aristoteles-et-corpus-aristotelicum.ethica-nicomachea 5.8
ὄντων δὲ τῶν δικαίων καὶ ἀδίκων τῶν εἰρημένων , ἀδικεῖ μὲν καὶ δικαιοπραγεῖ ὅταν ἑκών τις αὐτὰ πράττῃ · ὅταν δʼ ἄκων , οὔτʼ ἀδικεῖ οὔτε δικαιοπραγεῖ ἀλλʼ ἢ κατὰ συμβεβηκός · οἷς γὰρ συμβέβηκε δικαίοις εἶναι ἢ ἀδίκοις , πράττουσιν . ἀδίκημα δὲ καὶ δικαιοπράγημα ὥρισται τῷ ἑκουσίῳ καὶ ἀκουσίῳ · ὅταν γὰρ ἑκούσιον ᾖ , ψέγεται , ἅμα δὲ καὶ ἀδίκημα τότʼ ἐστίν · ὥστʼ ἔσται τι ἄδικον μὲν ἀδίκημα δʼ οὔπω , ἂν μὴ τὸ ἑκούσιον προσῇ . λέγω δʼ ἑκούσιον μέν , ὥσπερ καὶ πρότερον εἴρηται , ὃ ἄν τις τῶν ἐφʼ αὑτῷ ὄντων εἰδὼς καὶ μὴ ἀγνοῶν πράττῃ μήτε ὃν μήτε ᾧ μήτε οὗ ἕνεκα , οἷον τίνα τύπτει καὶ τίνι καὶ τίνος ἕνεκα , κἀκείνων ἕκαστον μὴ κατὰ συμβεβηκὸς μηδὲ βίᾳ ( ὥσπερ εἴ τις λαβὼν τὴν χεῖρα αὐτοῦ τύπτοι ἕτερον , οὐχ ἑκών · οὐ γὰρ ἐπʼ αὐτῷ ) · ἐνδέχεται δὲ τὸν τυπτόμενον πατέρα εἶναι , τὸν δʼ ὅτι μὲν ἄνθρωπος ἢ τῶν παρόντων τις γινώσκειν , ὅτι δὲ πατὴρ ἀγνοεῖν · ὁμοίως δὲ τὸ τοιοῦτον διωρίσθω καὶ ἐπὶ τοῦ οὗ ἕνεκα , καὶ περὶ τὴν πρᾶξιν ὅλην . τὸ δὴ ἀγνοούμενον , ἢ μὴ ἀγνοούμενον μὲν μὴ ἐπʼ αὐτῷ δʼ ὄν , ἢ βίᾳ , ἀκούσιον . πολλὰ γὰρ καὶ τῶν φύσει ὑπαρχόντων εἰδότες καὶ πράττομεν καὶ πάσχομεν , ὧν οὐθὲν οὔθʼ ἑκούσιον οὔτʼ ἀκούσιόν ἐστιν , οἷον τὸ γηρᾶν ἢ ἀποθνήσκειν . ἔστι δʼ ὁμοίως ἐπὶ τῶν ἀδίκων καὶ τῶν δικαίων καὶ τὸ κατὰ συμβεβηκός · καὶ γὰρ ἂν τὴν παρακαταθήκην ἀποδοίη τις ἄκων καὶ διὰ φόβον , ὃν οὔτε δίκαια πράττειν οὔτε δικαιοπραγεῖν φατέον ἀλλʼ ἢ κατὰ συμβεβηκός . ὁμοίως δὲ καὶ τὸν ἀναγκαζόμενον καὶ ἄκοντα τὴν παρακαταθήκην μὴ ἀποδιδόντα κατὰ συμβεβηκὸς φατέον ἀδικεῖν καὶ τὰ ἄδικα πράττειν . τῶν δὲ ἑκουσίων τὰ μὲν προελόμενοι πράττομεν τὰ δʼ οὐ προελόμενοι , προελόμενοι μὲν ὅσα προβουλευσάμενοι , ἀπροαίρετα δὲ ὅσʼ ἀπροβούλευτα . τριῶν δὴ οὐσῶν βλαβῶν τῶν ἐν ταῖς κοινωνίαις , τὰ μὲν μετʼ ἀγνοίας ἁμαρτήματά ἐστιν , ὅταν μήτε ὃν μήτε ὃ μήτε ᾧ μήτε οὗ ἕνεκα ὑπέλαβε πράξῃ · ἢ γὰρ οὐ βάλλειν ἢ οὐ τούτῳ ἢ οὐ τοῦτον ἢ οὐ τούτου ἕνεκα ᾠήθη , ἀλλὰ συνέβη οὐχ οὗ ἕνεκα ᾠήθη , οἷον οὐχ ἵνα τρώσῃ ἀλλʼ ἵνα κεντήσῃ , ἢ οὐχ ὅν , ἢ οὐχ ᾧ . ὅταν μὲν οὖν παραλόγως ἡ βλάβη γένηται , ἀτύχημα · ὅταν δὲ μὴ παραλόγως , ἄνευ δὲ κακίας , ἁμάρτημα ( ἁμαρτάνει μὲν γὰρ ὅταν ἡ ἀρχὴ ἐν αὐτῷ ᾖ τῆς αἰτίας , ἀτυχεῖ δʼ ὅταν ἔξωθεν ) · ὅταν δὲ εἰδὼς μὲν μὴ προβουλεύσας δέ , ἀδίκημα , οἷον ὅσα τε διὰ θυμὸν καὶ ἄλλα πάθη , ὅσα ἀναγκαῖα ἢ φυσικὰ συμβαίνει τοῖς ἀνθρώποις · ταῦτα γὰρ βλάπτοντες καὶ ἁμαρτάνοντες ἀδικοῦσι μέν , καὶ ἀδικήματά ἐστιν , οὐ μέντοι πω ἄδικοι διὰ ταῦτα οὐδὲ πονηροί · οὐ γὰρ διὰ μοχθηρίαν ἡ βλάβη · ὅταν δʼ ἐκ προαιρέσεως , ἄδικος καὶ μοχθηρός . διὸ καλῶς τὰ ἐκ θυμοῦ οὐκ ἐκ προνοίας κρίνεται · οὐ γὰρ ἄρχει ὁ θυμῷ ποιῶν , ἀλλʼ ὁ ὀργίσας . ἔτι δὲ οὐδὲ περὶ τοῦ γενέσθαι ἢ μὴ ἀμφισβητεῖται , ἀλλὰ περὶ τοῦ δικαίου · ἐπὶ φαινομένῃ γὰρ ἀδικίᾳ ἡ ὀργή ἐστιν . οὐ γὰρ ὥσπερ ἐν τοῖς συναλλάγμασι περὶ τοῦ γενέσθαι ἀμφισβητοῦσιν , ὧν ἀνάγκη τὸν ἕτερον εἶναι μοχθηρόν , ἂν μὴ διὰ λήθην αὐτὸ δρῶσιν · ἀλλʼ ὁμολογοῦντες περὶ τοῦ πράγματος , περὶ δὲ τοῦ ποτέρως δίκαιον ἀμφισβητοῦσιν ( ὁ δʼ ἐπιβουλεύσας οὐκ ἀγνοεῖ ) , ὥστε ὃ μὲν οἴεται ἀδικεῖσθαι , ὃ δʼ οὔ . ἐὰν δʼ ἐκ προαιρέσεως βλάψῃ , ἀδικεῖ · καὶ κατὰ ταῦτʼ ἤδη τὰ ἀδικήματα ὁ ἀδικῶν ἄδικος , ὅταν παρὰ τὸ ἀνάλογον ᾖ ἢ παρὰ τὸ ἴσον . ὁμοίως δὲ καὶ δίκαιος , ὅταν προελόμενος δικαιοπραγῇ · δικαιοπραγεῖ δέ , ἂν μόνον ἑκὼν πράττῃ . τῶν δʼ ἀκουσίων τὰ μέν ἐστι συγγνωμονικὰ τὰ δʼ οὐ συγγνωμονικά . ὅσα μὲν γὰρ μὴ μόνον ἀγνοοῦντες ἀλλὰ καὶ διʼ ἄγνοιαν ἁμαρτάνουσι , συγγνωμονικά , ὅσα δὲ μὴ διʼ ἄγνοιαν , ἀλλʼ ἀγνοοῦντες μὲν διὰ πάθος δὲ μήτε φυσικὸν μήτʼ ἀνθρώπινον , οὐ συγγνωμονικά .
Lemmas: εἰμί δέ ὁ δίκαιος καί ἄδικος ὁ λέγω , ἀδικέω μέν καί δικαιοπραγέω ὅταν ἑκών τις αὐτός πράσσω · ὅταν δέ ἄκων , οὔτε ἀδικέω οὔτε δικαιοπραγέω ἀλλά ἤ κατά συμβαίνω · ὅς γάρ συμβαίνω δίκαιος εἰμί ἤ ἄδικος , πράσσω . ἀδίκημα δέ καί δικαιοπράγημα ὁρίζω ὁ ἑκούσιος καί ἀκούσιος · ὅταν γάρ ἑκούσιος εἰμί , ψέγω , ἅμα δέ καί ἀδίκημα τότε εἰμί · ὥστε εἰμί τις ἄδικος μέν ἀδίκημα δέ οὔπω , ἐάν μή ὁ ἑκούσιος προσέρχομαι . λέγω δέ ἑκούσιος μέν , ὥσπερ καί πρότερος λέγω , ὅς ἄν τις ὁ ἐπί ἑαυτοῦ εἰμί οἶδα καί μή ἀγνοέω πράσσω μήτε ὅς μήτε ὅς μήτε ὅς ἕνεκα , οἷος τίς τύπτω καί τίς καί τίς ἕνεκα , ἐκεῖνος ἕκαστος μή κατά συμβαίνω μηδέ βία ( ὥσπερ εἰ τις λαμβάνω ὁ χείρ αὐτός τύπτω ἕτερος , οὐ ἑκών · οὐ γάρ ἐπί αὐτός ) · ἐνδέχομαι δέ ὁ τύπτω πατήρ εἰμί , ὁ δέ ὅτι μέν ἄνθρωπος ἤ ὁ πάρειμι τις γιγνώσκω , ὅτι δέ πατήρ ἀγνοέω · ὅμοιος δέ ὁ τοιοῦτος διορίζω καί ἐπί ὁ ὅς ἕνεκα , καί περί ὁ πρᾶξις ὅλος . ὁ δή ἀγνοέω , ἤ μή ἀγνοέω μέν μή ἐπί αὐτός δέ εἰμί , ἤ βία , ἀκούσιος . πολύς γάρ καί ὁ φύσις ὑπάρχω οἶδα καί πράσσω καί πάσχω , ὅς οὐδείς οὔτε ἑκούσιος οὔτε ἀκούσιος εἰμί , οἷος ὁ γηράσκω ἤ ἀποθνῄσκω . εἰμί δέ ὅμοιος ἐπί ὁ ἄδικος καί ὁ δίκαιος καί ὁ κατά συμβαίνω · καί γάρ ἄν ὁ παρακαταθήκη ἀποδίδωμι τις ἄκων καί διά φόβος , ὅς οὔτε δίκαιος πράσσω οὔτε δικαιοπραγέω φημί ἀλλά ἤ κατά συμβαίνω . ὅμοιος δέ καί ὁ ἀναγκάζω καί ἄκων ὁ παρακαταθήκη μή ἀποδίδωμι κατά συμβαίνω φημί ἀδικέω καί ὁ ἄδικος πράσσω . ὁ δέ ἑκούσιος ὁ μέν προαιρέω πράσσω ὁ δέ οὐ προαιρέω , προαιρέω μέν ὅσος προβουλεύω , ἀπροαίρετος δέ ὅσος ἀπροβούλευτος . τρεῖς δή εἰμί βλάβη ὁ ἐν ὁ κοινωνία , ὁ μέν μετά ἄγνοια ἁμάρτημα εἰμί , ὅταν μήτε ὅς μήτε ὅς μήτε ὅς μήτε ὅς ἕνεκα ὑπολαμβάνω πράσσω · ἤ γάρ οὐ βάλλω ἤ οὐ οὗτος ἤ οὐ οὗτος ἤ οὐ οὗτος ἕνεκα οἴομαι , ἀλλά συμβαίνω οὐ ὅς ἕνεκα οἴομαι , οἷος οὐ ἵνα τιτρώσκω ἀλλά ἵνα κεντάω , ἤ οὐ ὅς , ἤ οὐ ὅς . ὅταν μέν οὖν παράλογος ὁ βλάβη γίγνομαι , ἀτύχημα · ὅταν δέ μή παράλογος , ἄνευ δέ κακία , ἁμάρτημα ( ἁμαρτάνω μέν γάρ ὅταν ὁ ἀρχή ἐν αὐτός εἰμί ὁ αἰτία , ἀτυχέω δέ ὅταν ἔξωθεν ) · ὅταν δέ οἶδα μέν μή προβουλεύω δέ , ἀδίκημα , οἷος ὅσος τε διά θυμός καί ἄλλος πάθος , ὅσος ἀναγκαῖος ἤ φυσικός συμβαίνω ὁ ἄνθρωπος · οὗτος γάρ βλάπτω καί ἁμαρτάνω ἀδικέω μέν , καί ἀδίκημα εἰμί , οὐ μέντοι πω ἄδικος διά οὗτος οὐδέ πονηρός · οὐ γάρ διά μοχθηρία ὁ βλάβη · ὅταν δέ ἐκ προαίρεσις , ἄδικος καί μοχθηρός . διό καλός ὁ ἐκ θυμός οὐ ἐκ πρόνοια κρίνω · οὐ γάρ ἄρχω ὁ θυμός ποιέω , ἀλλά ὁ ὀργίζω . ἔτι δέ οὐδέ περί ὁ γίγνομαι ἤ μή ἀμφισβητέω , ἀλλά περί ὁ δίκαιος · ἐπί φαίνω γάρ ἀδικία ὁ ὀργή εἰμί . οὐ γάρ ὥσπερ ἐν ὁ συνάλλαγμα περί ὁ γίγνομαι ἀμφισβητέω , ὅς ἀνάγκη ὁ ἕτερος εἰμί μοχθηρός , ἐάν μή διά λήθη αὐτός δράω · ἀλλά ὁμολογέω περί ὁ πρᾶγμα , περί δέ ὁ ποτέρως δίκαιος ἀμφισβητέω ( ὁ δέ ἐπιβουλεύω οὐ ἀγνοέω ) , ὥστε ὅς μέν οἴομαι ἀδικέω , ὁ δέ οὐ . ἐάν δέ ἐκ προαίρεσις βλάπτω , ἀδικέω · καί κατά οὗτος ἤδη ὁ ἀδίκημα ὁ ἀδικέω ἄδικος , ὅταν παρά ὁ ἀνάλογος εἰμί ἤ παρά ὁ ἴσος . ὅμοιος δέ καί δίκαιος , ὅταν προαιρέω δικαιοπραγέω · δικαιοπραγέω δέ , ἐάν μόνος ἑκών πράσσω . ὁ δέ ἀκούσιος ὁ μέν εἰμί συγγνωμονικός ὁ δέ οὐ συγγνωμονικός . ὅσος μέν γάρ μή μόνος ἀγνοέω ἀλλά καί διά ἄγνοια ἁμαρτάνω , συγγνωμονικός , ὅσος δέ μή διά ἄγνοια , ἀλλά ἀγνοέω μέν διά πάθος δέ μήτε φυσικός μήτε ἀνθρώπινος , οὐ συγγνωμονικός .