aristoteles-et-corpus-aristotelicum.ethica-nicomachea 6.7
τὴν δὲ σοφίαν ἔν τε ταῖς τέχναις τοῖς ἀκριβεστάτοις τὰς τέχνας ἀποδίδομεν , οἷον Φειδίαν λιθουργὸν σοφὸν καὶ Πολύκλειτον ἀνδριαντοποιόν , ἐνταῦθα μὲν οὖν οὐθὲν ἄλλο σημαίνοντες τὴν σοφίαν ἢ ὅτι ἀρετὴ τέχνης ἐστίν · εἶναι δέ τινας σοφοὺς οἰόμεθα ὅλως οὐ κατὰ μέρος οὐδʼ ἄλλο τι σοφούς , ὥσπερ Ὅμηρός φησιν ἐν τῷ Μαργίτῃ τὸν δʼ οὔτʼ ἂρ σκαπτῆρα θεοὶ θέσαν οὔτʼ ἀροτῆρα οὔτʼ ἄλλως τι σοφόν . ὥστε δῆλον ὅτι ἀκριβεστάτη ἂν τῶν ἐπιστημῶν εἴη ἡ σοφία . δεῖ ἄρα τὸν σοφὸν μὴ μόνον τὰ ἐκ τῶν ἀρχῶν εἰδέναι , ἀλλὰ καὶ περὶ τὰς ἀρχὰς ἀληθεύειν . ὥστʼ εἴη ἂν ἡ σοφία νοῦς καὶ ἐπιστήμη , ὥσπερ κεφαλὴν ἔχουσα ἐπιστήμη τῶν τιμιωτάτων . ἄτοπον γὰρ εἴ τις τὴν πολιτικὴν ἢ τὴν φρόνησιν σπουδαιοτάτην οἴεται εἶναι , εἰ μὴ τὸ ἄριστον τῶν ἐν τῷ κόσμῳ ἄνθρωπός ἐστιν . εἰ δὴ ὑγιεινὸν μὲν καὶ ἀγαθὸν ἕτερον ἀνθρώποις καὶ ἰχθύσι , τὸ δὲ λευκὸν καὶ εὐθὺ ταὐτὸν ἀεί , καὶ τὸ σοφὸν ταὐτὸ πάντες ἂν εἴποιεν , φρόνιμον δὲ ἕτερον · τὰ γὰρ περὶ αὑτὸ ἕκαστα τὸ εὖ θεωροῦν φησὶν εἶναι φρόνιμον , καὶ τούτῳ ἐπιτρέψει αὐτά . διὸ καὶ τῶν θηρίων ἔνια φρόνιμά φασιν εἶναι , ὅσα περὶ τὸν αὑτῶν βίον ἔχοντα φαίνεται δύναμιν προνοητικήν . φανερὸν δὲ καὶ ὅτι οὐκ ἂν εἴη ἡ σοφία καὶ ἡ πολιτικὴ ἡ αὐτή · εἰ γὰρ τὴν περὶ τὰ ὠφέλιμα τὰ αὑτοῖς ἐροῦσι σοφίαν , πολλαὶ ἔσονται σοφίαι · οὐ γὰρ μία περὶ τὸ ἁπάντων ἀγαθὸν τῶν ζῴων , ἀλλʼ ἑτέρα περὶ ἕκαστον , εἰ μὴ καὶ ἰατρικὴ μία περὶ πάντων τῶν ὄντων . εἰ δʼ ὅτι βέλτιστον ἄνθρωπος τῶν ἄλλων ζῴων , οὐδὲν διαφέρει · καὶ γὰρ ἀνθρώπου ἄλλα πολὺ θειότερα τὴν φύσιν , οἷον φανερώτατά γε ἐξ ὧν ὁ κόσμος συνέστηκεν . ἐκ δὴ τῶν εἰρημένων δῆλον ὅτι ἡ σοφία ἐστὶ καὶ ἐπιστήμη καὶ νοῦς τῶν τιμιωτάτων τῇ φύσει . διὸ Ἀναξαγόραν καὶ Θαλῆν καὶ τοὺς τοιούτους σοφοὺς μὲν φρονίμους δʼ οὔ φασιν εἶναι , ὅταν ἴδωσιν ἀγνοοῦντας τὰ συμφέροντα ἑαυτοῖς , καὶ περιττὰ μὲν καὶ θαυμαστὰ καὶ χαλεπὰ καὶ δαιμόνια εἰδέναι αὐτούς φασιν , ἄχρηστα δʼ , ὅτι οὐ τὰ ἀνθρώπινα ἀγαθὰ ζητοῦσιν . ἡ δὲ φρόνησις περὶ τὰ ἀνθρώπινα καὶ περὶ ὧν ἔστι βουλεύσασθαι · τοῦ γὰρ φρονίμου μάλιστα τοῦτʼ ἔργον εἶναί φαμεν , τὸ εὖ βουλεύεσθαι , βουλεύεται δʼ οὐδεὶς περὶ τῶν ἀδυνάτων ἄλλως ἔχειν , οὐδʼ ὅσων μὴ τέλος τι ἔστι , καὶ τοῦτο πρακτὸν ἀγαθόν . ὁ δʼ ἁπλῶς εὔβουλος ὁ τοῦ ἀρίστου ἀνθρώπῳ τῶν πρακτῶν στοχαστικὸς κατὰ τὸν λογισμόν . οὐδʼ ἐστὶν ἡ φρόνησις τῶν καθόλου μόνον , ἀλλὰ δεῖ καὶ τὰ καθʼ ἕκαστα γνωρίζειν · πρακτικὴ γάρ , ἡ δὲ πρᾶξις περὶ τὰ καθʼ ἕκαστα . διὸ καὶ ἔνιοι οὐκ εἰδότες ἑτέρων εἰδότων πρακτικώτεροι , καὶ ἐν τοῖς ἄλλοις οἱ ἔμπειροι · εἰ γὰρ εἰδείη ὅτι τὰ κοῦφα εὔπεπτα κρέα καὶ ὑγιεινά , ποῖα δὲ κοῦφα ἀγνοοῖ , οὐ ποιήσει ὑγίειαν , ἀλλʼ ὁ εἰδὼς ὅτι τὰ ὀρνίθεια ὑγιεινὰ ποιήσει μᾶλλον . ἡ δὲ φρόνησις πρακτική · ὥστε δεῖ ἄμφω ἔχειν , ἢ ταύτην μᾶλλον . εἴη δʼ ἄν τις καὶ ἐνταῦθα ἀρχιτεκτονική .
Lemmas: ὁ δέ σοφία ἐν τε ὁ τέχνη ὁ ἀκριβής ὁ τέχνη ἀποδίδωμι , οἷος Φειδίας λιθουργός σοφός καί Πολύκλειτος ἀνδριαντοποιός , ἐνταῦθα μέν οὖν οὐδείς ἄλλος σημαίνω ὁ σοφία ἤ ὅτι ἀρετή τέχνη εἰμί · εἰμί δέ τις σοφός οἴομαι ὅλος οὐ κατά μέρος οὐδέ ἄλλος τις σοφός , ὥσπερ Ὅμηρος φημί ἐν ὁ Μαργίτης ὁ δέ οὔτε ἄρα σκαπτήρ θεός τίθημι οὔτε ἀροτήρ οὔτε ἄλλος τις σοφός . ὥστε δῆλος ὅτι ἀκριβής ἄν ὁ ἐπιστήμη εἰμί ὁ σοφία . δέω ἄρα ὁ σοφός μή μόνος ὁ ἐκ ὁ ἀρχή οἶδα , ἀλλά καί περί ὁ ἀρχή ἀληθεύω . ὥστε εἰμί ἄν ὁ σοφία νόος καί ἐπιστήμη , ὥσπερ κεφαλή ἔχω ἐπιστήμη ὁ τίμιος . ἄτοπος γάρ εἰ τις ὁ πολιτικός ἤ ὁ φρόνησις σπουδαῖος οἴομαι εἰμί , εἰ μή ὁ ἀγαθός ὁ ἐν ὁ κόσμος ἄνθρωπος εἰμί . εἰ δή ὑγιεινός μέν καί ἀγαθός ἕτερος ἄνθρωπος καί ἰχθῦς , ὁ δέ λευκός καί εὐθύς αὐτός ἀεί , καί ὁ σοφός αὐτός πᾶς ἄν λέγω , φρόνιμος δέ ἕτερος · ὁ γάρ περί ἑαυτοῦ ἕκαστος ὁ εὖ θεωρέω φημί εἰμί φρόνιμος , καί οὗτος ἐπιτρέπω αὐτός . διό καί ὁ θηρίον ἔνιοι φρόνιμος φημί εἰμί , ὅσος περί ὁ ἑαυτοῦ βίος ἔχω φαίνω δύναμις προνοητικός . φανερός δέ καί ὅτι οὐ ἄν εἰμί ὁ σοφία καί ὁ πολιτικός ὁ αὐτός · εἰ γάρ ὁ περί ὁ ὠφέλιμος ὁ ἑαυτοῦ λέγω σοφία , πολύς εἰμί σοφία · οὐ γάρ εἷς περί ὁ ἅπας ἀγαθός ὁ ζῷον , ἀλλά ἕτερος περί ἕκαστος , εἰ μή καί ἰατρικός εἷς περί πᾶς ὁ εἰμί . εἰ δέ ὅτι ἀγαθός ἄνθρωπος ὁ ἄλλος ζῷον , οὐδείς διαφέρω · καί γάρ ἄνθρωπος ἄλλος πολύς θεῖος ὁ φύσις , οἷος φανερός γε ἐκ ὅς ὁ κόσμος συνίστημι . ἐκ δή ὁ λέγω δῆλος ὅτι ὁ σοφία εἰμί καί ἐπιστήμη καί νόος ὁ τίμιος ὁ φύσις . διό Ἀναξαγόρας καί Θαλῆς καί ὁ τοιοῦτος σοφός μέν φρόνιμος δέ οὐ φημί εἰμί , ὅταν ὁράω ἀγνοέω ὁ συμφέρω ἑαυτοῦ , καί περισσός μέν καί θαυμαστός καί χαλεπός καί δαιμόνιος οἶδα αὐτός φημί , ἄχρηστος δέ , ὅτι οὐ ὁ ἀνθρώπινος ἀγαθός ζητέω . ὁ δέ φρόνησις περί ὁ ἀνθρώπινος καί περί ὅς εἰμί βουλεύω · ὁ γάρ φρόνιμος μάλα οὗτος ἔργον εἰμί φημί , ὁ εὖ βουλεύω , βουλεύω δέ οὐδείς περί ὁ ἀδύνατος ἄλλος ἔχω , οὐδέ ὅσος μή τέλος τις εἰμί , καί οὗτος πρακτός ἀγαθός . ὁ δέ ἁπλῶς εὔβουλος ὁ ὁ ἀγαθός ἄνθρωπος ὁ πρακτός στοχαστικός κατά ὁ λογισμός . οὐδέ εἰμί ὁ φρόνησις ὁ καθόλου μόνος , ἀλλά δέω καί ὁ κατά ἕκαστος γνωρίζω · πρακτικός γάρ , ὁ δέ πρᾶξις περί ὁ κατά ἕκαστος . διό καί ἔνιοι οὐ οἶδα ἕτερος οἶδα πρακτικός , καί ἐν ὁ ἄλλος ὁ ἔμπειρος · εἰ γάρ οἶδα ὅτι ὁ κοῦφος εὔπεπτος κρέας καί ὑγιεινός , ποῖος δέ κοῦφος ἀγνοέω , οὐ ποιέω ὑγίεια , ἀλλά ὁ οἶδα ὅτι ὁ ὀρνίθειος ὑγιεινός ποιέω μάλα . ὁ δέ φρόνησις πρακτικός · ὥστε δέω ἄμφω ἔχω , ἤ οὗτος μάλα . εἰμί δέ ἄν τις καί ἐνταῦθα ἀρχιτεκτονικός .