aristoteles-et-corpus-aristotelicum.ethica-nicomachea 4.5
πραότης δʼ ἐστὶ μεσότης περὶ ὀργάς · ἀνωνύμου δʼ ὄντος τοῦ μέσου , σχεδὸν δὲ καὶ τῶν ἄκρων , ἐπὶ τὸ μέσον τὴν πραότητα φέρομεν , πρὸς τὴν ἔλλειψιν ἀποκλίνουσαν , ἀνώνυμον οὖσαν . ἡ δʼ ὑπερβολὴ ὀργιλότης τις λέγοιτʼ ἄν . τὸ μὲν γὰρ πάθος ἐστὶν ὀργή , τὰ δʼ ἐμποιοῦντα πολλὰ καὶ διαφέροντα . ὁ μὲν οὖν ἐφʼ οἷς δεῖ καὶ οἷς δεῖ ὀργιζόμενος , ἔτι δὲ καὶ ὡς δεῖ καὶ ὅτε καὶ ὅσον χρόνον , ἐπαινεῖται · πρᾶος δὴ οὗτος ἂν εἴη , εἴπερ ἡ πραότης ἐπαινεῖται . βούλεται γὰρ ὁ πρᾶος ἀτάραχος εἶναι καὶ μὴ ἄγεσθαι ὑπὸ τοῦ πάθους , ἀλλʼ ὡς ἂν ὁ λόγος τάξῃ , οὕτω καὶ ἐπὶ τούτοις καὶ ἐπὶ τοσοῦτον χρόνον χαλεπαίνειν · ἁμαρτάνειν δὲ δοκεῖ μᾶλλον ἐπὶ τὴν ἔλλειψιν · οὐ γὰρ τιμωρητικὸς ὁ πρᾶος , ἀλλὰ μᾶλλον συγγνωμονικός . ἡ δʼ ἔλλειψις , εἴτʼ ἀοργησία τίς ἐστιν εἴθʼ ὅ τι δή ποτε , ψέγεται . οἱ γὰρ μὴ ὀργιζόμενοι ἐφʼ οἷς δεῖ ἠλίθιοι δοκοῦσιν εἶναι , καὶ οἱ μὴ ὡς δεῖ μηδʼ ὅτε μηδʼ οἷς δεῖ · δοκεῖ γὰρ οὐκ αἰσθάνεσθαι οὐδὲ λυπεῖσθαι , μὴ ὀργιζόμενός τε οὐκ εἶναι ἀμυντικός , τὸ δὲ προπηλακιζόμενον ἀνέχεσθαι καὶ τοὺς οἰκείους περιορᾶν ἀνδραποδῶδες . ἡ δʼ ὑπερβολὴ κατὰ πάντα μὲν γίνεται ( καὶ γὰρ οἷς οὐ δεῖ , καὶ ἐφʼ οἷς οὐ δεῖ , καὶ μᾶλλον ἢ δεῖ , καὶ θᾶττον , καὶ πλείω χρόνον ) , οὐ μὴν ἅπαντά γε τῷ αὐτῷ ὑπάρχει . οὐ γὰρ ἂν δύναιτʼ εἶναι · τὸ γὰρ κακὸν καὶ ἑαυτὸ ἀπόλλυσι , κἂν ὁλόκληρον ᾖ , ἀφόρητον γίνεται . οἱ μὲν οὖν ὀργίλοι ταχέως μὲν ὀργίζονται καὶ οἷς οὐ δεῖ καὶ ἐφʼ οἷς οὐ δεῖ καὶ μᾶλλον ἢ δεῖ , παύονται δὲ ταχέως · ὃ καὶ βέλτιστον ἔχουσιν . συμβαίνει δʼ αὐτοῖς τοῦτο , ὅτι οὐ κατέχουσι τὴν ὀργὴν ἀλλʼ ἀνταποδιδόασιν ᾗ φανεροί εἰσι διὰ τὴν ὀξύτητα , εἶτʼ ἀποπαύονται . ὑπερβολῇ δʼ εἰσὶν οἱ ἀκρόχολοι ὀξεῖς καὶ πρὸς πᾶν ὀργίλοι καὶ ἐπὶ παντί · ὅθεν καὶ τοὔνομα . οἱ δὲ πικροὶ δυσδιάλυτοι , καὶ πολὺν χρόνον ὀργίζονται · κατέχουσι γὰρ τὸν θυμόν . παῦλα δὲ γίνεται ὅταν ἀνταποδιδῷ · ἡ γὰρ τιμωρία παύει τῆς ὀργῆς , ἡδονὴν ἀντὶ τῆς λύπης ἐμποιοῦσα . τούτου δὲ μὴ γινομένου τὸ βάρος ἔχουσιν · διὰ γὰρ τὸ μὴ ἐπιφανὲς εἶναι οὐδὲ συμπείθει αὐτοὺς οὐδείς , ἐν αὑτῷ δὲ πέψαι τὴν ὀργὴν χρόνου δεῖ . εἰσὶ δʼ οἱ τοιοῦτοι ἑαυτοῖς ὀχληρότατοι καὶ τοῖς μάλιστα φίλοις . χαλεποὺς δὲ λέγομεν τοὺς ἐφʼ οἷς τε μὴ δεῖ χαλεπαίνοντας καὶ μᾶλλον ἢ δεῖ καὶ πλείω χρόνον , καὶ μὴ διαλλαττομένους ἄνευ τιμωρίας ἢ κολάσεως . τῇ πραότητι δὲ μᾶλλον τὴν ὑπερβολὴν ἀντιτίθεμεν · καὶ γὰρ μᾶλλον γίνεται · ἀνθρωπικώτερον γὰρ τὸ τιμωρεῖσθαι · καὶ πρὸς τὸ συμβιοῦν οἱ χαλεποὶ χείρους . ὃ δὲ καὶ ἐν τοῖς πρότερον εἴρηται , καὶ ἐκ τῶν λεγομένων δῆλον · οὐ γὰρ ῥᾴδιον διορίσαι τὸ πῶς καὶ τίσι καὶ ἐπὶ ποίοις καὶ πόσον χρόνον ὀργιστέον , καὶ τὸ μέχρι τίνος ὀρθῶς ποιεῖ τις ἢ ἁμαρτάνει . ὁ μὲν γὰρ μικρὸν παρεκβαίνων οὐ ψέγεται , οὔτʼ ἐπὶ τὸ μᾶλλον οὔτʼ ἐπὶ τὸ ἧττον · ἐνίοτε γὰρ τοὺς ἐλλείποντας ἐπαινοῦμεν καὶ πράους φαμέν , καὶ τοὺς χαλεπαίνοντας ἀνδρώδεις ὡς δυναμένους ἄρχειν . ὁ δὴ πόσον καὶ πῶς παρεκβαίνων ψεκτός , οὐ ῥᾴδιον τῷ λόγῳ ἀποδοῦναι · ἐν γὰρ τοῖς καθʼ ἕκαστα κἀν τῇ αἰσθήσει ἡ κρίσις . ἀλλὰ τό γε τοσοῦτον δῆλον , ὅτι ἡ μὲν μέση ἕξις ἐπαινετή , καθʼ ἣν οἷς δεῖ ὀργιζόμεθα καὶ ἐφʼ οἷς δεῖ καὶ ὡς δεῖ καὶ πάντα τὰ τοιαῦτα , αἱ δʼ ὑπερβολαὶ καὶ ἐλλείψεις ψεκταί , καὶ ἐπὶ μικρὸν μὲν γινόμεναι ἠρέμα , ἐπὶ πλέον δὲ μᾶλλον , ἐπὶ πολὺ δὲ σφόδρα . δῆλον οὖν ὅτι τῆς μέσης ἕξεως ἀνθεκτέον . αἱ μὲν οὖν περὶ τὴν ὀργὴν ἕξεις εἰρήσθωσαν .
Lemmas: πραότης δέ εἰμί μεσότης περί ὀργή · ἀνώνυμος δέ εἰμί ὁ μέσος , σχεδόν δέ καί ὁ ἄκρον , ἐπί ὁ μέσος ὁ πραότης φέρω , πρός ὁ ἔλλειψις ἀποκλίνω , ἀνώνυμος εἰμί . ὁ δέ ὑπερβολή ὀργιλότης τις λέγω ἄν . ὁ μέν γάρ πάθος εἰμί ὀργή , ὁ δέ ἐμποιέω πολύς καί διαφέρω . ὁ μέν οὖν ἐπί ὅς δέω καί ὅς δέω ὀργίζω , ἔτι δέ καί ὡς δέω καί ὅτε καί ὅσος χρόνος , ἐπαινέω · πρᾶος δή οὗτος ἄν εἰμί , εἴπερ ὁ πραότης ἐπαινέω . βούλομαι γάρ ὁ πρᾶος ἀτάραχος εἰμί καί μή ἄγω ὑπό ὁ πάθος , ἀλλά ὡς ἄν ὁ λόγος τάσσω , οὕτως καί ἐπί οὗτος καί ἐπί τοσοῦτος χρόνος χαλεπαίνω · ἁμαρτάνω δέ δοκέω μάλα ἐπί ὁ ἔλλειψις · οὐ γάρ τιμωρητικός ὁ πρᾶος , ἀλλά μάλα συγγνωμονικός . ὁ δέ ἔλλειψις , εἴτε ἀοργησία τις εἰμί εἴτε ὅς τις δή ποτέ , ψέγω . ὁ γάρ μή ὀργίζω ἐπί ὅς δέω ἠλίθιος δοκέω εἰμί , καί ὁ μή ὡς δέω μηδέ ὅτε μηδέ ὅς δέω · δοκέω γάρ οὐ αἰσθάνομαι οὐδέ λυπέω , μή ὀργίζω τε οὐ εἰμί ἀμυντικός , ὁ δέ προπηλακίζω ἀνέχω καί ὁ οἰκεῖος περιοράω ἀνδραποδώδης . ὁ δέ ὑπερβολή κατά πᾶς μέν γίγνομαι ( καί γάρ ὅς οὐ δέω , καί ἐπί ὅς οὐ δέω , καί μάλα ἤ δέω , καί ταχύς , καί πολύς χρόνος ) , οὐ μήν ἅπας γε ὁ αὐτός ὑπάρχω . οὐ γάρ ἄν δύναμαι εἰμί · ὁ γάρ κακός καί ἑαυτοῦ ἀπόλλυμι , ἐάν ὁλόκληρος εἰμί , ἀφόρητος γίγνομαι . ὁ μέν οὖν ὀργίλος ταχύς μέν ὀργίζω καί ὅς οὐ δέω καί ἐπί ὅς οὐ δέω καί μάλα ἤ δέω , παύω δέ ταχύς · ὅς καί ἀγαθός ἔχω . συμβαίνω δέ αὐτός οὗτος , ὅτι οὐ κατέχω ὁ ὀργή ἀλλά ἀνταποδίδωμι ᾗ φανερός εἰμί διά ὁ ὀξύτης , εἶτα ἀποπαύω . ὑπερβολή δέ εἰμί ὁ ἀκράχολος ὀξύς καί πρός πᾶς ὀργίλος καί ἐπί πᾶς · ὅθεν καί ὄνομα . ὁ δέ πικρός δυσδιάλυτος , καί πολύς χρόνος ὀργίζω · κατέχω γάρ ὁ θυμός . παῦλα δέ γίγνομαι ὅταν ἀνταποδίδωμι · ὁ γάρ τιμωρία παύω ὁ ὀργή , ἡδονή ἀντί ὁ λύπη ἐμποιέω . οὗτος δέ μή γίγνομαι ὁ βάρος ἔχω · διά γάρ ὁ μή ἐπιφανής εἰμί οὐδέ συμπείθω αὐτός οὐδείς , ἐν ἑαυτοῦ δέ πέσσω ὁ ὀργή χρόνος δέω . εἰμί δέ ὁ τοιοῦτος ἑαυτοῦ ὀχληρός καί ὁ μάλα φίλος . χαλεπός δέ λέγω ὁ ἐπί ὅς τε μή δέω χαλεπαίνω καί μάλα ἤ δέω καί πολύς χρόνος , καί μή διαλλάσσω ἄνευ τιμωρία ἤ κόλασις . ὁ πραότης δέ μάλα ὁ ὑπερβολή ἀντιτίθημι · καί γάρ μάλα γίγνομαι · ἀνθρωπικός γάρ ὁ τιμωρέω · καί πρός ὁ συμβιόω ὁ χαλεπός κακός . ὅς δέ καί ἐν ὁ πρότερος λέγω , καί ἐκ ὁ λέγω δῆλος · οὐ γάρ ῥᾴδιος διορίζω ὁ πῶς καί τίς καί ἐπί ποῖος καί πόσος χρόνος ὀργιστέον , καί ὁ μέχρι τίς ὀρθός ποιέω τις ἤ ἁμαρτάνω . ὁ μέν γάρ μικρός παρεκβαίνω οὐ ψέγω , οὔτε ἐπί ὁ μάλα οὔτε ἐπί ὁ ἥσσων · ἐνίοτε γάρ ὁ ἐλλείπω ἐπαινέω καί πρᾶος φημί , καί ὁ χαλεπαίνω ἀνδρώδης ὡς δύναμαι ἄρχω . ὁ δή πόσος καί πῶς παρεκβαίνω ψεκτός , οὐ ῥᾴδιος ὁ λόγος ἀποδίδωμι · ἐν γάρ ὁ κατά ἕκαστος ἐν ὁ αἴσθησις ὁ κρίσις . ἀλλά ὁ γε τοσοῦτος δῆλος , ὅτι ὁ μέν μέσος ἕξις ἐπαινετός , κατά ὅς ὅς δέω ὀργίζω καί ἐπί ὅς δέω καί ὡς δέω καί πᾶς ὁ τοιοῦτος , ὁ δέ ὑπερβολή καί ἔλλειψις ψεκτός , καί ἐπί μικρός μέν γίγνομαι ἠρέμα , ἐπί πολύς δέ μάλα , ἐπί πολύς δέ σφόδρα . δῆλος οὖν ὅτι ὁ μέσος ἕξις ἀνθεκτέον . ὁ μέν οὖν περί ὁ ὀργή ἕξις λέγω .