aristoteles-et-corpus-aristotelicum.ethica-nicomachea 1.6
τὸ δὲ καθόλου βέλτιον ἴσως ἐπισκέψασθαι καὶ διαπορῆσαι πῶς λέγεται , καίπερ προσάντους τῆς τοιαύτης ζητήσεως γινομένης διὰ τὸ φίλους ἄνδρας εἰσαγαγεῖν τὰ εἴδη . δόξειε δʼ ἂν ἴσως βέλτιον εἶναι καὶ δεῖν ἐπὶ σωτηρίᾳ γε τῆς ἀληθείας καὶ τὰ οἰκεῖα ἀναιρεῖν , ἄλλως τε καὶ φιλοσόφους ὄντας · ἀμφοῖν γὰρ ὄντοιν φίλοιν ὅσιον προτιμᾶν τὴν ἀλήθειαν . οἱ δὴ κομίσαντες τὴν δόξαν ταύτην οὐκ ἐποίουν ἰδέας ἐν οἷς τὸ πρότερον καὶ ὕστερον ἔλεγον , διόπερ οὐδὲ τῶν ἀριθμῶν ἰδέαν κατεσκεύαζον · τὸ δʼ ἀγαθὸν λέγεται καὶ ἐν τῷ τί ἐστι καὶ ἐν τῷ ποιῷ καὶ ἐν τῷ πρός τι , τὸ δὲ καθʼ αὑτὸ καὶ ἡ οὐσία πρότερον τῇ φύσει τοῦ πρός τι ( παραφυάδι γὰρ τοῦτʼ ἔοικε καὶ συμβεβηκότι τοῦ ὄντος ) · ὥστʼ οὐκ ἂν εἴη κοινή τις ἐπὶ τούτοις ἰδέα . ἔτι δʼ ἐπεὶ τἀγαθὸν ἰσαχῶς λέγεται τῷ ὄντι ( καὶ γὰρ ἐν τῷ τί λέγεται , οἷον ὁ θεὸς καὶ ὁ νοῦς , καὶ ἐν τῷ ποιῷ αἱ ἀρεταί , καὶ ἐν τῷ ποσῷ τὸ μέτριον , καὶ ἐν τῷ πρός τι τὸ χρήσιμον , καὶ ἐν χρόνῳ καιρός , καὶ ἐν τόπῳ δίαιτα καὶ ἕτερα τοιαῦτα ) , δῆλον ὡς οὐκ ἂν εἴη κοινόν τι καθόλου καὶ ἕν · οὐ γὰρ ἂν ἐλέγετʼ ἐν πάσαις ταῖς κατηγορίαις , ἀλλʼ ἐν μιᾷ μόνῃ . ἔτι δʼ ἐπεὶ τῶν κατὰ μίαν ἰδέαν μία καὶ ἐπιστήμη , καὶ τῶν ἀγαθῶν ἁπάντων ἦν ἂν μία τις ἐπιστήμη · νῦν δʼ εἰσὶ πολλαὶ καὶ τῶν ὑπὸ μίαν κατηγορίαν , οἷον καιροῦ , ἐν πολέμῳ μὲν γὰρ στρατηγικὴ ἐν νόσῳ δʼ ἰατρική , καὶ τοῦ μετρίου ἐν τροφῇ μὲν ἰατρικὴ ἐν πόνοις δὲ γυμναστική . ἀπορήσειε δʼ ἄν τις τί ποτε καὶ βούλονται λέγειν αὐτοέκαστον , εἴπερ ἔν τε αὐτοανθρώπῳ καὶ ἐν ἀνθρώπῳ εἷς καὶ ὁ αὐτὸς λόγος ἐστὶν ὁ τοῦ ἀνθρώπου . ᾗ γὰρ ἄνθρωπος , οὐδὲν διοίσουσιν · εἰ δʼ οὕτως , οὐδʼ ᾗ ἀγαθόν . ἀλλὰ μὴν οὐδὲ τῷ ἀίδιον εἶναι μᾶλλον ἀγαθὸν ἔσται , εἴπερ μηδὲ λευκότερον τὸ πολυχρόνιον τοῦ ἐφημέρου . πιθανώτερον δʼ ἐοίκασιν οἱ Πυθαγόρειοι λέγειν περὶ αὐτοῦ , τιθέντες ἐν τῇ τῶν ἀγαθῶν συστοιχίᾳ τὸ ἕν · οἷς δὴ καὶ Σπεύσιππος ἐπακολουθῆσαι δοκεῖ . ἀλλὰ περὶ μὲν τούτων ἄλλος ἔστω λόγος · τοῖς δὲ λεχθεῖσιν ἀμφισβήτησίς τις ὑποφαίνεται διὰ τὸ μὴ περὶ παντὸς ἀγαθοῦ τοὺς λόγους εἰρῆσθαι , λέγεσθαι δὲ καθʼ ἓν εἶδος τὰ καθʼ αὑτὰ διωκόμενα καὶ ἀγαπώμενα , τὰ δὲ ποιητικὰ τούτων ἢ φυλακτικά πως ἢ τῶν ἐναντίων κωλυτικὰ διὰ ταῦτα λέγεσθαι καὶ τρόπον ἄλλον . δῆλον οὖν ὅτι διττῶς λέγοιτʼ ἂν τἀγαθά , καὶ τὰ μὲν καθʼ αὑτά , θάτερα δὲ διὰ ταῦτα . χωρίσαντες οὖν ἀπὸ τῶν ὠφελίμων τὰ καθʼ αὑτὰ σκεψώμεθα εἰ λέγεται κατὰ μίαν ἰδέαν . καθʼ αὑτὰ δὲ ποῖα θείη τις ἄν ; ἢ ὅσα καὶ μονούμενα διώκεται , οἷον τὸ φρονεῖν καὶ ὁρᾶν καὶ ἡδοναί τινες καὶ τιμαί ; ταῦτα γὰρ εἰ καὶ διʼ ἄλλο τι διώκομεν , ὅμως τῶν καθʼ αὑτὰ ἀγαθῶν θείη τις ἄν . ἢ οὐδʼ ἄλλο οὐδὲν πλὴν τῆς ἰδέας ; ὥστε μάταιον ἔσται τὸ εἶδος . εἰ δὲ καὶ ταῦτʼ ἐστὶ τῶν καθʼ αὑτά , τὸν τἀγαθοῦ λόγον ἐν ἅπασιν αὐτοῖς τὸν αὐτὸν ἐμφαίνεσθαι δεήσει , καθάπερ ἐν χιόνι καὶ ψιμυθίῳ τὸν τῆς λευκότητος . τιμῆς δὲ καὶ φρονήσεως καὶ ἡδονῆς ἕτεροι καὶ διαφέροντες οἱ λόγοι ταύτῃ ᾗ ἀγαθά . οὐκ ἔστιν ἄρα τὸ ἀγαθὸν κοινόν τι κατὰ μίαν ἰδέαν . ἀλλὰ πῶς δὴ λέγεται ; οὐ γὰρ ἔοικε τοῖς γε ἀπὸ τύχης ὁμωνύμοις . ἀλλʼ ἆρά γε τῷ ἀφʼ ἑνὸς εἶναι ἢ πρὸς ἓν ἅπαντα συντελεῖν , ἢ μᾶλλον κατʼ ἀναλογίαν ; ὡς γὰρ ἐν σώματι ὄψις , ἐν ψυχῇ νοῦς , καὶ ἄλλο δὴ ἐν ἄλλῳ . ἀλλʼ ἴσως ταῦτα μὲν ἀφετέον τὸ νῦν · ἐξακριβοῦν γὰρ ὑπὲρ αὐτῶν ἄλλης ἂν εἴη φιλοσοφίας οἰκειότερον . ὁμοίως δὲ καὶ περὶ τῆς ἰδέας · εἰ γὰρ καὶ ἔστιν ἕν τι τὸ κοινῇ κατηγορούμενον ἀγαθὸν ἢ χωριστὸν αὐτό τι καθʼ αὑτό , δῆλον ὡς οὐκ ἂν εἴη πρακτὸν οὐδὲ κτητὸν ἀνθρώπῳ · νῦν δὲ τοιοῦτόν τι ζητεῖται . τάχα δέ τῳ δόξειεν ἂν βέλτιον εἶναι γνωρίζειν αὐτὸ πρὸς τὰ κτητὰ καὶ πρακτὰ τῶν ἀγαθῶν · οἷον γὰρ παράδειγμα τοῦτʼ ἔχοντες μᾶλλον εἰσόμεθα καὶ τὰ ἡμῖν ἀγαθά , κἂν εἰδῶμεν , ἐπιτευξόμεθα αὐτῶν . πιθανότητα μὲν οὖν τινα ἔχει ὁ λόγος , ἔοικε δὲ ταῖς ἐπιστήμαις διαφωνεῖν · πᾶσαι γὰρ ἀγαθοῦ τινὸς ἐφιέμεναι καὶ τὸ ἐνδεὲς ἐπιζητοῦσαι παραλείπουσι τὴν γνῶσιν αὐτοῦ . καίτοι βοήθημα τηλικοῦτον τοὺς τεχνίτας ἅπαντας ἀγνοεῖν καὶ μηδʼ ἐπιζητεῖν οὐκ εὔλογον . ἄπορον δὲ καὶ τί ὠφεληθήσεται ὑφάντης ἢ τέκτων πρὸς τὴν αὑτοῦ τέχνην εἰδὼς τὸ αὐτὸ τοῦτο ἀγαθόν , ἢ πῶς ἰατρικώτερος ἢ στρατηγικώτερος ἔσται ὁ τὴν ἰδέαν αὐτὴν τεθεαμένος . φαίνεται μὲν γὰρ οὐδὲ τὴν ὑγίειαν οὕτως ἐπισκοπεῖν ὁ ἰατρός , ἀλλὰ τὴν ἀνθρώπου , μᾶλλον δʼ ἴσως τὴν τοῦδε · καθʼ ἕκαστον γὰρ ἰατρεύει . καὶ περὶ μὲν τούτων ἐπὶ τοσοῦτον εἰρήσθω .
Lemmas: ὁ δέ καθόλου ἀγαθός ἴσως ἐπισκοπέω καί διαπορέω πῶς λέγω , καίπερ προσάντης ὁ τοιοῦτος ζήτησις γίγνομαι διά ὁ φίλος ἀνήρ εἰσάγω ὁ εἶδος . δοκέω δέ ἄν ἴσως ἀγαθός εἰμί καί δέω ἐπί σωτηρία γε ὁ ἀλήθεια καί ὁ οἰκεῖος ἀναιρέω , ἄλλος τε καί φιλόσοφος εἰμί · ἄμφω γάρ εἰμί φίλος ὅσιος προτιμάω ὁ ἀλήθεια . ὁ δή κομίζω ὁ δόξα οὗτος οὐ ποιέω ἰδέα ἐν ὅς ὁ πρότερος καί ὕστερον λέγω , διόπερ οὐδέ ὁ ἀριθμός ἰδέα κατασκευάζω · ὁ δέ ἀγαθός λέγω καί ἐν ὁ τίς εἰμί καί ἐν ὁ ποιός καί ἐν ὁ πρός τις , ὁ δέ κατά ἑαυτοῦ καί ὁ οὐσία πρότερος ὁ φύσις ὁ πρός τις ( παραφυάς γάρ οὗτος ἔοικα καί συμβαίνω ὁ εἰμί ) · ὥστε οὐ ἄν εἰμί κοινός τις ἐπί οὗτος ἰδέα . ἔτι δέ ἐπεί ἀγαθός ἰσαχῶς λέγω ὁ εἰμί ( καί γάρ ἐν ὁ τίς λέγω , οἷος ὁ θεός καί ὁ νόος , καί ἐν ὁ ποιός ὁ ἀρετή , καί ἐν ὁ πός ὁ μέτριος , καί ἐν ὁ πρός τις ὁ χρήσιμος , καί ἐν χρόνος καιρός , καί ἐν τόπος δίαιτα καί ἕτερος τοιοῦτος ) , δῆλος ὡς οὐ ἄν εἰμί κοινός τις καθόλου καί εἷς · οὐ γάρ ἄν λέγω ἐν πᾶς ὁ κατηγορία , ἀλλά ἐν εἷς μόνος . ἔτι δέ ἐπεί ὁ κατά εἷς ἰδέα εἷς καί ἐπιστήμη , καί ὁ ἀγαθός ἅπας εἰμί ἄν εἷς τις ἐπιστήμη · νῦν δέ εἰμί πολύς καί ὁ ὑπό εἷς κατηγορία , οἷος καιρός , ἐν πόλεμος μέν γάρ στρατηγικός ἐν νόσος δέ ἰατρικός , καί ὁ μέτριος ἐν τροφή μέν ἰατρικός ἐν πόνος δέ γυμναστικός . ἀπορέω δέ ἄν τις τίς ποτέ καί βούλομαι λέγω αὐτοέκαστος , εἴπερ ἐν τε αὐτοάνθρωπος καί ἐν ἄνθρωπος εἷς καί ὁ αὐτός λόγος εἰμί ὁ ὁ ἄνθρωπος . ᾗ γάρ ἄνθρωπος , οὐδείς διαφέρω · εἰ δέ οὕτως , οὐδέ ᾗ ἀγαθός . ἀλλά μήν οὐδέ ὁ ἀίδιος εἰμί μάλα ἀγαθός εἰμί , εἴπερ μηδέ λευκός ὁ πολυχρόνιος ὁ ἐφήμερος . πιθανός δέ ἔοικα ὁ Πυθαγόρειος λέγω περί αὐτός , τίθημι ἐν ὁ ὁ ἀγαθός συστοιχία ὁ εἷς · ὅς δή καί Σπεύσιππος ἐπακολουθέω δοκέω . ἀλλά περί μέν οὗτος ἄλλος εἰμί λόγος · ὁ δέ λέγω ἀμφισβήτησις τις ὑποφαίνω διά ὁ μή περί πᾶς ἀγαθός ὁ λόγος λέγω , λέγω δέ κατά εἷς εἶδος ὁ κατά ἑαυτοῦ διώκω καί ἀγαπάω , ὁ δέ ποιητικός οὗτος ἤ φυλακτικός πως ἤ ὁ ἐναντίος κωλυτικός διά οὗτος λέγω καί τρόπος ἄλλος . δῆλος οὖν ὅτι δισσός λέγω ἄν ἀγαθός , καί ὁ μέν κατά ἑαυτοῦ , ἕτερος δέ διά οὗτος . χωρίζω οὖν ἀπό ὁ ὠφέλιμος ὁ κατά ἑαυτοῦ σκοπέω εἰ λέγω κατά εἷς ἰδέα . κατά ἑαυτοῦ δέ ποῖος τίθημι τις ἄν ; ἤ ὅσος καί μονόω διώκω , οἷος ὁ φρονέω καί ὁράω καί ἡδονή τις καί τιμή ; οὗτος γάρ εἰ καί διά ἄλλος τις διώκω , ὅμως ὁ κατά ἑαυτοῦ ἀγαθός τίθημι τις ἄν . ἤ οὐδέ ἄλλος οὐδείς πλήν ὁ ἰδέα ; ὥστε μάταιος εἰμί ὁ εἶδος . εἰ δέ καί οὗτος εἰμί ὁ κατά ἑαυτοῦ , ὁ ἀγαθός λόγος ἐν ἅπας αὐτός ὁ αὐτός ἐμφαίνω δέω , καθά ἐν χιών καί ψιμύθιον ὁ ὁ λευκότης . τιμή δέ καί φρόνησις καί ἡδονή ἕτερος καί διαφέρω ὁ λόγος οὗτος ᾗ ἀγαθός . οὐ εἰμί ἄρα ὁ ἀγαθός κοινός τις κατά εἷς ἰδέα . ἀλλά πῶς δή λέγω ; οὐ γάρ ἔοικα ὁ γε ἀπό τύχη ὁμώνυμος . ἀλλά ἆρα γε ὁ ἀπό εἷς εἰμί ἤ πρός εἷς ἅπας συντελέω , ἤ μάλα κατά ἀναλογία ; ὡς γάρ ἐν σῶμα ὄψις , ἐν ψυχή νόος , καί ἄλλος δή ἐν ἄλλος . ἀλλά ἴσως οὗτος μέν ἀφετέος ὁ νῦν · ἐξακριβόω γάρ ὑπέρ αὐτός ἄλλος ἄν εἰμί φιλοσοφία οἰκεῖος . ὅμοιος δέ καί περί ὁ ἰδέα · εἰ γάρ καί εἰμί εἷς τις ὁ κοινῇ κατηγορέω ἀγαθός ἤ χωριστός αὐτός τις κατά ἑαυτοῦ , δῆλος ὡς οὐ ἄν εἰμί πρακτός οὐδέ κτητός ἄνθρωπος · νῦν δέ τοιοῦτος τις ζητέω . τάχα δέ τις δοκέω ἄν ἀγαθός εἰμί γνωρίζω αὐτός πρός ὁ κτητός καί πρακτός ὁ ἀγαθός · οἷος γάρ παράδειγμα οὗτος ἔχω μάλα οἶδα καί ὁ ἐγώ ἀγαθός , ἐάν οἶδα , ἐπιτυγχάνω αὐτός . πιθανότης μέν οὖν τις ἔχω ὁ λόγος , ἔοικα δέ ὁ ἐπιστήμη διαφωνέω · πᾶς γάρ ἀγαθός τις ἐφίημι καί ὁ ἐνδεής ἐπιζητέω παραλείπω ὁ γνῶσις αὐτός . καίτοι βοήθημα τηλικοῦτος ὁ τεχνίτης ἅπας ἀγνοέω καί μηδέ ἐπιζητέω οὐ εὔλογος . ἄπορος δέ καί τίς ὠφελέω ὑφάντης ἤ τέκτων πρός ὁ ἑαυτοῦ τέχνη οἶδα ὁ αὐτός οὗτος ἀγαθός , ἤ πῶς ἰατρικός ἤ στρατηγικός εἰμί ὁ ὁ ἰδέα αὐτός θεάομαι . φαίνω μέν γάρ οὐδέ ὁ ὑγίεια οὕτως ἐπισκοπέω ὁ ἰατρός , ἀλλά ὁ ἄνθρωπος , μάλα δέ ἴσως ὁ ὅδε · κατά ἕκαστος γάρ ἰατρεύω . καί περί μέν οὗτος ἐπί τοσοῦτος λέγω .