aristoteles-et-corpus-aristotelicum.ethica-nicomachea 5.9
ἀπορήσειε δʼ ἄν τις , εἰ ἱκανῶς διώρισται περὶ τοῦ ἀδικεῖσθαι καὶ ἀδικεῖν , πρῶτον μὲν εἰ ἔστιν ὥσπερ Εὐριπίδης εἴρηκε , λέγων ἀτόπως μητέρα κατέκταν τὴν ἐμήν , βραχὺς λόγος . ἑκὼν ἑκοῦσαν , ἢ οὐχ ἑκοῦσαν οὐχ ἑκών ; πότερον γὰρ ὡς ἀληθῶς ἔστιν ἑκόντα ἀδικεῖσθαι , ἢ οὒ ἀλλʼ ἀκούσιον ἅπαν , ὥσπερ καὶ τὸ ἀδικεῖν πᾶν ἑκούσιον ; καὶ ἆρα πᾶν οὕτως ἢ ἐκείνως , ἢ τὸ μὲν ἑκούσιον τὸ δʼ ἀκούσιον ; ὁμοίως δὲ καὶ ἐπὶ τοῦ δικαιοῦσθαι · τὸ γὰρ δικαιοπραγεῖν πᾶν ἑκούσιον · ὥστʼ εὔλογον ἀντικεῖσθαι ὁμοίως καθʼ ἑκάτερον , τό τʼ ἀδικεῖσθαι καὶ δικαιοῦσθαι ἢ ἑκούσιον ἢ ἀκούσιον εἶναι . ἄτοπον δʼ ἂν δόξειε καὶ ἐπὶ τοῦ δικαιοῦσθαι , εἰ πᾶν ἑκούσιον · ἔνιοι γὰρ δικαιοῦνται οὐχ ἑκόντες . ἔπειτα καὶ τόδε διαπορήσειεν ἄν τις , πότερον ὁ τὸ ἄδικον πεπονθὼς ἀδικεῖται πᾶς , ἢ ὥσπερ καὶ ἐπὶ τοῦ πράττειν , καὶ ἐπὶ τοῦ πάσχειν ἐστίν · κατὰ συμβεβηκὸς γὰρ ἐνδέχεται ἐπʼ ἀμφοτέρων μεταλαμβάνειν τῶν δικαίων · ὁμοίως δὲ δῆλον ὅτι καὶ ἐπὶ τῶν ἀδίκων · οὐ γὰρ ταὐτὸν τὸ τἄδικα πράττειν τῷ ἀδικεῖν οὐδὲ τὸ ἄδικα πάσχειν τῷ ἀδικεῖσθαι · ὁμοίως δὲ καὶ ἐπὶ τοῦ δικαιοπραγεῖν καὶ δικαιοῦσθαι · ἀδύνατον γὰρ ἀδικεῖσθαι μὴ ἀδικοῦντος ἢ δικαιοῦσθαι μὴ δικαιοπραγοῦντος . εἰ δʼ ἐστὶν ἁπλῶς τὸ ἀδικεῖν τὸ βλάπτειν ἑκόντα τινά , τὸ δʼ ἑκόντα εἰδότα καὶ ὃν καὶ ᾧ καὶ ὥς , ὁ δʼ ἀκρατὴς ἑκὼν βλάπτει αὐτὸς αὑτόν , ἑκών τʼ ἂν ἀδικοῖτο κἂν ἐνδέχοιτο αὐτὸς αὑτὸν ἀδικεῖν . ἔστι δὲ καὶ τοῦτο ἓν τῶν ἀπορουμένων , εἰ ἐνδέχεται αὐτὸν αὑτὸν ἀδικεῖν . ἔτι ἑκὼν ἄν τις διʼ ἀκρασίαν ὑπʼ ἄλλου βλάπτοιτο ἑκόντος , ὥστʼ εἴη ἂν ἑκόντʼ ἀδικεῖσθαι . ἢ οὐκ ὀρθὸς ὁ διορισμός , ἀλλὰ προσθετέον τῷ βλάπτειν εἰδότα καὶ ὃν καὶ ᾧ καὶ ὣς τὸ παρὰ τὴν ἐκείνου βούλησιν ; βλάπτεται μὲν οὖν τις ἑκὼν καὶ τἄδικα πάσχει , ἀδικεῖται δʼ οὐδεὶς ἑκών · οὐδεὶς γὰρ βούλεται , οὐδʼ ὁ ἀκρατής , ἀλλὰ παρὰ τὴν βούλησιν πράττει · οὔτε γὰρ βούλεται οὐδεὶς ὃ μὴ οἴεται εἶναι σπουδαῖον , ὅ τε ἀκρατὴς οὐχ ἃ οἴεται δεῖν πράττειν πράττει . ὁ δὲ τὰ αὑτοῦ διδούς , ὥσπερ Ὅμηρός φησι δοῦναι τὸν Γλαῦκον τῷ Διομήδει χρύσεα χαλκείων , ἑκατόμβοιʼ ἐννεαβοίων , οὐκ ἀδικεῖται · ἐπʼ αὐτῷ γάρ ἐστι τὸ διδόναι , τὸ δʼ ἀδικεῖσθαι οὐκ ἐπʼ αὐτῷ , ἀλλὰ τὸν ἀδικοῦντα δεῖ ὑπάρχειν . περὶ μὲν οὖν τοῦ ἀδικεῖσθαι , ὅτι οὐχ ἑκούσιον , δῆλον . ἔτι δʼ ὧν προειλόμεθα δύʼ ἔστιν εἰπεῖν , πότερόν ποτʼ ἀδικεῖ ὁ νείμας παρὰ τὴν ἀξίαν τὸ πλέον ἢ ὁ ἔχων , καὶ εἰ ἔστιν αὐτὸν αὑτὸν ἀδικεῖν . εἰ γὰρ ἐνδέχεται τὸ πρότερον λεχθὲν καὶ ὁ διανέμων ἀδικεῖ ἀλλʼ οὐχ ὁ ἔχων τὸ πλέον , εἴ τις πλέον αὑτοῦ ἑτέρῳ νέμει εἰδὼς καὶ ἑκών , οὗτος αὐτὸς αὑτὸν ἀδικεῖ · ὅπερ δοκοῦσιν οἱ μέτριοι ποιεῖν · ὁ γὰρ ἐπιεικὴς ἐλαττωτικός ἐστιν . ἢ οὐδὲ τοῦτο ἁπλοῦν ; ἑτέρου γὰρ ἀγαθοῦ , εἰ ἔτυχεν , πλεονεκτεῖ , οἷον δόξης ἢ τοῦ ἁπλῶς καλοῦ . ἔτι λύεται κατὰ τὸν διορισμὸν τοῦ ἀδικεῖν · οὐδὲν γὰρ παρὰ τὴν αὑτοῦ πάσχει βούλησιν , ὥστε οὐκ ἀδικεῖται διά γε τοῦτο , ἀλλʼ εἴπερ , βλάπτεται μόνον . φανερὸν δὲ ὅτι καὶ ὁ διανέμων ἀδικεῖ , ἀλλʼ οὐχ ὁ τὸ πλέον ἔχων ἀεί · οὐ γὰρ ᾧ τὸ ἄδικον ὑπάρχει ἀδικεῖ , ἀλλʼ ᾧ τὸ ἑκόντα τοῦτο ποιεῖν · τοῦτο δʼ ὅθεν ἡ ἀρχὴ τῆς πράξεως , ἥ ἐστιν ἐν τῷ διανέμοντι ἀλλʼ οὐκ ἐν τῷ λαμβάνοντι . ἔτι ἐπεὶ πολλαχῶς τὸ ποιεῖν λέγεται , καὶ ἔστιν ὡς τὰ ἄψυχα κτείνει καὶ ἡ χεὶρ καὶ ὁ οἰκέτης ἐπιτάξαντος , οὐκ ἀδικεῖ μέν , ποιεῖ δὲ τὰ ἄδικα . ἔτι εἰ μὲν ἀγνοῶν ἔκρινεν , οὐκ ἀδικεῖ κατὰ τὸ νομικὸν δίκαιον οὐδʼ ἄδικος ἡ κρίσις ἐστίν , ἔστι δʼ ὡς ἄδικος · ἕτερον γὰρ τὸ νομικὸν δίκαιον καὶ τὸ πρῶτον · εἰ δὲ γινώσκων ἔκρινεν ἀδίκως , πλεονεκτεῖ καὶ αὐτὸς ἢ χάριτος ἢ τιμωρίας . ὥσπερ οὖν κἂν εἴ τις μερίσαιτο τοῦ ἀδικήματος , καὶ ὁ διὰ ταῦτα κρίνας ἀδίκως πλέον ἔχει · καὶ γὰρ ἐπʼ ἐκείνῳ τὸν ἀγρὸν κρίνας οὐκ ἀγρὸν ἀλλʼ ἀργύριον ἔλαβεν . οἱ δʼ ἄνθρωποι ἐφʼ ἑαυτοῖς οἴονται εἶναι τὸ ἀδικεῖν · διὸ καὶ τὸ δίκαιον εἶναι ῥᾴδιον . τὸ δʼ οὐκ ἔστιν · συγγενέσθαι μὲν γὰρ τῇ τοῦ γείτονος καὶ πατάξαι τὸν πλησίον καὶ δοῦναι τῇ χειρὶ τὸ ἀργύριον ῥᾴδιον καὶ ἐπʼ αὐτοῖς , ἀλλὰ τὸ ὡδὶ ἔχοντας ταῦτα ποιεῖν οὔτε ῥᾴδιον οὔτʼ ἐπʼ αὐτοῖς . ὁμοίως δὲ καὶ τὸ γνῶναι τὰ δίκαια καὶ τὰ ἄδικα οὐδὲν οἴονται σοφὸν εἶναι , ὅτι περὶ ὧν οἱ νόμοι λέγουσιν οὐ χαλεπὸν συνιέναι ( ἀλλʼ οὐ ταῦτʼ ἐστὶ τὰ δίκαια ἀλλʼ ἢ κατὰ συμβεβηκός ) · ἀλλὰ πῶς πραττόμενα καὶ πῶς νεμόμενα δίκαια , τοῦτο δὴ πλέον ἔργον ἢ τὰ ὑγιεινὰ εἰδέναι · ἐπεὶ κἀκεῖ μέλι καὶ οἶνον καὶ ἐλλέβορον καὶ καῦσιν καὶ τομὴν εἰδέναι ῥᾴδιον , ἀλλὰ πῶς δεῖ νεῖμαι πρὸς ὑγίειαν καὶ τίνι καὶ πότε , τοσοῦτον ἔργον ὅσον ἰατρὸν εἶναι . διʼ αὐτὸ δὲ τοῦτο καὶ τοῦ δικαίου οἴονται εἶναι οὐδὲν ἧττον τὸ ἀδικεῖν , ὅτι οὐχ ἧττον ὁ δίκαιος ἀλλὰ καὶ μᾶλλον δύναιτʼ ἂν ἕκαστον πρᾶξαι τούτων · καὶ γὰρ συγγενέσθαι γυναικὶ καὶ πατάξαι · καὶ ὁ ἀνδρεῖος τὴν ἀσπίδα ἀφεῖναι καὶ στραφεὶς ἐφʼ ὁποτεραοῦν τρέχειν . ἀλλὰ τὸ δειλαίνειν καὶ ἀδικεῖν οὐ τὸ ταῦτα ποιεῖν ἐστί , πλὴν κατὰ συμβεβηκός , ἀλλὰ τὸ ὡδὶ ἔχοντα ταῦτα ποιεῖν , ὥσπερ καὶ τὸ ἰατρεύειν καὶ τὸ ὑγιάζειν οὐ τὸ τέμνειν ἢ μὴ τέμνειν ἢ φαρμακεύειν ἢ μὴ φαρμακεύειν ἐστίν , ἀλλὰ τὸ ὡδί . ἔστι δὲ τὰ δίκαια ἐν τούτοις οἷς μέτεστι τῶν ἁπλῶς ἀγαθῶν , ἔχουσι δʼ ὑπερβολὴν ἐν τούτοις καὶ ἔλλειψιν · τοῖς μὲν γὰρ οὐκ ἔστιν ὑπερβολὴ αὐτῶν , οἷον ἴσως τοῖς θεοῖς , τοῖς δʼ οὐδὲν μόριον ὠφέλιμον , τοῖς ἀνιάτως κακοῖς , ἀλλὰ πάντα βλάπτει , τοῖς δὲ μέχρι τοῦ · διὰ τοῦτʼ ἀνθρώπινόν ἐστιν .
Lemmas: ἀπορέω δέ ἄν τις , εἰ ἱκανός διορίζω περί ὁ ἀδικέω καί ἀδικέω , πρῶτος μέν εἰ εἰμί ὥσπερ Εὐριπίδης λέγω , λέγω ἄτοπος μήτηρ κατακτείνω ὁ ἐμός , βραχύς λόγος . ἑκών ἑκών , ἤ οὐ ἑκών οὐ ἑκών ; πότερος γάρ ὡς ἀληθής εἰμί ἑκών ἀδικέω , ἤ οὐ ἀλλά ἀκούσιος ἅπας , ὥσπερ καί ὁ ἀδικέω πᾶς ἑκούσιος ; καί ἆρα πᾶς οὕτως ἤ ἐκεῖνος , ἤ ὁ μέν ἑκούσιος ὁ δέ ἀκούσιος ; ὅμοιος δέ καί ἐπί ὁ δικαιόω · ὁ γάρ δικαιοπραγέω πᾶς ἑκούσιος · ὥστε εὔλογος ἀντίκειμαι ὅμοιος κατά ἑκάτερος , ὁ τε ἀδικέω καί δικαιόω ἤ ἑκούσιος ἤ ἀκούσιος εἰμί . ἄτοπος δέ ἄν δοκέω καί ἐπί ὁ δικαιόω , εἰ πᾶς ἑκούσιος · ἔνιοι γάρ δικαιόω οὐ ἑκών . ἔπειτα καί ὅδε διαπορέω ἄν τις , πότερος ὁ ὁ ἄδικος πάσχω ἀδικέω πᾶς , ἤ ὥσπερ καί ἐπί ὁ πράσσω , καί ἐπί ὁ πάσχω εἰμί · κατά συμβαίνω γάρ ἐνδέχομαι ἐπί ἀμφότερος μεταλαμβάνω ὁ δίκαιος · ὅμοιος δέ δῆλος ὅτι καί ἐπί ὁ ἄδικος · οὐ γάρ αὐτός ὁ ἄδικος πράσσω ὁ ἀδικέω οὐδέ ὁ ἄδικος πάσχω ὁ ἀδικέω · ὅμοιος δέ καί ἐπί ὁ δικαιοπραγέω καί δικαιόω · ἀδύνατος γάρ ἀδικέω μή ἀδικέω ἤ δικαιόω μή δικαιοπραγέω . εἰ δέ εἰμί ἁπλῶς ὁ ἀδικέω ὁ βλάπτω ἑκών τις , ὁ δέ ἑκών οἶδα καί ὅς καί ὅς καί ὡς , ὁ δέ ἀκρατής ἑκών βλάπτω αὐτός ἑαυτοῦ , ἑκών τε ἄν ἀδικέω ἄν ἐνδέχομαι αὐτός ἑαυτοῦ ἀδικέω . εἰμί δέ καί οὗτος εἷς ὁ ἀπορέω , εἰ ἐνδέχομαι αὐτός ἑαυτοῦ ἀδικέω . ἔτι ἑκών ἄν τις διά ἀκρασία ὑπό ἄλλος βλάπτω ἑκών , ὥστε εἰμί ἄν ἑκών ἀδικέω . ἤ οὐ ὀρθός ὁ διορισμός , ἀλλά προστίθημι ὁ βλάπτω οἶδα καί ὅς καί ὅς καί ὡς ὁ παρά ὁ ἐκεῖνος βούλησις ; βλάπτω μέν οὖν τις ἑκών καί ἄδικος πάσχω , ἀδικέω δέ οὐδείς ἑκών · οὐδείς γάρ βούλομαι , οὐδέ ὁ ἀκρατής , ἀλλά παρά ὁ βούλησις πράσσω · οὔτε γάρ βούλομαι οὐδείς ὅς μή οἴομαι εἰμί σπουδαῖος , ὁ τε ἀκρατής οὐ ὅς οἴομαι δέω πράσσω πράσσω . ὁ δέ ὁ ἑαυτοῦ δίδωμι , ὥσπερ Ὅμηρος φημί δίδωμι ὁ Γλαῦκος ὁ Διομήδης χρύσεος χάλκειος , ἑκατόμβοιος ἐννεάβοιος , οὐ ἀδικέω · ἐπί αὐτός γάρ εἰμί ὁ δίδωμι , ὁ δέ ἀδικέω οὐ ἐπί αὐτός , ἀλλά ὁ ἀδικέω δέω ὑπάρχω . περί μέν οὖν ὁ ἀδικέω , ὅτι οὐ ἑκούσιος , δῆλος . ἔτι δέ ὅς προαιρέω δύο εἰμί λέγω , πότερος ποτέ ἀδικέω ὁ νέμω παρά ὁ ἀξία ὁ πολύς ἤ ὁ ἔχω , καί εἰ εἰμί αὐτός ἑαυτοῦ ἀδικέω . εἰ γάρ ἐνδέχομαι ὁ πρότερος λέγω καί ὁ διανέμω ἀδικέω ἀλλά οὐ ὁ ἔχω ὁ πολύς , εἰ τις πολύς ἑαυτοῦ ἕτερος νέμω οἶδα καί ἑκών , οὗτος αὐτός ἑαυτοῦ ἀδικέω · ὅς δοκέω ὁ μέτριος ποιέω · ὁ γάρ ἐπιεικής ἐλαττωτικός εἰμί . ἤ οὐδέ οὗτος ἁπλόος ; ἕτερος γάρ ἀγαθός , εἰ τυγχάνω , πλεονεκτέω , οἷος δόξα ἤ ὁ ἁπλῶς καλός . ἔτι λύω κατά ὁ διορισμός ὁ ἀδικέω · οὐδείς γάρ παρά ὁ ἑαυτοῦ πάσχω βούλησις , ὥστε οὐ ἀδικέω διά γε οὗτος , ἀλλά εἴπερ , βλάπτω μόνος . φανερός δέ ὅτι καί ὁ διανέμω ἀδικέω , ἀλλά οὐ ὁ ὁ πολύς ἔχω ἀεί · οὐ γάρ ὅς ὁ ἄδικος ὑπάρχω ἀδικέω , ἀλλά ὅς ὁ ἑκών οὗτος ποιέω · οὗτος δέ ὅθεν ὁ ἀρχή ὁ πρᾶξις , ὅς εἰμί ἐν ὁ διανέμω ἀλλά οὐ ἐν ὁ λαμβάνω . ἔτι ἐπεί πολλαχῶς ὁ ποιέω λέγω , καί εἰμί ὡς ὁ ἄψυχος κτείνω καί ὁ χείρ καί ὁ οἰκέτης ἐπιτάσσω , οὐ ἀδικέω μέν , ποιέω δέ ὁ ἄδικος . ἔτι εἰ μέν ἀγνοέω κρίνω , οὐ ἀδικέω κατά ὁ νομικός δίκαιος οὐδέ ἄδικος ὁ κρίσις εἰμί , εἰμί δέ ὡς ἄδικος · ἕτερος γάρ ὁ νομικός δίκαιος καί ὁ πρῶτος · εἰ δέ γιγνώσκω κρίνω ἄδικος , πλεονεκτέω καί αὐτός ἤ χάρις ἤ τιμωρία . ὥσπερ οὖν ἄν εἰ τις μερίζω ὁ ἀδίκημα , καί ὁ διά οὗτος κρίνω ἄδικος πολύς ἔχω · καί γάρ ἐπί ἐκεῖνος ὁ ἀγρός κρίνω οὐ ἀγρός ἀλλά ἀργύριον λαμβάνω . ὁ δέ ἄνθρωπος ἐπί ἑαυτοῦ οἴομαι εἰμί ὁ ἀδικέω · διό καί ὁ δίκαιος εἰμί ῥᾴδιος . ὁ δέ οὐ εἰμί · συγγίγνομαι μέν γάρ ὁ ὁ γείτων καί πατάσσω ὁ πλησίον καί δίδωμι ὁ χείρ ὁ ἀργύριον ῥᾴδιος καί ἐπί αὐτός , ἀλλά ὁ ὡδί ἔχω οὗτος ποιέω οὔτε ῥᾴδιος οὔτε ἐπί αὐτός . ὅμοιος δέ καί ὁ γιγνώσκω ὁ δίκαιος καί ὁ ἄδικος οὐδείς οἴομαι σοφός εἰμί , ὅτι περί ὅς ὁ νόμος λέγω οὐ χαλεπός συνίημι ( ἀλλά οὐ οὗτος εἰμί ὁ δίκαιος ἀλλά ἤ κατά συμβαίνω ) · ἀλλά πῶς πράσσω καί πῶς νέμω δίκαιος , οὗτος δή πολύς ἔργον ἤ ὁ ὑγιεινός οἶδα · ἐπεί ἐκεῖ μέλι καί οἶνος καί ἑλλέβορος καί καῦσις καί τομή οἶδα ῥᾴδιος , ἀλλά πῶς δέω νέμω πρός ὑγίεια καί τίς καί πότε , τοσοῦτος ἔργον ὅσος ἰατρός εἰμί . διά αὐτός δέ οὗτος καί ὁ δίκαιος οἴομαι εἰμί οὐδείς ἥσσων ὁ ἀδικέω , ὅτι οὐ ἥσσων ὁ δίκαιος ἀλλά καί μάλα δύναμαι ἄν ἕκαστος πράσσω οὗτος · καί γάρ συγγίγνομαι γυνή καί πατάσσω · καί ὁ ἀνδρεῖος ὁ ἀσπίς ἀφίημι καί στρέφω ἐπί ὁποτεροσοῦν τρέχω . ἀλλά ὁ δειλαίνω καί ἀδικέω οὐ ὁ οὗτος ποιέω εἰμί , πλήν κατά συμβαίνω , ἀλλά ὁ ὡδί ἔχω οὗτος ποιέω , ὥσπερ καί ὁ ἰατρεύω καί ὁ ὑγιάζω οὐ ὁ τέμνω ἤ μή τέμνω ἤ φαρμακεύω ἤ μή φαρμακεύω εἰμί , ἀλλά ὁ ὡδί . εἰμί δέ ὁ δίκαιος ἐν οὗτος ὅς μέτειμι ὁ ἁπλῶς ἀγαθός , ἔχω δέ ὑπερβολή ἐν οὗτος καί ἔλλειψις · ὁ μέν γάρ οὐ εἰμί ὑπερβολή αὐτός , οἷος ἴσως ὁ θεός , ὁ δέ οὐδείς μόριον ὠφέλιμος , ὁ ἀνίατος κακός , ἀλλά πᾶς βλάπτω , ὁ δέ μέχρι ὁ · διά οὗτος ἀνθρώπινος εἰμί .