aristoteles-et-corpus-aristotelicum.ethica-nicomachea 4.2
δόξαι δʼ ἂν ἀκόλουθον εἶναι καὶ περὶ μεγαλοπρεπείας διελθεῖν . δοκεῖ γὰρ καὶ αὐτὴ περὶ χρήματά τις ἀρετὴ εἶναι · οὐχ ὥσπερ δʼ ἡ ἐλευθεριότης διατείνει περὶ πάσας τὰς ἐν χρήμασι πράξεις , ἀλλὰ περὶ τὰς δαπανηρὰς μόνον · ἐν τούτοις δʼ ὑπερέχει τῆς ἐλευθεριότητος μεγέθει . καθάπερ γὰρ τοὔνομα αὐτὸ ὑποσημαίνει , ἐν μεγέθει πρέπουσα δαπάνη ἐστίν . τὸ δὲ μέγεθος πρός τι · οὐ γὰρ τὸ αὐτὸ δαπάνημα τριηράρχῳ καὶ ἀρχιθεωρῷ . τὸ πρέπον δὴ πρὸς αὐτόν , καὶ ἐν ᾧ καὶ περὶ ὅ . ὁ δʼ ἐν μικροῖς ἢ ἐν μετρίοις κατʼ ἀξίαν δαπανῶν οὐ λέγεται μεγαλοπρεπής , οἷον τὸ πολλάκι δόσκον ἀλήτῃ , ἀλλʼ ὁ ἐν μεγάλοις οὕτως . ὁ μὲν γὰρ μεγαλοπρεπὴς ἐλευθέριος , ὁ δʼ ἐλευθέριος οὐδὲν μᾶλλον μεγαλοπρεπής . τῆς τοιαύτης δʼ ἕξεως ἡ μὲν ἔλλειψις μικροπρέπεια καλεῖται , ἡ δʼ ὑπερβολὴ βαναυσία καὶ ἀπειροκαλία καὶ ὅσαι τοιαῦται , οὐχ ὑπερβάλλουσαι τῷ μεγέθει περὶ ἃ δεῖ , ἀλλʼ ἐν οἷς οὐ δεῖ καὶ ὡς οὐ δεῖ λαμπρυνόμεναι · ὕστερον δʼ ὑπὲρ αὐτῶν ἐροῦμεν . ὁ δὲ μεγαλοπρεπὴς ἐπιστήμονι ἔοικεν · τὸ πρέπον γὰρ δύναται θεωρῆσαι καὶ δαπανῆσαι μεγάλα ἐμμελῶς . ὥσπερ γὰρ ἐν ἀρχῇ εἴπομεν , ἡ ἕξις ταῖς ἐνεργείαις ὁρίζεται , καὶ ὧν ἐστίν . αἱ δὴ τοῦ μεγαλοπρεποῦς δαπάναι μεγάλαι καὶ πρέπουσαι . τοιαῦτα δὴ καὶ τὰ ἔργα · οὕτω γὰρ ἔσται μέγα δαπάνημα καὶ πρέπον τῷ ἔργῳ . ὥστε τὸ μὲν ἔργον τῆς δαπάνης ἄξιον δεῖ εἶναι , τὴν δὲ δαπάνην τοῦ ἔργου , ἢ καὶ ὑπερβάλλειν . δαπανήσει δὲ τὰ τοιαῦτα ὁ μεγαλοπρεπὴς τοῦ καλοῦ ἕνεκα · κοινὸν γὰρ τοῦτο ταῖς ἀρεταῖς . καὶ ἔτι ἡδέως καὶ προετικῶς · ἡ γὰρ ἀκριβολογία μικροπρεπές . καὶ πῶς κάλλιστον καὶ πρεπωδέστατον , σκέψαιτʼ ἂν μᾶλλον ἢ πόσου καὶ πῶς ἐλαχίστου . ἀναγκαῖον δὴ καὶ ἐλευθέριον τὸν μεγαλοπρεπῆ εἶναι . καὶ γὰρ ὁ ἐλευθέριος δαπανήσει ἃ δεῖ καὶ ὡς δεῖ · ἐν τούτοις δὲ τὸ μέγα τοῦ μεγαλοπρεποῦς , οἷον μέγεθος , περὶ ταῦτα τῆς ἐλευθεριότητος οὔσης , καὶ ἀπὸ τῆς ἴσης δαπάνης τὸ ἔργον ποιήσει μεγαλοπρεπέστερον . οὐ γὰρ ἡ αὐτὴ ἀρετὴ κτήματος καὶ ἔργου . κτῆμα μὲν γὰρ τὸ πλείστου ἄξιον τιμιώτατον , οἷον χρυσός , ἔργον δὲ τὸ μέγα καὶ καλόν ( τοῦ γὰρ τοιούτου ἡ θεωρία θαυμαστή , τὸ δὲ μεγαλοπρεπὲς θαυμαστόν ) · καὶ ἔστιν ἔργου ἀρετή , μεγαλοπρέπεια , ἐν μεγέθει . ἔστι δὲ τῶν δαπανημάτων οἷα λέγομεν τὰ τίμια , οἷον τὰ περὶ θεούς , ἀναθήματα καὶ κατασκευαὶ καὶ θυσίαι , ὁμοίως δὲ καὶ περὶ πᾶν τὸ δαιμόνιον , καὶ ὅσα πρὸς τὸ κοινὸν εὐφιλοτίμητά ἐστιν , οἷον εἴ που χορηγεῖν οἴονται δεῖν λαμπρῶς ἢ τριηραρχεῖν ἢ καὶ ἑστιᾶν τὴν πόλιν . ἐν ἅπασι δʼ ὥσπερ εἴρηται , καὶ πρὸς τὸν πράττοντα ἀναφέρεται τὸ τίς ὢν καὶ τίνων ὑπαρχόντων · ἄξια γὰρ δεῖ τούτων εἶναι , καὶ μὴ μόνον τῷ ἔργῳ ἀλλὰ καὶ τῷ ποιοῦντι πρέπειν . διὸ πένης μὲν οὐκ ἂν εἴη μεγαλοπρεπής · οὐ γὰρ ἔστιν ἀφʼ ὧν πολλὰ δαπανήσει πρεπόντως · ὁ δʼ ἐπιχειρῶν ἠλίθιος · παρὰ τὴν ἀξίαν γὰρ καὶ τὸ δέον , κατʼ ἀρετὴν δὲ τὸ ὀρθῶς . πρέπει δὲ οἷς τοιαῦτα προϋπάρχει διʼ αὐτῶν ἢ τῶν προγόνων ἢ ὧν αὐτοῖς μέτεστιν , καὶ τοῖς εὐγενέσι καὶ τοῖς ἐνδόξοις καὶ ὅσα τοιαῦτα · πάντα γὰρ ταῦτα μέγεθος ἔχει καὶ ἀξίωμα . μάλιστα μὲν οὖν τοιοῦτος ὁ μεγαλοπρεπής , καὶ ἐν τοῖς τοιούτοις δαπανήμασιν ἡ μεγαλοπρέπεια , ὥσπερ εἴρηται · μέγιστα γὰρ καὶ ἐντιμότατα · τῶν δὲ ἰδίων ὅσα εἰσάπαξ γίνεται , οἷον γάμος καὶ εἴ τι τοιοῦτον , καὶ εἰ περί τι ἡ πᾶσα πόλις σπουδάζει ἢ οἱ ἐν ἀξιώματι , καὶ περὶ ξένων δὲ ὑποδοχὰς καὶ ἀποστολάς , καὶ δωρεὰς καὶ ἀντιδωρεάς · οὐ γὰρ εἰς ἑαυτὸν δαπανηρὸς ὁ μεγαλοπρεπὴς ἀλλʼ εἰς τὰ κοινά , τὰ δὲ δῶρα τοῖς ἀναθήμασιν ἔχει τι ὅμοιον . μεγαλοπρεποῦς δὲ καὶ οἶκον κατασκευάσασθαι πρεπόντως τῷ πλούτῳ ( κόσμος γάρ τις καὶ οὗτος ) , καὶ περὶ ταῦτα μᾶλλον δαπανᾶν ὅσα πολυχρόνια τῶν ἔργων ( κάλλιστα γὰρ ταῦτα ) , καὶ ἐν ἑκάστοις τὸ πρέπον · οὐ γὰρ ταὐτὰ ἁρμόζει θεοῖς καὶ ἀνθρώποις , οὐδʼ ἐν ἱερῷ καὶ τάφῳ . καὶ ἐπεὶ τῶν δαπανημάτων ἕκαστον μέγα ἐν τῷ γένει , καὶ μεγαλοπρεπέστατον ἁπλῶς μὲν τὸ ἐν μεγάλῳ μέγα , ἐνταῦθα δὲ τὸ ἐν τούτοις μέγα , καὶ διαφέρει τὸ ἐν τῷ ἔργῳ μέγα τοῦ ἐν τῷ δαπανήματι · σφαῖρα μὲν γὰρ ἡ καλλίστη ἢ λήκυθος μεγαλοπρέπειαν ἔχει παιδικοῦ δώρου , ἡ δὲ τούτου τιμὴ μικρὸν καὶ ἀνελεύθερον · διὰ τοῦτό ἐστι τοῦ μεγαλοπρεποῦς , ἐν ᾧ ἂν ποιῇ γένει , μεγαλοπρεπῶς ποιεῖν ( τὸ γὰρ τοιοῦτον οὐκ εὐυπέρβλητον ) καὶ ἔχον κατʼ ἀξίαν τοῦ δαπανήματος . τοιοῦτος μὲν οὖν ὁ μεγαλοπρεπής · ὁ δʼ ὑπερβάλλων καὶ βάναυσος τῷ παρὰ τὸ δέον ἀναλίσκειν ὑπερβάλλει , ὥσπερ εἴρηται . ἐν γὰρ τοῖς μικροῖς τῶν δαπανημάτων πολλὰ ἀναλίσκει καὶ λαμπρύνεται παρὰ μέλος , οἷον ἐρανιστὰς γαμικῶς ἑστιῶν , καὶ κωμῳδοῖς χορηγῶν ἐν τῇ παρόδῳ πορφύραν εἰσφέρων , ὥσπερ οἱ Μεγαροῖ . καὶ πάντα τὰ τοιαῦτα ποιήσει οὐ τοῦ καλοῦ ἕνεκα , ἀλλὰ τὸν πλοῦτον ἐπιδεικνύμενος , καὶ διὰ ταῦτα οἰόμενος θαυμάζεσθαι , καὶ οὗ μὲν δεῖ πολλὰ ἀναλῶσαι , ὀλίγα δαπανῶν , οὗ δʼ ὀλίγα , πολλά . ὁ δὲ μικροπρεπὴς περὶ πάντα ἐλλείψει , καὶ τὰ μέγιστα ἀναλώσας ἐν μικρῷ τὸ καλὸν ἀπολεῖ , καὶ ὅ τι ἂν ποιῇ μέλλων καὶ σκοπῶν πῶς ἂν ἐλάχιστον ἀναλώσαι , καὶ ταῦτʼ ὀδυρόμενος , καὶ πάντʼ οἰόμενος μείζω ποιεῖν ἢ δεῖ . εἰσὶ μὲν οὖν αἱ ἕξεις αὗται κακίαι , οὐ μὴν ὀνείδη γʼ ἐπιφέρουσι διὰ τὸ μήτε βλαβεραὶ τῷ πέλας εἶναι μήτε λίαν ἀσχήμονες .
Lemmas: δοκέω δέ ἄν ἀκόλουθος εἰμί καί περί μεγαλοπρέπεια διέρχομαι . δοκέω γάρ καί αὐτός περί χρῆμα τις ἀρετή εἰμί · οὐ ὥσπερ δέ ὁ ἐλευθεριότης διατείνω περί πᾶς ὁ ἐν χρῆμα πρᾶξις , ἀλλά περί ὁ δαπανηρός μόνος · ἐν οὗτος δέ ὑπερέχω ὁ ἐλευθεριότης μέγεθος . καθά γάρ ὄνομα αὐτός ὑποσημαίνω , ἐν μέγεθος πρέπω δαπάνη εἰμί . ὁ δέ μέγεθος πρός τις · οὐ γάρ ὁ αὐτός δαπάνημα τριήραρχος καί ἀρχιθέωρος . ὁ πρέπω δή πρός αὐτός , καί ἐν ὅς καί περί ὅς . ὁ δέ ἐν μικρός ἤ ἐν μέτριος κατά ἀξία δαπανόω οὐ λέγω μεγαλοπρεπής , οἷος ὁ πολλάκις δίδωμι ἀλήτης , ἀλλά ὁ ἐν μέγας οὕτως . ὁ μέν γάρ μεγαλοπρεπής ἐλευθέριος , ὁ δέ ἐλευθέριος οὐδείς μάλα μεγαλοπρεπής . ὁ τοιοῦτος δέ ἕξις ὁ μέν ἔλλειψις μικροπρέπεια καλέω , ὁ δέ ὑπερβολή βαναυσία καί ἀπειροκαλία καί ὅσος τοιοῦτος , οὐ ὑπερβάλλω ὁ μέγεθος περί ὅς δέω , ἀλλά ἐν ὅς οὐ δέω καί ὡς οὐ δέω λαμπρύνω · ὕστερον δέ ὑπέρ αὐτός λέγω . ὁ δέ μεγαλοπρεπής ἐπιστήμων ἔοικα · ὁ πρέπω γάρ δύναμαι θεωρέω καί δαπανάω μέγας ἐμμελής . ὥσπερ γάρ ἐν ἀρχή λέγω , ὁ ἕξις ὁ ἐνέργεια ὁρίζω , καί ὅς εἰμί . ὁ δή ὁ μεγαλοπρεπής δαπάνη μέγας καί πρέπω . τοιοῦτος δή καί ὁ ἔργον · οὕτως γάρ εἰμί μέγας δαπάνημα καί πρέπω ὁ ἔργον . ὥστε ὁ μέν ἔργον ὁ δαπάνη ἄξιος δέω εἰμί , ὁ δέ δαπάνη ὁ ἔργον , ἤ καί ὑπερβάλλω . δαπανάω δέ ὁ τοιοῦτος ὁ μεγαλοπρεπής ὁ καλός ἕνεκα · κοινός γάρ οὗτος ὁ ἀρετή . καί ἔτι ἡδύς καί προετικός · ὁ γάρ ἀκριβολογία μικροπρεπής . καί πῶς καλός καί πρεπώδης , σκοπέω ἄν μάλα ἤ πόσος καί πῶς ἐλαχύς . ἀναγκαῖος δή καί ἐλευθέριος ὁ μεγαλοπρεπής εἰμί . καί γάρ ὁ ἐλευθέριος δαπανάω ὅς δέω καί ὡς δέω · ἐν οὗτος δέ ὁ μέγας ὁ μεγαλοπρεπής , οἷος μέγεθος , περί οὗτος ὁ ἐλευθεριότης εἰμί , καί ἀπό ὁ ἴσος δαπάνη ὁ ἔργον ποιέω μεγαλοπρεπής . οὐ γάρ ὁ αὐτός ἀρετή κτῆμα καί ἔργον . κτῆμα μέν γάρ ὁ πολύς ἄξιος τίμιος , οἷος χρυσός , ἔργον δέ ὁ μέγας καί καλός ( ὁ γάρ τοιοῦτος ὁ θεωρία θαυμαστός , ὁ δέ μεγαλοπρεπής θαυμαστός ) · καί εἰμί ἔργον ἀρετή , μεγαλοπρέπεια , ἐν μέγεθος . εἰμί δέ ὁ δαπάνημα οἷος λέγω ὁ τίμιος , οἷος ὁ περί θεός , ἀνάθημα καί κατασκευή καί θυσία , ὅμοιος δέ καί περί πᾶς ὁ δαιμόνιον , καί ὅσος πρός ὁ κοινός εὐφιλοτίμητος εἰμί , οἷος εἰ που χορηγέω οἴομαι δέω λαμπρός ἤ τριηραρχέω ἤ καί ἑστιάω ὁ πόλις . ἐν ἅπας δέ ὥσπερ λέγω , καί πρός ὁ πράσσω ἀναφέρω ὁ τίς εἰμί καί τίς ὑπάρχω · ἄξιος γάρ δέω οὗτος εἰμί , καί μή μόνος ὁ ἔργον ἀλλά καί ὁ ποιέω πρέπω . διό πένης μέν οὐ ἄν εἰμί μεγαλοπρεπής · οὐ γάρ εἰμί ἀπό ὅς πολύς δαπανάω πρεπόντως · ὁ δέ ἐπιχειρέω ἠλίθιος · παρά ὁ ἀξία γάρ καί ὁ δέω , κατά ἀρετή δέ ὁ ὀρθός . πρέπω δέ ὅς τοιοῦτος προυπάρχω διά αὐτός ἤ ὁ πρόγονος ἤ ὅς αὐτός μέτειμι , καί ὁ εὐγενής καί ὁ ἔνδοξος καί ὅσος τοιοῦτος · πᾶς γάρ οὗτος μέγεθος ἔχω καί ἀξίωμα . μάλα μέν οὖν τοιοῦτος ὁ μεγαλοπρεπής , καί ἐν ὁ τοιοῦτος δαπάνημα ὁ μεγαλοπρέπεια , ὥσπερ λέγω · μέγας γάρ καί ἔντιμος · ὁ δέ ἴδιος ὅσος εἰσάπαξ γίγνομαι , οἷος γάμος καί εἰ τις τοιοῦτος , καί εἰ περί τις ὁ πᾶς πόλις σπουδάζω ἤ ὁ ἐν ἀξίωμα , καί περί ξένος δέ ὑποδοχή καί ἀποστολή , καί δωρεά καί ἀντιδωρεά · οὐ γάρ εἰς ἑαυτοῦ δαπανηρός ὁ μεγαλοπρεπής ἀλλά εἰς ὁ κοινός , ὁ δέ δῶρον ὁ ἀνάθημα ἔχω τις ὅμοιος . μεγαλοπρεπής δέ καί οἶκος κατασκευάζω πρεπόντως ὁ πλοῦτος ( κόσμος γάρ τις καί οὗτος ) , καί περί οὗτος μάλα δαπανάω ὅσος πολυχρόνιος ὁ ἔργον ( καλός γάρ οὗτος ) , καί ἐν ἕκαστος ὁ πρέπω · οὐ γάρ αὐτός ἁρμόζω θεός καί ἄνθρωπος , οὐδέ ἐν ἱερός καί τάφος . καί ἐπεί ὁ δαπάνημα ἕκαστος μέγας ἐν ὁ γένος , καί μεγαλοπρεπής ἁπλῶς μέν ὁ ἐν μέγας μέγας , ἐνταῦθα δέ ὁ ἐν οὗτος μέγας , καί διαφέρω ὁ ἐν ὁ ἔργον μέγας ὁ ἐν ὁ δαπάνημα · σφαῖρα μέν γάρ ὁ καλός ἤ λήκυθος μεγαλοπρέπεια ἔχω παιδικός δῶρον , ὁ δέ οὗτος τιμή μικρός καί ἀνελεύθερος · διά οὗτος εἰμί ὁ μεγαλοπρεπής , ἐν ὅς ἄν ποιέω γένος , μεγαλοπρεπής ποιέω ( ὁ γάρ τοιοῦτος οὐ εὐυπέρβλητος ) καί ἔχω κατά ἀξία ὁ δαπάνημα . τοιοῦτος μέν οὖν ὁ μεγαλοπρεπής · ὁ δέ ὑπερβάλλω καί βάναυσος ὁ παρά ὁ δέω ἀναλίσκω ὑπερβάλλω , ὥσπερ λέγω . ἐν γάρ ὁ μικρός ὁ δαπάνημα πολύς ἀναλίσκω καί λαμπρύνω παρά μέλος , οἷος ἐρανιστής γαμικός ἑστιάω , καί κωμῳδός χορηγέω ἐν ὁ πάροδος πορφύρα εἰσφέρω , ὥσπερ ὁ Μεγαροῖ . καί πᾶς ὁ τοιοῦτος ποιέω οὐ ὁ καλός ἕνεκα , ἀλλά ὁ πλοῦτος ἐπιδείκνυμι , καί διά οὗτος οἴομαι θαυμάζω , καί ὅς μέν δέω πολύς ἀναλίσκω , ὀλίγος δαπανόω , ὅς δέ ὀλίγος , πολύς . ὁ δέ μικροπρεπής περί πᾶς ἐλλείπω , καί ὁ μέγας ἀναλίσκω ἐν μικρός ὁ καλός ἀπόλλυμι , καί ὅς τις ἄν ποιέω μέλλω καί σκοπέω πῶς ἄν ἐλαχύς ἀναλίσκω , καί οὗτος ὀδύρομαι , καί πᾶς οἴομαι μέγας ποιέω ἤ δέω . εἰμί μέν οὖν ὁ ἕξις οὗτος κακία , οὐ μήν ὄνειδος γε ἐπιφέρω διά ὁ μήτε βλαβερός ὁ πέλας εἰμί μήτε λίαν ἀσχήμων .