aristoteles-et-corpus-aristotelicum.ethica-nicomachea 10.4
τί δʼ ἐστὶν ἢ ποῖόν τι , καταφανέστερον γένοιτʼ ἂν ἀπʼ ἀρχῆς ἀναλαβοῦσιν . δοκεῖ γὰρ ἡ μὲν ὅρασις καθʼ ὁντινοῦν χρόνον τελεία εἶναι · οὐ γάρ ἐστιν ἐνδεὴς οὐδενὸς ὃ εἰς ὕστερον γινόμενον τελειώσει αὐτῆς τὸ εἶδος · τοιούτῳ δʼ ἔοικε καὶ ἡ ἡδονή . ὅλον γάρ τι ἐστί , καὶ κατʼ οὐδένα χρόνον λάβοι τις ἂν ἡδονὴν ἧς ἐπὶ πλείω χρόνον γινομένης τελειωθήσεται τὸ εἶδος . διόπερ οὐδὲ κίνησίς ἐστιν . ἐν χρόνῳ γὰρ πᾶσα κίνησις καὶ τέλους τινός , οἷον ἡ οἰκοδομική , καὶ τελεία ὅταν ποιήσῃ οὗ ἐφίεται . ἢ ἐν ἅπαντι δὴ τῷ χρόνῳ ἢ τούτῳ . ἐν δὲ τοῖς μέρεσι καὶ τῷ χρόνῳ πᾶσαι ἀτελεῖς , καὶ ἕτεραι τῷ εἴδει τῆς ὅλης καὶ ἀλλήλων . ἡ γὰρ τῶν λίθων σύνθεσις ἑτέρα τῆς τοῦ κίονος ῥαβδώσεως , καὶ αὗται τῆς τοῦ ναοῦ ποιήσεως · καὶ ἡ μὲν τοῦ ναοῦ τελεία ( οὐδενὸς γὰρ ἐνδεὴς πρὸς τὸ προκείμενον ) , ἡ δὲ τῆς κρηπῖδος καὶ τοῦ τριγλύφου ἀτελής · μέρους γὰρ ἑκατέρα . τῷ εἴδει οὖν διαφέρουσι , καὶ οὐκ ἔστιν ἐν ὁτῳοῦν χρόνῳ λαβεῖν κίνησιν τελείαν τῷ εἴδει , ἀλλʼ εἴπερ , ἐν τῷ ἅπαντι . ὁμοίως δὲ καὶ ἐπὶ βαδίσεως καὶ τῶν λοιπῶν . εἰ γάρ ἐστιν ἡ φορὰ κίνησις πόθεν ποῖ , καὶ ταύτης διαφοραὶ κατʼ εἴδη , πτῆσις βάδισις ἅλσις καὶ τὰ τοιαῦτα . οὐ μόνον δʼ οὕτως , ἀλλὰ καὶ ἐν αὐτῇ τῇ βαδίσει · τὸ γὰρ πόθεν ποῖ οὐ τὸ αὐτὸ ἐν τῷ σταδίῳ καὶ ἐν τῷ μέρει , καὶ ἐν ἑτέρῳ μέρει καὶ ἐν ἑτέρῳ , οὐδὲ τὸ διεξιέναι τὴν γραμμὴν τήνδε κἀκείνην · οὐ μόνον γὰρ γραμμὴν διαπορεύεται , ἀλλὰ καὶ ἐν τόπῳ οὖσαν , ἐν ἑτέρῳ δʼ αὕτη ἐκείνης . διʼ ἀκριβείας μὲν οὖν περὶ κινήσεως ἐν ἄλλοις εἴρηται , ἔοικε δʼ οὐκ ἐν ἅπαντι χρόνῳ τελεία εἶναι , ἀλλʼ αἱ πολλαὶ ἀτελεῖς καὶ διαφέρουσαι τῷ εἴδει , εἴπερ τὸ πόθεν ποῖ εἰδοποιόν . τῆς ἡδονῆς δʼ ἐν ὁτῳοῦν χρόνῳ τέλειον τὸ εἶδος . δῆλον οὖν ὡς ἕτεραί τʼ ἂν εἶεν ἀλλήλων , καὶ τῶν ὅλων τι καὶ τελείων ἡ ἡδονή . δόξειε δʼ ἂν τοῦτο καὶ ἐκ τοῦ μὴ ἐνδέχεσθαι κινεῖσθαι μὴ ἐν χρόνῳ , ἥδεσθαι δέ · τὸ γὰρ ἐν τῷ νῦν ὅλον τι . ἐκ τούτων δὲ δῆλον καὶ ὅτι οὐ καλῶς λέγουσι κίνησιν ἢ γένεσιν εἶναι τὴν ἡδονήν . οὐ γὰρ πάντων ταῦτα λέγεται , ἀλλὰ τῶν μεριστῶν καὶ μὴ ὅλων · οὐδὲ γὰρ ὁράσεώς ἐστι γένεσις οὐδὲ στιγμῆς οὐδὲ μονάδος , οὐδὲ τούτων οὐθὲν κίνησις οὐδὲ γένεσις · οὐδὲ δὴ ἡδονῆς · ὅλον γάρ τι . αἰσθήσεως δὲ πάσης πρὸς τὸ αἰσθητὸν ἐνεργούσης , τελείως δὲ τῆς εὖ διακειμένης πρὸς τὸ κάλλιστον τῶν ὑπὸ τὴν αἴσθησιν ( τοιοῦτον γὰρ μάλιστʼ εἶναι δοκεῖ ἡ τελεία ἐνέργεια · αὐτὴν δὲ λέγειν ἐνεργεῖν , ἢ ἐν ᾧ ἐστί , μηθὲν διαφερέτω ) , καθʼ ἑκάστην δὴ βελτίστη ἐστὶν ἡ ἐνέργεια τοῦ ἄριστα διακειμένου πρὸς τὸ κράτιστον τῶν ὑπʼ αὐτήν . αὕτη δʼ ἂν τελειοτάτη εἴη καὶ ἡδίστη . κατὰ πᾶσαν γὰρ αἴσθησίν ἐστιν ἡδονή , ὁμοίως δὲ καὶ διάνοιαν καὶ θεωρίαν , ἡδίστη δʼ ἡ τελειοτάτη , τελειοτάτη δʼ ἡ τοῦ εὖ ἔχοντος πρὸς τὸ σπουδαιότατον τῶν ὑπʼ αὐτήν · τελειοῖ δὲ τὴν ἐνέργειαν ἡ ἡδονή . οὐ τὸν αὐτὸν δὲ τρόπον ἥ τε ἡδονὴ τελειοῖ καὶ τὸ αἰσθητόν τε καὶ ἡ αἴσθησις , σπουδαῖα ὄντα , ὥσπερ οὐδʼ ἡ ὑγίεια καὶ ὁ ἰατρὸς ὁμοίως αἰτία ἐστὶ τοῦ ὑγιαίνειν . καθʼ ἑκάστην δʼ αἴσθησιν ὅτι γίνεται ἡδονή , δῆλον ( φαμὲν γὰρ ὁράματα καὶ ἀκούσματα εἶναι ἡδέα ) · δῆλον δὲ καὶ ὅτι μάλιστα , ἐπειδὰν ἥ τε αἴσθησις ᾖ κρατίστη καὶ πρὸς τοιοῦτον ἐνεργῇ · τοιούτων δʼ ὄντων τοῦ τε αἰσθητοῦ καὶ τοῦ αἰσθανομένου , ἀεὶ ἔσται ἡδονὴ ὑπάρχοντός γε τοῦ τε ποιήσοντος καὶ τοῦ πεισομένου . τελειοῖ δὲ τὴν ἐνέργειαν ἡ ἡδονὴ οὐχ ὡς ἡ ἕξις ἐνυπάρχουσα , ἀλλʼ ὡς ἐπιγινόμενόν τι τέλος , οἷον τοῖς ἀκμαίοις ἡ ὥρα . ἕως ἂν οὖν τό τε νοητὸν ἢ αἰσθητὸν ᾖ οἷον δεῖ καὶ τὸ κρῖνον ἢ θεωροῦν , ἔσται ἐν τῇ ἐνεργείᾳ ἡ ἡδονή · ὁμοίων γὰρ ὄντων καὶ πρὸς ἄλληλα τὸν αὐτὸν τρόπον ἐχόντων τοῦ τε παθητικοῦ καὶ τοῦ ποιητικοῦ ταὐτὸ πέφυκε γίνεσθαι . πῶς οὖν οὐδεὶς συνεχῶς ἥδεται ; ἢ κάμνει ; πάντα γὰρ τὰ ἀνθρώπεια ἀδυνατεῖ συνεχῶς ἐνεργεῖν . οὐ γίνεται οὖν οὐδʼ ἡδονή · ἕπεται γὰρ τῇ ἐνεργείᾳ . ἔνια δὲ τέρπει καινὰ ὄντα , ὕστερον δὲ οὐχ ὁμοίως διὰ ταὐτό · τὸ μὲν γὰρ πρῶτον παρακέκληται ἡ διάνοια καὶ διατεταμένως περὶ αὐτὰ ἐνεργεῖ , ὥσπερ κατὰ τὴν ὄψιν οἱ ἐμβλέποντες , μετέπειτα δʼ οὐ τοιαύτη ἡ ἐνέργεια ἀλλὰ παρημελημένη · διὸ καὶ ἡ ἡδονὴ ἀμαυροῦται . ὀρέγεσθαι δὲ τῆς ἡδονῆς οἰηθείη τις ἂν ἅπαντας , ὅτι καὶ τοῦ ζῆν ἅπαντες ἐφίενται · ἡ δὲ ζωὴ ἐνέργειά τις ἐστί , καὶ ἕκαστος περὶ ταῦτα καὶ τούτοις ἐνεργεῖ ἃ καὶ μάλιστʼ ἀγαπᾷ , οἷον ὁ μὲν μουσικὸς τῇ ἀκοῇ περὶ τὰ μέλη , ὁ δὲ φιλομαθὴς τῇ διανοίᾳ περὶ τὰ θεωρήματα , οὕτω δὲ καὶ τῶν λοιπῶν ἕκαστος · ἡ δʼ ἡδονὴ τελειοῖ τὰς ἐνεργείας , καὶ τὸ ζῆν δή , οὗ ὀρέγονται . εὐλόγως οὖν καὶ τῆς ἡδονῆς ἐφίενται · τελειοῖ γὰρ ἑκάστῳ τὸ ζῆν , αἱρετὸν ὄν . πότερον δὲ διὰ τὴν ἡδονὴν τὸ ζῆν αἱρούμεθα ἢ διὰ τὸ ζῆν τὴν ἡδονήν , ἀφείσθω ἐν τῷ παρόντι . συνεζεῦχθαι μὲν γὰρ ταῦτα φαίνεται καὶ χωρισμὸν οὐ δέχεσθαι · ἄνευ τε γὰρ ἐνεργείας οὐ γίνεται ἡδονή , πᾶσάν τε ἐνέργειαν τελειοῖ ἡ ἡδονή .
Lemmas: τίς δέ εἰμί ἤ ποῖος τις , καταφανής γίγνομαι ἄν ἀπό ἀρχή ἀναλαμβάνω . δοκέω γάρ ὁ μέν ὅρασις κατά ὅστις χρόνος τέλειος εἰμί · οὐ γάρ εἰμί ἐνδεής οὐδείς ὅς εἰς ὕστερον γίγνομαι τελειόω αὐτός ὁ εἶδος · τοιοῦτος δέ ἔοικα καί ὁ ἡδονή . ὅλος γάρ τις εἰμί , καί κατά οὐδείς χρόνος λαμβάνω τις ἄν ἡδονή ὅς ἐπί πολύς χρόνος γίγνομαι τελειόω ὁ εἶδος . διόπερ οὐδέ κίνησις εἰμί . ἐν χρόνος γάρ πᾶς κίνησις καί τέλος τις , οἷος ὁ οἰκοδομικός , καί τέλειος ὅταν ποιέω ὅς ἐφίημι . ἤ ἐν ἅπας δή ὁ χρόνος ἤ οὗτος . ἐν δέ ὁ μέρος καί ὁ χρόνος πᾶς ἀτελής , καί ἕτερος ὁ εἶδος ὁ ὅλος καί ἀλλήλων . ὁ γάρ ὁ λίθος σύνθεσις ἕτερος ὁ ὁ κίων ῥάβδωσις , καί οὗτος ὁ ὁ ναός ποίησις · καί ὁ μέν ὁ ναός τέλειος ( οὐδείς γάρ ἐνδεής πρός ὁ πρόκειμαι ) , ὁ δέ ὁ κρηπίς καί ὁ τρίγλυφος ἀτελής · μέρος γάρ ἑκάτερος . ὁ εἶδος οὖν διαφέρω , καί οὐ εἰμί ἐν ὅστις χρόνος λαμβάνω κίνησις τέλειος ὁ εἶδος , ἀλλά εἴπερ , ἐν ὁ ἅπας . ὅμοιος δέ καί ἐπί βάδισις καί ὁ λοιπός . εἰ γάρ εἰμί ὁ φορά κίνησις πόθεν ποῖ , καί οὗτος διαφορά κατά εἶδος , πτῆσις βάδισις ἅλσις καί ὁ τοιοῦτος . οὐ μόνος δέ οὕτως , ἀλλά καί ἐν αὐτός ὁ βάδισις · ὁ γάρ πόθεν ποῖ οὐ ὁ αὐτός ἐν ὁ στάδιον καί ἐν ὁ μέρος , καί ἐν ἕτερος μέρος καί ἐν ἕτερος , οὐδέ ὁ διεξέρχομαι ὁ γραμμή ὅδε ἐκεῖνος · οὐ μόνος γάρ γραμμή διαπορεύω , ἀλλά καί ἐν τόπος εἰμί , ἐν ἕτερος δέ οὗτος ἐκεῖνος . διά ἀκρίβεια μέν οὖν περί κίνησις ἐν ἄλλος λέγω , ἔοικα δέ οὐ ἐν ἅπας χρόνος τέλειος εἰμί , ἀλλά ὁ πολύς ἀτελής καί διαφέρω ὁ εἶδος , εἴπερ ὁ πόθεν ποῖ εἰδοποιός . ὁ ἡδονή δέ ἐν ὅστις χρόνος τέλειος ὁ εἶδος . δῆλος οὖν ὡς ἕτερος τε ἄν εἰμί ἀλλήλων , καί ὁ ὅλος τις καί τέλειος ὁ ἡδονή . δοκέω δέ ἄν οὗτος καί ἐκ ὁ μή ἐνδέχομαι κινέω μή ἐν χρόνος , ἥδομαι δέ · ὁ γάρ ἐν ὁ νῦν ὅλος τις . ἐκ οὗτος δέ δῆλος καί ὅτι οὐ καλός λέγω κίνησις ἤ γένεσις εἰμί ὁ ἡδονή . οὐ γάρ πᾶς οὗτος λέγω , ἀλλά ὁ μεριστός καί μή ὅλος · οὐδέ γάρ ὅρασις εἰμί γένεσις οὐδέ στιγμή οὐδέ μονάς , οὐδέ οὗτος οὐδείς κίνησις οὐδέ γένεσις · οὐδέ δή ἡδονή · ὅλος γάρ τις . αἴσθησις δέ πᾶς πρός ὁ αἰσθητός ἐνεργέω , τέλειος δέ ὁ εὖ διάκειμαι πρός ὁ καλός ὁ ὑπό ὁ αἴσθησις ( τοιοῦτος γάρ μάλα εἰμί δοκέω ὁ τέλειος ἐνέργεια · αὐτός δέ λέγω ἐνεργέω , ἤ ἐν ὅς εἰμί , μηδείς διαφέρω ) , κατά ἕκαστος δή ἀγαθός εἰμί ὁ ἐνέργεια ὁ ἀγαθός διάκειμαι πρός ὁ κρατύς ὁ ὑπό αὐτός . οὗτος δέ ἄν τέλειος εἰμί καί ἡδύς . κατά πᾶς γάρ αἴσθησις εἰμί ἡδονή , ὅμοιος δέ καί διάνοια καί θεωρία , ἡδύς δέ ὁ τέλειος , τέλειος δέ ὁ ὁ εὖ ἔχω πρός ὁ σπουδαῖος ὁ ὑπό αὐτός · τελειόω δέ ὁ ἐνέργεια ὁ ἡδονή . οὐ ὁ αὐτός δέ τρόπος ὁ τε ἡδονή τελειόω καί ὁ αἰσθητός τε καί ὁ αἴσθησις , σπουδαῖος εἰμί , ὥσπερ οὐδέ ὁ ὑγίεια καί ὁ ἰατρός ὅμοιος αἰτία εἰμί ὁ ὑγιαίνω . κατά ἕκαστος δέ αἴσθησις ὅτι γίγνομαι ἡδονή , δῆλος ( φημί γάρ ὅραμα καί ἄκουσμα εἰμί ἡδύς ) · δῆλος δέ καί ὅτι μάλα , ἐπειδάν ὁ τε αἴσθησις εἰμί κρατύς καί πρός τοιοῦτος ἐνεργέω · τοιοῦτος δέ εἰμί ὁ τε αἰσθητός καί ὁ αἰσθάνομαι , ἀεί εἰμί ἡδονή ὑπάρχω γε ὁ τε ποιέω καί ὁ πάσχω . τελειόω δέ ὁ ἐνέργεια ὁ ἡδονή οὐ ὡς ὁ ἕξις ἐνυπάρχω , ἀλλά ὡς ἐπιγίγνομαι τις τέλος , οἷος ὁ ἀκμαῖος ὁ ὥρα . ἕως ἄν οὖν ὁ τε νοητός ἤ αἰσθητός εἰμί οἷος δέω καί ὁ κρίνω ἤ θεωρέω , εἰμί ἐν ὁ ἐνέργεια ὁ ἡδονή · ὅμοιος γάρ εἰμί καί πρός ἀλλήλων ὁ αὐτός τρόπος ἔχω ὁ τε παθητικός καί ὁ ποιητικός αὐτός φύω γίγνομαι . πῶς οὖν οὐδείς συνεχής ἥδομαι ; ἤ κάμνω ; πᾶς γάρ ὁ ἀνθρώπειος ἀδυνατέω συνεχής ἐνεργέω . οὐ γίγνομαι οὖν οὐδέ ἡδονή · ἕπομαι γάρ ὁ ἐνέργεια . ἔνιοι δέ τέρπω καινός εἰμί , ὕστερον δέ οὐ ὅμοιος διά αὐτός · ὁ μέν γάρ πρῶτος παρακαλέω ὁ διάνοια καί διατεταμένως περί αὐτός ἐνεργέω , ὥσπερ κατά ὁ ὄψις ὁ ἐμβλέπω , μετέπειτα δέ οὐ τοιοῦτος ὁ ἐνέργεια ἀλλά παραμελέω · διό καί ὁ ἡδονή ἀμαυρόω . ὀρέγω δέ ὁ ἡδονή οἴομαι τις ἄν ἅπας , ὅτι καί ὁ ζάω ἅπας ἐφίημι · ὁ δέ ζωή ἐνέργεια τις εἰμί , καί ἕκαστος περί οὗτος καί οὗτος ἐνεργέω ὅς καί μάλα ἀγαπάω , οἷος ὁ μέν μουσικός ὁ ἀκοή περί ὁ μέλος , ὁ δέ φιλομαθής ὁ διάνοια περί ὁ θεώρημα , οὕτως δέ καί ὁ λοιπός ἕκαστος · ὁ δέ ἡδονή τελειόω ὁ ἐνέργεια , καί ὁ ζάω δή , ὅς ὀρέγω . εὔλογος οὖν καί ὁ ἡδονή ἐφίημι · τελειόω γάρ ἕκαστος ὁ ζάω , αἱρετός εἰμί . πότερος δέ διά ὁ ἡδονή ὁ ζάω αἱρέω ἤ διά ὁ ζάω ὁ ἡδονή , ἀφίημι ἐν ὁ πάρειμι . συζεύγνυμι μέν γάρ οὗτος φαίνω καί χωρισμός οὐ δέχομαι · ἄνευ τε γάρ ἐνέργεια οὐ γίγνομαι ἡδονή , πᾶς τε ἐνέργεια τελειόω ὁ ἡδονή .