aristoteles-et-corpus-aristotelicum.ethica-nicomachea 8.13
τριττῶν δʼ οὐσῶν φιλιῶν , καθάπερ ἐν ἀρχῇ εἴρηται , καὶ καθʼ ἑκάστην τῶν μὲν ἐν ἰσότητι φίλων ὄντων τῶν δὲ καθʼ ὑπεροχήν ( καὶ γὰρ ὁμοίως ἀγαθοὶ φίλοι γίνονται καὶ ἀμείνων χείρονι , ὁμοίως δὲ καὶ ἡδεῖς καὶ διὰ τὸ χρήσιμον , ἰσάζοντες ταῖς ὠφελείαις καὶ διαφέροντες ) , τοὺς ἴσους μὲν κατʼ ἰσότητα δεῖ τῷ φιλεῖν καὶ τοῖς λοιποῖς ἰσάζειν , τοὺς δʼ ἀνίσους τὸ ἀνάλογον ταῖς ὑπεροχαῖς ἀποδιδόναι . γίνεται δὲ τὰ ἐγκλήματα καὶ αἱ μέμψεις ἐν τῇ κατὰ τὸ χρήσιμον φιλίᾳ ἢ μόνῃ ἢ μάλιστα , εὐλόγως . οἱ μὲν γὰρ διʼ ἀρετὴν φίλοι ὄντες εὖ δρᾶν ἀλλήλους προθυμοῦνται ( τοῦτο γὰρ ἀρετῆς καὶ φιλίας ) , πρὸς τοῦτο δʼ ἁμιλλωμένων οὐκ ἔστιν ἐγκλήματα οὐδὲ μάχαι · τὸν γὰρ φιλοῦντα καὶ εὖ ποιοῦντα οὐδεὶς δυσχεραίνει , ἀλλʼ ἂν ᾖ χαρίεις , ἀμύνεται εὖ δρῶν . ὁ δʼ ὑπερβάλλων , τυγχάνων οὗ ἐφίεται , οὐκ ἂν ἐγκαλοίη τῷ φίλῳ · ἕκαστος γὰρ τοῦ ἀγαθοῦ ὀρέγεται . οὐ πάνυ δʼ οὐδʼ ἐν τοῖς διʼ ἡδονήν · ἅμα γὰρ ἀμφοῖν γίνεται οὗ ὀρέγονται , εἰ τῷ συνδιάγειν χαίρουσιν · γελοῖος δʼ ἂν φαίνοιτο καὶ ὁ ἐγκαλῶν τῷ μὴ τέρποντι , ἐξὸν μὴ συνημερεύειν . ἡ δὲ διὰ τὸ χρήσιμον ἐγκληματική · ἐπʼ ὠφελείᾳ γὰρ χρώμενοι ἀλλήλοις ἀεὶ τοῦ πλείονος δέονται , καὶ ἔλαττον ἔχειν οἴονται τοῦ προσήκοντος , καὶ μέμφονται ὅτι οὐχ ὅσων δέονται τοσούτων τυγχάνουσιν ἄξιοι ὄντες · οἱ δʼ εὖ ποιοῦντες οὐ δύνανται ἐπαρκεῖν τοσαῦτα ὅσων οἱ πάσχοντες δέονται . ἔοικε δέ , καθάπερ τὸ δίκαιόν ἐστι διττόν , τὸ μὲν ἄγραφον τὸ δὲ κατὰ νόμον , καὶ τῆς κατὰ τὸ χρήσιμον φιλίας ἣ μὲν ἠθικὴ ἣ δὲ νομικὴ εἶναι . γίνεται οὖν τὰ ἐγκλήματα μάλισθʼ ὅταν μὴ κατὰ τὴν αὐτὴν συναλλάξωσι καὶ διαλύωνται . ἔστι δʼ ἡ νομικὴ μὲν ἡ ἐπὶ ῥητοῖς , ἡ μὲν πάμπαν ἀγοραία ἐκ χειρὸς εἰς χεῖρα , ἡ δὲ ἐλευθεριωτέρα εἰς χρόνον , καθʼ ὁμολογίαν δὲ τί ἀντὶ τίνος . δῆλον δʼ ἐν ταύτῃ τὸ ὀφείλημα κοὐκ ἀμφίλογον , φιλικὸν δὲ τὴν ἀναβολὴν ἔχει · διόπερ ἐνίοις οὐκ εἰσὶ τούτων δίκαι , ἀλλʼ οἴονται δεῖν στέργειν τοὺς κατὰ πίστιν συναλλάξαντας . ἡ δʼ ἠθικὴ οὐκ ἐπὶ ῥητοῖς , ἀλλʼ ὡς φίλῳ δωρεῖται ἢ ὁτιδήποτε ἄλλο · κομίζεσθαι δὲ ἀξιοῖ τὸ ἴσον ἢ πλέον , ὡς οὐ δεδωκὼς ἀλλὰ χρήσας · οὐχ ὁμοίως δὲ συναλλάξας καὶ διαλυόμενος ἐγκαλέσει . τοῦτο δὲ συμβαίνει διὰ τὸ βούλεσθαι μὲν πάντας ἢ τοὺς πλείστους τὰ καλά , προαιρεῖσθαι δὲ τὰ ὠφέλιμα · καλὸν δὲ τὸ εὖ ποιεῖν μὴ ἵνα ἀντιπάθῃ , ὠφέλιμον δὲ τὸ εὐεργετεῖσθαι . δυναμένῳ δὴ ἀνταποδοτέον τὴν ἀξίαν ὧν ἔπαθεν ( ἄκοντα γὰρ φίλον οὐ ποιητέον · ὡς δὴ διαμαρτόντα ἐν τῇ ἀρχῇ καὶ εὖ παθόντα ὑφʼ οὗ οὐκ ἔδει—οὐ γὰρ ὑπὸ φίλου , οὐδὲ διʼ αὐτὸ τοῦτο δρῶντος—καθάπερ οὖν ἐπὶ ῥητοῖς εὐεργετηθέντα διαλυτέον ) · καὶ † ὁμολογήσαι δʼ † ἂν δυνάμενος ἀποδώσειν · ἀδυνατοῦντα δʼ οὐδʼ ὁ διδοὺς ἠξίωσεν ἄν . ὥστʼ εἰ δυνατόν , ἀποδοτέον . ἐν ἀρχῇ δʼ ἐπισκεπτέον ὑφʼ οὗ εὐεργετεῖται καὶ ἐπὶ τίνι , ὅπως ἐπὶ τούτοις ὑπομένῃ ἢ μή . ἀμφισβήτησιν δʼ ἔχει πότερα δεῖ τῇ τοῦ παθόντος ὠφελείᾳ μετρεῖν καὶ πρὸς ταύτην ποιεῖσθαι τὴν ἀνταπόδοσιν , ἢ τῇ τοῦ δράσαντος εὐεργεσίᾳ . οἱ μὲν γὰρ παθόντες τοιαῦτά φασι λαβεῖν παρὰ τῶν εὐεργετῶν ἃ μικρὰ ἦν ἐκείνοις καὶ ἐξῆν παρʼ ἑτέρων λαβεῖν , κατασμικρίζοντες · οἳ δʼ ἀνάπαλιν τὰ μέγιστα τῶν παρʼ αὑτοῖς , καὶ ἃ παρʼ ἄλλων οὐκ ἦν , καὶ ἐν κινδύνοις ἢ τοιαύταις χρείαις . ἆρʼ οὖν διὰ μὲν τὸ χρήσιμον τῆς φιλίας οὔσης ἡ τοῦ παθόντος ὠφέλεια μέτρον ἐστίν ; οὗτος γὰρ ὁ δεόμενος , καὶ ἐπαρκεῖ αὐτῷ ὡς κομιούμενος τὴν ἴσην · τοσαύτη οὖν γεγένηται ἡ ἐπικουρία ὅσον οὗτος ὠφέληται , καὶ ἀποδοτέον δὴ αὐτῷ ὅσον ἐπηύρετο , ἢ καὶ πλέον · κάλλιον γάρ . ἐν δὲ ταῖς κατʼ ἀρετὴν ἐγκλήματα μὲν οὐκ ἔστιν , μέτρῳ δʼ ἔοικεν ἡ τοῦ δράσαντος προαίρεσις · τῆς ἀρετῆς γὰρ καὶ τοῦ ἤθους ἐν τῇ προαιρέσει τὸ κύριον .
Lemmas: τρισσός δέ εἰμί φιλία , καθά ἐν ἀρχή λέγω , καί κατά ἕκαστος ὁ μέν ἐν ἰσότης φίλος εἰμί ὁ δέ κατά ὑπεροχή ( καί γάρ ὅμοιος ἀγαθός φίλος γίγνομαι καί ἀγαθός κακός , ὅμοιος δέ καί ἡδύς καί διά ὁ χρήσιμος , ἰσάζω ὁ ὠφέλεια καί διαφέρω ) , ὁ ἴσος μέν κατά ἰσότης δέω ὁ φιλέω καί ὁ λοιπός ἰσάζω , ὁ δέ ἄνισος ὁ ἀνάλογος ὁ ὑπεροχή ἀποδίδωμι . γίγνομαι δέ ὁ ἔγκλημα καί ὁ μέμψις ἐν ὁ κατά ὁ χρήσιμος φιλία ἤ μόνος ἤ μάλα , εὔλογος . ὁ μέν γάρ διά ἀρετή φίλος εἰμί εὖ δράω ἀλλήλων προθυμέομαι ( οὗτος γάρ ἀρετή καί φιλία ) , πρός οὗτος δέ ἁμιλλάομαι οὐ εἰμί ἔγκλημα οὐδέ μάχη · ὁ γάρ φιλέω καί εὖ ποιέω οὐδείς δυσχεραίνω , ἀλλά ἐάν εἰμί χαρίεις , ἀμύνω εὖ δράω . ὁ δέ ὑπερβάλλω , τυγχάνω ὅς ἐφίημι , οὐ ἄν ἐγκαλέω ὁ φίλος · ἕκαστος γάρ ὁ ἀγαθός ὀρέγω . οὐ πάνυ δέ οὐδέ ἐν ὁ διά ἡδονή · ἅμα γάρ ἄμφω γίγνομαι ὅς ὀρέγω , εἰ ὁ συνδιάγω χαίρω · γέλοιος δέ ἄν φαίνω καί ὁ ἐγκαλέω ὁ μή τέρπω , ἔξεστι μή συνημερεύω . ὁ δέ διά ὁ χρήσιμος ἐγκληματικός · ἐπί ὠφέλεια γάρ χράω ἀλλήλων ἀεί ὁ πολύς δέω , καί ἐλαχύς ἔχω οἴομαι ὁ προσήκω , καί μέμφομαι ὅτι οὐ ὅσος δέω τοσοῦτος τυγχάνω ἄξιος εἰμί · ὁ δέ εὖ ποιέω οὐ δύναμαι ἐπαρκέω τοσοῦτος ὅσος ὁ πάσχω δέω . ἔοικα δέ , καθά ὁ δίκαιος εἰμί δισσός , ὁ μέν ἄγραφος ὁ δέ κατά νόμος , καί ὁ κατά ὁ χρήσιμος φιλία ὁ μέν ἠθικός ὁ δέ νομικός εἰμί . γίγνομαι οὖν ὁ ἔγκλημα μάλα ὅταν μή κατά ὁ αὐτός συναλλάσσω καί διαλύω . εἰμί δέ ὁ νομικός μέν ὁ ἐπί ῥητός , ὁ μέν πάμπαν ἀγοραῖος ἐκ χείρ εἰς χείρ , ὁ δέ ἐλευθέριος εἰς χρόνος , κατά ὁμολογία δέ τίς ἀντί τίς . δῆλος δέ ἐν οὗτος ὁ ὀφείλημα οὐ ἀμφίλογος , φιλικός δέ ὁ ἀναβολή ἔχω · διόπερ ἔνιοι οὐ εἰμί οὗτος δίκη , ἀλλά οἴομαι δέω στέργω ὁ κατά πίστις συναλλάσσω . ὁ δέ ἠθικός οὐ ἐπί ῥητός , ἀλλά ὡς φίλος δωρέω ἤ ὅστις ἄλλος · κομίζω δέ ἀξιόω ὁ ἴσος ἤ πολύς , ὡς οὐ δίδωμι ἀλλά χράω · οὐ ὅμοιος δέ συναλλάσσω καί διαλύω ἐγκαλέω . οὗτος δέ συμβαίνω διά ὁ βούλομαι μέν πᾶς ἤ ὁ πολύς ὁ καλός , προαιρέω δέ ὁ ὠφέλιμος · καλός δέ ὁ εὖ ποιέω μή ἵνα ἀντιπάσχω , ὠφέλιμος δέ ὁ εὐεργετέω . δύναμαι δή ἀνταποδοτέον ὁ ἀξία ὅς πάσχω ( ἄκων γάρ φίλος οὐ ποιέω · ὡς δή διαμαρτάνω ἐν ὁ ἀρχή καί εὖ πάσχω ὑπό ὅς οὐ ἔδει—οὐ γάρ ὑπό φίλος , οὐδέ διά αὐτός οὗτος δρῶντος—καθάπερ οὖν ἐπί ῥητός εὐεργετέω διαλυτέον ) · καί † ὁμολογέω δέ † ἄν δύναμαι ἀποδίδωμι · ἀδυνατέω δέ οὐδέ ὁ δίδωμι ἀξιόω ἄν . ὥστε εἰ δυνατός , ἀποδοτέος . ἐν ἀρχή δέ ἐπισκοπέω ὑπό ὅς εὐεργετέω καί ἐπί τίς , ὅπως ἐπί οὗτος ὑπομένω ἤ μή . ἀμφισβήτησις δέ ἔχω πότερος δέω ὁ ὁ πάσχω ὠφέλεια μετρέω καί πρός οὗτος ποιέω ὁ ἀνταπόδοσις , ἤ ὁ ὁ δράω εὐεργεσία . ὁ μέν γάρ πάσχω τοιοῦτος φημί λαμβάνω παρά ὁ εὐεργέτης ὅς μικρός εἰμί ἐκεῖνος καί ἔξεστι παρά ἕτερος λαμβάνω , κατασμικρίζω · ὁ δέ ἀνάπαλιν ὁ μέγας ὁ παρά ἑαυτοῦ , καί ὅς παρά ἄλλος οὐ εἰμί , καί ἐν κίνδυνος ἤ τοιοῦτος χρεία . ἆρα οὖν διά μέν ὁ χρήσιμος ὁ φιλία εἰμί ὁ ὁ πάσχω ὠφέλεια μέτρον εἰμί ; οὗτος γάρ ὁ δέω , καί ἐπαρκέω αὐτός ὡς κομίζω ὁ ἴσος · τοσοῦτος οὖν γίγνομαι ὁ ἐπικουρία ὅσος οὗτος ὠφελέω , καί ἀποδοτέος δή αὐτός ὅσος ἐφευρίσκω , ἤ καί πολύς · καλός γάρ . ἐν δέ ὁ κατά ἀρετή ἔγκλημα μέν οὐ εἰμί , μέτρον δέ ἔοικα ὁ ὁ δράω προαίρεσις · ὁ ἀρετή γάρ καί ὁ ἦθος ἐν ὁ προαίρεσις ὁ κύριος .