aristoteles-et-corpus-aristotelicum.ethica-nicomachea 10.5
ὅθεν δοκοῦσι καὶ τῷ εἴδει διαφέρειν . τὰ γὰρ ἕτερα τῷ εἴδει ὑφʼ ἑτέρων οἰόμεθα τελειοῦσθαι ( οὕτω γὰρ φαίνεται καὶ τὰ φυσικὰ καὶ τὰ ὑπὸ τέχνης , οἷον ζῷα καὶ δένδρα καὶ γραφὴ καὶ ἄγαλμα καὶ οἰκία καὶ σκεῦος ) · ὁμοίως δὲ καὶ τὰς ἐνεργείας τὰς διαφερούσας τῷ εἴδει ὑπὸ διαφερόντων εἴδει τελειοῦσθαι . διαφέρουσι δʼ αἱ τῆς διανοίας τῶν κατὰ τὰς αἰσθήσεις καὶ αὐταὶ ἀλλήλων κατʼ εἶδος · καὶ αἱ τελειοῦσαι δὴ ἡδοναί . φανείη δʼ ἂν τοῦτο καὶ ἐκ τοῦ συνῳκειῶσθαι τῶν ἡδονῶν ἑκάστην τῇ ἐνεργείᾳ ἣν τελειοῖ . συναύξει γὰρ τὴν ἐνέργειαν ἡ οἰκεία ἡδονή . μᾶλλον γὰρ ἕκαστα κρίνουσι καὶ ἐξακριβοῦσιν οἱ μεθʼ ἡδονῆς ἐνεργοῦντες , οἷον γεωμετρικοὶ γίνονται οἱ χαίροντες τῷ γεωμετρεῖν , καὶ κατανοοῦσιν ἕκαστα μᾶλλον , ὁμοίως δὲ καὶ οἱ φιλόμουσοι καὶ φιλοικοδόμοι καὶ τῶν ἄλλων ἕκαστοι ἐπιδιδόασιν εἰς τὸ οἰκεῖον ἔργον χαίροντες αὐτῷ · συναύξουσι δὲ αἱ ἡδοναί , τὰ δὲ συναύξοντα οἰκεῖα · τοῖς ἑτέροις δὲ τῷ εἴδει καὶ τὰ οἰκεῖα ἕτερα τῷ εἴδει . ἔτι δὲ μᾶλλον τοῦτʼ ἂν φανείη ἐκ τοῦ τὰς ἀφʼ ἑτέρων ἡδονὰς ἐμποδίους ταῖς ἐνεργείαις εἶναι . οἱ γὰρ φίλαυλοι ἀδυνατοῦσι τοῖς λόγοις προσέχειν , ἐὰν κατακούσωσιν αὐλοῦντος , μᾶλλον χαίροντες αὐλητικῇ τῆς παρούσης ἐνεργείας · ἡ κατὰ τὴν αὐλητικὴν οὖν ἡδονὴ τὴν περὶ τὸν λόγον ἐνέργειαν φθείρει . ὁμοίως δὲ τοῦτο καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων συμβαίνει , ὅταν ἅμα περὶ δύο ἐνεργῇ · ἡ γὰρ ἡδίων τὴν ἑτέραν ἐκκρούει , κἂν πολὺ διαφέρῃ κατὰ τὴν ἡδονήν , μᾶλλον , ὥστε μηδʼ ἐνεργεῖν κατὰ τὴν ἑτέραν . διὸ χαίροντες ὁτῳοῦν σφόδρα οὐ πάνυ δρῶμεν ἕτερον , καὶ ἄλλα ποιοῦμεν ἄλλοις ἠρέμα ἀρεσκόμενοι , οἷον καὶ ἐν τοῖς θεάτροις οἱ τραγηματίζοντες , ὅταν φαῦλοι οἱ ἀγωνιζόμενοι ὦσι , τότε μάλιστʼ αὐτὸ δρῶσιν . ἐπεὶ δʼ ἡ μὲν οἰκεία ἡδονὴ ἐξακριβοῖ τὰς ἐνεργείας καὶ χρονιωτέρας καὶ βελτίους ποιεῖ , αἱ δʼ ἀλλότριαι λυμαίνονται , δῆλον ὡς πολὺ διεστᾶσιν . σχεδὸν γὰρ αἱ ἀλλότριαι ἡδοναὶ ποιοῦσιν ὅπερ αἱ οἰκεῖαι λῦπαι · φθείρουσι γὰρ τὰς ἐνεργείας αἱ οἰκεῖαι λῦπαι , οἷον εἴ τῳ τὸ γράφειν ἀηδὲς καὶ ἐπίλυπον ἢ τὸ λογίζεσθαι · ὃ μὲν γὰρ οὐ γράφει , ὃ δʼ οὐ λογίζεται , λυπηρᾶς οὔσης τῆς ἐνεργείας . συμβαίνει δὴ περὶ τῆς ἐνεργείας τοὐναντίον ἀπὸ τῶν οἰκείων ἡδονῶν τε καὶ λυπῶν · οἰκεῖαι δʼ εἰσὶν αἱ ἐπὶ τῇ ἐνεργείᾳ καθʼ αὑτὴν γινόμεναι . αἱ δʼ ἀλλότριαι ἡδοναὶ εἴρηται ὅτι παραπλήσιόν τι τῇ λύπῃ ποιοῦσιν · φθείρουσι γάρ , πλὴν οὐχ ὁμοίως . διαφερουσῶν δὲ τῶν ἐνεργειῶν ἐπιεικείᾳ καὶ φαυλότητι , καὶ τῶν μὲν αἱρετῶν οὐσῶν τῶν δὲ φευκτῶν τῶν δʼ οὐδετέρων , ὁμοίως ἔχουσι καὶ αἱ ἡδοναί · καθʼ ἑκάστην γὰρ ἐνέργειαν οἰκεία ἡδονὴ ἔστιν . ἡ μὲν οὖν τῇ σπουδαίᾳ οἰκεία ἐπιεικής , ἡ δὲ τῇ φαύλῃ μοχθηρά · καὶ γὰρ αἱ ἐπιθυμίαι τῶν μὲν καλῶν ἐπαινεταί , τῶν δʼ αἰσχρῶν ψεκταί . οἰκειότεραι δὲ ταῖς ἐνεργείαις αἱ ἐν αὐταῖς ἡδοναὶ τῶν ὀρέξεων · αἳ μὲν γὰρ διωρισμέναι εἰσὶ καὶ τοῖς χρόνοις καὶ τῇ φύσει , αἳ δὲ σύνεγγυς ταῖς ἐνεργείαις , καὶ ἀδιόριστοι οὕτως ὥστʼ ἔχειν ἀμφισβήτησιν εἰ ταὐτόν ἐστιν ἡ ἐνέργεια τῇ ἡδονῇ . οὐ μὴν ἔοικέ γε ἡ ἡδονὴ διάνοια εἶναι οὐδʼ αἴσθησις ( ἄτοπον γάρ ) , ἀλλὰ διὰ τὸ μὴ χωρίζεσθαι φαίνεταί τισι ταὐτόν . ὥσπερ οὖν αἱ ἐνέργειαι ἕτεραι , καὶ αἱ ἡδοναί . διαφέρει δὲ ἡ ὄψις ἁφῆς καθαρειότητι , καὶ ἀκοὴ καὶ ὄσφρησις γεύσεως · ὁμοίως δὴ διαφέρουσι καὶ αἱ ἡδοναί , καὶ τούτων αἱ περὶ τὴν διάνοιαν , καὶ ἑκάτεραι ἀλλήλων . δοκεῖ δʼ εἶναι ἑκάστῳ ζῴῳ καὶ ἡδονὴ οἰκεία , ὥσπερ καὶ ἔργον · ἡ γὰρ κατὰ τὴν ἐνέργειαν . καὶ ἐφʼ ἑκάστῳ δὲ θεωροῦντι τοῦτʼ ἂν φανείη · ἑτέρα γὰρ ἵππου ἡδονὴ καὶ κυνὸς καὶ ἀνθρώπου , καθάπερ Ἡράκλειτός φησιν ὄνους σύρματʼ ἂν ἑλέσθαι μᾶλλον ἢ χρυσόν · ἥδιον γὰρ χρυσοῦ τροφὴ ὄνοις . αἱ μὲν οὖν τῶν ἑτέρων τῷ εἴδει διαφέρουσιν εἴδει , τὰς δὲ τῶν αὐτῶν ἀδιαφόρους εὔλογον εἶναι . διαλλάττουσι δʼ οὐ σμικρὸν ἐπί γε τῶν ἀνθρώπων · τὰ γὰρ αὐτὰ τοὺς μὲν τέρπει τοὺς δὲ λυπεῖ , καὶ τοῖς μὲν λυπηρὰ καὶ μισητά ἐστι τοῖς δὲ ἡδέα καὶ φιλητά . καὶ ἐπὶ γλυκέων δὲ τοῦτο συμβαίνει · οὐ γὰρ τὰ αὐτὰ δοκεῖ τῷ πυρέττοντι καὶ τῷ ὑγιαίνοντι , οὐδὲ θερμὸν εἶναι τῷ ἀσθενεῖ καὶ τῷ εὐεκτικῷ . ὁμοίως δὲ τοῦτο καὶ ἐφʼ ἑτέρων συμβαίνει . δοκεῖ δʼ ἐν ἅπασι τοῖς τοιούτοις εἶναι τὸ φαινόμενον τῷ σπουδαίῳ . εἰ δὲ τοῦτο καλῶς λέγεται , καθάπερ δοκεῖ , καὶ ἔστιν ἑκάστου μέτρον ἡ ἀρετὴ καὶ ἁγαθός , ᾗ τοιοῦτος , καὶ ἡδοναὶ εἶεν ἂν αἱ τούτῳ φαινόμεναι καὶ ἡδέα οἷς οὗτος χαίρει . τὰ δὲ τούτῳ δυσχερῆ εἴ τῳ φαίνεται ἡδέα , οὐδὲν θαυμαστόν · πολλαὶ γὰρ φθοραὶ καὶ λῦμαι ἀνθρώπων γίνονται · ἡδέα δʼ οὐκ ἔστιν , ἀλλὰ τούτοις καὶ οὕτω διακειμένοις . τὰς μὲν οὖν ὁμολογουμένως αἰσχρὰς δῆλον ὡς οὐ φατέον ἡδονὰς εἶναι , πλὴν τοῖς διεφθαρμένοις · τῶν δʼ ἐπιεικῶν εἶναι δοκουσῶν ποίαν ἢ τίνα φατέον τοῦ ἀνθρώπου εἶναι ; ἢ ἐκ τῶν ἐνεργειῶν δῆλον ; ταύταις γὰρ ἕπονται αἱ ἡδοναί . εἴτʼ οὖν μία ἐστὶν εἴτε πλείους αἱ τοῦ τελείου καὶ μακαρίου ἀνδρός , αἱ ταύτας τελειοῦσαι ἡδοναὶ κυρίως λέγοιντʼ ἂν ἀνθρώπου ἡδοναὶ εἶναι , αἱ δὲ λοιπαὶ δευτέρως καὶ πολλοστῶς , ὥσπερ αἱ ἐνέργειαι .
Lemmas: ὅθεν δοκέω καί ὁ εἶδος διαφέρω . ὁ γάρ ἕτερος ὁ εἶδος ὑπό ἕτερος οἴομαι τελειόω ( οὕτως γάρ φαίνω καί ὁ φυσικός καί ὁ ὑπό τέχνη , οἷος ζῷον καί δένδρον καί γραφή καί ἄγαλμα καί οἰκίον καί σκεῦος ) · ὅμοιος δέ καί ὁ ἐνέργεια ὁ διαφέρω ὁ εἶδος ὑπό διαφέρω εἶδος τελειόω . διαφέρω δέ ὁ ὁ διάνοια ὁ κατά ὁ αἴσθησις καί αὐτός ἀλλήλων κατά εἶδος · καί ὁ τελειόω δή ἡδονή . φαίνω δέ ἄν οὗτος καί ἐκ ὁ συνοικειόω ὁ ἡδονή ἕκαστος ὁ ἐνέργεια ὅς τελειόω . συναυξάνω γάρ ὁ ἐνέργεια ὁ οἰκεῖος ἡδονή . μάλα γάρ ἕκαστος κρίνω καί ἐξακριβόω ὁ μετά ἡδονή ἐνεργέω , οἷος γεωμετρικός γίγνομαι ὁ χαίρω ὁ γεωμετρέω , καί κατανοέω ἕκαστος μάλα , ὅμοιος δέ καί ὁ φιλόμουσος καί φιλοικοδόμος καί ὁ ἄλλος ἕκαστος ἐπιδίδωμι εἰς ὁ οἰκεῖος ἔργον χαίρω αὐτός · συναυξάνω δέ ὁ ἡδονή , ὁ δέ συναυξάνω οἰκεῖος · ὁ ἕτερος δέ ὁ εἶδος καί ὁ οἰκεῖος ἕτερος ὁ εἶδος . ἔτι δέ μάλα οὗτος ἄν φαίνω ἐκ ὁ ὁ ἀπό ἕτερος ἡδονή ἐμπόδιος ὁ ἐνέργεια εἰμί . ὁ γάρ φίλαυλος ἀδυνατέω ὁ λόγος προσέχω , ἐάν κατακούω αὐλέω , μάλα χαίρω αὐλητικός ὁ πάρειμι ἐνέργεια · ὁ κατά ὁ αὐλητικός οὖν ἡδονή ὁ περί ὁ λόγος ἐνέργεια φθείρω . ὅμοιος δέ οὗτος καί ἐπί ὁ ἄλλος συμβαίνω , ὅταν ἅμα περί δύο ἐνεργέω · ὁ γάρ ἡδύς ὁ ἕτερος ἐκκρούω , ἐάν πολύς διαφέρω κατά ὁ ἡδονή , μάλα , ὥστε μηδέ ἐνεργέω κατά ὁ ἕτερος . διό χαίρω ὅστις σφόδρα οὐ πάνυ δράω ἕτερος , καί ἄλλος ποιέω ἄλλος ἠρέμα ἀρέσκω , οἷος καί ἐν ὁ θέατρον ὁ τραγηματίζω , ὅταν φαῦλος ὁ ἀγωνίζομαι εἰμί , τότε μάλα αὐτός δράω . ἐπεί δέ ὁ μέν οἰκεῖος ἡδονή ἐξακριβόω ὁ ἐνέργεια καί χρόνιος καί ἀγαθός ποιέω , ὁ δέ ἀλλότριος λυμαίνομαι , δῆλος ὡς πολύς διΐστημι . σχεδόν γάρ ὁ ἀλλότριος ἡδονή ποιέω ὅς ὁ οἰκεῖος λύπη · φθείρω γάρ ὁ ἐνέργεια ὁ οἰκεῖος λύπη , οἷος εἰ τις ὁ γράφω ἀηδής καί ἐπίλυπος ἤ ὁ λογίζομαι · ὁ μέν γάρ οὐ γράφω , ὅς δέ οὐ λογίζομαι , λυπηρός εἰμί ὁ ἐνέργεια . συμβαίνω δή περί ὁ ἐνέργεια ἐναντίος ἀπό ὁ οἰκεῖος ἡδονή τε καί λύπη · οἰκεῖος δέ εἰμί ὁ ἐπί ὁ ἐνέργεια κατά ἑαυτοῦ γίγνομαι . ὁ δέ ἀλλότριος ἡδονή λέγω ὅτι παραπλήσιος τις ὁ λύπη ποιέω · φθείρω γάρ , πλήν οὐ ὅμοιος . διαφέρω δέ ὁ ἐνέργεια ἐπιείκεια καί φαυλότης , καί ὁ μέν αἱρετός εἰμί ὁ δέ φευκτός ὁ δέ οὐδέτερος , ὅμοιος ἔχω καί ὁ ἡδονή · κατά ἕκαστος γάρ ἐνέργεια οἰκεῖος ἡδονή εἰμί . ὁ μέν οὖν ὁ σπουδαῖος οἰκεῖος ἐπιεικής , ὁ δέ ὁ φαῦλος μοχθηρός · καί γάρ ὁ ἐπιθυμία ὁ μέν καλός ἐπαινετός , ὁ δέ αἰσχρός ψεκτός . οἰκεῖος δέ ὁ ἐνέργεια ὁ ἐν αὐτός ἡδονή ὁ ὄρεξις · ὁ μέν γάρ διορίζω εἰμί καί ὁ χρόνος καί ὁ φύσις , ὁ δέ σύνεγγυς ὁ ἐνέργεια , καί ἀδιόριστος οὕτως ὥστε ἔχω ἀμφισβήτησις εἰ αὐτός εἰμί ὁ ἐνέργεια ὁ ἡδονή . οὐ μήν ἔοικα γε ὁ ἡδονή διάνοια εἰμί οὐδέ αἴσθησις ( ἄτοπος γάρ ) , ἀλλά διά ὁ μή χωρίζω φαίνω τις αὐτός . ὥσπερ οὖν ὁ ἐνέργεια ἕτερος , καί ὁ ἡδονή . διαφέρω δέ ὁ ὄψις ἁφή καθαριότης , καί ἀκοή καί ὄσφρησις γεῦσις · ὅμοιος δή διαφέρω καί ὁ ἡδονή , καί οὗτος ὁ περί ὁ διάνοια , καί ἑκάτερος ἀλλήλων . δοκέω δέ εἰμί ἕκαστος ζῷον καί ἡδονή οἰκεῖος , ὥσπερ καί ἔργον · ὁ γάρ κατά ὁ ἐνέργεια . καί ἐπί ἕκαστος δέ θεωρέω οὗτος ἄν φαίνω · ἕτερος γάρ ἵππος ἡδονή καί κύων καί ἄνθρωπος , καθά Ἡράκλειτος φημί ὄνος σύρμα ἄν αἱρέω μάλα ἤ χρυσός · ἡδύς γάρ χρυσός τροφή ὄνος . ὁ μέν οὖν ὁ ἕτερος ὁ εἶδος διαφέρω εἶδος , ὁ δέ ὁ αὐτός ἀδιάφορος εὔλογος εἰμί . διαλλάσσω δέ οὐ μικρός ἐπί γε ὁ ἄνθρωπος · ὁ γάρ αὐτός ὁ μέν τέρπω ὁ δέ λυπέω , καί ὁ μέν λυπηρός καί μισητός εἰμί ὁ δέ ἡδύς καί φιλητός . καί ἐπί γλυκύς δέ οὗτος συμβαίνω · οὐ γάρ ὁ αὐτός δοκέω ὁ πυρέσσω καί ὁ ὑγιαίνω , οὐδέ θερμός εἰμί ὁ ἀσθενής καί ὁ εὐεκτικός . ὅμοιος δέ οὗτος καί ἐπί ἕτερος συμβαίνω . δοκέω δέ ἐν ἅπας ὁ τοιοῦτος εἰμί ὁ φαίνω ὁ σπουδαῖος . εἰ δέ οὗτος καλός λέγω , καθά δοκέω , καί εἰμί ἕκαστος μέτρον ὁ ἀρετή καί ἀγαθός , ᾗ τοιοῦτος , καί ἡδονή εἰμί ἄν ὁ οὗτος φαίνω καί ἡδύς ὅς οὗτος χαίρω . ὁ δέ οὗτος δυσχερής εἰ τις φαίνω ἡδύς , οὐδείς θαυμαστός · πολύς γάρ φθορά καί λύμη ἄνθρωπος γίγνομαι · ἡδύς δέ οὐ εἰμί , ἀλλά οὗτος καί οὕτως διάκειμαι . ὁ μέν οὖν ὁμολογουμένως αἰσχρός δῆλος ὡς οὐ φημί ἡδονή εἰμί , πλήν ὁ διαφθείρω · ὁ δέ ἐπιεικής εἰμί δοκέω ποῖος ἤ τίς φημί ὁ ἄνθρωπος εἰμί ; ἤ ἐκ ὁ ἐνέργεια δῆλος ; οὗτος γάρ ἕπομαι ὁ ἡδονή . εἴτε οὖν εἷς εἰμί εἴτε πολύς ὁ ὁ τέλειος καί μακάριος ἀνήρ , ὁ οὗτος τελειόω ἡδονή κύριος λέγω ἄν ἄνθρωπος ἡδονή εἰμί , ὁ δέ λοιπός δεύτερος καί πολλοστός , ὥσπερ ὁ ἐνέργεια .