aristoteles-et-corpus-aristotelicum.ethica-nicomachea 6.12
διαπορήσειε δʼ ἄν τις περὶ αὐτῶν τί χρήσιμοί εἰσιν . ἡ μὲν γὰρ σοφία οὐδὲν θεωρήσει ἐξ ὧν ἔσται εὐδαίμων ἄνθρωπος ( οὐδεμιᾶς γάρ ἐστι γενέσεως ) , ἡ δὲ φρόνησις τοῦτο μὲν ἔχει , ἀλλὰ τίνος ἕνεκα δεῖ αὐτῆς ; εἴπερ ἡ μὲν φρόνησίς ἐστιν ἡ περὶ τὰ δίκαια καὶ καλὰ καὶ ἀγαθὰ ἀνθρώπῳ , ταῦτα δʼ ἐστὶν ἃ τοῦ ἀγαθοῦ ἐστὶν ἀνδρὸς πράττειν , οὐδὲν δὲ πρακτικώτεροι τῷ εἰδέναι αὐτά ἐσμεν , εἴπερ ἕξεις αἱ ἀρεταί εἰσιν , ὥσπερ οὐδὲ τὰ ὑγιεινὰ οὐδὲ τὰ εὐεκτικά , ὅσα μὴ τῷ ποιεῖν ἀλλὰ τῷ ἀπὸ τῆς ἕξεως εἶναι λέγεται · οὐθὲν γὰρ πρακτικώτεροι τῷ ἔχειν τὴν ἰατρικὴν καὶ γυμναστικήν ἐσμεν . εἰ δὲ μὴ τούτων χάριν φρόνιμον ῥητέον ἀλλὰ τοῦ γίνεσθαι , τοῖς οὖσι σπουδαίοις οὐθὲν ἂν εἴη χρήσιμος · ἔτι δʼ οὐδὲ τοῖς μὴ ἔχουσιν · οὐδὲν γὰρ διοίσει αὐτοὺς ἔχειν ἢ ἄλλοις ἔχουσι πείθεσθαι , ἱκανῶς τʼ ἔχοι ἂν ἡμῖν ὥσπερ καὶ περὶ τὴν ὑγίειαν · βουλόμενοι γὰρ ὑγιαίνειν ὅμως οὐ μανθάνομεν ἰατρικήν . πρὸς δὲ τούτοις ἄτοπον ἂν εἶναι δόξειεν , εἰ χείρων τῆς σοφίας οὖσα κυριωτέρα αὐτῆς ἔσται · ἡ γὰρ ποιοῦσα ἄρχει καὶ ἐπιτάττει περὶ ἕκαστον . περὶ δὴ τούτων λεκτέον · νῦν μὲν γὰρ ἠπόρηται περὶ αὐτῶν μόνον . πρῶτον μὲν οὖν λέγωμεν ὅτι καθʼ αὑτὰς ἀναγκαῖον αἱρετὰς αὐτὰς εἶναι , ἀρετάς γʼ οὔσας ἑκατέραν ἑκατέρου τοῦ μορίου , καὶ εἰ μὴ ποιοῦσι μηδὲν μηδετέρα αὐτῶν . ἔπειτα καὶ ποιοῦσι μέν , οὐχ ὡς ἡ ἰατρικὴ δὲ ὑγίειαν , ἀλλʼ ὡς ἡ ὑγίεια , οὕτως ἡ σοφία εὐδαιμονίαν · μέρος γὰρ οὖσα τῆς ὅλης ἀρετῆς τῷ ἔχεσθαι ποιεῖ καὶ † τῷ ἐνεργεῖν εὐδαίμονα . † ἔτι τὸ ἔργον ἀποτελεῖται κατὰ τὴν φρόνησιν καὶ τὴν ἠθικὴν ἀρετήν · ἡ μὲν γὰρ ἀρετὴ τὸν σκοπὸν ποιεῖ ὀρθόν , ἡ δὲ φρόνησις τὰ πρὸς τοῦτον . τοῦ δὲ τετάρτου μορίου τῆς ψυχῆς οὐκ ἔστιν ἀρετὴ τοιαύτη , τοῦ θρεπτικοῦ · οὐδὲν γὰρ ἐπʼ αὐτῷ πράττειν ἢ μὴ πράττειν . περὶ δὲ τοῦ μηθὲν εἶναι πρακτικωτέρους διὰ τὴν φρόνησιν τῶν καλῶν καὶ δικαίων , μικρὸν ἄνωθεν ἀρκτέον , λαβόντας ἀρχὴν ταύτην . ὥσπερ γὰρ καὶ τὰ δίκαια λέγομεν πράττοντάς τινας οὔπω δικαίους εἶναι , οἷον τοὺς τὰ ὑπὸ τῶν νόμων τεταγμένα ποιοῦντας ἢ ἄκοντας ἢ διʼ ἄγνοιαν ἢ διʼ ἕτερόν τι καὶ μὴ διʼ αὐτά ( καίτοι πράττουσί γε ἃ δεῖ καὶ ὅσα χρὴ τὸν σπουδαῖον ) , οὕτως , ὡς ἔοικεν , ἔστι τὸ πῶς ἔχοντα πράττειν ἕκαστα ὥστʼ εἶναι ἀγαθόν , λέγω δʼ οἷον διὰ προαίρεσιν καὶ αὐτῶν ἕνεκα τῶν πραττομένων . τὴν μὲν οὖν προαίρεσιν ὀρθὴν ποιεῖ ἡ ἀρετή , τὸ δʼ ὅσα ἐκείνης ἕνεκα πέφυκε πράττεσθαι οὐκ ἔστι τῆς ἀρετῆς ἀλλʼ ἑτέρας δυνάμεως . λεκτέον δʼ ἐπιστήσασι σαφέστερον περὶ αὐτῶν . ἔστι δὴ δύναμις ἣν καλοῦσι δεινότητα · αὕτη δʼ ἐστὶ τοιαύτη ὥστε τὰ πρὸς τὸν ὑποτεθέντα σκοπὸν συντείνοντα δύνασθαι ταῦτα πράττειν καὶ τυγχάνειν αὐτοῦ . ἂν μὲν οὖν ὁ σκοπὸς ᾖ καλός , ἐπαινετή ἐστιν , ἐὰν δὲ φαῦλος , πανουργία · διὸ καὶ τοὺς φρονίμους δεινοὺς καὶ πανούργους φαμὲν εἶναι . ἔστι δʼ ἡ φρόνησις οὐχ ἡ δύναμις , ἀλλʼ οὐκ ἄνευ τῆς δυνάμεως ταύτης . ἡ δʼ ἕξις τῷ ὄμματι τούτῳ γίνεται τῆς ψυχῆς οὐκ ἄνευ ἀρετῆς , ὡς εἴρηταί τε καὶ ἔστι δῆλον · οἱ γὰρ συλλογισμοὶ τῶν πρακτῶν ἀρχὴν ἔχοντές εἰσιν , ἐπειδὴ τοιόνδε τὸ τέλος καὶ τὸ ἄριστον , ὁτιδήποτε ὄν ( ἔστω γὰρ λόγου χάριν τὸ τυχόν ) · τοῦτο δʼ εἰ μὴ τῷ ἀγαθῷ , οὐ φαίνεται · διαστρέφει γὰρ ἡ μοχθηρία καὶ διαψεύδεσθαι ποιεῖ περὶ τὰς πρακτικὰς ἀρχάς . ὥστε φανερὸν ὅτι ἀδύνατον φρόνιμον εἶναι μὴ ὄντα ἀγαθόν .
Lemmas: διαπορέω δέ ἄν τις περί αὐτός τίς χρήσιμος εἰμί . ὁ μέν γάρ σοφία οὐδείς θεωρέω ἐκ ὅς εἰμί εὐδαίμων ἄνθρωπος ( οὐδείς γάρ εἰμί γένεσις ) , ὁ δέ φρόνησις οὗτος μέν ἔχω , ἀλλά τίς ἕνεκα δέω αὐτός ; εἴπερ ὁ μέν φρόνησις εἰμί ὁ περί ὁ δίκαιος καί καλός καί ἀγαθός ἄνθρωπος , οὗτος δέ εἰμί ὅς ὁ ἀγαθός εἰμί ἀνήρ πράσσω , οὐδείς δέ πρακτικός ὁ οἶδα αὐτός εἰμί , εἴπερ ἕξις ὁ ἀρετή εἰμί , ὥσπερ οὐδέ ὁ ὑγιεινός οὐδέ ὁ εὐεκτικός , ὅσος μή ὁ ποιέω ἀλλά ὁ ἀπό ὁ ἕξις εἰμί λέγω · οὐδείς γάρ πρακτικός ὁ ἔχω ὁ ἰατρικός καί γυμναστικός εἰμί . εἰ δέ μή οὗτος χάριν φρόνιμος λέγω ἀλλά ὁ γίγνομαι , ὁ εἰμί σπουδαῖος οὐδείς ἄν εἰμί χρήσιμος · ἔτι δέ οὐδέ ὁ μή ἔχω · οὐδείς γάρ διαφέρω αὐτός ἔχω ἤ ἄλλος ἔχω πείθω , ἱκανός τε ἔχω ἄν ἐγώ ὥσπερ καί περί ὁ ὑγίεια · βούλομαι γάρ ὑγιαίνω ὅμως οὐ μανθάνω ἰατρικός . πρός δέ οὗτος ἄτοπος ἄν εἰμί δοκέω , εἰ κακός ὁ σοφία εἰμί κύριος αὐτός εἰμί · ὁ γάρ ποιέω ἄρχω καί ἐπιτάσσω περί ἕκαστος . περί δή οὗτος λεκτέος · νῦν μέν γάρ ἀπορέω περί αὐτός μόνος . πρῶτος μέν οὖν λέγω ὅτι κατά ἑαυτοῦ ἀναγκαῖος αἱρετός αὐτός εἰμί , ἀρετή γε εἰμί ἑκάτερος ἑκάτερος ὁ μόριον , καί εἰ μή ποιέω μηδείς μηδέτερος αὐτός . ἔπειτα καί ποιέω μέν , οὐ ὡς ὁ ἰατρικός δέ ὑγίεια , ἀλλά ὡς ὁ ὑγίεια , οὕτως ὁ σοφία εὐδαιμονία · μέρος γάρ εἰμί ὁ ὅλος ἀρετή ὁ ἔχω ποιέω καί † ὁ ἐνεργέω εὐδαίμων . † ἔτι ὁ ἔργον ἀποτελέω κατά ὁ φρόνησις καί ὁ ἠθικός ἀρετή · ὁ μέν γάρ ἀρετή ὁ σκοπός ποιέω ὀρθός , ὁ δέ φρόνησις ὁ πρός οὗτος . ὁ δέ τέταρτος μόριον ὁ ψυχή οὐ εἰμί ἀρετή τοιοῦτος , ὁ θρεπτικός · οὐδείς γάρ ἐπί αὐτός πράσσω ἤ μή πράσσω . περί δέ ὁ μηδείς εἰμί πρακτικός διά ὁ φρόνησις ὁ καλός καί δίκαιος , μικρός ἄνωθεν ἄρχω , λαμβάνω ἀρχή οὗτος . ὥσπερ γάρ καί ὁ δίκαιος λέγω πράσσω τις οὔπω δίκαιος εἰμί , οἷος ὁ ὁ ὑπό ὁ νόμος τάσσω ποιέω ἤ ἄκων ἤ διά ἄγνοια ἤ διά ἕτερος τις καί μή διά αὐτός ( καίτοι πράσσω γε ὅς δέω καί ὅσος χρή ὁ σπουδαῖος ) , οὕτως , ὡς ἔοικα , εἰμί ὁ πῶς ἔχω πράσσω ἕκαστος ὥστε εἰμί ἀγαθός , λέγω δέ οἷος διά προαίρεσις καί αὐτός ἕνεκα ὁ πράσσω . ὁ μέν οὖν προαίρεσις ὀρθός ποιέω ὁ ἀρετή , ὁ δέ ὅσος ἐκεῖνος ἕνεκα φύω πράσσω οὐ εἰμί ὁ ἀρετή ἀλλά ἕτερος δύναμις . λεκτέος δέ ἐφίστημι σαφής περί αὐτός . εἰμί δή δύναμις ὅς καλέω δεινότης · οὗτος δέ εἰμί τοιοῦτος ὥστε ὁ πρός ὁ ὑποτίθημι σκοπός συντείνω δύναμαι οὗτος πράσσω καί τυγχάνω αὐτός . ἐάν μέν οὖν ὁ σκοπός εἰμί καλός , ἐπαινετός εἰμί , ἐάν δέ φαῦλος , πανουργία · διό καί ὁ φρόνιμος δεινός καί πάνουργος φημί εἰμί . εἰμί δέ ὁ φρόνησις οὐ ὁ δύναμις , ἀλλά οὐ ἄνευ ὁ δύναμις οὗτος . ὁ δέ ἕξις ὁ ὄμμα οὗτος γίγνομαι ὁ ψυχή οὐ ἄνευ ἀρετή , ὡς λέγω τε καί εἰμί δῆλος · ὁ γάρ συλλογισμός ὁ πρακτός ἀρχή ἔχω εἰμί , ἐπειδή τοιόσδε ὁ τέλος καί ὁ ἄριστον , ὅστις εἰμί ( εἰμί γάρ λόγος χάριν ὁ τυγχάνω ) · οὗτος δέ εἰ μή ὁ ἀγαθός , οὐ φαίνω · διαστρέφω γάρ ὁ μοχθηρία καί διαψεύδω ποιέω περί ὁ πρακτικός ἀρχή . ὥστε φανερός ὅτι ἀδύνατος φρόνιμος εἰμί μή εἰμί ἀγαθός .