aristoteles-et-corpus-aristotelicum.ethica-nicomachea 10.8
δευτέρως δʼ ὁ κατὰ τὴν ἄλλην ἀρετήν · αἱ γὰρ κατὰ ταύτην ἐνέργειαι ἀνθρωπικαί . δίκαια γὰρ καὶ ἀνδρεῖα καὶ τὰ ἄλλα τὰ κατὰ τὰς ἀρετὰς πρὸς ἀλλήλους πράττομεν ἐν συναλλάγμασι καὶ χρείαις καὶ πράξεσι παντοίαις ἔν τε τοῖς πάθεσι διατηροῦντες τὸ πρέπον ἑκάστῳ · ταῦτα δʼ εἶναι φαίνεται πάντα ἀνθρωπικά . ἔνια δὲ καὶ συμβαίνειν ἀπὸ τοῦ σώματος δοκεῖ , καὶ πολλὰ συνῳκειῶσθαι τοῖς πάθεσιν ἡ τοῦ ἤθους ἀρετή . συνέζευκται δὲ καὶ ἡ φρόνησις τῇ τοῦ ἤθους ἀρετῇ , καὶ αὕτη τῇ φρονήσει , εἴπερ αἱ μὲν τῆς φρονήσεως ἀρχαὶ κατὰ τὰς ἠθικάς εἰσιν ἀρετάς , τὸ δʼ ὀρθὸν τῶν ἠθικῶν κατὰ τὴν φρόνησιν . συνηρτημέναι δʼ αὗται καὶ τοῖς πάθεσι περὶ τὸ σύνθετον ἂν εἶεν · αἱ δὲ τοῦ συνθέτου ἀρεταὶ ἀνθρωπικαί · καὶ ὁ βίος δὴ ὁ κατὰ ταύτας καὶ ἡ εὐδαιμονία . ἡ δὲ τοῦ νοῦ κεχωρισμένη · τοσοῦτον γὰρ περὶ αὐτῆς εἰρήσθω · διακριβῶσαι γὰρ μεῖζον τοῦ προκειμένου ἐστίν . δόξειε δʼ ἂν καὶ τῆς ἐκτὸς χορηγίας ἐπὶ μικρὸν ἢ ἐπʼ ἔλαττον δεῖσθαι τῆς ἠθικῆς . τῶν μὲν γὰρ ἀναγκαίων ἀμφοῖν χρεία καὶ ἐξ ἴσου ἔστω , εἰ καὶ μᾶλλον διαπονεῖ περὶ τὸ σῶμα ὁ πολιτικός , καὶ ὅσα τοιαῦτα · μικρὸν γὰρ ἄν τι διαφέροι · πρὸς δὲ τὰς ἐνεργείας πολὺ διοίσει . τῷ μὲν γὰρ ἐλευθερίῳ δεήσει χρημάτων πρὸς τὸ πράττειν τὰ ἐλευθέρια , καὶ τῷ δικαίῳ δὴ εἰς τὰς ἀνταποδόσεις ( αἱ γὰρ βουλήσεις ἄδηλοι , προσποιοῦνται δὲ καὶ οἱ μὴ δίκαιοι βούλεσθαι δικαιοπραγεῖν ) , τῷ ἀνδρείῳ δὲ δυνάμεως , εἴπερ ἐπιτελεῖ τι τῶν κατὰ τὴν ἀρετήν , καὶ τῷ σώφρονι ἐξουσίας · πῶς γὰρ δῆλος ἔσται ἢ οὗτος ἢ τῶν ἄλλων τις ; ἀμφισβητεῖταί τε πότερον κυριώτερον τῆς ἀρετῆς ἡ προαίρεσις ἢ αἱ πράξεις , ὡς ἐν ἀμφοῖν οὔσης · τὸ δὴ τέλειον δῆλον ὡς ἐν ἀμφοῖν ἂν εἴη · πρὸς δὲ τὰς πράξεις πολλῶν δεῖται , καὶ ὅσῳ ἂν μείζους ὦσι καὶ καλλίους , πλειόνων . τῷ δὲ θεωροῦντι οὐδενὸς τῶν τοιούτων πρός γε τὴν ἐνέργειαν χρεία , ἀλλʼ ὡς εἰπεῖν καὶ ἐμπόδιά ἐστι πρός γε τὴν θεωρίαν · ᾗ δʼ ἄνθρωπός ἐστι καὶ πλείοσι συζῇ , αἱρεῖται τὰ κατὰ τὴν ἀρετὴν πράττειν · δεήσεται οὖν τῶν τοιούτων πρὸς τὸ ἀνθρωπεύεσθαι . ἡ δὲ τελεία εὐδαιμονία ὅτι θεωρητική τις ἐστὶν ἐνέργεια , καὶ ἐντεῦθεν ἂν φανείη . τοὺς θεοὺς γὰρ μάλιστα ὑπειλήφαμεν μακαρίους καὶ εὐδαίμονας εἶναι · πράξεις δὲ ποίας ἀπονεῖμαι χρεὼν αὐτοῖς ; πότερα τὰς δικαίας ; ἢ γελοῖοι φανοῦνται συναλλάττοντες καὶ παρακαταθήκας ἀποδιδόντες καὶ ὅσα τοιαῦτα ; ἀλλὰ τὰς ἀνδρείους ὑπομένοντας τὰ φοβερὰ καὶ κινδυνεύοντας ὅτι καλόν ; ἢ τὰς ἐλευθερίους ; τίνι δὲ δώσουσιν ; ἄτοπον δʼ εἰ καὶ ἔσται αὐτοῖς νόμισμα ἤ τι τοιοῦτον . αἱ δὲ σώφρονες τί ἂν εἶεν ; ἢ φορτικὸς ὁ ἔπαινος , ὅτι οὐκ ἔχουσι φαύλας ἐπιθυμίας ; διεξιοῦσι δὲ πάντα φαίνοιτʼ ἂν τὰ περὶ τὰς πράξεις μικρὰ καὶ ἀνάξια θεῶν . ἀλλὰ μὴν ζῆν γε πάντες ὑπειλήφασιν αὐτοὺς καὶ ἐνεργεῖν ἄρα · οὐ γὰρ δὴ καθεύδειν ὥσπερ τὸν Ἐνδυμίωνα . τῷ δὴ ζῶντι τοῦ πράττειν ἀφαιρουμένου , ἔτι δὲ μᾶλλον τοῦ ποιεῖν , τί λείπεται πλὴν θεωρία ; ὥστε ἡ τοῦ θεοῦ ἐνέργεια , μακαριότητι διαφέρουσα , θεωρητικὴ ἂν εἴη · καὶ τῶν ἀνθρωπίνων δὴ ἡ ταύτῃ συγγενεστάτη εὐδαιμονικωτάτη . σημεῖον δὲ καὶ τὸ μὴ μετέχειν τὰ λοιπὰ ζῷα εὐδαιμονίας , τῆς τοιαύτης ἐνεργείας ἐστερημένα τελείως . τοῖς μὲν γὰρ θεοῖς ἅπας ὁ βίος μακάριος , τοῖς δʼ ἀνθρώποις , ἐφʼ ὅσον ὁμοίωμά τι τῆς τοιαύτης ἐνεργείας ὑπάρχει · τῶν δʼ ἄλλων ζῴων οὐδὲν εὐδαιμονεῖ , ἐπειδὴ οὐδαμῇ κοινωνεῖ θεωρίας . ἐφʼ ὅσον δὴ διατείνει ἡ θεωρία , καὶ ἡ εὐδαιμονία , καὶ οἷς μᾶλλον ὑπάρχει τὸ θεωρεῖν , καὶ εὐδαιμονεῖν , οὐ κατὰ συμβεβηκὸς ἀλλὰ κατὰ τὴν θεωρίαν · αὕτη γὰρ καθʼ αὑτὴν τιμία . ὥστʼ εἴη ἂν ἡ εὐδαιμονία θεωρία τις . δεήσει δὲ καὶ τῆς ἐκτὸς εὐημερίας ἀνθρώπῳ ὄντι · οὐ γὰρ αὐτάρκης ἡ φύσις πρὸς τὸ θεωρεῖν , ἀλλὰ δεῖ καὶ τὸ σῶμα ὑγιαίνειν καὶ τροφὴν καὶ τὴν λοιπὴν θεραπείαν ὑπάρχειν . οὐ μὴν οἰητέον γε πολλῶν καὶ μεγάλων δεήσεσθαι τὸν εὐδαιμονήσοντα , εἰ μὴ ἐνδέχεται ἄνευ τῶν ἐκτὸς ἀγαθῶν μακάριον εἶναι · οὐ γὰρ ἐν τῇ ὑπερβολῇ τὸ αὔταρκες οὐδʼ ἡ πρᾶξις , δυνατὸν δὲ καὶ μὴ ἄρχοντα γῆς καὶ θαλάττης πράττειν τὰ καλά · καὶ γὰρ ἀπὸ μετρίων δύναιτʼ ἄν τις πράττειν κατὰ τὴν ἀρετήν ( τοῦτο δʼ ἔστιν ἰδεῖν ἐναργῶς · οἱ γὰρ ἰδιῶται τῶν δυναστῶν οὐχ ἧττον δοκοῦσι τὰ ἐπιεικῆ πράττειν , ἀλλὰ καὶ μᾶλλον ) · ἱκανὸν δὲ τοσαῦθʼ ὑπάρχειν · ἔσται γὰρ ὁ βίος εὐδαίμων τοῦ κατὰ τὴν ἀρετὴν ἐνεργοῦντος . καὶ Σόλων δὲ τοὺς εὐδαίμονας ἴσως ἀπεφαίνετο καλῶς , εἰπὼν μετρίως τοῖς ἐκτὸς κεχορηγημένους , πεπραγότας δὲ τὰ κάλλισθʼ , ὡς ᾤετο , καὶ βεβιωκότας σωφρόνως · ἐνδέχεται γὰρ μέτρια κεκτημένους πράττειν ἃ δεῖ . ἔοικε δὲ καὶ Ἀναξαγόρας οὐ πλούσιον οὐδὲ δυνάστην ὑπολαβεῖν τὸν εὐδαίμονα , εἰπὼν ὅτι οὐκ ἂν θαυμάσειεν εἴ τις ἄτοπος φανείη τοῖς πολλοῖς · οὗτοι γὰρ κρίνουσι τοῖς ἐκτός , τούτων αἰσθανόμενοι μόνον . συμφωνεῖν δὴ τοῖς λόγοις ἐοίκασιν αἱ τῶν σοφῶν δόξαι . πίστιν μὲν οὖν καὶ τὰ τοιαῦτα ἔχει τινά , τὸ δʼ ἀληθὲς ἐν τοῖς πρακτικοῖς ἐκ τῶν ἔργων καὶ τοῦ βίου κρίνεται · ἐν τούτοις γὰρ τὸ κύριον . σκοπεῖν δὴ τὰ προειρημένα χρὴ ἐπὶ τὰ ἔργα καὶ τὸν βίον φέροντας , καὶ συνᾳδόντων μὲν τοῖς ἔργοις ἀποδεκτέον , διαφωνούντων δὲ λόγους ὑποληπτέον . ὁ δὲ κατὰ νοῦν ἐνεργῶν καὶ τοῦτον θεραπεύων καὶ διακείμενος ἄριστα καὶ θεοφιλέστατος ἔοικεν . εἰ γάρ τις ἐπιμέλεια τῶν ἀνθρωπίνων ὑπὸ θεῶν γίνεται , ὥσπερ δοκεῖ , καὶ εἴη ἂν εὔλογον χαίρειν τε αὐτοὺς τῷ ἀρίστῳ καὶ συγγενεστάτῳ ( τοῦτο δʼ ἂν εἴη ὁ νοῦς ) καὶ τοὺς ἀγαπῶντας μάλιστα τοῦτο καὶ τιμῶντας ἀντευποιεῖν ὡς τῶν φίλων αὐτοῖς ἐπιμελουμένους καὶ ὀρθῶς τε καὶ καλῶς πράττοντας . ὅτι δὲ πάντα ταῦτα τῷ σοφῷ μάλισθʼ ὑπάρχει , οὐκ ἄδηλον . θεοφιλέστατος ἄρα . τὸν αὐτὸν δʼ εἰκὸς καὶ εὐδαιμονέστατον · ὥστε κἂν οὕτως εἴη ὁ σοφὸς μάλιστʼ εὐδαίμων .
Lemmas: δεύτερος δέ ὁ κατά ὁ ἄλλος ἀρετή · ὁ γάρ κατά οὗτος ἐνέργεια ἀνθρωπικός . δίκαιος γάρ καί ἀνδρεῖος καί ὁ ἄλλος ὁ κατά ὁ ἀρετή πρός ἀλλήλων πράσσω ἐν συνάλλαγμα καί χρεία καί πρᾶξις παντοῖος ἐν τε ὁ πάθος διατηρέω ὁ πρέπω ἕκαστος · οὗτος δέ εἰμί φαίνω πᾶς ἀνθρωπικός . ἔνιοι δέ καί συμβαίνω ἀπό ὁ σῶμα δοκέω , καί πολύς συνοικειόω ὁ πάθος ὁ ὁ ἦθος ἀρετή . συζεύγνυμι δέ καί ὁ φρόνησις ὁ ὁ ἦθος ἀρετή , καί οὗτος ὁ φρόνησις , εἴπερ ὁ μέν ὁ φρόνησις ἀρχή κατά ὁ ἠθικός εἰμί ἀρετή , ὁ δέ ὀρθός ὁ ἠθικός κατά ὁ φρόνησις . συναρτάω δέ οὗτος καί ὁ πάθος περί ὁ σύνθετος ἄν εἰμί · ὁ δέ ὁ σύνθετος ἀρετή ἀνθρωπικός · καί ὁ βίος δή ὁ κατά οὗτος καί ὁ εὐδαιμονία . ὁ δέ ὁ νόος χωρίζω · τοσοῦτος γάρ περί αὐτός λέγω · διακριβόω γάρ μέγας ὁ πρόκειμαι εἰμί . δοκέω δέ ἄν καί ὁ ἐκτός χορηγία ἐπί μικρός ἤ ἐπί ἐλαχύς δέω ὁ ἠθικός . ὁ μέν γάρ ἀναγκαῖος ἄμφω χρεία καί ἐκ ἴσος εἰμί , εἰ καί μάλα διαπονέω περί ὁ σῶμα ὁ πολιτικός , καί ὅσος τοιοῦτος · μικρός γάρ ἄν τις διαφέρω · πρός δέ ὁ ἐνέργεια πολύς διαφέρω . ὁ μέν γάρ ἐλευθέριος δέω χρῆμα πρός ὁ πράσσω ὁ ἐλευθέριος , καί ὁ δίκαιος δή εἰς ὁ ἀνταπόδοσις ( ὁ γάρ βούλησις ἄδηλος , προσποιέω δέ καί ὁ μή δίκαιος βούλομαι δικαιοπραγέω ) , ὁ ἀνδρεῖος δέ δύναμις , εἴπερ ἐπιτελέω τις ὁ κατά ὁ ἀρετή , καί ὁ σώφρων ἐξουσία · πῶς γάρ δῆλος εἰμί ἤ οὗτος ἤ ὁ ἄλλος τις ; ἀμφισβητέω τε πότερος κύριος ὁ ἀρετή ὁ προαίρεσις ἤ ὁ πρᾶξις , ὡς ἐν ἄμφω εἰμί · ὁ δή τέλειος δῆλος ὡς ἐν ἄμφω ἄν εἰμί · πρός δέ ὁ πρᾶξις πολύς δέω , καί ὅσος ἄν μέγας εἰμί καί καλός , πολύς . ὁ δέ θεωρέω οὐδείς ὁ τοιοῦτος πρός γε ὁ ἐνέργεια χρεία , ἀλλά ὡς λέγω καί ἐμπόδιος εἰμί πρός γε ὁ θεωρία · ὅς δέ ἄνθρωπος εἰμί καί πολύς συζάω , αἱρέω ὁ κατά ὁ ἀρετή πράσσω · δέω οὖν ὁ τοιοῦτος πρός ὁ ἀνθρωπεύομαι . ὁ δέ τέλειος εὐδαιμονία ὅτι θεωρητικός τις εἰμί ἐνέργεια , καί ἐντεῦθεν ἄν φαίνω . ὁ θεός γάρ μάλα ὑπολαμβάνω μακάριος καί εὐδαίμων εἰμί · πρᾶξις δέ ποῖος ἀπονέμω χρεών αὐτός ; πότερος ὁ δίκαιος ; ἤ γέλοιος φαίνω συναλλάσσω καί παρακαταθήκη ἀποδίδωμι καί ὅσος τοιοῦτος ; ἀλλά ὁ ἀνδρεῖος ὑπομένω ὁ φοβερός καί κινδυνεύω ὅτι καλός ; ἤ ὁ ἐλευθέριος ; τίς δέ δίδωμι ; ἄτοπος δέ εἰ καί εἰμί αὐτός νόμισμα ἤ τις τοιοῦτος . ὁ δέ σώφρων τίς ἄν εἰμί ; ἤ φορτικός ὁ ἔπαινος , ὅτι οὐ ἔχω φαῦλος ἐπιθυμία ; διεξέρχομαι δέ πᾶς φαίνω ἄν ὁ περί ὁ πρᾶξις μικρός καί ἀνάξιος θεός . ἀλλά μήν ζάω γε πᾶς ὑπολαμβάνω αὐτός καί ἐνεργέω ἄρα · οὐ γάρ δή καθεύδω ὥσπερ ὁ Ἐνδυμίων . ὁ δή ζάω ὁ πράσσω ἀφαιρέω , ἔτι δέ μάλα ὁ ποιέω , τίς λείπω πλήν θεωρία ; ὥστε ὁ ὁ θεός ἐνέργεια , μακαριότης διαφέρω , θεωρητικός ἄν εἰμί · καί ὁ ἀνθρώπινος δή ὁ οὗτος συγγενής εὐδαιμονικός . σημεῖον δέ καί ὁ μή μετέχω ὁ λοιπός ζῷον εὐδαιμονία , ὁ τοιοῦτος ἐνέργεια στερέω τέλειος . ὁ μέν γάρ θεός ἅπας ὁ βίος μακάριος , ὁ δέ ἄνθρωπος , ἐπί ὅσος ὁμοίωμα τις ὁ τοιοῦτος ἐνέργεια ὑπάρχω · ὁ δέ ἄλλος ζῷον οὐδείς εὐδαιμονέω , ἐπειδή οὐδαμῇ κοινωνέω θεωρία . ἐπί ὅσος δή διατείνω ὁ θεωρία , καί ὁ εὐδαιμονία , καί ὅς μάλα ὑπάρχω ὁ θεωρέω , καί εὐδαιμονέω , οὐ κατά συμβαίνω ἀλλά κατά ὁ θεωρία · οὗτος γάρ κατά ἑαυτοῦ τίμιος . ὥστε εἰμί ἄν ὁ εὐδαιμονία θεωρία τις . δέω δέ καί ὁ ἐκτός εὐημερία ἄνθρωπος εἰμί · οὐ γάρ αὐτάρκης ὁ φύσις πρός ὁ θεωρέω , ἀλλά δέω καί ὁ σῶμα ὑγιαίνω καί τροφή καί ὁ λοιπός θεραπεία ὑπάρχω . οὐ μήν οἴομαι γε πολύς καί μέγας δέω ὁ εὐδαιμονέω , εἰ μή ἐνδέχομαι ἄνευ ὁ ἐκτός ἀγαθός μακάριος εἰμί · οὐ γάρ ἐν ὁ ὑπερβολή ὁ αὐτάρκης οὐδέ ὁ πρᾶξις , δυνατός δέ καί μή ἄρχω γῆ καί θάλασσα πράσσω ὁ καλός · καί γάρ ἀπό μέτριος δύναμαι ἄν τις πράσσω κατά ὁ ἀρετή ( οὗτος δέ εἰμί ὁράω ἐναργής · ὁ γάρ ἰδιώτης ὁ δυνάστης οὐ ἥσσων δοκέω ὁ ἐπιεικής πράσσω , ἀλλά καί μάλα ) · ἱκανός δέ τοσοῦτος ὑπάρχω · εἰμί γάρ ὁ βίος εὐδαίμων ὁ κατά ὁ ἀρετή ἐνεργέω . καί Σόλων δέ ὁ εὐδαίμων ἴσως ἀποφαίνω καλός , λέγω μέτριος ὁ ἐκτός χορηγέω , πράσσω δέ ὁ καλός , ὡς οἴομαι , καί βιόω σώφρων · ἐνδέχομαι γάρ μέτριος κτάομαι πράσσω ὅς δέω . ἔοικα δέ καί Ἀναξαγόρας οὐ πλούσιος οὐδέ δυνάστης ὑπολαμβάνω ὁ εὐδαίμων , λέγω ὅτι οὐ ἄν θαυμάζω εἰ τις ἄτοπος φαίνω ὁ πολύς · οὗτος γάρ κρίνω ὁ ἐκτός , οὗτος αἰσθάνομαι μόνος . συμφωνέω δή ὁ λόγος ἔοικα ὁ ὁ σοφός δόξα . πίστις μέν οὖν καί ὁ τοιοῦτος ἔχω τις , ὁ δέ ἀληθής ἐν ὁ πρακτικός ἐκ ὁ ἔργον καί ὁ βίος κρίνω · ἐν οὗτος γάρ ὁ κύριος . σκοπέω δή ὁ προλέγω χρή ἐπί ὁ ἔργον καί ὁ βίος φέρω , καί συνᾴδω μέν ὁ ἔργον ἀποδέχομαι , διαφωνέω δέ λόγος ὑπολαμβάνω . ὁ δέ κατά νόος ἐνεργέω καί οὗτος θεραπεύω καί διάκειμαι ἀγαθός καί θεοφιλής ἔοικα . εἰ γάρ τις ἐπιμέλεια ὁ ἀνθρώπινος ὑπό θεός γίγνομαι , ὥσπερ δοκέω , καί εἰμί ἄν εὔλογος χαίρω τε αὐτός ὁ ἀγαθός καί συγγενής ( οὗτος δέ ἄν εἰμί ὁ νόος ) καί ὁ ἀγαπάω μάλα οὗτος καί τιμάω ἀντευποιέω ὡς ὁ φίλος αὐτός ἐπιμελέομαι καί ὀρθός τε καί καλός πράσσω . ὅτι δέ πᾶς οὗτος ὁ σοφός μάλα ὑπάρχω , οὐ ἄδηλος . θεοφιλής ἄρα . ὁ αὐτός δέ ἔοικα καί εὐδαίμων · ὥστε ἄν οὕτως εἰμί ὁ σοφός μάλα εὐδαίμων .