aristoteles-et-corpus-aristotelicum.ethica-nicomachea 3.8
ἔστι μὲν οὖν ἡ ἀνδρεία τοιοῦτόν τι , λέγονται δὲ καὶ ἕτεραι κατὰ πέντε τρόπους · πρῶτον μὲν ἡ πολιτική · μάλιστα γὰρ ἔοικεν . δοκοῦσι γὰρ ὑπομένειν τοὺς κινδύνους οἱ πολῖται διὰ τὰ ἐκ τῶν νόμων ἐπιτίμια καὶ τὰ ὀνείδη καὶ διὰ τὰς τιμάς · καὶ διὰ τοῦτο ἀνδρειότατοι δοκοῦσιν εἶναι παρʼ οἷς οἱ δειλοὶ ἄτιμοι καὶ οἱ ἀνδρεῖοι ἔντιμοι . τοιούτους δὲ καὶ Ὅμηρος ποιεῖ , οἷον τὸν Διομήδην καὶ τὸν Ἕκτορα · Πουλυδάμας μοι πρῶτος ἐλεγχείην ἀναθήσει · καὶ Ἕκτωρ γάρ ποτε φήσει ἐνὶ Τρώεσσʼ ἀγορεύων Τυδείδης ὑπʼ ἐμεῖο . ὡμοίωται δʼ αὕτη μάλιστα τῇ πρότερον εἰρημένῃ , ὅτι διʼ ἀρετὴν γίνεται · διʼ αἰδῶ γὰρ καὶ διὰ καλοῦ ὄρεξιν ( τιμῆς γάρ ) καὶ φυγὴν ὀνείδους , αἰσχροῦ ὄντος . τάξαι δʼ ἄν τις καὶ τοὺς ὑπὸ τῶν ἀρχόντων ἀναγκαζομένους εἰς ταὐτό · χείρους δʼ , ὅσῳ οὐ διʼ αἰδῶ ἀλλὰ διὰ φόβον αὐτὸ δρῶσι , καὶ φεύγοντες οὐ τὸ αἰσχρὸν ἀλλὰ τὸ λυπηρόν · ἀναγκάζουσι γὰρ οἱ κύριοι , ὥσπερ ὁ Ἕκτωρ ὃν δέ κʼ ἐγὼν ἀπάνευθε μάχης πτώσσοντα νοήσω , οὔ οἱ ἄρκιον ἐσσεῖται φυγέειν κύνας . καὶ οἱ προστάττοντες , κἂν ἀναχωρῶσι τύπτοντες , τὸ αὐτὸ δρῶσι , καὶ οἱ πρὸ τῶν τάφρων καὶ τῶν τοιούτων παρατάττοντες · πάντες γὰρ ἀναγκάζουσιν . δεῖ δʼ οὐ διʼ ἀνάγκην ἀνδρεῖον εἶναι , ἀλλʼ ὅτι καλόν . δοκεῖ δὲ καὶ ἡ ἐμπειρία ἡ περὶ ἕκαστα ἀνδρεία εἶναι · ὅθεν καὶ ὁ Σωκράτης ᾠήθη ἐπιστήμην εἶναι τὴν ἀνδρείαν . τοιοῦτοι δὲ ἄλλοι μὲν ἐν ἄλλοις , ἐν τοῖς πολεμικοῖς δʼ οἱ στρατιῶται · δοκεῖ γὰρ εἶναι πολλὰ κενὰ τοῦ πολέμου , ἃ μάλιστα συνεωράκασιν οὗτοι · φαίνονται δὴ ἀνδρεῖοι , ὅτι οὐκ ἴσασιν οἱ ἄλλοι οἷά ἐστιν . εἶτα ποιῆσαι καὶ μὴ παθεῖν μάλιστα δύνανται ἐκ τῆς ἐμπειρίας , δυνάμενοι χρῆσθαι τοῖς ὅπλοις καὶ τοιαῦτα ἔχοντες ὁποῖα ἂν εἴη καὶ πρὸς τὸ ποιῆσαι καὶ πρὸς τὸ μὴ παθεῖν κράτιστα · ὥσπερ οὖν ἀνόπλοις ὡπλισμένοι μάχονται καὶ ἀθληταὶ ἰδιώταις · καὶ γὰρ ἐν τοῖς τοιούτοις ἀγῶσιν οὐχ οἱ ἀνδρειότατοι μαχιμώτατοί εἰσιν , ἀλλʼ οἱ μάλιστα ἰσχύοντες καὶ τὰ σώματα ἄριστα ἔχοντες . οἱ στρατιῶται δὲ δειλοὶ γίνονται , ὅταν ὑπερτείνῃ ὁ κίνδυνος καὶ λείπωνται τοῖς πλήθεσι καὶ ταῖς παρασκευαῖς · πρῶτοι γὰρ φεύγουσι , τὰ δὲ πολιτικὰ μένοντα ἀποθνήσκει , ὅπερ κἀπὶ τῷ Ἑρμαίῳ συνέβη . τοῖς μὲν γὰρ αἰσχρὸν τὸ φεύγειν καὶ ὁ θάνατος τῆς τοιαύτης σωτηρίας αἱρετώτερος · οἳ δὲ καὶ ἐξ ἀρχῆς ἐκινδύνευον ὡς κρείττους ὄντες , γνόντες δὲ φεύγουσι , τὸν θάνατον μᾶλλον τοῦ αἰσχροῦ φοβούμενοι · ὁ δʼ ἀνδρεῖος οὐ τοιοῦτος . καὶ τὸν θυμὸν δʼ ἐπὶ τὴν ἀνδρείαν φέρουσιν · ἀνδρεῖοι γὰρ εἶναι δοκοῦσι καὶ οἱ διὰ θυμὸν ὥσπερ τὰ θηρία ἐπὶ τοὺς τρώσαντας φερόμενα , ὅτι καὶ οἱ ἀνδρεῖοι θυμοειδεῖς · ἰτητικώτατον γὰρ ὁ θυμὸς πρὸς τοὺς κινδύνους , ὅθεν καὶ Ὅμηρος σθένος ἔμβαλε θυμῷ καὶ μένος καὶ θυμὸν ἔγειρε καὶ δριμὺ δʼ ἀνὰ ῥῖνας μένος καὶ ἔζεσεν αἷμα · πάντα γὰρ τὰ τοιαῦτα ἔοικε σημαίνειν τὴν τοῦ θυμοῦ ἔγερσιν καὶ ὁρμήν . οἱ μὲν οὖν ἀνδρεῖοι διὰ τὸ καλὸν πράττουσιν , ὁ δὲ θυμὸς συνεργεῖ αὐτοῖς · τὰ θηρία δὲ διὰ λύπην · διὰ γὰρ τὸ πληγῆναι ἢ διὰ τὸ φοβεῖσθαι , ἐπεὶ ἐάν γε ἐν ὕλῃ ᾖ , οὐ προσέρχονται . οὐ δή ἐστιν ἀνδρεῖα διὰ τὸ ὑπʼ ἀλγηδόνος καὶ θυμοῦ ἐξελαυνόμενα πρὸς τὸν κίνδυνον ὁρμᾶν , οὐθὲν τῶν δεινῶν προορῶντα , ἐπεὶ οὕτω γε κἂν οἱ ὄνοι ἀνδρεῖοι εἶεν πεινῶντες · τυπτόμενοι γὰρ οὐκ ἀφίστανται τῆς νομῆς · καὶ οἱ μοιχοὶ δὲ διὰ τὴν ἐπιθυμίαν τολμηρὰ πολλὰ δρῶσιν . φυσικωτάτη δʼ ἔοικεν ἡ διὰ τὸν θυμὸν εἶναι , καὶ προσλαβοῦσα προαίρεσιν καὶ τὸ οὗ ἕνεκα ἀνδρεία εἶναι . καὶ οἱ ἄνθρωποι δὴ ὀργιζόμενοι μὲν ἀλγοῦσι , τιμωρούμενοι δʼ ἥδονται · οἱ δὲ διὰ ταῦτα μαχόμενοι μάχιμοι μέν , οὐκ ἀνδρεῖοι δέ · οὐ γὰρ διὰ τὸ καλὸν οὐδʼ ὡς ὁ λόγος , ἀλλὰ διὰ πάθος · παραπλήσιον δʼ ἔχουσί τι . οὐδὲ δὴ οἱ εὐέλπιδες ὄντες ἀνδρεῖοι · διὰ γὰρ τὸ πολλάκις καὶ πολλοὺς νενικηκέναι θαρροῦσιν ἐν τοῖς κινδύνοις · παρόμοιοι δέ , ὅτι ἄμφω θαρραλέοι · ἀλλʼ οἱ μὲν ἀνδρεῖοι διὰ τὰ πρότερον εἰρημένα θαρραλέοι , οἳ δὲ διὰ τὸ οἴεσθαι κράτιστοι εἶναι καὶ μηθὲν ἂν παθεῖν . τοιοῦτον δὲ ποιοῦσι καὶ οἱ μεθυσκόμενοι · εὐέλπιδες γὰρ γίνονται . ὅταν δὲ αὐτοῖς μὴ συμβῇ τὰ τοιαῦτα , φεύγουσιν · ἀνδρείου δʼ ἦν τὰ φοβερὰ ἀνθρώπῳ ὄντα καὶ φαινόμενα ὑπομένειν , ὅτι καλὸν καὶ αἰσχρὸν τὸ μή . διὸ καὶ ἀνδρειοτέρου δοκεῖ εἶναι τὸ ἐν τοῖς αἰφνιδίοις φόβοις ἄφοβον καὶ ἀτάραχον εἶναι ἢ ἐν τοῖς προδήλοις · ἀπὸ ἕξεως γὰρ μᾶλλον ἦν , ὅτι ἧττον ἐκ παρασκευῆς · τὰ προφανῆ μὲν γὰρ κἂν ἐκ λογισμοῦ καὶ λόγου τις προέλοιτο , τὰ δʼ ἐξαίφνης κατὰ τὴν ἕξιν . ἀνδρεῖοι δὲ φαίνονται καὶ οἱ ἀγνοοῦντες , καὶ εἰσὶν οὐ πόρρω τῶν εὐελπίδων , χείρους δʼ ὅσῳ ἀξίωμα οὐδὲν ἔχουσιν , ἐκεῖνοι δέ . διὸ καὶ μένουσί τινα χρόνον · οἱ δʼ ἠπατημένοι , ἐὰν γνῶσιν ὅτι ἕτερον ἢ ὑποπτεύσωσι , φεύγουσιν · ὅπερ οἱ Ἀργεῖοι ἔπαθον περιπεσόντες τοῖς Λάκωσιν ὡς Σικυωνίοις . οἵ τε δὴ ἀνδρεῖοι εἴρηνται ποῖοί τινες , καὶ οἱ δοκοῦντες ἀνδρεῖοι .
Lemmas: εἰμί μέν οὖν ὁ ἀνδρεία τοιοῦτος τις , λέγω δέ καί ἕτερος κατά πέντε τρόπος · πρῶτος μέν ὁ πολιτικός · μάλα γάρ ἔοικα . δοκέω γάρ ὑπομένω ὁ κίνδυνος ὁ πολίτης διά ὁ ἐκ ὁ νόμος ἐπιτίμιον καί ὁ ὄνειδος καί διά ὁ τιμή · καί διά οὗτος ἀνδρεῖος δοκέω εἰμί παρά ὅς ὁ δειλός ἄτιμος καί ὁ ἀνδρεῖος ἔντιμος . τοιοῦτος δέ καί Ὅμηρος ποιέω , οἷος ὁ Διομήδης καί ὁ Ἕκτωρ · Πουλυδάμας ἐγώ πρῶτος ἐλεγχείη ἀνατίθημι · καί Ἕκτωρ γάρ ποτέ φημί ἐν Τρώς ἀγορεύω Τυδεΐδης ὑπό ἐγώ . ὁμοιόω δέ οὗτος μάλα ὁ πρότερος λέγω , ὅτι διά ἀρετή γίγνομαι · διά αἰδώς γάρ καί διά καλός ὄρεξις ( τιμή γάρ ) καί φυγή ὄνειδος , αἰσχρός εἰμί . τάσσω δέ ἄν τις καί ὁ ὑπό ὁ ἄρχων ἀναγκάζω εἰς αὐτός · κακός δέ , ὅσος οὐ διά αἰδώς ἀλλά διά φόβος αὐτός δράω , καί φεύγω οὐ ὁ αἰσχρός ἀλλά ὁ λυπηρός · ἀναγκάζω γάρ ὁ κύριος , ὥσπερ ὁ Ἕκτωρ ὅς δέ ἄν ἐγώ ἀπάνευθε μάχη πτώσσω νοέω , οὐ ἕ ἄρκιος εἰμί φεύγω κύων . καί ὁ προστάσσω , ἐάν ἀναχωρέω τύπτω , ὁ αὐτός δράω , καί ὁ πρό ὁ τάφρος καί ὁ τοιοῦτος παρατάσσω · πᾶς γάρ ἀναγκάζω . δέω δέ οὐ διά ἀνάγκη ἀνδρεῖος εἰμί , ἀλλά ὅτι καλός . δοκέω δέ καί ὁ ἐμπειρία ὁ περί ἕκαστος ἀνδρεία εἰμί · ὅθεν καί ὁ Σωκράτης οἴομαι ἐπιστήμη εἰμί ὁ ἀνδρεία . τοιοῦτος δέ ἄλλος μέν ἐν ἄλλος , ἐν ὁ πολεμικός δέ ὁ στρατιώτης · δοκέω γάρ εἰμί πολύς κενός ὁ πόλεμος , ὅς μάλα συνοράω οὗτος · φαίνω δή ἀνδρεῖος , ὅτι οὐ οἶδα ὁ ἄλλος οἷος εἰμί . εἶτα ποιέω καί μή πάσχω μάλα δύναμαι ἐκ ὁ ἐμπειρία , δύναμαι χράω ὁ ὅπλον καί τοιοῦτος ἔχω ὁποῖος ἄν εἰμί καί πρός ὁ ποιέω καί πρός ὁ μή πάσχω κρατύς · ὥσπερ οὖν ἄνοπλος ὁπλίζω μάχομαι καί ἀθλητής ἰδιώτης · καί γάρ ἐν ὁ τοιοῦτος ἀγών οὐ ὁ ἀνδρεῖος μάχιμος εἰμί , ἀλλά ὁ μάλα ἰσχύω καί ὁ σῶμα ἀγαθός ἔχω . ὁ στρατιώτης δέ δειλός γίγνομαι , ὅταν ὑπερτείνω ὁ κίνδυνος καί λείπω ὁ πλῆθος καί ὁ παρασκευή · πρῶτος γάρ φεύγω , ὁ δέ πολιτικός μένω ἀποθνῄσκω , ὅς ἐπί ὁ Ἕρμαιος συμβαίνω . ὁ μέν γάρ αἰσχρός ὁ φεύγω καί ὁ θάνατος ὁ τοιοῦτος σωτηρία αἱρετός · ὁ δέ καί ἐκ ἀρχή κινδυνεύω ὡς κρατύς εἰμί , γιγνώσκω δέ φεύγω , ὁ θάνατος μάλα ὁ αἰσχρός φοβέω · ὁ δέ ἀνδρεῖος οὐ τοιοῦτος . καί ὁ θυμός δέ ἐπί ὁ ἀνδρεία φέρω · ἀνδρεῖος γάρ εἰμί δοκέω καί ὁ διά θυμός ὥσπερ ὁ θηρίον ἐπί ὁ τιτρώσκω φέρω , ὅτι καί ὁ ἀνδρεῖος θυμοειδής · ἰτητικός γάρ ὁ θυμός πρός ὁ κίνδυνος , ὅθεν καί Ὅμηρος σθένος ἐμβάλλω θυμός καί μένος καί θυμός ἐγείρω καί δριμύς δέ ἀνά ῥίς μένος καί ζέω αἷμα · πᾶς γάρ ὁ τοιοῦτος ἔοικα σημαίνω ὁ ὁ θυμός ἔγερσις καί ὁρμή . ὁ μέν οὖν ἀνδρεῖος διά ὁ καλός πράσσω , ὁ δέ θυμός συνεργέω αὐτός · ὁ θηρίον δέ διά λύπη · διά γάρ ὁ πλήσσω ἤ διά ὁ φοβέω , ἐπεί ἐάν γε ἐν ὕλη εἰμί , οὐ προσέρχομαι . οὐ δή εἰμί ἀνδρεῖος διά ὁ ὑπό ἀλγηδών καί θυμός ἐξελαύνω πρός ὁ κίνδυνος ὁρμάω , οὐδείς ὁ δεινός προοράω , ἐπεί οὕτως γε ἄν ὁ ὄνος ἀνδρεῖος εἰμί πεινάω · τύπτω γάρ οὐ ἀφίστημι ὁ νομή · καί ὁ μοιχός δέ διά ὁ ἐπιθυμία τολμηρός πολύς δράω . φυσικός δέ ἔοικα ὁ διά ὁ θυμός εἰμί , καί προσλαμβάνω προαίρεσις καί ὁ ὅς ἕνεκα ἀνδρεία εἰμί . καί ὁ ἄνθρωπος δή ὀργίζω μέν ἀλγέω , τιμωρέω δέ ἥδομαι · ὁ δέ διά οὗτος μάχομαι μάχιμος μέν , οὐ ἀνδρεῖος δέ · οὐ γάρ διά ὁ καλός οὐδέ ὡς ὁ λόγος , ἀλλά διά πάθος · παραπλήσιος δέ ἔχω τις . οὐδέ δή ὁ εὔελπις εἰμί ἀνδρεῖος · διά γάρ ὁ πολλάκις καί πολύς νικάω θαρσέω ἐν ὁ κίνδυνος · παρόμοιος δέ , ὅτι ἄμφω θαρσαλέος · ἀλλά ὁ μέν ἀνδρεῖος διά ὁ πρότερος λέγω θαρσαλέος , ὁ δέ διά ὁ οἴομαι κρατύς εἰμί καί μηδείς ἄν πάσχω . τοιοῦτος δέ ποιέω καί ὁ μεθύσκω · εὔελπις γάρ γίγνομαι . ὅταν δέ αὐτός μή συμβαίνω ὁ τοιοῦτος , φεύγω · ἀνδρεῖος δέ εἰμί ὁ φοβερός ἄνθρωπος εἰμί καί φαίνω ὑπομένω , ὅτι καλός καί αἰσχρός ὁ μή . διό καί ἀνδρεῖος δοκέω εἰμί ὁ ἐν ὁ αἰφνίδιος φόβος ἄφοβος καί ἀτάραχος εἰμί ἤ ἐν ὁ πρόδηλος · ἀπό ἕξις γάρ μάλα εἰμί , ὅτι ἥσσων ἐκ παρασκευή · ὁ προφανής μέν γάρ ἄν ἐκ λογισμός καί λόγος τις προαιρέω , ὁ δέ ἐξαίφνης κατά ὁ ἕξις . ἀνδρεῖος δέ φαίνω καί ὁ ἀγνοέω , καί εἰμί οὐ πρόσω ὁ εὔελπις , κακός δέ ὅσος ἀξίωμα οὐδείς ἔχω , ἐκεῖνος δέ . διό καί μένω τις χρόνος · ὁ δέ ἀπατάω , ἐάν γιγνώσκω ὅτι ἕτερος ἤ ὑποπτεύω , φεύγω · ὅς ὁ Ἀργεῖος πάσχω περιπίπτω ὁ Λάκων ὡς Σικυώνια . ὁ τε δή ἀνδρεῖος λέγω ποῖος τις , καί ὁ δοκέω ἀνδρεῖος .