aristoteles-et-corpus-aristotelicum.ethica-nicomachea 6.2
τὰς δὴ τῆς ψυχῆς ἀρετὰς διελόμενοι τὰς μὲν εἶναι τοῦ ἤθους ἔφαμεν τὰς δὲ τῆς διανοίας . περὶ μὲν οὖν τῶν ἠθικῶν διεληλύθαμεν , περὶ δὲ τῶν λοιπῶν , περὶ ψυχῆς πρῶτον εἰπόντες , λέγωμεν οὕτως . πρότερον μὲν οὖν ἐλέχθη δύʼ εἶναι μέρη τῆς ψυχῆς , τό τε λόγον ἔχον καὶ τὸ ἄλογον · νῦν δὲ περὶ τοῦ λόγον ἔχοντος τὸν αὐτὸν τρόπον διαιρετέον . καὶ ὑποκείσθω δύο τὰ λόγον ἔχοντα , ἓν μὲν ᾧ θεωροῦμεν τὰ τοιαῦτα τῶν ὄντων ὅσων αἱ ἀρχαὶ μὴ ἐνδέχονται ἄλλως ἔχειν , ἓν δὲ ᾧ τὰ ἐνδεχόμενα · πρὸς γὰρ τὰ τῷ γένει ἕτερα καὶ τῶν τῆς ψυχῆς μορίων ἕτερον τῷ γένει τὸ πρὸς ἑκάτερον πεφυκός , εἴπερ καθʼ ὁμοιότητά τινα καὶ οἰκειότητα ἡ γνῶσις ὑπάρχει αὐτοῖς . λεγέσθω δὲ τούτων τὸ μὲν ἐπιστημονικὸν τὸ δὲ λογιστικόν · τὸ γὰρ βουλεύεσθαι καὶ λογίζεσθαι ταὐτόν , οὐδεὶς δὲ βουλεύεται περὶ τῶν μὴ ἐνδεχομένων ἄλλως ἔχειν . ὥστε τὸ λογιστικόν ἐστιν ἕν τι μέρος τοῦ λόγον ἔχοντος . ληπτέον ἄρʼ ἑκατέρου τούτων τίς ἡ βελτίστη ἕξις · αὕτη γὰρ ἀρετὴ ἑκατέρου , ἡ δʼ ἀρετὴ πρὸς τὸ ἔργον τὸ οἰκεῖον . τρία δή ἐστιν ἐν τῇ ψυχῇ τὰ κύρια πράξεως καὶ ἀληθείας , αἴσθησις νοῦς ὄρεξις . τούτων δʼ ἡ αἴσθησις οὐδεμιᾶς ἀρχὴ πράξεως · δῆλον δὲ τῷ τὰ θηρία αἴσθησιν μὲν ἔχειν πράξεως δὲ μὴ κοινωνεῖν . ἔστι δʼ ὅπερ ἐν διανοίᾳ κατάφασις καὶ ἀπόφασις , τοῦτʼ ἐν ὀρέξει δίωξις καὶ φυγή · ὥστʼ ἐπειδὴ ἡ ἠθικὴ ἀρετὴ ἕξις προαιρετική , ἡ δὲ προαίρεσις ὄρεξις βουλευτική , δεῖ διὰ ταῦτα μὲν τόν τε λόγον ἀληθῆ εἶναι καὶ τὴν ὄρεξιν ὀρθήν , εἴπερ ἡ προαίρεσις σπουδαία , καὶ τὰ αὐτὰ τὸν μὲν φάναι τὴν δὲ διώκειν . αὕτη μὲν οὖν ἡ διάνοια καὶ ἡ ἀλήθεια πρακτική · τῆς δὲ θεωρητικῆς διανοίας καὶ μὴ πρακτικῆς μηδὲ ποιητικῆς τὸ εὖ καὶ κακῶς τἀληθές ἐστι καὶ ψεῦδος ( τοῦτο γάρ ἐστι παντὸς διανοητικοῦ ἔργον ) · τοῦ δὲ πρακτικοῦ καὶ διανοητικοῦ ἀλήθεια ὁμολόγως ἔχουσα τῇ ὀρέξει τῇ ὀρθῇ . πράξεως μὲν οὖν ἀρχὴ προαίρεσις—ὅθεν ἡ κίνησις ἀλλʼ οὐχ οὗ ἕνεκα—προαιρέσεως δὲ ὄρεξις καὶ λόγος ὁ ἕνεκά τινος . διὸ οὔτʼ ἄνευ νοῦ καὶ διανοίας οὔτʼ ἄνευ ἠθικῆς ἐστὶν ἕξεως ἡ προαίρεσις · εὐπραξία γὰρ καὶ τὸ ἐναντίον ἐν πράξει ἄνευ διανοίας καὶ ἤθους οὐκ ἔστιν . διάνοια δʼ αὐτὴ οὐθὲν κινεῖ , ἀλλʼ ἡ ἕνεκά του καὶ πρακτική · αὕτη γὰρ καὶ τῆς ποιητικῆς ἄρχει · ἕνεκα γάρ του ποιεῖ πᾶς ὁ ποιῶν , καὶ οὐ τέλος ἁπλῶς ( ἀλλὰ πρός τι καὶ τινός ) τὸ ποιητόν , ἀλλὰ τὸ πρακτόν · ἡ γὰρ εὐπραξία τέλος , ἡ δʼ ὄρεξις τούτου . διὸ ἢ ὀρεκτικὸς νοῦς ἡ προαίρεσις ἢ ὄρεξις διανοητική , καὶ ἡ τοιαύτη ἀρχὴ ἄνθρωπος . οὐκ ἔστι δὲ προαιρετὸν οὐδὲν γεγονός , οἷον οὐδεὶς προαιρεῖται Ἴλιον πεπορθηκέναι · οὐδὲ γὰρ βουλεύεται περὶ τοῦ γεγονότος ἀλλὰ περὶ τοῦ ἐσομένου καὶ ἐνδεχομένου , τὸ δὲ γεγονὸς οὐκ ἐνδέχεται μὴ γενέσθαι · διὸ ὀρθῶς Ἀγάθων μόνου γὰρ αὐτοῦ καὶ θεὸς στερίσκεται , ἀγένητα ποιεῖν ἅσσʼ ἂν ᾖ πεπραγμένα . ἀμφοτέρων δὴ τῶν νοητικῶν μορίων ἀλήθεια τὸ ἔργον . καθʼ ἃς οὖν μάλιστα ἕξεις ἀληθεύσει ἑκάτερον , αὗται ἀρεταὶ ἀμφοῖν .
Lemmas: ὁ δή ὁ ψυχή ἀρετή διαιρέω ὁ μέν εἰμί ὁ ἦθος φημί ὁ δέ ὁ διάνοια . περί μέν οὖν ὁ ἠθικός διέρχομαι , περί δέ ὁ λοιπός , περί ψυχή πρῶτος λέγω , λέγω οὕτως . πρότερος μέν οὖν λέγω δύο εἰμί μέρος ὁ ψυχή , ὁ τε λόγος ἔχω καί ὁ ἄλογος · νῦν δέ περί ὁ λόγος ἔχω ὁ αὐτός τρόπος διαιρετέον . καί ὑπόκειμαι δύο ὁ λόγος ἔχω , εἷς μέν ὅς θεωρέω ὁ τοιοῦτος ὁ εἰμί ὅσος ὁ ἀρχή μή ἐνδέχομαι ἄλλος ἔχω , εἷς δέ ὅς ὁ ἐνδέχομαι · πρός γάρ ὁ ὁ γένος ἕτερος καί ὁ ὁ ψυχή μόριον ἕτερος ὁ γένος ὁ πρός ἑκάτερος φύω , εἴπερ κατά ὁμοιότης τις καί οἰκειότης ὁ γνῶσις ὑπάρχω αὐτός . λέγω δέ οὗτος ὁ μέν ἐπιστημονικός ὁ δέ λογιστικός · ὁ γάρ βουλεύω καί λογίζομαι αὐτός , οὐδείς δέ βουλεύω περί ὁ μή ἐνδέχομαι ἄλλος ἔχω . ὥστε ὁ λογιστικός εἰμί εἷς τις μέρος ὁ λόγος ἔχω . λαμβάνω ἄρα ἑκάτερος οὗτος τίς ὁ ἀγαθός ἕξις · οὗτος γάρ ἀρετή ἑκάτερος , ὁ δέ ἀρετή πρός ὁ ἔργον ὁ οἰκεῖος . τρεῖς δή εἰμί ἐν ὁ ψυχή ὁ κύριος πρᾶξις καί ἀλήθεια , αἴσθησις νόος ὄρεξις . οὗτος δέ ὁ αἴσθησις οὐδείς ἀρχή πρᾶξις · δῆλος δέ ὁ ὁ θηρίον αἴσθησις μέν ἔχω πρᾶξις δέ μή κοινωνέω . εἰμί δέ ὅς ἐν διάνοια κατάφασις καί ἀπόφασις , οὗτος ἐν ὄρεξις δίωξις καί φυγή · ὥστε ἐπειδή ὁ ἠθικός ἀρετή ἕξις προαιρετικός , ὁ δέ προαίρεσις ὄρεξις βουλευτικός , δέω διά οὗτος μέν ὁ τε λόγος ἀληθής εἰμί καί ὁ ὄρεξις ὀρθός , εἴπερ ὁ προαίρεσις σπουδαῖος , καί ὁ αὐτός ὁ μέν φημί ὁ δέ διώκω . οὗτος μέν οὖν ὁ διάνοια καί ὁ ἀλήθεια πρακτικός · ὁ δέ θεωρητικός διάνοια καί μή πρακτικός μηδέ ποιητικός ὁ εὖ καί κακός ἀληθής εἰμί καί ψεῦδος ( οὗτος γάρ εἰμί πᾶς διανοητικός ἔργον ) · ὁ δέ πρακτικός καί διανοητικός ἀλήθεια ὁμόλογος ἔχω ὁ ὄρεξις ὁ ὀρθός . πρᾶξις μέν οὖν ἀρχή προαίρεσις ὁ κίνησις ἀλλά οὐ ὅς ενεκα—προαιρεσις δέ ὄρεξις καί λόγος ὁ ἕνεκα τις . διό οὔτε ἄνευ νόος καί διάνοια οὔτε ἄνευ ἠθικός εἰμί ἕξις ὁ προαίρεσις · εὐπραξία γάρ καί ὁ ἐναντίος ἐν πρᾶξις ἄνευ διάνοια καί ἦθος οὐ εἰμί . διάνοια δέ αὐτός οὐδείς κινέω , ἀλλά ὁ ἕνεκα τις καί πρακτικός · οὗτος γάρ καί ὁ ποιητικός ἄρχω · ἕνεκα γάρ τις ποιέω πᾶς ὁ ποιέω , καί οὐ τέλος ἁπλῶς ( ἀλλά πρός τις καί τις ) ὁ ποιητός , ἀλλά ὁ πρακτός · ὁ γάρ εὐπραξία τέλος , ὁ δέ ὄρεξις οὗτος . διό ἤ ὀρεκτικός νόος ὁ προαίρεσις ἤ ὄρεξις διανοητικός , καί ὁ τοιοῦτος ἀρχή ἄνθρωπος . οὐ εἰμί δέ προαιρετός οὐδείς γίγνομαι , οἷος οὐδείς προαιρέω Ἴλιος πορθέω · οὐδέ γάρ βουλεύω περί ὁ γίγνομαι ἀλλά περί ὁ εἰμί καί ἐνδέχομαι , ὁ δέ γίγνομαι οὐ ἐνδέχομαι μή γίγνομαι · διό ὀρθός Ἀγάθων μόνος γάρ αὐτός καί θεός στερίσκω , ἀγένητος ποιέω ὅστις ἄν εἰμί πράσσω . ἀμφότερος δή ὁ νοητικός μόριον ἀλήθεια ὁ ἔργον . κατά ὅς οὖν μάλα ἕξις ἀληθεύω ἑκάτερος , οὗτος ἀρετή ἄμφω .