aristoteles-et-corpus-aristotelicum.ethica-nicomachea 5.1
περὶ δὲ δικαιοσύνης καὶ ἀδικίας σκεπτέον , περὶ ποίας τε τυγχάνουσιν οὖσαι πράξεις , καὶ ποία μεσότης ἐστὶν ἡ δικαιοσύνη , καὶ τὸ δίκαιον τίνων μέσον . ἡ δὲ σκέψις ἡμῖν ἔστω κατὰ τὴν αὐτὴν μέθοδον τοῖς προειρημένοις . ὁρῶμεν δὴ πάντας τὴν τοιαύτην ἕξιν βουλομένους λέγειν δικαιοσύνην , ἀφʼ ἧς πρακτικοὶ τῶν δικαίων εἰσὶ καὶ ἀφʼ ἧς δικαιοπραγοῦσι καὶ βούλονται τὰ δίκαια · τὸν αὐτὸν δὲ τρόπον καὶ περὶ ἀδικίας , ἀφʼ ἧς ἀδικοῦσι καὶ βούλονται τὰ ἄδικα . διὸ καὶ ἡμῖν πρῶτον ὡς ἐν τύπῳ ὑποκείσθω ταῦτα . οὐδὲ γὰρ τὸν αὐτὸν ἔχει τρόπον ἐπί τε τῶν ἐπιστημῶν καὶ δυνάμεων καὶ ἐπὶ τῶν ἕξεων . δύναμις μὲν γὰρ καὶ ἐπιστήμη δοκεῖ τῶν ἐναντίων ἡ αὐτὴ εἶναι , ἕξις δʼ ἡ ἐναντία τῶν ἐναντίων οὔ , οἷον ἀπὸ τῆς ὑγιείας οὐ πράττεται τὰ ἐναντία , ἀλλὰ τὰ ὑγιεινὰ μόνον · λέγομεν γὰρ ὑγιεινῶς βαδίζειν , ὅταν βαδίζῃ ὡς ἂν ὁ ὑγιαίνων . πολλάκις μὲν οὖν γνωρίζεται ἡ ἐναντία ἕξις ἀπὸ τῆς ἐναντίας , πολλάκις δὲ αἱ ἕξεις ἀπὸ τῶν ὑποκειμένων · ἐάν τε γὰρ ἡ εὐεξία ᾖ φανερά , καὶ ἡ καχεξία φανερὰ γίνεται , καὶ ἐκ τῶν εὐεκτικῶν ἡ εὐεξία καὶ ἐκ ταύτης τὰ εὐεκτικά . εἰ γάρ ἐστιν ἡ εὐεξία πυκνότης σαρκός , ἀνάγκη καὶ τὴν καχεξίαν εἶναι μανότητα σαρκὸς καὶ τὸ εὐεκτικὸν τὸ ποιητικὸν πυκνότητος ἐν σαρκί . ἀκολουθεῖ δʼ ὡς ἐπὶ τὸ πολύ , ἐὰν θάτερον πλεοναχῶς λέγηται , καὶ θάτερον πλεοναχῶς λέγεσθαι , οἷον εἰ τὸ δίκαιον , καὶ τὸ ἄδικον . ἔοικε δὲ πλεοναχῶς λέγεσθαι ἡ δικαιοσύνη καὶ ἡ ἀδικία , ἀλλὰ διὰ τὸ σύνεγγυς εἶναι τὴν ὁμωνυμίαν αὐτῶν λανθάνει καὶ οὐχ ὥσπερ ἐπὶ τῶν πόρρω δήλη μᾶλλον , ( ἡ γὰρ διαφορὰ πολλὴ ἡ κατὰ τὴν ἰδέαν ) οἷον ὅτι καλεῖται κλεὶς ὁμωνύμως ἥ τε ὑπὸ τὸν αὐχένα τῶν ζῴων καὶ ᾗ τὰς θύρας κλείουσιν . εἰλήφθω δὴ ὁ ἄδικος ποσαχῶς λέγεται . δοκεῖ δὴ ὅ τε παράνομος ἄδικος εἶναι καὶ ὁ πλεονέκτης καὶ ἄνισος , ὥστε δῆλον ὅτι καὶ δίκαιος ἔσται ὅ τε νόμιμος καὶ ὁ ἴσος . τὸ μὲν δίκαιον ἄρα τὸ νόμιμον καὶ τὸ ἴσον , τὸ δʼ ἄδικον τὸ παράνομον καὶ τὸ ἄνισον . ἐπεὶ δὲ πλεονέκτης ὁ ἄδικος , περὶ τἀγαθὰ ἔσται , οὐ πάντα , ἀλλὰ περὶ ὅσα εὐτυχία καὶ ἀτυχία , ἃ ἐστὶ μὲν ἁπλῶς ἀεὶ ἀγαθά , τινὶ δʼ οὐκ ἀεί . οἱ δʼ ἄνθρωποι ταῦτα εὔχονται καὶ διώκουσιν · δεῖ δʼ οὔ , ἀλλʼ εὔχεσθαι μὲν τὰ ἁπλῶς ἀγαθὰ καὶ αὑτοῖς ἀγαθὰ εἶναι , αἱρεῖσθαι δὲ τὰ αὑτοῖς ἀγαθά . ὁ δʼ ἄδικος οὐκ ἀεὶ τὸ πλέον αἱρεῖται , ἀλλὰ καὶ τὸ ἔλαττον ἐπὶ τῶν ἁπλῶς κακῶν · ἀλλʼ ὅτι δοκεῖ καὶ τὸ μεῖον κακὸν ἀγαθόν πως εἶναι , τοῦ δʼ ἀγαθοῦ ἐστὶν ἡ πλεονεξία , διὰ τοῦτο δοκεῖ πλεονέκτης εἶναι . ἔστι δʼ ἄνισος · τοῦτο γὰρ περιέχει καὶ κοινόν . ἐπεὶ δʼ ὁ παράνομος ἄδικος ἦν ὁ δὲ νόμιμος δίκαιος , δῆλον ὅτι πάντα τὰ νόμιμά ἐστί πως δίκαια · τά τε γὰρ ὡρισμένα ὑπὸ τῆς νομοθετικῆς νόμιμά ἐστι , καὶ ἕκαστον τούτων δίκαιον εἶναί φαμεν . οἱ δὲ νόμοι ἀγορεύουσι περὶ ἁπάντων , στοχαζόμενοι ἢ τοῦ κοινῇ συμφέροντος πᾶσιν ἢ τοῖς ἀρίστοις ἢ τοῖς κυρίοις ἢ κατʼ ἄλλον τινὰ τρόπον τοιοῦτον · ὥστε ἕνα μὲν τρόπον δίκαια λέγομεν τὰ ποιητικὰ καὶ φυλακτικὰ εὐδαιμονίας καὶ τῶν μορίων αὐτῆς τῇ πολιτικῇ κοινωνίᾳ . προστάττει δʼ ὁ νόμος καὶ τὰ τοῦ ἀνδρείου ἔργα ποιεῖν , οἷον μὴ λείπειν τὴν τάξιν μηδὲ φεύγειν μηδὲ ῥιπτεῖν τὰ ὅπλα , καὶ τὰ τοῦ σώφρονος , οἷον μὴ μοιχεύειν μηδʼ ὑβρίζειν , καὶ τὰ τοῦ πράου , οἷον μὴ τύπτειν μηδὲ κακηγορεῖν , ὁμοίως δὲ καὶ κατὰ τὰς ἄλλας ἀρετὰς καὶ μοχθηρίας τὰ μὲν κελεύων τὰ δʼ ἀπαγορεύων , ὀρθῶς μὲν ὁ κείμενος ὀρθῶς , χεῖρον δʼ ὁ ἀπεσχεδιασμένος . αὕτη μὲν οὖν ἡ δικαιοσύνη ἀρετὴ μέν ἐστι τελεία , ἀλλʼ οὐχ ἁπλῶς ἀλλὰ πρὸς ἕτερον . καὶ διὰ τοῦτο πολλάκις κρατίστη τῶν ἀρετῶν εἶναι δοκεῖ ἡ δικαιοσύνη , καὶ οὔθʼ ἕσπερος οὔθʼ ἑῷος οὕτω θαυμαστός · καὶ παροιμιαζόμενοί φαμεν ἐν δὲ δικαιοσύνῃ συλλήβδην πᾶσʼ ἀρετὴ ἔνι καὶ τελεία μάλιστα ἀρετή , ὅτι τῆς τελείας ἀρετῆς χρῆσίς ἐστιν . τελεία δʼ ἐστίν , ὅτι ὁ ἔχων αὐτὴν καὶ πρὸς ἕτερον δύναται τῇ ἀρετῇ χρῆσθαι , ἀλλʼ οὐ μόνον καθʼ αὑτόν · πολλοὶ γὰρ ἐν μὲν τοῖς οἰκείοις τῇ ἀρετῇ δύνανται χρῆσθαι , ἐν δὲ τοῖς πρὸς ἕτερον ἀδυνατοῦσιν . καὶ διὰ τοῦτο εὖ δοκεῖ ἔχειν τὸ τοῦ Βίαντος , ὅτι ἀρχὴ ἄνδρα δείξει · πρὸς ἕτερον γὰρ καὶ ἐν κοινωνίᾳ ἤδη ὁ ἄρχων . διὰ δὲ τὸ αὐτὸ τοῦτο καὶ ἀλλότριον ἀγαθὸν δοκεῖ εἶναι ἡ δικαιοσύνη μόνη τῶν ἀρετῶν , ὅτι πρὸς ἕτερόν ἐστιν · ἄλλῳ γὰρ τὰ συμφέροντα πράττει , ἢ ἄρχοντι ἢ κοινωνῷ . κάκιστος μὲν οὖν ὁ καὶ πρὸς αὑτὸν καὶ πρὸς τοὺς φίλους χρώμενος τῇ μοχθηρίᾳ , ἄριστος δʼ οὐχ ὁ πρὸς αὑτὸν τῇ ἀρετῇ ἀλλὰ πρὸς ἕτερον · τοῦτο γὰρ ἔργον χαλεπόν . αὕτη μὲν οὖν ἡ δικαιοσύνη οὐ μέρος ἀρετῆς ἀλλʼ ὅλη ἀρετή ἐστιν , οὐδʼ ἡ ἐναντία ἀδικία μέρος κακίας ἀλλʼ ὅλη κακία . τί δὲ διαφέρει ἡ ἀρετὴ καὶ ἡ δικαιοσύνη αὕτη , δῆλον ἐκ τῶν εἰρημένων · ἔστι μὲν γὰρ ἡ αὐτή , τὸ δʼ εἶναι οὐ τὸ αὐτό , ἀλλʼ ᾗ μὲν πρὸς ἕτερον , δικαιοσύνη , ᾗ δὲ τοιάδε ἕξις ἁπλῶς , ἀρετή .
Lemmas: περί δέ δικαιοσύνη καί ἀδικία σκοπέω , περί ποῖος τε τυγχάνω εἰμί πρᾶξις , καί ποῖος μεσότης εἰμί ὁ δικαιοσύνη , καί ὁ δίκαιος τίς μέσος . ὁ δέ σκέψις ἐγώ εἰμί κατά ὁ αὐτός μέθοδος ὁ προλέγω . ὁράω δή πᾶς ὁ τοιοῦτος ἕξις βούλομαι λέγω δικαιοσύνη , ἀπό ὅς πρακτικός ὁ δίκαιος εἰμί καί ἀπό ὅς δικαιοπραγέω καί βούλομαι ὁ δίκαιος · ὁ αὐτός δέ τρόπος καί περί ἀδικία , ἀπό ὅς ἀδικέω καί βούλομαι ὁ ἄδικος . διό καί ἐγώ πρῶτος ὡς ἐν τύπος ὑπόκειμαι οὗτος . οὐδέ γάρ ὁ αὐτός ἔχω τρόπος ἐπί τε ὁ ἐπιστήμη καί δύναμις καί ἐπί ὁ ἕξις . δύναμις μέν γάρ καί ἐπιστήμη δοκέω ὁ ἐναντίος ὁ αὐτός εἰμί , ἕξις δέ ὁ ἐναντίος ὁ ἐναντίος οὐ , οἷος ἀπό ὁ ὑγίεια οὐ πράσσω ὁ ἐναντίος , ἀλλά ὁ ὑγιεινός μόνος · λέγω γάρ ὑγιεινός βαδίζω , ὅταν βαδίζω ὡς ἄν ὁ ὑγιαίνω . πολλάκις μέν οὖν γνωρίζω ὁ ἐναντίος ἕξις ἀπό ὁ ἐναντίος , πολλάκις δέ ὁ ἕξις ἀπό ὁ ὑπόκειμαι · ἐάν τε γάρ ὁ εὐεξία εἰμί φανερός , καί ὁ καχεξία φανερός γίγνομαι , καί ἐκ ὁ εὐεκτικός ὁ εὐεξία καί ἐκ οὗτος ὁ εὐεκτικός . εἰ γάρ εἰμί ὁ εὐεξία πυκνότης σάρξ , ἀνάγκη καί ὁ καχεξία εἰμί μανότης σάρξ καί ὁ εὐεκτικός ὁ ποιητικός πυκνότης ἐν σάρξ . ἀκολουθέω δέ ὡς ἐπί ὁ πολύς , ἐάν ἕτερος πλεοναχός λέγω , καί ἕτερος πλεοναχός λέγω , οἷος εἰ ὁ δίκαιος , καί ὁ ἄδικος . ἔοικα δέ πλεοναχός λέγω ὁ δικαιοσύνη καί ὁ ἀδικία , ἀλλά διά ὁ σύνεγγυς εἰμί ὁ ὁμωνυμία αὐτός λανθάνω καί οὐ ὥσπερ ἐπί ὁ πρόσω δῆλος μάλα , ( ὁ γάρ διαφορά πολύς ὁ κατά ὁ ἰδέα ) οἷος ὅτι καλέω κλείς ὁμώνυμος ὁ τε ὑπό ὁ αὐχήν ὁ ζῷον καί ᾗ ὁ θύρα κλείω . λαμβάνω δή ὁ ἄδικος ποσαχῶς λέγω . δοκέω δή ὁ τε παράνομος ἄδικος εἰμί καί ὁ πλεονέκτης καί ἄνισος , ὥστε δῆλος ὅτι καί δίκαιος εἰμί ὁ τε νόμιμος καί ὁ ἴσος . ὁ μέν δίκαιος ἄρα ὁ νόμιμος καί ὁ ἴσος , ὁ δέ ἄδικος ὁ παράνομος καί ὁ ἄνισος . ἐπεί δέ πλεονέκτης ὁ ἄδικος , περί ἀγαθός εἰμί , οὐ πᾶς , ἀλλά περί ὅσος εὐτυχία καί ἀτυχία , ὅς εἰμί μέν ἁπλῶς ἀεί ἀγαθός , τις δέ οὐ ἀεί . ὁ δέ ἄνθρωπος οὗτος εὔχομαι καί διώκω · δέω δέ οὐ , ἀλλά εὔχομαι μέν ὁ ἁπλῶς ἀγαθός καί ἑαυτοῦ ἀγαθός εἰμί , αἱρέω δέ ὁ ἑαυτοῦ ἀγαθός . ὁ δέ ἄδικος οὐ ἀεί ὁ πολύς αἱρέω , ἀλλά καί ὁ ἐλαχύς ἐπί ὁ ἁπλῶς κακός · ἀλλά ὅτι δοκέω καί ὁ μείων κακός ἀγαθός πως εἰμί , ὁ δέ ἀγαθός εἰμί ὁ πλεονεξία , διά οὗτος δοκέω πλεονέκτης εἰμί . εἰμί δέ ἄνισος · οὗτος γάρ περιέχω καί κοινός . ἐπεί δέ ὁ παράνομος ἄδικος εἰμί ὁ δέ νόμιμος δίκαιος , δῆλος ὅτι πᾶς ὁ νόμιμος εἰμί πως δίκαιος · ὁ τε γάρ ὁρίζω ὑπό ὁ νομοθετικός νόμιμος εἰμί , καί ἕκαστος οὗτος δίκαιος εἰμί φημί . ὁ δέ νόμος ἀγορεύω περί ἅπας , στοχάζομαι ἤ ὁ κοινῇ συμφέρω πᾶς ἤ ὁ ἀγαθός ἤ ὁ κύριος ἤ κατά ἄλλος τις τρόπος τοιοῦτος · ὥστε εἷς μέν τρόπος δίκαιος λέγω ὁ ποιητικός καί φυλακτικός εὐδαιμονία καί ὁ μόριον αὐτός ὁ πολιτικός κοινωνία . προστάσσω δέ ὁ νόμος καί ὁ ὁ ἀνδρεῖος ἔργον ποιέω , οἷος μή λείπω ὁ τάξις μηδέ φεύγω μηδέ ῥίπτω ὁ ὅπλον , καί ὁ ὁ σώφρων , οἷος μή μοιχεύω μηδέ ὑβρίζω , καί ὁ ὁ πρᾶος , οἷος μή τύπτω μηδέ κακηγορέω , ὅμοιος δέ καί κατά ὁ ἄλλος ἀρετή καί μοχθηρία ὁ μέν κελεύω ὁ δέ ἀπαγορεύω , ὀρθός μέν ὁ κεῖμαι ὀρθός , κακός δέ ὁ ἀποσχεδιάζω . οὗτος μέν οὖν ὁ δικαιοσύνη ἀρετή μέν εἰμί τέλειος , ἀλλά οὐ ἁπλῶς ἀλλά πρός ἕτερος . καί διά οὗτος πολλάκις κρατύς ὁ ἀρετή εἰμί δοκέω ὁ δικαιοσύνη , καί οὔτε ἕσπερος οὔτε ἑῷος οὕτως θαυμαστός · καί παροιμιάζω φημί ἐν δέ δικαιοσύνη συλλήβδην πᾶς ἀρετή ἔνειμι καί τέλειος μάλα ἀρετή , ὅτι ὁ τέλειος ἀρετή χρῆσις εἰμί . τέλειος δέ εἰμί , ὅτι ὁ ἔχω αὐτός καί πρός ἕτερος δύναμαι ὁ ἀρετή χράω , ἀλλά οὐ μόνος κατά ἑαυτοῦ · πολύς γάρ ἐν μέν ὁ οἰκεῖος ὁ ἀρετή δύναμαι χράω , ἐν δέ ὁ πρός ἕτερος ἀδυνατέω . καί διά οὗτος εὖ δοκέω ἔχω ὁ ὁ Βίας , ὅτι ἀρχή ἀνήρ δείκνυμι · πρός ἕτερος γάρ καί ἐν κοινωνία ἤδη ὁ ἄρχω . διά δέ ὁ αὐτός οὗτος καί ἀλλότριος ἀγαθός δοκέω εἰμί ὁ δικαιοσύνη μόνος ὁ ἀρετή , ὅτι πρός ἕτερος εἰμί · ἄλλος γάρ ὁ συμφέρω πράσσω , ἤ ἄρχων ἤ κοινωνός . κακός μέν οὖν ὁ καί πρός ἑαυτοῦ καί πρός ὁ φίλος χράω ὁ μοχθηρία , ἀγαθός δέ οὐ ὁ πρός ἑαυτοῦ ὁ ἀρετή ἀλλά πρός ἕτερος · οὗτος γάρ ἔργον χαλεπός . οὗτος μέν οὖν ὁ δικαιοσύνη οὐ μέρος ἀρετή ἀλλά ὅλος ἀρετή εἰμί , οὐδέ ὁ ἐναντίος ἀδικία μέρος κακία ἀλλά ὅλος κακία . τίς δέ διαφέρω ὁ ἀρετή καί ὁ δικαιοσύνη οὗτος , δῆλος ἐκ ὁ λέγω · εἰμί μέν γάρ ὁ αὐτός , ὁ δέ εἰμί οὐ ὁ αὐτός , ἀλλά ᾗ μέν πρός ἕτερος , δικαιοσύνη , ᾗ δέ τοιόσδε ἕξις ἁπλῶς , ἀρετή .