aristoteles-et-corpus-aristotelicum.ethica-nicomachea 5.10
περὶ δὲ ἐπιεικείας καὶ τοῦ ἐπιεικοῦς , πῶς ἔχει ἡ μὲν ἐπιείκεια πρὸς δικαιοσύνην τὸ δʼ ἐπιεικὲς πρὸς τὸ δίκαιον , ἐχόμενόν ἐστιν εἰπεῖν . οὔτε γὰρ ὡς ταὐτὸν ἁπλῶς οὔθʼ ὡς ἕτερον τῷ γένει φαίνεται σκοπουμένοις · καὶ ὁτὲ μὲν τὸ ἐπιεικὲς ἐπαινοῦμεν καὶ ἄνδρα τὸν τοιοῦτον , ὥστε καὶ ἐπὶ τὰ ἄλλα ἐπαινοῦντες μεταφέρομεν ἀντὶ τοῦ ἀγαθοῦ , τὸ ἐπιεικέστερον ὅτι βέλτιον δηλοῦντες · ὁτὲ δὲ τῷ λόγῳ ἀκολουθοῦσι φαίνεται ἄτοπον εἰ τὸ ἐπιεικὲς παρὰ τὸ δίκαιόν τι ὂν ἐπαινετόν ἐστιν · ἢ γὰρ τὸ δίκαιον οὐ σπουδαῖον , ἢ τὸ ἐπιεικὲς οὐ δίκαιον , εἰ ἄλλο · ἢ εἰ ἄμφω σπουδαῖα , ταὐτόν ἐστιν . ἡ μὲν οὖν ἀπορία σχεδὸν συμβαίνει διὰ ταῦτα περὶ τὸ ἐπιεικές , ἔχει δʼ ἅπαντα τρόπον τινὰ ὀρθῶς καὶ οὐδὲν ὑπεναντίον ἑαυτοῖς · τό τε γὰρ ἐπιεικὲς δικαίου τινὸς ὂν βέλτιόν ἐστι δίκαιον , καὶ οὐχ ὡς ἄλλο τι γένος ὂν βέλτιόν ἐστι τοῦ δικαίου . ταὐτὸν ἄρα δίκαιον καὶ ἐπιεικές , καὶ ἀμφοῖν σπουδαίοιν ὄντοιν κρεῖττον τὸ ἐπιεικές . ποιεῖ δὲ τὴν ἀπορίαν ὅτι τὸ ἐπιεικὲς δίκαιον μέν ἐστιν , οὐ τὸ κατὰ νόμον δέ , ἀλλʼ ἐπανόρθωμα νομίμου δικαίου . αἴτιον δʼ ὅτι ὁ μὲν νόμος καθόλου πᾶς , περὶ ἐνίων δʼ οὐχ οἷόν τε ὀρθῶς εἰπεῖν καθόλου . ἐν οἷς οὖν ἀνάγκη μὲν εἰπεῖν καθόλου , μὴ οἷόν τε δὲ ὀρθῶς , τὸ ὡς ἐπὶ τὸ πλέον λαμβάνει ὁ νόμος , οὐκ ἀγνοῶν τὸ ἁμαρτανόμενον . καὶ ἔστιν οὐδὲν ἧττον ὀρθός · τὸ γὰρ ἁμάρτημα οὐκ ἐν τῷ νόμῳ οὐδʼ ἐν τῷ νομοθέτῃ ἀλλʼ ἐν τῇ φύσει τοῦ πράγματός ἐστιν · εὐθὺς γὰρ τοιαύτη ἡ τῶν πρακτῶν ὕλη ἐστίν . ὅταν οὖν λέγῃ μὲν ὁ νόμος καθόλου , συμβῇ δʼ ἐπὶ τούτου παρὰ τὸ καθόλου , τότε ὀρθῶς ἔχει , ᾗ παραλείπει ὁ νομοθέτης καὶ ἥμαρτεν ἁπλῶς εἰπών , ἐπανορθοῦν τὸ ἐλλειφθέν , ὃ κἂν ὁ νομοθέτης αὐτὸς ἂν εἶπεν ἐκεῖ παρών , καὶ εἰ ᾔδει , ἐνομοθέτησεν . διὸ δίκαιον μέν ἐστι , καὶ βέλτιόν τινος δικαίου , οὐ τοῦ ἁπλῶς δὲ ἀλλὰ τοῦ διὰ τὸ ἁπλῶς ἁμαρτήματος . καὶ ἔστιν αὕτη ἡ φύσις ἡ τοῦ ἐπιεικοῦς , ἐπανόρθωμα νόμου , ᾗ ἐλλείπει διὰ τὸ καθόλου . τοῦτο γὰρ αἴτιον καὶ τοῦ μὴ πάντα κατὰ νόμον εἶναι , ὅτι περὶ ἐνίων ἀδύνατον θέσθαι νόμον , ὥστε ψηφίσματος δεῖ . τοῦ γὰρ ἀορίστου ἀόριστος καὶ ὁ κανών ἐστιν , ὥσπερ καὶ τῆς Λεσβίας οἰκοδομίας ὁ μολίβδινος κανών · πρὸς γὰρ τὸ σχῆμα τοῦ λίθου μετακινεῖται καὶ οὐ μένει ὁ κανών , καὶ τὸ ψήφισμα πρὸς τὰ πράγματα . τί μὲν οὖν ἐστὶ τὸ ἐπιεικές , καὶ ὅτι δίκαιον καὶ τινὸς βέλτιον δικαίου , δῆλον . φανερὸν δʼ ἐκ τούτου καὶ ὁ ἐπιεικὴς τίς ἐστιν · ὁ γὰρ τῶν τοιούτων προαιρετικὸς καὶ πρακτικός , καὶ ὁ μὴ ἀκριβοδίκαιος ἐπὶ τὸ χεῖρον ἀλλʼ ἐλαττωτικός , καίπερ ἔχων τὸν νόμον βοηθόν , ἐπιεικής ἐστι , καὶ ἡ ἕξις αὕτη ἐπιείκεια , δικαιοσύνη τις οὖσα καὶ οὐχ ἑτέρα τις ἕξις .
Lemmas: περί δέ ἐπιείκεια καί ὁ ἐπιεικής , πῶς ἔχω ὁ μέν ἐπιείκεια πρός δικαιοσύνη ὁ δέ ἐπιεικής πρός ὁ δίκαιος , ἔχω εἰμί λέγω . οὔτε γάρ ὡς αὐτός ἁπλῶς οὔτε ὡς ἕτερος ὁ γένος φαίνω σκοπέω · καί ὅτε μέν ὁ ἐπιεικής ἐπαινέω καί ἀνήρ ὁ τοιοῦτος , ὥστε καί ἐπί ὁ ἄλλος ἐπαινέω μεταφέρω ἀντί ὁ ἀγαθός , ὁ ἐπιεικής ὅτι ἀγαθός δηλόω · ὅτε δέ ὁ λόγος ἀκολουθέω φαίνω ἄτοπος εἰ ὁ ἐπιεικής παρά ὁ δίκαιος τις εἰμί ἐπαινετός εἰμί · ἤ γάρ ὁ δίκαιος οὐ σπουδαῖος , ἤ ὁ ἐπιεικής οὐ δίκαιος , εἰ ἄλλος · ἤ εἰ ἄμφω σπουδαῖος , αὐτός εἰμί . ὁ μέν οὖν ἀπορία σχεδόν συμβαίνω διά οὗτος περί ὁ ἐπιεικής , ἔχω δέ ἅπας τρόπος τις ὀρθός καί οὐδείς ὑπεναντίος ἑαυτοῦ · ὁ τε γάρ ἐπιεικής δίκαιος τις εἰμί ἀγαθός εἰμί δίκαιος , καί οὐ ὡς ἄλλος τις γένος εἰμί ἀγαθός εἰμί ὁ δίκαιος . αὐτός ἄρα δίκαιος καί ἐπιεικής , καί ἄμφω σπουδαῖος εἰμί κρατύς ὁ ἐπιεικής . ποιέω δέ ὁ ἀπορία ὅτι ὁ ἐπιεικής δίκαιος μέν εἰμί , οὐ ὁ κατά νόμος δέ , ἀλλά ἐπανόρθωμα νόμιμος δίκαιος . αἴτιος δέ ὅτι ὁ μέν νόμος καθόλου πᾶς , περί ἔνιοι δέ οὐ οἷος τε ὀρθός λέγω καθόλου . ἐν ὅς οὖν ἀνάγκη μέν λέγω καθόλου , μή οἷος τε δέ ὀρθός , ὁ ὡς ἐπί ὁ πολύς λαμβάνω ὁ νόμος , οὐ ἀγνοέω ὁ ἁμαρτάνω . καί εἰμί οὐδείς ἥσσων ὀρθός · ὁ γάρ ἁμάρτημα οὐ ἐν ὁ νόμος οὐδέ ἐν ὁ νομοθέτης ἀλλά ἐν ὁ φύσις ὁ πρᾶγμα εἰμί · εὐθύς γάρ τοιοῦτος ὁ ὁ πρακτός ὕλη εἰμί . ὅταν οὖν λέγω μέν ὁ νόμος καθόλου , συμβαίνω δέ ἐπί οὗτος παρά ὁ καθόλου , τότε ὀρθός ἔχω , ᾗ παραλείπω ὁ νομοθέτης καί ἁμαρτάνω ἁπλῶς λέγω , ἐπανορθόω ὁ ἐλλείπω , ὅς ἄν ὁ νομοθέτης αὐτός ἄν λέγω ἐκεῖ πάρειμι , καί εἰ οἶδα , νομοθετέω . διό δίκαιος μέν εἰμί , καί ἀγαθός τις δίκαιος , οὐ ὁ ἁπλῶς δέ ἀλλά ὁ διά ὁ ἁπλῶς ἁμάρτημα . καί εἰμί οὗτος ὁ φύσις ὁ ὁ ἐπιεικής , ἐπανόρθωμα νόμος , ὅς ἐλλείπω διά ὁ καθόλου . οὗτος γάρ αἴτιος καί ὁ μή πᾶς κατά νόμος εἰμί , ὅτι περί ἔνιοι ἀδύνατος τίθημι νόμος , ὥστε ψήφισμα δέω . ὁ γάρ ἀόριστος ἀόριστος καί ὁ κανών εἰμί , ὥσπερ καί ὁ Λέσβιος οἰκοδομία ὁ μολίβδινος κανών · πρός γάρ ὁ σχῆμα ὁ λίθος μετακινέω καί οὐ μένω ὁ κανών , καί ὁ ψήφισμα πρός ὁ πρᾶγμα . τίς μέν οὖν εἰμί ὁ ἐπιεικής , καί ὅτι δίκαιος καί τις ἀγαθός δίκαιος , δῆλος . φανερός δέ ἐκ οὗτος καί ὁ ἐπιεικής τις εἰμί · ὁ γάρ ὁ τοιοῦτος προαιρετικός καί πρακτικός , καί ὁ μή ἀκριβοδίκαιος ἐπί ὁ κακός ἀλλά ἐλαττωτικός , καίπερ ἔχω ὁ νόμος βοηθός , ἐπιεικής εἰμί , καί ὁ ἕξις οὗτος ἐπιείκεια , δικαιοσύνη τις εἰμί καί οὐ ἕτερος τις ἕξις .