aristoteles-et-corpus-aristotelicum.ethica-nicomachea 1.13
ἐπεὶ δʼ ἐστὶν ἡ εὐδαιμονία ψυχῆς ἐνέργειά τις κατʼ ἀρετὴν τελείαν , περὶ ἀρετῆς ἐπισκεπτέον ἂν εἴη · τάχα γὰρ οὕτως ἂν βέλτιον καὶ περὶ τῆς εὐδαιμονίας θεωρήσαιμεν . δοκεῖ δὲ καὶ ὁ κατʼ ἀλήθειαν πολιτικὸς περὶ ταύτην μάλιστα πεπονῆσθαι · βούλεται γὰρ τοὺς πολίτας ἀγαθοὺς ποιεῖν καὶ τῶν νόμων ὑπηκόους . παράδειγμα δὲ τούτων ἔχομεν τοὺς Κρητῶν καὶ Λακεδαιμονίων νομοθέτας , καὶ εἴ τινες ἕτεροι τοιοῦτοι γεγένηνται . εἰ δὲ τῆς πολιτικῆς ἐστὶν ἡ σκέψις αὕτη , δῆλον ὅτι γίνοιτʼ ἂν ἡ ζήτησις κατὰ τὴν ἐξ ἀρχῆς προαίρεσιν . περὶ ἀρετῆς δὲ ἐπισκεπτέον ἀνθρωπίνης δῆλον ὅτι · καὶ γὰρ τἀγαθὸν ἀνθρώπινον ἐζητοῦμεν καὶ τὴν εὐδαιμονίαν ἀνθρωπίνην . ἀρετὴν δὲ λέγομεν ἀνθρωπίνην οὐ τὴν τοῦ σώματος ἀλλὰ τὴν τῆς ψυχῆς · καὶ τὴν εὐδαιμονίαν δὲ ψυχῆς ἐνέργειαν λέγομεν . εἰ δὲ ταῦθʼ οὕτως ἔχει , δῆλον ὅτι δεῖ τὸν πολιτικὸν εἰδέναι πως τὰ περὶ ψυχῆς , ὥσπερ καὶ τὸν ὀφθαλμοὺς θεραπεύσοντα καὶ πᾶν τὸ σῶμα , καὶ μᾶλλον ὅσῳ τιμιωτέρα καὶ βελτίων ἡ πολιτικὴ τῆς ἰατρικῆς · τῶν δʼ ἰατρῶν οἱ χαρίεντες πολλὰ πραγματεύονται περὶ τὴν τοῦ σώματος γνῶσιν . θεωρητέον δὴ καὶ τῷ πολιτικῷ περὶ ψυχῆς , θεωρητέον δὲ τούτων χάριν , καὶ ἐφʼ ὅσον ἱκανῶς ἔχει πρὸς τὰ ζητούμενα · τὸ γὰρ ἐπὶ πλεῖον ἐξακριβοῦν ἐργωδέστερον ἴσως ἐστὶ τῶν προκειμένων . λέγεται δὲ περὶ αὐτῆς καὶ ἐν τοῖς ἐξωτερικοῖς λόγοις ἀρκούντως ἔνια , καὶ χρηστέον αὐτοῖς · οἷον τὸ μὲν ἄλογον αὐτῆς εἶναι , τὸ δὲ λόγον ἔχον . ταῦτα δὲ πότερον διώρισται καθάπερ τὰ τοῦ σώματος μόρια καὶ πᾶν τὸ μεριστόν , ἢ τῷ λόγῳ δύο ἐστὶν ἀχώριστα πεφυκότα καθάπερ ἐν τῇ περιφερείᾳ τὸ κυρτὸν καὶ τὸ κοῖλον , οὐθὲν διαφέρει πρὸς τὸ παρόν . τοῦ ἀλόγου δὲ τὸ μὲν ἔοικε κοινῷ καὶ φυτικῷ , λέγω δὲ τὸ αἴτιον τοῦ τρέφεσθαι καὶ αὔξεσθαι · τὴν τοιαύτην γὰρ δύναμιν τῆς ψυχῆς ἐν ἅπασι τοῖς τρεφομένοις θείη τις ἂν καὶ ἐν τοῖς ἐμβρύοις , τὴν αὐτὴν δὲ ταύτην καὶ ἐν τοῖς τελείοις · εὐλογώτερον γὰρ ἢ ἄλλην τινά . ταύτης μὲν οὖν κοινή τις ἀρετὴ καὶ οὐκ ἀνθρωπίνη φαίνεται · δοκεῖ γὰρ ἐν τοῖς ὕπνοις ἐνεργεῖν μάλιστα τὸ μόριον τοῦτο καὶ ἡ δύναμις αὕτη , ὁ δʼ ἀγαθὸς καὶ κακὸς ἥκιστα διάδηλοι καθʼ ὕπνον ( ὅθεν φασὶν οὐδὲν διαφέρειν τὸ ἥμισυ τοῦ βίου τοὺς εὐδαίμονας τῶν ἀθλίων · συμβαίνει δὲ τοῦτο εἰκότως · ἀργία γάρ ἐστιν ὁ ὕπνος τῆς ψυχῆς ᾗ λέγεται σπουδαία καὶ φαύλη ) , πλὴν εἰ μὴ κατὰ μικρὸν καὶ διικνοῦνταί τινες τῶν κινήσεων , καὶ ταύτῃ βελτίω γίνεται τὰ φαντάσματα τῶν ἐπιεικῶν ἢ τῶν τυχόντων . ἀλλὰ περὶ μὲν τούτων ἅλις , καὶ τὸ θρεπτικὸν ἐατέον , ἐπειδὴ τῆς ἀνθρωπικῆς ἀρετῆς ἄμοιρον πέφυκεν . ἔοικε δὲ καὶ ἄλλη τις φύσις τῆς ψυχῆς ἄλογος εἶναι , μετέχουσα μέντοι πῃ λόγου . τοῦ γὰρ ἐγκρατοῦς καὶ ἀκρατοῦς τὸν λόγον καὶ τῆς ψυχῆς τὸ λόγον ἔχον ἐπαινοῦμεν · ὀρθῶς γὰρ καὶ ἐπὶ τὰ βέλτιστα παρακαλεῖ · φαίνεται δʼ ἐν αὐτοῖς καὶ ἄλλο τι παρὰ τὸν λόγον πεφυκός , ὃ μάχεται καὶ ἀντιτείνει τῷ λόγῳ . ἀτεχνῶς γὰρ καθάπερ τὰ παραλελυμένα τοῦ σώματος μόρια εἰς τὰ δεξιὰ προαιρουμένων κινῆσαι τοὐναντίον εἰς τὰ ἀριστερὰ παραφέρεται , καὶ ἐπὶ τῆς ψυχῆς οὕτως · ἐπὶ τἀναντία γὰρ αἱ ὁρμαὶ τῶν ἀκρατῶν . ἀλλʼ ἐν τοῖς σώμασι μὲν ὁρῶμεν τὸ παραφερόμενον , ἐπὶ δὲ τῆς ψυχῆς οὐχ ὁρῶμεν . ἴσως δʼ οὐδὲν ἧττον καὶ ἐν τῇ ψυχῇ νομιστέον εἶναί τι παρὰ τὸν λόγον , ἐναντιούμενον τούτῳ καὶ ἀντιβαῖνον . πῶς δʼ ἕτερον , οὐδὲν διαφέρει . λόγου δὲ καὶ τοῦτο φαίνεται μετέχειν , ὥσπερ εἴπομεν · πειθαρχεῖ γοῦν τῷ λόγῳ τὸ τοῦ ἐγκρατοῦς—ἔτι δʼ ἴσως εὐηκοώτερόν ἐστι τὸ τοῦ σώφρονος καὶ ἀνδρείου · πάντα γὰρ ὁμοφωνεῖ τῷ λόγῳ . φαίνεται δὴ καὶ τὸ ἄλογον διττόν . τὸ μὲν γὰρ φυτικὸν οὐδαμῶς κοινωνεῖ λόγου , τὸ δʼ ἐπιθυμητικὸν καὶ ὅλως ὀρεκτικὸν μετέχει πως , ᾗ κατήκοόν ἐστιν αὐτοῦ καὶ πειθαρχικόν · οὕτω δὴ καὶ τοῦ πατρὸς καὶ τῶν φίλων φαμὲν ἔχειν λόγον , καὶ οὐχὥσπερ τῶν μαθηματικῶν . ὅτι δὲ πείθεταί πως ὑπὸ λόγου τὸ ἄλογον , μηνύει καὶ ἡ νουθέτησις καὶ πᾶσα ἐπιτίμησίς τε καὶ παράκλησις . εἰ δὲ χρὴ καὶ τοῦτο φάναι λόγον ἔχειν , διττὸν ἔσται καὶ τὸ λόγον ἔχον , τὸ μὲν κυρίως καὶ ἐν αὑτῷ , τὸ δʼ ὥσπερ τοῦ πατρὸς ἀκουστικόν τι . διορίζεται δὲ καὶ ἡ ἀρετὴ κατὰ τὴν διαφορὰν ταύτην · λέγομεν γὰρ αὐτῶν τὰς μὲν διανοητικὰς τὰς δὲ ἠθικάς , σοφίαν μὲν καὶ σύνεσιν καὶ φρόνησιν διανοητικάς , ἐλευθεριότητα δὲ καὶ σωφροσύνην ἠθικάς . λέγοντες γὰρ περὶ τοῦ ἤθους οὐ λέγομεν ὅτι σοφὸς ἢ συνετὸς ἀλλʼ ὅτι πρᾶος ἢ σώφρων · ἐπαινοῦμεν δὲ καὶ τὸν σοφὸν κατὰ τὴν ἕξιν · τῶν ἕξεων δὲ τὰς ἐπαινετὰς ἀρετὰς λέγομεν .
Lemmas: ἐπεί δέ εἰμί ὁ εὐδαιμονία ψυχή ἐνέργεια τις κατά ἀρετή τέλειος , περί ἀρετή ἐπισκοπέω ἄν εἰμί · τάχα γάρ οὕτως ἄν ἀγαθός καί περί ὁ εὐδαιμονία θεωρέω . δοκέω δέ καί ὁ κατά ἀλήθεια πολιτικός περί οὗτος μάλα πονέω · βούλομαι γάρ ὁ πολίτης ἀγαθός ποιέω καί ὁ νόμος ὑπήκοος . παράδειγμα δέ οὗτος ἔχω ὁ Κρής καί Λακεδαιμόνιος νομοθέτης , καί εἰ τις ἕτερος τοιοῦτος γίγνομαι . εἰ δέ ὁ πολιτικός εἰμί ὁ σκέψις οὗτος , δῆλος ὅτι γίγνομαι ἄν ὁ ζήτησις κατά ὁ ἐκ ἀρχή προαίρεσις . περί ἀρετή δέ ἐπισκοπέω ἀνθρώπινος δῆλος ὅτι · καί γάρ ἀγαθός ἀνθρώπινος ζητέω καί ὁ εὐδαιμονία ἀνθρώπινος . ἀρετή δέ λέγω ἀνθρώπινος οὐ ὁ ὁ σῶμα ἀλλά ὁ ὁ ψυχή · καί ὁ εὐδαιμονία δέ ψυχή ἐνέργεια λέγω . εἰ δέ οὗτος οὕτως ἔχω , δῆλος ὅτι δέω ὁ πολιτικός οἶδα πως ὁ περί ψυχή , ὥσπερ καί ὁ ὀφθαλμός θεραπεύω καί πᾶς ὁ σῶμα , καί μάλα ὅσος τίμιος καί ἀγαθός ὁ πολιτικός ὁ ἰατρικός · ὁ δέ ἰατρός ὁ χαρίεις πολύς πραγματεύομαι περί ὁ ὁ σῶμα γνῶσις . θεωρέω δή καί ὁ πολιτικός περί ψυχή , θεωρέω δέ οὗτος χάριν , καί ἐπί ὅσος ἱκανός ἔχω πρός ὁ ζητέω · ὁ γάρ ἐπί πολύς ἐξακριβόω ἐργώδης ἴσως εἰμί ὁ πρόκειμαι . λέγω δέ περί αὐτός καί ἐν ὁ ἐξωτερικός λόγος ἀρκεόντως ἔνιοι , καί χράω αὐτός · οἷος ὁ μέν ἄλογος αὐτός εἰμί , ὁ δέ λόγος ἔχω . οὗτος δέ πότερος διορίζω καθά ὁ ὁ σῶμα μόριον καί πᾶς ὁ μεριστός , ἤ ὁ λόγος δύο εἰμί ἀχώριστος φύω καθά ἐν ὁ περιφέρεια ὁ κυρτός καί ὁ κοῖλος , οὐδείς διαφέρω πρός ὁ πάρειμι . ὁ ἄλογος δέ ὁ μέν ἔοικα κοινός καί φυτικός , λέγω δέ ὁ αἴτιος ὁ τρέφω καί αὐξάνω · ὁ τοιοῦτος γάρ δύναμις ὁ ψυχή ἐν ἅπας ὁ τρέφω τίθημι τις ἄν καί ἐν ὁ ἔμβρυος , ὁ αὐτός δέ οὗτος καί ἐν ὁ τέλειος · εὔλογος γάρ ἤ ἄλλος τις . οὗτος μέν οὖν κοινός τις ἀρετή καί οὐ ἀνθρώπινος φαίνω · δοκέω γάρ ἐν ὁ ὕπνος ἐνεργέω μάλα ὁ μόριον οὗτος καί ὁ δύναμις οὗτος , ὁ δέ ἀγαθός καί κακός ἦκα διάδηλος κατά ὕπνος ( ὅθεν φημί οὐδείς διαφέρω ὁ ἥμισυς ὁ βίος ὁ εὐδαίμων ὁ ἄθλιος · συμβαίνω δέ οὗτος ἔοικα · ἀργία γάρ εἰμί ὁ ὕπνος ὁ ψυχή ὅς λέγω σπουδαῖος καί φαῦλος ) , πλήν εἰ μή κατά μικρός καί διικνέομαι τις ὁ κίνησις , καί ταύτῃ ἀγαθός γίγνομαι ὁ φάντασμα ὁ ἐπιεικής ἤ ὁ τυγχάνω . ἀλλά περί μέν οὗτος ἅλις , καί ὁ θρεπτικός ἐάω , ἐπειδή ὁ ἀνθρωπικός ἀρετή ἄμοιρος φύω . ἔοικα δέ καί ἄλλος τις φύσις ὁ ψυχή ἄλογος εἰμί , μετέχω μέντοι πη λόγος . ὁ γάρ ἐγκρατής καί ἀκρατής ὁ λόγος καί ὁ ψυχή ὁ λόγος ἔχω ἐπαινέω · ὀρθός γάρ καί ἐπί ὁ ἀγαθός παρακαλέω · φαίνω δέ ἐν αὐτός καί ἄλλος τις παρά ὁ λόγος φύω , ὅς μάχομαι καί ἀντιτείνω ὁ λόγος . ἄτεχνος γάρ καθά ὁ παραλύω ὁ σῶμα μόριον εἰς ὁ δεξιός προαιρέω κινέω ἐναντίος εἰς ὁ ἀριστερός παραφέρω , καί ἐπί ὁ ψυχή οὕτως · ἐπί ἐναντίος γάρ ὁ ὁρμή ὁ ἀκρατής . ἀλλά ἐν ὁ σῶμα μέν ὁράω ὁ παραφέρω , ἐπί δέ ὁ ψυχή οὐ ὁράω . ἴσως δέ οὐδείς ἥσσων καί ἐν ὁ ψυχή νομίζω εἰμί τις παρά ὁ λόγος , ἐναντιόομαι οὗτος καί ἀντιβαίνω . πῶς δέ ἕτερος , οὐδείς διαφέρω . λόγος δέ καί οὗτος φαίνω μετέχω , ὥσπερ λέγω · πειθαρχέω γοῦν ὁ λόγος ὁ ὁ ἐγκρατέω δέ ἴσως εὐήκοος εἰμί ὁ ὁ σώφρων καί ἀνδρεῖος · πᾶς γάρ ὁμοφωνέω ὁ λόγος . φαίνω δή καί ὁ ἄλογος δισσός . ὁ μέν γάρ φυτικός οὐδαμῶς κοινωνέω λόγος , ὁ δέ ἐπιθυμητικός καί ὅλος ὀρεκτικός μετέχω πως , ᾗ κατήκοος εἰμί αὐτός καί πειθαρχικός · οὕτως δή καί ὁ πατήρ καί ὁ φίλος φημί ἔχω λόγος , καί οὐχὥσπερ ὁ μαθηματικός . ὅτι δέ πείθω πως ὑπό λόγος ὁ ἄλογος , μηνύω καί ὁ νουθέτησις καί πᾶς ἐπιτίμησις τε καί παράκλησις . εἰ δέ χρή καί οὗτος φημί λόγος ἔχω , δισσός εἰμί καί ὁ λόγος ἔχω , ὁ μέν κύριος καί ἐν ἑαυτοῦ , ὁ δέ ὥσπερ ὁ πατήρ ἀκουστικός τις . διορίζω δέ καί ὁ ἀρετή κατά ὁ διαφορά οὗτος · λέγω γάρ αὐτός ὁ μέν διανοητικός ὁ δέ ἠθικός , σοφία μέν καί σύνεσις καί φρόνησις διανοητικός , ἐλευθεριότης δέ καί σωφροσύνη ἠθικός . λέγω γάρ περί ὁ ἦθος οὐ λέγω ὅτι σοφός ἤ συνετός ἀλλά ὅτι πρᾶος ἤ σώφρων · ἐπαινέω δέ καί ὁ σοφός κατά ὁ ἕξις · ὁ ἕξις δέ ὁ ἐπαινετός ἀρετή λέγω .