aristoteles-et-corpus-aristotelicum.ethica-nicomachea 1.10
πότερον οὖν οὐδʼ ἄλλον οὐδένα ἀνθρώπων εὐδαιμονιστέον ἕως ἂν ζῇ , κατὰ Σόλωνα δὲ χρεὼν τέλος ὁρᾶν ; εἰ δὲ δὴ καὶ θετέον οὕτως , ἆρά γε καὶ ἔστιν εὐδαίμων τότε ἐπειδὰν ἀποθάνῃ ; ἢ τοῦτό γε παντελῶς ἄτοπον , ἄλλως τε καὶ τοῖς λέγουσιν ἡμῖν ἐνέργειάν τινα τὴν εὐδαιμονίαν ; εἰ δὲ μὴ λέγομεν τὸν τεθνεῶτα εὐδαίμονα , μηδὲ Σόλων τοῦτο βούλεται , ἀλλʼ ὅτι τηνικαῦτα ἄν τις ἀσφαλῶς μακαρίσειεν ἄνθρωπον ὡς ἐκτὸς ἤδη τῶν κακῶν ὄντα καὶ τῶν δυστυχημάτων , ἔχει μὲν καὶ τοῦτʼ ἀμφισβήτησίν τινα · δοκεῖ γὰρ εἶναί τι τῷ τεθνεῶτι καὶ κακὸν καὶ ἀγαθόν , εἴπερ καὶ τῷ ζῶντι μὴ αἰσθανομένῳ δέ , οἷον τιμαὶ καὶ ἀτιμίαι καὶ τέκνων καὶ ὅλως ἀπογόνων εὐπραξίαι τε καὶ δυστυχίαι . ἀπορίαν δὲ καὶ ταῦτα παρέχει · τῷ γὰρ μακαρίως βεβιωκότι μέχρι γήρως καὶ τελευτήσαντι κατὰ λόγον ἐνδέχεται πολλὰς μεταβολὰς συμβαίνειν περὶ τοὺς ἐκγόνους , καὶ τοὺς μὲν αὐτῶν ἀγαθοὺς εἶναι καὶ τυχεῖν βίου τοῦ κατʼ ἀξίαν , τοὺς δʼ ἐξ ἐναντίας · δῆλον δʼ ὅτι καὶ τοῖς ἀποστήμασι πρὸς τοὺς γονεῖς παντοδαπῶς ἔχειν αὐτοὺς ἐνδέχεται . ἄτοπον δὴ γίνοιτʼ ἄν , εἰ συμμεταβάλλοι καὶ ὁ τεθνεὼς καὶ γίνοιτο ὁτὲ μὲν εὐδαίμων πάλιν δʼ ἄθλιος · ἄτοπον δὲ καὶ τὸ μηδὲν μηδʼ ἐπί τινα χρόνον συνικνεῖσθαι τὰ τῶν ἐκγόνων τοῖς γονεῦσιν . ἀλλʼ ἐπανιτέον ἐπὶ τὸ πρότερον ἀπορηθέν · τάχα γὰρ ἂν θεωρηθείη καὶ τὸ νῦν ἐπιζητούμενον ἐξ ἐκείνου . εἰ δὴ τὸ τέλος ὁρᾶν δεῖ καὶ τότε μακαρίζειν ἕκαστον οὐχ ὡς ὄντα μακάριον ἀλλʼ ὅτι πρότερον ἦν , πῶς οὐκ ἄτοπον , εἰ ὅτʼ ἔστιν εὐδαίμων , μὴ ἀληθεύσεται κατʼ αὐτοῦ τὸ ὑπάρχον διὰ τὸ μὴ βούλεσθαι τοὺς ζῶντας εὐδαιμονίζειν διὰ τὰς μεταβολάς , καὶ διὰ τὸ μόνιμόν τι τὴν εὐδαιμονίαν ὑπειληφέναι καὶ μηδαμῶς εὐμετάβολον , τὰς δὲ τύχας πολλάκις ἀνακυκλεῖσθαι περὶ τοὺς αὐτούς ; δῆλον γὰρ ὡς εἰ συνακολουθοίημεν ταῖς τύχαις , τὸν αὐτὸν εὐδαίμονα καὶ πάλιν ἄθλιον ἐροῦμεν πολλάκις , χαμαιλέοντά τινα τὸν εὐδαίμονα ἀποφαίνοντες καὶ σαθρῶς ἱδρυμένον . ἢ τὸ μὲν ταῖς τύχαις ἐπακολουθεῖν οὐδαμῶς ὀρθόν ; οὐ γὰρ ἐν ταύταις τὸ εὖ ἢ κακῶς , ἀλλὰ προσδεῖται τούτων ὁ ἀνθρώπινος βίος , καθάπερ εἴπομεν , κύριαι δʼ εἰσὶν αἱ κατʼ ἀρετὴν ἐνέργειαι τῆς εὐδαιμονίας , αἱ δʼ ἐναντίαι τοῦ ἐναντίου . μαρτυρεῖ δὲ τῷ λόγῳ καὶ τὸ νῦν διαπορηθέν . περὶ οὐδὲν γὰρ οὕτως ὑπάρχει τῶν ἀνθρωπίνων ἔργων βεβαιότης ὡς περὶ τὰς ἐνεργείας τὰς κατʼ ἀρετήν · μονιμώτεραι γὰρ καὶ τῶν ἐπιστημῶν αὗται δοκοῦσιν εἶναι · τούτων δʼ αὐτῶν αἱ τιμιώταται μονιμώτεραι διὰ τὸ μάλιστα καὶ συνεχέστατα καταζῆν ἐν αὐταῖς τοὺς μακαρίους · τοῦτο γὰρ ἔοικεν αἰτίῳ τοῦ μὴ γίνεσθαι περὶ αὐτὰς λήθην . ὑπάρξει δὴ τὸ ζητούμενον τῷ εὐδαίμονι , καὶ ἔσται διὰ βίου τοιοῦτος · ἀεὶ γὰρ ἢ μάλιστα πάντων πράξει καὶ θεωρήσει τὰ κατʼ ἀρετήν , καὶ τὰς τύχας οἴσει κάλλιστα καὶ πάντῃ πάντως ἐμμελῶς ὅ γʼ ὡς ἀληθῶς ἀγαθὸς καὶ τετράγωνος ἄνευ ψόγου . πολλῶν δὲ γινομένων κατὰ τύχην καὶ διαφερόντων μεγέθει καὶ μικρότητι , τὰ μὲν μικρὰ τῶν εὐτυχημάτων , ὁμοίως δὲ καὶ τῶν ἀντικειμένων , δῆλον ὡς οὐ ποιεῖ ῥοπὴν τῆς ζωῆς , τὰ δὲ μεγάλα καὶ πολλὰ γινόμενα μὲν εὖ μακαριώτερον τὸν βίον ποιήσει ( καὶ γὰρ αὐτὰ συνεπικοσμεῖν πέφυκεν , καὶ ἡ χρῆσις αὐτῶν καλὴ καὶ σπουδαία γίνεται ) , ἀνάπαλιν δὲ συμβαίνοντα θλίβει καὶ λυμαίνεται τὸ μακάριον · λύπας τε γὰρ ἐπιφέρει καὶ ἐμποδίζει πολλαῖς ἐνεργείαις . ὅμως δὲ καὶ ἐν τούτοις διαλάμπει τὸ καλόν , ἐπειδὰν φέρῃ τις εὐκόλως πολλὰς καὶ μεγάλας ἀτυχίας , μὴ διʼ ἀναλγησίαν , ἀλλὰ γεννάδας ὢν καὶ μεγαλόψυχος . εἰ δʼ εἰσὶν αἱ ἐνέργειαι κύριαι τῆς ζωῆς , καθάπερ εἴπομεν , οὐδεὶς ἂν γένοιτο τῶν μακαρίων ἄθλιος · οὐδέποτε γὰρ πράξει τὰ μισητὰ καὶ τὰ φαῦλα . τὸν γὰρ ὡς ἀληθῶς ἀγαθὸν καὶ ἔμφρονα πάσας οἰόμεθα τὰς τύχας εὐσχημόνως φέρειν καὶ ἐκ τῶν ὑπαρχόντων ἀεὶ τὰ κάλλιστα πράττειν , καθάπερ καὶ στρατηγὸν ἀγαθὸν τῷ παρόντι στρατοπέδῳ χρῆσθαι πολεμικώτατα καὶ σκυτοτόμον ἐκ τῶν δοθέντων σκυτῶν κάλλιστον ὑπόδημα ποιεῖν · τὸν αὐτὸν δὲ τρόπον καὶ τοὺς ἄλλους τεχνίτας ἅπαντας . εἰ δʼ οὕτως , ἄθλιος μὲν οὐδέποτε γένοιτʼ ἂν ὁ εὐδαίμων , οὐ μὴν μακάριός γε , ἂν Πριαμικαῖς τύχαις περιπέσῃ . οὐδὲ δὴ ποικίλος γε καὶ εὐμετάβολος · οὔτε γὰρ ἐκ τῆς εὐδαιμονίας κινηθήσεται ῥᾳδίως , οὐδʼ ὑπὸ τῶν τυχόντων ἀτυχημάτων ἀλλʼ ὑπὸ μεγάλων καὶ πολλῶν , ἔκ τε τῶν τοιούτων οὐκ ἂν γένοιτο πάλιν εὐδαίμων ἐν ὀλίγῳ χρόνῳ , ἀλλʼ εἴπερ , ἐν πολλῷ τινὶ καὶ τελείῳ , μεγάλων καὶ καλῶν ἐν αὐτῷ γενόμενος ἐπήβολος . τί οὖν κωλύει λέγειν εὐδαίμονα τὸν κατʼ ἀρετὴν τελείαν ἐνεργοῦντα καὶ τοῖς ἐκτὸς ἀγαθοῖς ἱκανῶς κεχορηγημένον μὴ τὸν τυχόντα χρόνον ἀλλὰ τέλειον βίον ; ἢ προσθετέον καὶ βιωσόμενον οὕτω καὶ τελευτήσοντα κατὰ λόγον ; ἐπειδὴ τὸ μέλλον ἀφανὲς ἡμῖν ἐστίν , τὴν εὐδαιμονίαν δὲ τέλος καὶ τέλειον τίθεμεν πάντῃ πάντως . εἰ δʼ οὕτω , μακαρίους ἐροῦμεν τῶν ζώντων οἷς ὑπάρχει καὶ ὑπάρξει τὰ λεχθέντα , μακαρίους δʼ ἀνθρώπους . καὶ περὶ μὲν τούτων ἐπὶ τοσοῦτον διωρίσθω .
Lemmas: πότερος οὖν οὐδέ ἄλλος οὐδείς ἄνθρωπος εὐδαιμονίζω ἕως ἄν ζάω , κατά Σόλων δέ χρεών τέλος ὁράω ; εἰ δέ δή καί τίθημι οὕτως , ἆρα γε καί εἰμί εὐδαίμων τότε ἐπειδάν ἀποθνῄσκω ; ἤ οὗτος γε παντελής ἄτοπος , ἄλλος τε καί ὁ λέγω ἐγώ ἐνέργεια τις ὁ εὐδαιμονία ; εἰ δέ μή λέγω ὁ θνῄσκω εὐδαίμων , μηδέ Σόλων οὗτος βούλομαι , ἀλλά ὅτι τηνικαῦτα ἄν τις ἀσφαλής μακαρίζω ἄνθρωπος ὡς ἐκτός ἤδη ὁ κακός εἰμί καί ὁ δυστύχημα , ἔχω μέν καί οὗτος ἀμφισβήτησις τις · δοκέω γάρ εἰμί τις ὁ θνῄσκω καί κακός καί ἀγαθός , εἴπερ καί ὁ ζάω μή αἰσθάνομαι δέ , οἷος τιμή καί ἀτιμία καί τέκνον καί ὅλος ἀπόγονος εὐπραξία τε καί δυστυχία . ἀπορία δέ καί οὗτος παρέχω · ὁ γάρ μακαρίως βιόω μέχρι γῆρας καί τελευτάω κατά λόγος ἐνδέχομαι πολύς μεταβολή συμβαίνω περί ὁ ἔκγονος , καί ὁ μέν αὐτός ἀγαθός εἰμί καί τυγχάνω βίος ὁ κατά ἀξία , ὁ δέ ἐκ ἐναντίος · δῆλος δέ ὅτι καί ὁ ἀπόστημα πρός ὁ γονεύς παντοδαπής ἔχω αὐτός ἐνδέχομαι . ἄτοπος δή γίγνομαι ἄν , εἰ συμμεταβάλλω καί ὁ θνῄσκω καί γίγνομαι ὅτε μέν εὐδαίμων πάλιν δέ ἄθλιος · ἄτοπος δέ καί ὁ μηδείς μηδέ ἐπί τις χρόνος συνικνέομαι ὁ ὁ ἔκγονος ὁ γονεύς . ἀλλά ἐπανιτέον ἐπί ὁ πρότερος ἀπολέγω · τάχα γάρ ἄν θεωρέω καί ὁ νῦν ἐπιζητέω ἐκ ἐκεῖνος . εἰ δή ὁ τέλος ὁράω δέω καί τότε μακαρίζω ἕκαστος οὐ ὡς εἰμί μακάριος ἀλλά ὅτι πρότερος εἰμί , πῶς οὐ ἄτοπος , εἰ ὅτε εἰμί εὐδαίμων , μή ἀληθεύω κατά αὐτός ὁ ὑπάρχω διά ὁ μή βούλομαι ὁ ζάω εὐδαιμονίζω διά ὁ μεταβολή , καί διά ὁ μόνιμος τις ὁ εὐδαιμονία ὑπολαμβάνω καί μηδαμῶς εὐμετάβολος , ὁ δέ τύχη πολλάκις ἀνακυκλέω περί ὁ αὐτός ; δῆλος γάρ ὡς εἰ συνακολουθέω ὁ τύχη , ὁ αὐτός εὐδαίμων καί πάλιν ἄθλιος λέγω πολλάκις , χαμαιλέων τις ὁ εὐδαίμων ἀποφαίνω καί σαθρός ἱδρύω . ἤ ὁ μέν ὁ τύχη ἐπακολουθέω οὐδαμῶς ὀρθός ; οὐ γάρ ἐν οὗτος ὁ εὖ ἤ κακός , ἀλλά προσδέω οὗτος ὁ ἀνθρώπινος βίος , καθά λέγω , κύριος δέ εἰμί ὁ κατά ἀρετή ἐνέργεια ὁ εὐδαιμονία , ὁ δέ ἐναντίος ὁ ἐναντίος . μαρτυρέω δέ ὁ λόγος καί ὁ νῦν διαπορέω . περί οὐδείς γάρ οὕτως ὑπάρχω ὁ ἀνθρώπινος ἔργον βεβαιότης ὡς περί ὁ ἐνέργεια ὁ κατά ἀρετή · μόνιμος γάρ καί ὁ ἐπιστήμη οὗτος δοκέω εἰμί · οὗτος δέ αὐτός ὁ τίμιος μόνιμος διά ὁ μάλα καί συνεχής καταζάω ἐν αὐτός ὁ μακάριος · οὗτος γάρ ἔοικα αἴτιος ὁ μή γίγνομαι περί αὐτός λήθη . ὑπάρχω δή ὁ ζητέω ὁ εὐδαίμων , καί εἰμί διά βίος τοιοῦτος · ἀεί γάρ ἤ μάλα πᾶς πράσσω καί θεωρέω ὁ κατά ἀρετή , καί ὁ τύχη φέρω καλός καί πάντῃ πάντως ἐμμελής ὁ γε ὡς ἀληθής ἀγαθός καί τετράγωνος ἄνευ ψόγος . πολύς δέ γίγνομαι κατά τύχη καί διαφέρω μέγεθος καί μικρότης , ὁ μέν μικρός ὁ εὐτύχημα , ὅμοιος δέ καί ὁ ἀντίκειμαι , δῆλος ὡς οὐ ποιέω ῥοπή ὁ ζωή , ὁ δέ μέγας καί πολύς γίγνομαι μέν εὖ μακάριος ὁ βίος ποιέω ( καί γάρ αὐτός συνεπικοσμέω φύω , καί ὁ χρῆσις αὐτός καλός καί σπουδαῖος γίγνομαι ) , ἀνάπαλιν δέ συμβαίνω θλίβω καί λυμαίνομαι ὁ μακάριος · λύπη τε γάρ ἐπιφέρω καί ἐμποδίζω πολύς ἐνέργεια . ὅμως δέ καί ἐν οὗτος διαλάμπω ὁ καλός , ἐπειδάν φέρω τις εὔκολος πολύς καί μέγας ἀτυχία , μή διά ἀναλγησία , ἀλλά γεννάδας εἰμί καί μεγαλόψυχος . εἰ δέ εἰμί ὁ ἐνέργεια κύριος ὁ ζωή , καθά λέγω , οὐδείς ἄν γίγνομαι ὁ μακάριος ἄθλιος · οὐδέποτε γάρ πράσσω ὁ μισητός καί ὁ φαῦλος . ὁ γάρ ὡς ἀληθής ἀγαθός καί ἔμφρων πᾶς οἴομαι ὁ τύχη εὐσχήμων φέρω καί ἐκ ὁ ὑπάρχω ἀεί ὁ καλός πράσσω , καθά καί στρατηγός ἀγαθός ὁ πάρειμι στρατόπεδον χράω πολεμικός καί σκυτοτόμος ἐκ ὁ δίδωμι σκῦτος καλός ὑπόδημα ποιέω · ὁ αὐτός δέ τρόπος καί ὁ ἄλλος τεχνίτης ἅπας . εἰ δέ οὕτως , ἄθλιος μέν οὐδέποτε γίγνομαι ἄν ὁ εὐδαίμων , οὐ μήν μακάριος γε , ἐάν Πριαμικός τύχη περιπίπτω . οὐδέ δή ποικίλος γε καί εὐμετάβολος · οὔτε γάρ ἐκ ὁ εὐδαιμονία κινέω ῥᾴδιος , οὐδέ ὑπό ὁ τυγχάνω ἀτύχημα ἀλλά ὑπό μέγας καί πολύς , ἐκ τε ὁ τοιοῦτος οὐ ἄν γίγνομαι πάλιν εὐδαίμων ἐν ὀλίγος χρόνος , ἀλλά εἴπερ , ἐν πολύς τις καί τέλειος , μέγας καί καλός ἐν αὐτός γίγνομαι ἐπήβολος . τίς οὖν κωλύω λέγω εὐδαίμων ὁ κατά ἀρετή τέλειος ἐνεργέω καί ὁ ἐκτός ἀγαθός ἱκανός χορηγέω μή ὁ τυγχάνω χρόνος ἀλλά τέλειος βίος ; ἤ προστίθημι καί βιόω οὕτως καί τελευτάω κατά λόγος ; ἐπειδή ὁ μέλλω ἀφανής ἐγώ εἰμί , ὁ εὐδαιμονία δέ τέλος καί τέλειος τίθημι πάντῃ πάντως . εἰ δέ οὕτως , μακάριος λέγω ὁ ζάω ὅς ὑπάρχω καί ὑπάρχω ὁ λέγω , μακάριος δέ ἄνθρωπος . καί περί μέν οὗτος ἐπί τοσοῦτος διορίζω .