aristoteles-et-corpus-aristotelicum.ethica-nicomachea 7.2
ἀπορήσειε δʼ ἄν τις πῶς ὑπολαμβάνων ὀρθῶς ἀκρατεύεταί τις . ἐπιστάμενον μὲν οὖν οὔ φασί τινες οἷόν τε εἶναι · δεινὸν γὰρ ἐπιστήμης ἐνούσης , ὡς ᾤετο Σωκράτης , ἄλλο τι κρατεῖν καὶ περιέλκειν αὐτὴν ὥσπερ ἀνδράποδον . Σωκράτης μὲν γὰρ ὅλως ἐμάχετο πρὸς τὸν λόγον ὡς οὐκ οὔσης ἀκρασίας · οὐθένα γὰρ ὑπολαμβάνοντα πράττειν παρὰ τὸ βέλτιστον , ἀλλὰ διʼ ἄγνοιαν . οὗτος μὲν οὖν ὁ λόγος ἀμφισβητεῖ τοῖς φαινομένοις ἐναργῶς , καὶ δέον ζητεῖν περὶ τὸ πάθος , εἰ διʼ ἄγνοιαν , τίς ὁ τρόπος γίνεται τῆς ἀγνοίας . ὅτι γὰρ οὐκ οἴεταί γε ὁ ἀκρατευόμενος πρὶν ἐν τῷ πάθει γενέσθαι , φανερόν . εἰσὶ δέ τινες οἳ τὰ μὲν συγχωροῦσι τὰ δʼ οὔ · τὸ μὲν γὰρ ἐπιστήμης μηθὲν εἶναι κρεῖττον ὁμολογοῦσιν , τὸ δὲ μηθένα πράττειν παρὰ τὸ δόξαν βέλτιον οὐχ ὁμολογοῦσιν , καὶ διὰ τοῦτο τὸν ἀκρατῆ φασὶν οὐκ ἐπιστήμην ἔχοντα κρατεῖσθαι ὑπὸ τῶν ἡδονῶν ἀλλὰ δόξαν . ἀλλὰ μὴν εἴγε δόξα καὶ μὴ ἐπιστήμη , μηδʼ ἰσχυρὰ ὑπόληψις ἡ ἀντιτείνουσα ἀλλʼ ἠρεμαία , καθάπερ ἐν τοῖς διστάζουσι , συγγνώμη τῷ μὴ μένειν ἐν αὐταῖς πρὸς ἐπιθυμίας ἰσχυράς · τῇ δὲ μοχθηρίᾳ οὐ συγγνώμη , οὐδὲ τῶν ἄλλων οὐδενὶ τῶν ψεκτῶν . φρονήσεως ἄρα ἀντιτεινούσης ; αὕτη γὰρ ἰσχυρότατον . ἀλλʼ ἄτοπον · ἔσται γὰρ ὁ αὐτὸς ἅμα φρόνιμος καὶ ἀκρατής , φήσειε δʼ οὐδʼ ἂν εἷς φρονίμου εἶναι τὸ πράττειν ἑκόντα τὰ φαυλότατα . πρὸς δὲ τούτοις δέδεικται πρότερον ὅτι πρακτικός γε ὁ φρόνιμος ( τῶν γὰρ ἐσχάτων τις ) καὶ τὰς ἄλλας ἔχων ἀρετάς . ἔτι εἰ μὲν ἐν τῷ ἐπιθυμίας ἔχειν ἰσχυρὰς καὶ φαύλας ὁ ἐγκρατής , οὐκ ἔσται ὁ σώφρων ἐγκρατὴς οὐδʼ ὁ ἐγκρατὴς σώφρων · οὔτε γὰρ τὸ ἄγαν σώφρονος οὔτε τὸ φαύλας ἔχειν . ἀλλὰ μὴν δεῖ γε · εἰ μὲν γὰρ χρησταὶ αἱ ἐπιθυμίαι , φαύλη ἡ κωλύουσα ἕξις μὴ ἀκολουθεῖν , ὥσθʼ ἡ ἐγκράτεια οὐ πᾶσα σπουδαία · εἰ δʼ ἀσθενεῖς καὶ μὴ φαῦλαι , οὐθὲν σεμνόν , οὐδʼ εἰ φαῦλαι καὶ ἀσθενεῖς , οὐδὲν μέγα . ἔτι εἰ πάσῃ δόξῃ ἐμμενετικὸν ποιεῖ ἡ ἐγκράτεια , φαύλη , οἷον εἰ καὶ τῇ ψευδεῖ · καὶ εἰ πάσης δόξης ἡ ἀκρασία ἐκστατικόν , ἔσται τις σπουδαία ἀκρασία , οἷον ὁ Σοφοκλέους Νεοπτόλεμος ἐν τῷ Φιλοκτήτῃ · ἐπαινετὸς γὰρ οὐκ ἐμμένων οἷς ἐπείσθη ὑπὸ τοῦ Ὀδυσσέως διὰ τὸ λυπεῖσθαι ψευδόμενος . ἔτι ὁ σοφιστικὸς λόγος ἀπορία · διὰ γὰρ τὸ παράδοξα βούλεσθαι ἐλέγχειν , ἵνα δεινοὶ ὦσιν ὅταν ἐπιτύχωσιν , ὁ γενόμενος συλλογισμὸς ἀπορία γίνεται · δέδεται γὰρ ἡ διάνοια , ὅταν μένειν μὴ βούληται διὰ τὸ μὴ ἀρέσκειν τὸ συμπερανθέν , προϊέναι δὲ μὴ δύνηται διὰ τὸ λῦσαι μὴ ἔχειν τὸν λόγον . συμβαίνει δὴ ἔκ τινος λόγου ἡ ἀφροσύνη μετʼ ἀκρασίας ἀρετή · τἀναντία γὰρ πράττει ὧν ὑπολαμβάνει διὰ τὴν ἀκρασίαν , ὑπολαμβάνει δὲ τἀγαθὰ κακὰ εἶναι καὶ οὐ δεῖν πράττειν , ὥστε τἀγαθὰ καὶ οὐ τὰ κακὰ πράξει . ἔτι ὁ τῷ πεπεῖσθαι πράττων καὶ διώκων τὰ ἡδέα καὶ προαιρούμενος βελτίων ἂν δόξειεν τοῦ μὴ διὰ λογισμὸν ἀλλὰ διʼ ἀκρασίαν · εὐιατότερος γὰρ διὰ τὸ μεταπεισθῆναι ἄν . ὁ δʼ ἀκρατὴς ἔνοχος τῇ παροιμίᾳ ἐν ᾗ φαμὲν ὅταν τὸ ὕδωρ πνίγῃ , τί δεῖ ἐπιπίνειν ; εἰ μὲν γὰρ ἐπέπειστο ἃ πράττει , μεταπεισθεὶς ἂν ἐπαύσατο · νῦν δὲ ἄλλα πεπεισμένος οὐδὲν ἧττον πράττει . ἔτι εἰ περὶ πάντα ἀκρασία ἐστὶ καὶ ἐγκράτεια , τίς ὁ ἁπλῶς ἀκρατής ; οὐδεὶς γὰρ ἁπάσας ἔχει τὰς ἀκρασίας , φαμὲν δʼ εἶναί τινας ἁπλῶς . αἱ μὲν οὖν ἀπορίαι τοιαῦταί τινες συμβαίνουσιν , τούτων δὲ τὰ μὲν ἀνελεῖν δεῖ τὰ δὲ καταλιπεῖν · ἡ γὰρ λύσις τῆς ἀπορίας εὕρεσίς ἐστιν .
Lemmas: ἀπορέω δέ ἄν τις πῶς ὑπολαμβάνω ὀρθός ἀκρατεύομαι τις . ἐπίσταμαι μέν οὖν οὐ φημί τις οἷος τε εἰμί · δεινός γάρ ἐπιστήμη ἔνειμι , ὡς οἴομαι Σωκράτης , ἄλλος τις κρατέω καί περιέλκω αὐτός ὥσπερ ἀνδράποδον . Σωκράτης μέν γάρ ὅλος μάχομαι πρός ὁ λόγος ὡς οὐ εἰμί ἀκρασία · οὐδείς γάρ ὑπολαμβάνω πράσσω παρά ὁ ἀγαθός , ἀλλά διά ἄγνοια . οὗτος μέν οὖν ὁ λόγος ἀμφισβητέω ὁ φαίνω ἐναργής , καί δέω ζητέω περί ὁ πάθος , εἰ διά ἄγνοια , τίς ὁ τρόπος γίγνομαι ὁ ἄγνοια . ὅτι γάρ οὐ οἴομαι γε ὁ ἀκρατεύομαι πρίν ἐν ὁ πάθος γίγνομαι , φανερός . εἰμί δέ τις ὅς ὁ μέν συγχωρέω ὁ δέ οὐ · ὁ μέν γάρ ἐπιστήμη μηδείς εἰμί κρατύς ὁμολογέω , ὁ δέ μηδείς πράσσω παρά ὁ δόξα ἀγαθός οὐ ὁμολογέω , καί διά οὗτος ὁ ἀκρατής φημί οὐ ἐπιστήμη ἔχω κρατέω ὑπό ὁ ἡδονή ἀλλά δόξα . ἀλλά μήν εἰ δόξα καί μή ἐπιστήμη , μηδέ ἰσχυρός ὑπόληψις ὁ ἀντιτείνω ἀλλά ἠρεμαῖος , καθά ἐν ὁ διστάζω , συγγνώμη ὁ μή μένω ἐν αὐτός πρός ἐπιθυμία ἰσχυρός · ὁ δέ μοχθηρία οὐ συγγνώμη , οὐδέ ὁ ἄλλος οὐδείς ὁ ψεκτός . φρόνησις ἄρα ἀντιτείνω ; οὗτος γάρ ἰσχυρός . ἀλλά ἄτοπος · εἰμί γάρ ὁ αὐτός ἅμα φρόνιμος καί ἀκρατής , φημί δέ οὐδέ ἄν εἷς φρόνιμος εἰμί ὁ πράσσω ἑκών ὁ φαῦλος . πρός δέ οὗτος δείκνυμι πρότερος ὅτι πρακτικός γε ὁ φρόνιμος ( ὁ γάρ ἔσχατος τις ) καί ὁ ἄλλος ἔχω ἀρετή . ἔτι εἰ μέν ἐν ὁ ἐπιθυμία ἔχω ἰσχυρός καί φαῦλος ὁ ἐγκρατής , οὐ εἰμί ὁ σώφρων ἐγκρατής οὐδέ ὁ ἐγκρατής σώφρων · οὔτε γάρ ὁ ἄγαν σώφρων οὔτε ὁ φαῦλος ἔχω . ἀλλά μήν δέω γε · εἰ μέν γάρ χρηστός ὁ ἐπιθυμία , φαῦλος ὁ κωλύω ἕξις μή ἀκολουθέω , ὥστε ὁ ἐγκράτεια οὐ πᾶς σπουδαῖος · εἰ δέ ἀσθενής καί μή φαῦλος , οὐδείς σεμνός , οὐδέ εἰ φαῦλος καί ἀσθενής , οὐδείς μέγας . ἔτι εἰ πᾶς δόξα ἐμμενετικός ποιέω ὁ ἐγκράτεια , φαῦλος , οἷος εἰ καί ὁ ψευδής · καί εἰ πᾶς δόξα ὁ ἀκρασία ἐκστατικός , εἰμί τις σπουδαῖος ἀκρασία , οἷος ὁ Σοφοκλῆς Νεοπτόλεμος ἐν ὁ Φιλοκτήτης · ἐπαινετός γάρ οὐ ἐμμένω ὅς πείθω ὑπό ὁ Ὀδυσσεύς διά ὁ λυπέω ψεύδω . ἔτι ὁ σοφιστικός λόγος ἀπορία · διά γάρ ὁ παράδοξος βούλομαι ἐλέγχω , ἵνα δεινός εἰμί ὅταν ἐπιτυγχάνω , ὁ γίγνομαι συλλογισμός ἀπορία γίγνομαι · δέω γάρ ὁ διάνοια , ὅταν μένω μή βούλομαι διά ὁ μή ἀρέσκω ὁ συμπεραίνω , προέρχομαι δέ μή δύναμαι διά ὁ λύω μή ἔχω ὁ λόγος . συμβαίνω δή ἐκ τις λόγος ὁ ἀφροσύνη μετά ἀκρασία ἀρετή · ἐναντίος γάρ πράσσω ὅς ὑπολαμβάνω διά ὁ ἀκρασία , ὑπολαμβάνω δέ ἀγαθός κακός εἰμί καί οὐ δέω πράσσω , ὥστε ἀγαθός καί οὐ ὁ κακός πράσσω . ἔτι ὁ ὁ πείθω πράσσω καί διώκω ὁ ἡδύς καί προαιρέω ἀγαθός ἄν δοκέω ὁ μή διά λογισμός ἀλλά διά ἀκρασία · εὐίατος γάρ διά ὁ μεταπείθω ἄν . ὁ δέ ἀκρατής ἔνοχος ὁ παροιμία ἐν ὅς φημί ὅταν ὁ ὕδωρ πνίγω , τίς δέω ἐπιπίνω ; εἰ μέν γάρ πείθω ὅς πράσσω , μεταπείθω ἄν παύω · νῦν δέ ἄλλος πείθω οὐδείς ἥσσων πράσσω . ἔτι εἰ περί πᾶς ἀκρασία εἰμί καί ἐγκράτεια , τίς ὁ ἁπλῶς ἀκρατής ; οὐδείς γάρ ἅπας ἔχω ὁ ἀκρασία , φημί δέ εἰμί τις ἁπλῶς . ὁ μέν οὖν ἀπορία τοιοῦτος τις συμβαίνω , οὗτος δέ ὁ μέν ἀναιρέω δέω ὁ δέ καταλείπω · ὁ γάρ λύσις ὁ ἀπορία εὕρεσις εἰμί .