aristoteles-et-corpus-aristotelicum.ethica-nicomachea 3.3
βουλεύονται δὲ πότερον περὶ πάντων , καὶ πᾶν βουλευτόν ἐστιν , ἢ περὶ ἐνίων οὐκ ἔστι βουλή ; λεκτέον δʼ ἴσως βουλευτὸν οὐχ ὑπὲρ οὗ βουλεύσαιτʼ ἄν τις ἠλίθιος ἢ μαινόμενος , ἀλλʼ ὑπὲρ ὧν ὁ νοῦν ἔχων . περὶ δὴ τῶν ἀιδίων οὐδεὶς βουλεύεται , οἷον περὶ τοῦ κόσμου ἢ τῆς διαμέτρου καὶ τῆς πλευρᾶς , ὅτι ἀσύμμετροι . ἀλλʼ οὐδὲ περὶ τῶν ἐν κινήσει , ἀεὶ δὲ κατὰ ταὐτὰ γινομένων , εἴτʼ ἐξ ἀνάγκης εἴτε καὶ φύσει ἢ διά τινα αἰτίαν ἄλλην , οἷον τροπῶν καὶ ἀνατολῶν . οὐδὲ περὶ τῶν ἄλλοτε ἄλλως , οἷον αὐχμῶν καὶ ὄμβρων . οὐδὲ περὶ τῶν ἀπὸ τύχης , οἷον θησαυροῦ εὑρέσεως . ἀλλʼ οὐδὲ περὶ τῶν ἀνθρωπίνων ἁπάντων , οἷον πῶς ἂν Σκύθαι ἄριστα πολιτεύοιντο οὐδεὶς Λακεδαιμονίων βουλεύεται . οὐ γὰρ γένοιτʼ ἂν τούτων οὐθὲν διʼ ἡμῶν . βουλευόμεθα δὲ περὶ τῶν ἐφʼ ἡμῖν καὶ πρακτῶν · ταῦτα δὲ καὶ ἔστι λοιπά . αἰτίαι γὰρ δοκοῦσιν εἶναι φύσις καὶ ἀνάγκη καὶ τύχη , ἔτι δὲ νοῦς καὶ πᾶν τὸ διʼ ἀνθρώπου . τῶν δʼ ἀνθρώπων ἕκαστοι βουλεύονται περὶ τῶν διʼ αὑτῶν πρακτῶν . καὶ περὶ μὲν τὰς ἀκριβεῖς καὶ αὐτάρκεις τῶν ἐπιστημῶν οὐκ ἔστι βουλή , οἷον περὶ γραμμάτων ( οὐ γὰρ διστάζομεν πῶς γραπτέον ) · ἀλλʼ ὅσα γίνεται διʼ ἡμῶν , μὴ ὡσαύτως δʼ ἀεί , περὶ τούτων βουλευόμεθα , οἷον περὶ τῶν κατʼ ἰατρικὴν καὶ χρηματιστικήν , καὶ περὶ κυβερνητικὴν μᾶλλον ἢ γυμναστικήν , ὅσῳ ἧττον διηκρίβωται , καὶ ἔτι περὶ τῶν λοιπῶν ὁμοίως , μᾶλλον δὲ καὶ περὶ τὰς τέχνας ἢ τὰς ἐπιστήμας · μᾶλλον γὰρ περὶ ταύτας διστάζομεν . τὸ βουλεύεσθαι δὲ ἐν τοῖς ὡς ἐπὶ τὸ πολύ , ἀδήλοις δὲ πῶς ἀποβήσεται , καὶ ἐν οἷς ἀδιόριστον . συμβούλους δὲ παραλαμβάνομεν εἰς τὰ μεγάλα , ἀπιστοῦντες ἡμῖν αὐτοῖς ὡς οὐχ ἱκανοῖς διαγνῶναι . βουλευόμεθα δʼ οὐ περὶ τῶν τελῶν ἀλλὰ περὶ τῶν πρὸς τὰ τέλη . οὔτε γὰρ ἰατρὸς βουλεύεται εἰ ὑγιάσει , οὔτε ῥήτωρ εἰ πείσει , οὔτε πολιτικὸς εἰ εὐνομίαν ποιήσει , οὐδὲ τῶν λοιπῶν οὐδεὶς περὶ τοῦ τέλους · ἀλλὰ θέμενοι τὸ τέλος τὸ πῶς καὶ διὰ τίνων ἔσται σκοποῦσι · καὶ διὰ πλειόνων μὲν φαινομένου γίνεσθαι διὰ τίνος ῥᾷστα καὶ κάλλιστα ἐπισκοποῦσι , διʼ ἑνὸς δʼ ἐπιτελουμένου πῶς διὰ τούτου ἔσται κἀκεῖνο διὰ τίνος , ἕως ἂν ἔλθωσιν ἐπὶ τὸ πρῶτον αἴτιον , ὃ ἐν τῇ εὑρέσει ἔσχατόν ἐστιν . ὁ γὰρ βουλευόμενος ἔοικε ζητεῖν καὶ ἀναλύειν τὸν εἰρημένον τρόπον ὥσπερ διάγραμμα ( φαίνεται δʼ ἡ μὲν ζήτησις οὐ πᾶσα εἶναι βούλευσις , οἷον αἱ μαθηματικαί , ἡ δὲ βούλευσις πᾶσα ζήτησις ) , καὶ τὸ ἔσχατον ἐν τῇ ἀναλύσει πρῶτον εἶναι ἐν τῇ γενέσει . κἂν μὲν ἀδυνάτῳ ἐντύχωσιν , ἀφίστανται , οἷον εἰ χρημάτων δεῖ , ταῦτα δὲ μὴ οἷόν τε πορισθῆναι · ἐὰν δὲ δυνατὸν φαίνηται , ἐγχειροῦσι πράττειν . δυνατὰ δὲ ἃ διʼ ἡμῶν γένοιτʼ ἄν · τὰ γὰρ διὰ τῶν φίλων διʼ ἡμῶν πως ἐστίν · ἡ γὰρ ἀρχὴ ἐν ἡμῖν . ζητεῖται δʼ ὁτὲ μὲν τὰ ὄργανα ὁτὲ δʼ ἡ χρεία αὐτῶν · ὁμοίως δὲ καὶ ἐν τοῖς λοιποῖς ὁτὲ μὲν διʼ οὗ ὁτὲ δὲ πῶς ἢ διὰ τίνος . ἔοικε δή , καθάπερ εἴρηται , ἄνθρωπος εἶναι ἀρχὴ τῶν πράξεων · ἡ δὲ βουλὴ περὶ τῶν αὑτῷ πρακτῶν , αἱ δὲ πράξεις ἄλλων ἕνεκα . οὐ γὰρ ἂν εἴη βουλευτὸν τὸ τέλος ἀλλὰ τὰ πρὸς τὰ τέλη · οὐδὲ δὴ τὰ καθʼ ἕκαστα , οἷον εἰ ἄρτος τοῦτο ἢ πέπεπται ὡς δεῖ · αἰσθήσεως γὰρ ταῦτα . εἰ δὲ ἀεὶ βουλεύσεται , εἰς ἄπειρον ἥξει . βουλευτὸν δὲ καὶ προαιρετὸν τὸ αὐτό , πλὴν ἀφωρισμένον ἤδη τὸ προαιρετόν · τὸ γὰρ ἐκ τῆς βουλῆς κριθὲν προαιρετόν ἐστιν . παύεται γὰρ ἕκαστος ζητῶν πῶς πράξει , ὅταν εἰς αὑτὸν ἀναγάγῃ τὴν ἀρχήν , καὶ αὑτοῦ εἰς τὸ ἡγούμενον · τοῦτο γὰρ τὸ προαιρούμενον . δῆλον δὲ τοῦτο καὶ ἐκ τῶν ἀρχαίων πολιτειῶν , ἃς Ὅμηρος ἐμιμεῖτο · οἱ γὰρ βασιλεῖς ἃ προείλοντο ἀνήγγελλον τῷ δήμῳ . ὄντος δὲ τοῦ προαιρετοῦ βουλευτοῦ ὀρεκτοῦ τῶν ἐφʼ ἡμῖν , καὶ ἡ προαίρεσις ἂν εἴη βουλευτικὴ ὄρεξις τῶν ἐφʼ ἡμῖν · ἐκ τοῦ βουλεύσασθαι γὰρ κρίναντες ὀρεγόμεθα κατὰ τὴν βούλευσιν . ἡ μὲν οὖν προαίρεσις τύπῳ εἰρήσθω , καὶ περὶ ποῖά ἐστι καὶ ὅτι τῶν πρὸς τὰ τέλη .
Lemmas: βουλεύω δέ πότερος περί πᾶς , καί πᾶς βουλευτός εἰμί , ἤ περί ἔνιοι οὐ εἰμί βουλή ; λεκτέος δέ ἴσως βουλευτός οὐ ὑπέρ ὅς βουλεύω ἄν τις ἠλίθιος ἤ μαίνομαι , ἀλλά ὑπέρ ὅς ὁ νόος ἔχω . περί δή ὁ ἀίδιος οὐδείς βουλεύω , οἷος περί ὁ κόσμος ἤ ὁ διάμετρος καί ὁ πλευρά , ὅτι ἀσύμμετρος . ἀλλά οὐδέ περί ὁ ἐν κίνησις , ἀεί δέ κατά αὐτός γίγνομαι , εἴτε ἐκ ἀνάγκη εἴτε καί φύσις ἤ διά τις αἰτία ἄλλος , οἷος τροπή καί ἀνατολή . οὐδέ περί ὁ ἄλλοτε ἄλλος , οἷος αὐχμός καί ὄμβρος . οὐδέ περί ὁ ἀπό τύχη , οἷος θησαυρός εὕρεσις . ἀλλά οὐδέ περί ὁ ἀνθρώπινος ἅπας , οἷος πῶς ἄν Σκύθης ἀγαθός πολιτεύω οὐδείς Λακεδαιμόνιος βουλεύω . οὐ γάρ γίγνομαι ἄν οὗτος οὐδείς διά ἐγώ . βουλεύω δέ περί ὁ ἐπί ἐγώ καί πρακτός · οὗτος δέ καί εἰμί λοιπός . αἰτία γάρ δοκέω εἰμί φύσις καί ἀνάγκη καί τύχη , ἔτι δέ νόος καί πᾶς ὁ διά ἄνθρωπος . ὁ δέ ἄνθρωπος ἕκαστος βουλεύω περί ὁ διά ἑαυτοῦ πρακτός . καί περί μέν ὁ ἀκριβής καί αὐτάρκης ὁ ἐπιστήμη οὐ εἰμί βουλή , οἷος περί γράμμα ( οὐ γάρ διστάζω πῶς γράφω ) · ἀλλά ὅσος γίγνομαι διά ἐγώ , μή ὡσαύτως δέ ἀεί , περί οὗτος βουλεύω , οἷος περί ὁ κατά ἰατρικός καί χρηματιστικός , καί περί κυβερνητικός μάλα ἤ γυμναστικός , ὅσος ἥσσων διακριβόω , καί ἔτι περί ὁ λοιπός ὅμοιος , μάλα δέ καί περί ὁ τέχνη ἤ ὁ ἐπιστήμη · μάλα γάρ περί οὗτος διστάζω . ὁ βουλεύω δέ ἐν ὁ ὡς ἐπί ὁ πολύς , ἄδηλος δέ πῶς ἀποβαίνω , καί ἐν ὅς ἀδιόριστος . σύμβουλος δέ παραλαμβάνω εἰς ὁ μέγας , ἀπιστέω ἐγώ αὐτός ὡς οὐ ἱκανός διαγιγνώσκω . βουλεύω δέ οὐ περί ὁ τέλος ἀλλά περί ὁ πρός ὁ τέλος . οὔτε γάρ ἰατρός βουλεύω εἰ ὑγιάζω , οὔτε ῥήτωρ εἰ πείθω , οὔτε πολιτικός εἰ εὐνομία ποιέω , οὐδέ ὁ λοιπός οὐδείς περί ὁ τέλος · ἀλλά τίθημι ὁ τέλος ὁ πῶς καί διά τίς εἰμί σκοπέω · καί διά πολύς μέν φαίνω γίγνομαι διά τίς ῥᾴδιος καί καλός ἐπισκοπέω , διά εἷς δέ ἐπιτελέω πῶς διά οὗτος εἰμί ἐκεῖνος διά τίς , ἕως ἄν ἔρχομαι ἐπί ὁ πρῶτος αἴτιος , ὅς ἐν ὁ εὕρεσις ἔσχατος εἰμί . ὁ γάρ βουλεύω ἔοικα ζητέω καί ἀναλύω ὁ λέγω τρόπος ὥσπερ διάγραμμα ( φαίνω δέ ὁ μέν ζήτησις οὐ πᾶς εἰμί βούλευσις , οἷος ὁ μαθηματικός , ὁ δέ βούλευσις πᾶς ζήτησις ) , καί ὁ ἔσχατος ἐν ὁ ἀνάλυσις πρῶτος εἰμί ἐν ὁ γένεσις . ἐάν μέν ἀδύνατος ἐντυγχάνω , ἀφίστημι , οἷος εἰ χρῆμα δέω , οὗτος δέ μή οἷος τε πορίζω · ἐάν δέ δυνατός φαίνω , ἐγχειρέω πράσσω . δυνατός δέ ὅς διά ἐγώ γίγνομαι ἄν · ὁ γάρ διά ὁ φίλος διά ἐγώ πως εἰμί · ὁ γάρ ἀρχή ἐν ἐγώ . ζητέω δέ ὅτε μέν ὁ ὄργανον ὅτε δέ ὁ χρεία αὐτός · ὅμοιος δέ καί ἐν ὁ λοιπός ὅτε μέν διά ὅς ὅτε δέ πῶς ἤ διά τίς . ἔοικα δή , καθά λέγω , ἄνθρωπος εἰμί ἀρχή ὁ πρᾶξις · ὁ δέ βουλή περί ὁ ἑαυτοῦ πρακτός , ὁ δέ πρᾶξις ἄλλος ἕνεκα . οὐ γάρ ἄν εἰμί βουλευτός ὁ τέλος ἀλλά ὁ πρός ὁ τέλος · οὐδέ δή ὁ κατά ἕκαστος , οἷος εἰ ἄρτος οὗτος ἤ πέσσω ὡς δέω · αἴσθησις γάρ οὗτος . εἰ δέ ἀεί βουλεύω , εἰς ἄπειρος ἥκω . βουλευτός δέ καί προαιρετός ὁ αὐτός , πλήν ἀφορίζω ἤδη ὁ προαιρετός · ὁ γάρ ἐκ ὁ βουλή κρίνω προαιρετός εἰμί . παύω γάρ ἕκαστος ζητέω πῶς πράσσω , ὅταν εἰς ἑαυτοῦ ἀνάγω ὁ ἀρχή , καί ἑαυτοῦ εἰς ὁ ἡγέομαι · οὗτος γάρ ὁ προαιρέω . δῆλος δέ οὗτος καί ἐκ ὁ ἀρχαῖος πολιτεία , ὅς Ὅμηρος μιμέομαι · ὁ γάρ βασιλεύς ὅς προαιρέω ἀναγγέλλω ὁ δῆμος . εἰμί δέ ὁ προαιρετός βουλευτός ὀρεκτός ὁ ἐπί ἐγώ , καί ὁ προαίρεσις ἄν εἰμί βουλευτικός ὄρεξις ὁ ἐπί ἐγώ · ἐκ ὁ βουλεύω γάρ κρίνω ὀρέγω κατά ὁ βούλευσις . ὁ μέν οὖν προαίρεσις τύπος λέγω , καί περί ποῖος εἰμί καί ὅτι ὁ πρός ὁ τέλος .