aristoteles-et-corpus-aristotelicum.ethica-nicomachea 6.13
σκεπτέον δὴ πάλιν καὶ περὶ ἀρετῆς · καὶ γὰρ ἡ ἀρετὴ παραπλησίως ἔχει ὡς ἡ φρόνησις πρὸς τὴν δεινότητα — οὐ ταὐτὸ μέν , ὅμοιον δέ—οὕτω καὶ ἡ φυσικὴ ἀρετὴ πρὸς τὴν κυρίαν . πᾶσι γὰρ δοκεῖ ἕκαστα τῶν ἠθῶν ὑπάρχειν φύσει πως · καὶ γὰρ δίκαιοι καὶ σωφρονικοὶ καὶ ἀνδρεῖοι καὶ τἆλλα ἔχομεν εὐθὺς ἐκ γενετῆς · ἀλλʼ ὅμως ζητοῦμεν ἕτερόν τι τὸ κυρίως ἀγαθὸν καὶ τὰ τοιαῦτα ἄλλον τρόπον ὑπάρχειν . καὶ γὰρ παισὶ καὶ θηρίοις αἱ φυσικαὶ ὑπάρχουσιν ἕξεις , ἀλλʼ ἄνευ νοῦ βλαβεραὶ φαίνονται οὖσαι . πλὴν τοσοῦτον ἔοικεν ὁρᾶσθαι , ὅτι ὥσπερ σώματι ἰσχυρῷ ἄνευ ὄψεως κινουμένῳ συμβαίνει σφάλλεσθαι ἰσχυρῶς διὰ τὸ μὴ ἔχειν ὄψιν , οὕτω καὶ ἐνταῦθα · ἐὰν δὲ λάβῃ νοῦν , ἐν τῷ πράττειν διαφέρει · ἡ δʼ ἕξις ὁμοία οὖσα τότʼ ἔσται κυρίως ἀρετή . ὥστε καθάπερ ἐπὶ τοῦ δοξαστικοῦ δύο ἐστὶν εἴδη , δεινότης καὶ φρόνησις , οὕτω καὶ ἐπὶ τοῦ ἠθικοῦ δύο ἐστί , τὸ μὲν ἀρετὴ φυσικὴ τὸ δʼ ἡ κυρία , καὶ τούτων ἡ κυρία οὐ γίνεται ἄνευ φρονήσεως . διόπερ τινές φασι πάσας τὰς ἀρετὰς φρονήσεις εἶναι , καὶ Σωκράτης τῇ μὲν ὀρθῶς ἐζήτει τῇ δʼ ἡμάρτανεν · ὅτι μὲν γὰρ φρονήσεις ᾤετο εἶναι πάσας τὰς ἀρετάς , ἡμάρτανεν , ὅτι δʼ οὐκ ἄνευ φρονήσεως , καλῶς ἔλεγεν . σημεῖον δέ · καὶ γὰρ νῦν πάντες , ὅταν ὁρίζωνται τὴν ἀρετήν , προστιθέασι , τὴν ἕξιν εἰπόντες καὶ πρὸς ἅ ἐστι , τὴν κατὰ τὸν ὀρθὸν λόγον · ὀρθὸς δʼ ὁ κατὰ τὴν φρόνησιν . ἐοίκασι δὴ μαντεύεσθαί πως ἅπαντες ὅτι ἡ τοιαύτη ἕξις ἀρετή ἐστιν , ἡ κατὰ τὴν φρόνησιν . δεῖ δὲ μικρὸν μεταβῆναι . ἔστι γὰρ οὐ μόνον ἡ κατὰ τὸν ὀρθὸν λόγον , ἀλλʼ ἡ μετὰ τοῦ ὀρθοῦ λόγου ἕξις ἀρετή ἐστιν · ὀρθὸς δὲ λόγος περὶ τῶν τοιούτων ἡ φρόνησίς ἐστιν . Σωκράτης μὲν οὖν λόγους τὰς ἀρετὰς ᾤετο εἶναι ( ἐπιστήμας γὰρ εἶναι πάσας ) , ἡμεῖς δὲ μετὰ λόγου . δῆλον οὖν ἐκ τῶν εἰρημένων ὅτι οὐχ οἷόν τε ἀγαθὸν εἶναι κυρίως ἄνευ φρονήσεως , οὐδὲ φρόνιμον ἄνευ τῆς ἠθικῆς ἀρετῆς . ἀλλὰ καὶ ὁ λόγος ταύτῃ λύοιτʼ ἄν , ᾧ διαλεχθείη τις ἂν ὅτι χωρίζονται ἀλλήλων αἱ ἀρεταί · οὐ γὰρ ὁ αὐτὸς εὐφυέστατος πρὸς ἁπάσας , ὥστε τὴν μὲν ἤδη τὴν δʼ οὔπω εἰληφὼς ἔσται · τοῦτο γὰρ κατὰ μὲν τὰς φυσικὰς ἀρετὰς ἐνδέχεται , καθʼ ἃς δὲ ἁπλῶς λέγεται ἀγαθός , οὐκ ἐνδέχεται · ἅμα γὰρ τῇ φρονήσει μιᾷ ὑπαρχούσῃ πᾶσαι ὑπάρξουσιν . δῆλον δέ , κἂν εἰ μὴ πρακτικὴ ἦν , ὅτι ἔδει ἂν αὐτῆς διὰ τὸ τοῦ μορίου ἀρετὴν εἶναι , καὶ ὅτι οὐκ ἔσται ἡ προαίρεσις ὀρθὴ ἄνευ φρονήσεως οὐδʼ ἄνευ ἀρετῆς · ἣ μὲν γὰρ τὸ τέλος ἣ δὲ τὰ πρὸς τὸ τέλος ποιεῖ πράττειν . ἀλλὰ μὴν οὐδὲ κυρία γʼ ἐστὶ τῆς σοφίας οὐδὲ τοῦ βελτίονος μορίου , ὥσπερ οὐδὲ τῆς ὑγιείας ἡ ἰατρική · οὐ γὰρ χρῆται αὐτῇ , ἀλλʼ ὁρᾷ ὅπως γένηται · ἐκείνης οὖν ἕνεκα ἐπιτάττει , ἀλλʼ οὐκ ἐκείνῃ . ἔτι ὅμοιον κἂν εἴ τις τὴν πολιτικὴν φαίη ἄρχειν τῶν θεῶν , ὅτι ἐπιτάττει περὶ πάντα τὰ ἐν τῇ πόλει .
Lemmas: σκοπέω δή πάλιν καί περί ἀρετή · καί γάρ ὁ ἀρετή παραπλήσιος ἔχω ὡς ὁ φρόνησις πρός ὁ δεινότης — οὐ αὐτός μέν , ὅμοιος δέω καί ὁ φυσικός ἀρετή πρός ὁ κυρία . πᾶς γάρ δοκέω ἕκαστος ὁ ἦθος ὑπάρχω φύσις πως · καί γάρ δίκαιος καί σωφρονικός καί ἀνδρεῖος καί ἄλλος ἔχω εὐθύς ἐκ γενετή · ἀλλά ὅμως ζητέω ἕτερος τις ὁ κύριος ἀγαθός καί ὁ τοιοῦτος ἄλλος τρόπος ὑπάρχω . καί γάρ παῖς καί θηρίον ὁ φυσικός ὑπάρχω ἕξις , ἀλλά ἄνευ νόος βλαβερός φαίνω εἰμί . πλήν τοσοῦτος ἔοικα ὁράω , ὅτι ὥσπερ σῶμα ἰσχυρός ἄνευ ὄψις κινέω συμβαίνω σφάλλω ἰσχυρός διά ὁ μή ἔχω ὄψις , οὕτως καί ἐνταῦθα · ἐάν δέ λαμβάνω νόος , ἐν ὁ πράσσω διαφέρω · ὁ δέ ἕξις ὅμοιος εἰμί τότε εἰμί κύριος ἀρετή . ὥστε καθά ἐπί ὁ δοξαστικός δύο εἰμί εἶδος , δεινότης καί φρόνησις , οὕτως καί ἐπί ὁ ἠθικός δύο εἰμί , ὁ μέν ἀρετή φυσικός ὁ δέ ὁ κύριος , καί οὗτος ὁ κύριος οὐ γίγνομαι ἄνευ φρόνησις . διόπερ τις φημί πᾶς ὁ ἀρετή φρόνησις εἰμί , καί Σωκράτης ὁ μέν ὀρθός ζητέω ὁ δέ ἁμαρτάνω · ὅτι μέν γάρ φρόνησις οἴομαι εἰμί πᾶς ὁ ἀρετή , ἁμαρτάνω , ὅτι δέ οὐ ἄνευ φρόνησις , καλός λέγω . σημεῖον δέ · καί γάρ νῦν πᾶς , ὅταν ὁρίζω ὁ ἀρετή , προστίθημι , ὁ ἕξις λέγω καί πρός ὅς εἰμί , ὁ κατά ὁ ὀρθός λόγος · ὀρθός δέ ὁ κατά ὁ φρόνησις . ἔοικα δή μαντεύομαι πως ἅπας ὅτι ὁ τοιοῦτος ἕξις ἀρετή εἰμί , ὁ κατά ὁ φρόνησις . δέω δέ μικρός μεταβαίνω . εἰμί γάρ οὐ μόνος ὁ κατά ὁ ὀρθός λόγος , ἀλλά ὁ μετά ὁ ὀρθός λόγος ἕξις ἀρετή εἰμί · ὀρθός δέ λόγος περί ὁ τοιοῦτος ὁ φρόνησις εἰμί . Σωκράτης μέν οὖν λόγος ὁ ἀρετή οἴομαι εἰμί ( ἐπιστήμη γάρ εἰμί πᾶς ) , ἐγώ δέ μετά λόγος . δῆλος οὖν ἐκ ὁ λέγω ὅτι οὐ οἷος τε ἀγαθός εἰμί κύριος ἄνευ φρόνησις , οὐδέ φρόνιμος ἄνευ ὁ ἠθικός ἀρετή . ἀλλά καί ὁ λόγος ταύτῃ λύω ἄν , ὅς διαλέγω τις ἄν ὅτι χωρίζω ἀλλήλων ὁ ἀρετή · οὐ γάρ ὁ αὐτός εὐφυής πρός ἅπας , ὥστε ὁ μέν ἤδη ὁ δέ οὔπω λαμβάνω εἰμί · οὗτος γάρ κατά μέν ὁ φυσικός ἀρετή ἐνδέχομαι , κατά ὅς δέ ἁπλῶς λέγω ἀγαθός , οὐ ἐνδέχομαι · ἅμα γάρ ὁ φρόνησις εἷς ὑπάρχω πᾶς ὑπάρχω . δῆλος δέ , ἄν εἰ μή πρακτικός εἰμί , ὅτι δέω ἄν αὐτός διά ὁ ὁ μόριον ἀρετή εἰμί , καί ὅτι οὐ εἰμί ὁ προαίρεσις ὀρθός ἄνευ φρόνησις οὐδέ ἄνευ ἀρετή · ὁ μέν γάρ ὁ τέλος ὁ δέ ὁ πρός ὁ τέλος ποιέω πράσσω . ἀλλά μήν οὐδέ κύριος γε εἰμί ὁ σοφία οὐδέ ὁ ἀγαθός μόριον , ὥσπερ οὐδέ ὁ ὑγίεια ὁ ἰατρικός · οὐ γάρ χράω αὐτός , ἀλλά ὁράω ὅπως γίγνομαι · ἐκεῖνος οὖν ἕνεκα ἐπιτάσσω , ἀλλά οὐ ἐκεῖνος . ἔτι ὅμοιος ἄν εἰ τις ὁ πολιτικός φημί ἄρχω ὁ θεός , ὅτι ἐπιτάσσω περί πᾶς ὁ ἐν ὁ πόλις .