείψεως μεσότης καὶ ὑπερβολῆς ὑπερβολὴ καὶ ἔλλειψις ἐλλείψεως . ὥσπερ δὲ σωφροσύνης καὶ ἀνδρείας οὐκ ἔστιν ὑπερβολὴ καὶ ἔλλειψις διὰ τὸ τὸ μέσον εἶναί πως ἄκρον , οὕτως οὐδʼ ἐκείνων μεσότης οὐδʼ ὑπερβολὴ καὶ ἔλλειψις , ἀλλʼ ὡς ἂν πράττηται ἁμαρτάνεται · ὅλως γὰρ οὔθʼ ὑπερβολῆς καὶ ἐλλείψεως μεσότης ἔστιν , οὔτε μεσότητος ὑπερβολὴ καὶ ἔλλειψις .
Lemmas: δέω δέ μή μόνος οὕτως λέγω , ὅτι ἕξις , ἀλλά καί ποῖος τις . λέγω οὖν ὅτι πᾶς ἀρετή , ὅς ἄν εἰμί ἀρετή , αὐτός τε εὖ ἔχω ἀποτελέω καί ὁ ἔργον αὐτός εὖ ἀποδίδωμι , οἷος ὁ ὁ ὀφθαλμός ἀρετή ὁ τε ὀφθαλμός σπουδαῖος ποιέω καί ὁ ἔργον αὐτός · ὁ γάρ ὁ ὀφθαλμός ἀρετή εὖ ὁράω . ὅμοιος ὁ ὁ ἵππος ἀρετή ἵππος τε σπουδαῖος ποιέω καί ἀγαθός τρέχω καί φέρω ὁ ἐπιβάτης καί μένω ὁ πολέμιος . εἰ δή οὗτος ἐπί πᾶς οὕτως ἔχω , καί ὁ ὁ ἄνθρωπος ἀρετή εἰμί ἄν ὁ ἕξις ἀπό ὅς ἀγαθός ἄνθρωπος γίγνομαι καί ἀπό ὅς εὖ ὁ ἑαυτοῦ ἔργον ἀποδίδωμι . πῶς δέ οὗτος εἰμί , ἤδη μέν λέγω , ἔτι δέ καί ὧδε εἰμί φανερός , ἐάν θεωρέω ποῖος τίς εἰμί ὁ φύσις αὐτός . ἐν πᾶς δή συνεχής καί διαιρετός εἰμί λαμβάνω ὁ μέν πολύς ὁ δέ ἐλαχύς ὁ δέ ἴσος , καί οὗτος ἤ κατά αὐτός ὁ πρᾶγμα ἤ πρός ἐγώ · ὁ δέ ἴσος μέσος τις ὑπερβολή καί ἔλλειψις . λέγω δέ ὁ μέν πρᾶγμα μέσος ὁ ἴσος ἀπέχω ἀπό ἑκάτερος ὁ ἄκρον , ὅς εἰμί εἷς καί ὁ αὐτός πᾶς , πρός ἐγώ δέ ὅς μήτε πλεονάζω μήτε ἐλλείπω · οὗτος δέ οὐ εἷς , οὐδέ αὐτός πᾶς . οἷον εἰ ὁ δέκα πολύς ὁ δέ δύο ὀλίγος , ὁ ἕξ μέσος λαμβάνω κατά ὁ πρᾶγμα · ἴσος γάρ ὑπερέχω τε καί ὑπερέχω · οὗτος δέ μέσος εἰμί κατά ὁ ἀριθμητικός ἀναλογία . ὁ δέ πρός ἐγώ οὐ οὕτως λαμβάνω · οὐ γάρ εἰ τις δέκα μνᾶ ἐσθίω πολύς δύο δέ ὀλίγος , ὁ ἀλείπτης ἕξ μνᾶ προστάσσω · εἰμί γάρ ἴσως καί οὗτος πολύς ὁ λαμβάνω ἤ ὀλίγος · Μίλων μέν γάρ ὀλίγος , ὁ δέ ἄρχω ὁ γυμνάσιον πολύς . ὅμοιος ἐπί δρόμος καί πάλα . οὕτως δή πᾶς ἐπιστήμων ὁ ὑπερβολή μέν καί ὁ ἔλλειψις φεύγω , ὁ δέ μέσος ζητέω καί οὗτος αἱρέω , μέσος δέ οὐ ὁ ὁ πρᾶγμα ἀλλά ὁ πρός ἐγώ . εἰ δή πᾶς ἐπιστήμη οὕτως ὁ ἔργον εὖ ἐπιτελέω , πρός ὁ μέσος βλέπω καί εἰς οὗτος ἄγω ὁ ἔργον ( ὅθεν εἴωθα ἐπιλέγω ὁ εὖ ἔχω ἔργον ὅτι οὔτε ἀφαιρέω εἰμί οὔτε προστίθημι , ὡς ὁ μέν ὑπερβολή καί ὁ ἔλλειψις φθείρω ὁ εὖ , ὁ δέ μεσότης σῴζω , ὁ δέ ἀγαθός τεχνίτης , ὡς λέγω , πρός οὗτος βλέπω ἐργάζομαι ) · ὁ δέ ἀρετή πᾶς τέχνη ἀκριβής καί ἀγαθός εἰμί ὥσπερ καί ὁ φύσις , ὁ μέσος ἄν εἰμί στοχαστικός . λέγω δέ ὁ ἠθικός · οὗτος γάρ εἰμί περί πάθος καί πρᾶξις , ἐν δέ οὗτος εἰμί ὑπερβολή καί ἔλλειψις καί ὁ μέσος . οἷος καί φοβέω καί θαρσέω καί ἐπιθυμέω καί ὀργίζω καί ἐλεέω καί ὅλος ἥδομαι καί λυπέω εἰμί καί μάλα καί ἥσσων , καί ἀμφότερος οὐ εὖ · ὁ δέ ὅτε δέω καί ἐπί ὅς καί πρός ὅς καί ὅς ἕνεκα καί ὡς δέω , μέσος τε καί ἀγαθός , ὅς εἰμί ὁ ἀρετή . ὅμοιος δέ καί περί ὁ πρᾶξις εἰμί ὑπερβολή καί ἔλλειψις καί ὁ μέσος . ὁ δέ ἀρετή περί πάθος καί πρᾶξις εἰμί , ἐν ὅς ὁ μέν ὑπερβολή ἁμαρτάνω καί ὁ ἔλλειψις , ὁ δέ μέσος ἐπαινέω καί κατορθόω · οὗτος δέ ἄμφω ὁ ἀρετή . μεσότης τις ἄρα εἰμί ὁ ἀρετή , στοχαστικός γε εἰμί ὁ μέσος . ἔτι ὁ μέν ἁμαρτάνω πολλαχῶς εἰμί ( ὁ γάρ κακός ὁ ἄπειρος , ὡς ὁ Πυθαγόρειος εἰκάζω , ὁ δέ ἀγαθός ὁ περαίνω ) , ὁ δέ κατορθόω μοναχῶς ( διό καί ὁ μέν ῥᾴδιος ὁ δέ χαλεπός , ῥᾴδιος μέν ὁ ἀποτυγχάνω ὁ σκοπός , χαλεπός δέ ὁ ἐπιτυγχάνω ) · καί διά οὗτος οὖν ὁ μέν κακία ὁ ὑπερβολή καί ὁ ἔλλειψις , ὁ δέ ἀρετή ὁ μεσότης · ἐσθλός μέν γάρ ἁπλῶς , παντοδαπής δέ κακός . εἰμί ἄρα ὁ ἀρετή ἕξις προαιρετικός , ἐν μεσότης εἰμί ὁ πρός ἐγώ , ὁρίζω λόγος καί ὅς ἄν ὁ φρόνιμος ὁρίζω . μεσότης δέ δύο κακία , ὁ μέν κατά ὑπερβολή ὁ δέ κατά ἔλλειψις · καί ἔτι ὁ ὁ μέν ἐλλείπω ὁ δέ ὑπερβάλλω ὁ δέω ἐν τε ὁ πάθος καί ἐν ὁ πρᾶξις , ὁ δέ ἀρετή ὁ μέσος καί εὑρίσκω καί αἱρέω . διό κατά μέν ὁ οὐσία καί ὁ λόγος ὁ ὁ τίς εἰμί εἰμί λέγω μεσότης εἰμί ὁ ἀρετή , κατά δέ ὁ ἄριστον καί ὁ εὖ ἀκρότης . οὐ πᾶς δέ ἐπιδέχομαι πρᾶξις οὐδέ πᾶς πάθος ὁ μεσότης · ἔνιοι γάρ εὐθύς ὀνομάζω συλλαμβάνω μετά ὁ φαυλότης , οἷος ἐπιχαιρεκακία ἀναισχυντία φθόνος , καί ἐπί ὁ πρᾶξις μοιχεία κλοπή ἀνδροφονία · πᾶς γάρ οὗτος καί ὁ τοιοῦτος λέγω ὁ αὐτός φαῦλος εἰμί , ἀλλά οὐ ὁ ὑπερβολή αὐτός οὐδέ ὁ ἔλλειψις . οὐ εἰμί οὖν οὐδέποτε περί αὐτός κατορθόω , ἀλλά ἀεί ἁμαρτάνω · οὐδέ εἰμί ὁ εὖ ἤ μή εὖ περί ὁ τοιοῦτος ἐν ὁ ὅς δέω καί ὅτε καί ὡς μοιχεύω , ἀλλά ἁπλῶς ὁ ποιέω ὁστισοῦν οὗτος ἁμαρτάνω εἰμί . ὅμοιος οὖν ὁ ἀξιόω καί περί ὁ ἀδικέω καί δειλαίνω καί ἀκολασταίνω εἰμί μεσότης καί ὑπερβολή καί ἔλλειψις · εἰμί γάρ οὕτως γε ὑπερβολή καί ἔλλειψις μεσότης καί ὑπερβολή ὑπερβολή καί ἔλλειψις ἔλλειψις . ὥσπερ δέ σωφροσύνη καί ἀνδρεία οὐ εἰμί ὑπερβολή καί ἔλλειψις διά ὁ ὁ μέσος εἰμί πως ἄκρον , οὕτως οὐδέ ἐκεῖνος μεσότης οὐδέ ὑπερβολή καί ἔλλειψις , ἀλλά ὡς ἄν πράσσω ἁμαρτάνω · ὅλος γάρ οὔτε ὑπερβολή καί ἔλλειψις μεσότης εἰμί , οὔτε μεσότης ὑπερβολή καί ἔλλειψις .