aristoteles-et-corpus-aristotelicum.ethica-nicomachea 3.2
διωρισμένων δὲ τοῦ τε ἑκουσίου καὶ τοῦ ἀκουσίου , περὶ προαιρέσεως ἕπεται διελθεῖν · οἰκειότατον γὰρ εἶναι δοκεῖ τῇ ἀρετῇ καὶ μᾶλλον τὰ ἤθη κρίνειν τῶν πράξεων . ἡ προαίρεσις δὴ ἑκούσιον μὲν φαίνεται , οὐ ταὐτὸν δέ , ἀλλʼ ἐπὶ πλέον τὸ ἑκούσιον · τοῦ μὲν γὰρ ἑκουσίου καὶ παῖδες καὶ τἆλλα ζῷα κοινωνεῖ , προαιρέσεως δʼ οὔ , καὶ τὰ ἐξαίφνης ἑκούσια μὲν λέγομεν , κατὰ προαίρεσιν δʼ οὔ . οἱ δὲ λέγοντες αὐτὴν ἐπιθυμίαν ἢ θυμὸν ἢ βούλησιν ἤ τινα δόξαν οὐκ ἐοίκασιν ὀρθῶς λέγειν . οὐ γὰρ κοινὸν ἡ προαίρεσις καὶ τῶν ἀλόγων , ἐπιθυμία δὲ καὶ θυμός . καὶ ὁ ἀκρατὴς ἐπιθυμῶν μὲν πράττει , προαιρούμενος δʼ οὔ · ὁ ἐγκρατὴς δʼ ἀνάπαλιν προαιρούμενος μέν , ἐπιθυμῶν δʼ οὔ . καὶ προαιρέσει μὲν ἐπιθυμία ἐναντιοῦται , ἐπιθυμία δʼ ἐπιθυμίᾳ οὔ . καὶ ἡ μὲν ἐπιθυμία ἡδέος καὶ ἐπιλύπου , ἡ προαίρεσις δʼ οὔτε λυπηροῦ οὔθʼ ἡδέος . θυμὸς δʼ ἔτι ἧττον · ἥκιστα γὰρ τὰ διὰ θυμὸν κατὰ προαίρεσιν εἶναι δοκεῖ . ἀλλὰ μὴν οὐδὲ βούλησίς γε , καίπερ σύνεγγυς φαινόμενον · προαίρεσις μὲν γὰρ οὐκ ἔστι τῶν ἀδυνάτων , καὶ εἴ τις φαίη προαιρεῖσθαι , δοκοίη ἂν ἠλίθιος εἶναι · βούλησις δʼ ἐστὶ καὶ τῶν ἀδυνάτων , οἷον ἀθανασίας . καὶ ἡ μὲν βούλησίς ἐστι καὶ περὶ τὰ μηδαμῶς διʼ αὑτοῦ πραχθέντα ἄν , οἷον ὑποκριτήν τινα νικᾶν ἢ ἀθλητήν · προαιρεῖται δὲ τὰ τοιαῦτα οὐδείς , ἀλλʼ ὅσα οἴεται γενέσθαι ἂν διʼ αὑτοῦ . ἔτι δʼ ἡ μὲν βούλησις τοῦ τέλους ἐστὶ μᾶλλον , ἡ δὲ προαίρεσις τῶν πρὸς τὸ τέλος , οἷον ὑγιαίνειν βουλόμεθα , προαιρούμεθα δὲ διʼ ὧν ὑγιανοῦμεν , καὶ εὐδαιμονεῖν βουλόμεθα μὲν καὶ φαμέν , προαιρούμεθα δὲ λέγειν οὐχ ἁρμόζει · ὅλως γὰρ ἔοικεν ἡ προαίρεσις περὶ τὰ ἐφʼ ἡμῖν εἶναι . οὐδὲ δὴ δόξα ἂν εἴη · ἡ μὲν γὰρ δόξα δοκεῖ περὶ πάντα εἶναι , καὶ οὐδὲν ἧττον περὶ τὰ ἀίδια καὶ τὰ ἀδύνατα ἢ τὰ ἐφʼ ἡμῖν · καὶ τῷ ψευδεῖ καὶ ἀληθεῖ διαιρεῖται , οὐ τῷ κακῷ καὶ ἀγαθῷ , ἡ προαίρεσις δὲ τούτοις μᾶλλον . ὅλως μὲν οὖν δόξῃ ταὐτὸν ἴσως οὐδὲ λέγει οὐδείς . ἀλλʼ οὐδὲ τινί · τῷ γὰρ προαιρεῖσθαι τἀγαθὰ ἢ τὰ κακὰ ποιοί τινές ἐσμεν , τῷ δὲ δοξάζειν οὔ . καὶ προαιρούμεθα μὲν λαβεῖν ἢ φυγεῖν τι τῶν τοιούτων , δοξάζομεν δὲ τί ἐστιν ἢ τίνι συμφέρει ἢ πῶς · λαβεῖν δʼ ἢ φυγεῖν οὐ πάνυ δοξάζομεν . καὶ ἡ μὲν προαίρεσις ἐπαινεῖται τῷ εἶναι οὗ δεῖ μᾶλλον ἢ τῷ ὀρθῶς , ἡ δὲ δόξα τῷ ὡς ἀληθῶς . καὶ προαιρούμεθα μὲν ἃ μάλιστα ἴσμεν ἀγαθὰ ὄντα , δοξάζομεν δὲ ἃ οὐ πάνυ ἴσμεν · δοκοῦσι δὲ οὐχ οἱ αὐτοὶ προαιρεῖσθαί τε ἄριστα καὶ δοξάζειν , ἀλλʼ ἔνιοι δοξάζειν μὲν ἄμεινον , διὰ κακίαν δʼ αἱρεῖσθαι οὐχ ἃ δεῖ . εἰ δὲ προγίνεται δόξα τῆς προαιρέσεως ἢ παρακολουθεῖ , οὐδὲν διαφέρει · οὐ τοῦτο γὰρ σκοποῦμεν , ἀλλʼ εἰ ταὐτόν ἐστι δόξῃ τινί . τί οὖν ἢ ποῖόν τι ἐστίν , ἐπειδὴ τῶν εἰρημένων οὐθέν ; ἑκούσιον μὲν δὴ φαίνεται , τὸ δʼ ἑκούσιον οὐ πᾶν προαιρετόν . ἀλλʼ ἆρά γε τὸ προβεβουλευμένον ; ἡ γὰρ προαίρεσις μετὰ λόγου καὶ διανοίας . ὑποσημαίνειν δʼ ἔοικε καὶ τοὔνομα ὡς ὂν πρὸ ἑτέρων αἱρετόν .
Lemmas: διορίζω δέ ὁ τε ἑκούσιος καί ὁ ἀκούσιος , περί προαίρεσις ἕπομαι διέρχομαι · οἰκεῖος γάρ εἰμί δοκέω ὁ ἀρετή καί μάλα ὁ ἦθος κρίνω ὁ πρᾶξις . ὁ προαίρεσις δή ἑκούσιος μέν φαίνω , οὐ αὐτός δέ , ἀλλά ἐπί πολύς ὁ ἑκούσιος · ὁ μέν γάρ ἑκούσιος καί παῖς καί ἄλλος ζῷον κοινωνέω , προαίρεσις δέ οὐ , καί ὁ ἐξαίφνης ἑκούσιος μέν λέγω , κατά προαίρεσις δέ οὐ . ὁ δέ λέγω αὐτός ἐπιθυμία ἤ θυμός ἤ βούλησις ἤ τις δόξα οὐ ἔοικα ὀρθός λέγω . οὐ γάρ κοινός ὁ προαίρεσις καί ὁ ἄλογος , ἐπιθυμία δέ καί θυμός . καί ὁ ἀκρατής ἐπιθυμέω μέν πράσσω , προαιρέω δέ οὐ · ὁ ἐγκρατής δέ ἀνάπαλιν προαιρέω μέν , ἐπιθυμέω δέ οὐ . καί προαίρεσις μέν ἐπιθυμία ἐναντιόομαι , ἐπιθυμία δέ ἐπιθυμία οὐ . καί ὁ μέν ἐπιθυμία ἡδύς καί ἐπίλυπος , ὁ προαίρεσις δέ οὔτε λυπηρός οὔτε ἡδύς . θυμός δέ ἔτι ἥσσων · ἦκα γάρ ὁ διά θυμός κατά προαίρεσις εἰμί δοκέω . ἀλλά μήν οὐδέ βούλησις γε , καίπερ σύνεγγυς φαίνω · προαίρεσις μέν γάρ οὐ εἰμί ὁ ἀδύνατος , καί εἰ τις φημί προαιρέω , δοκέω ἄν ἠλίθιος εἰμί · βούλησις δέ εἰμί καί ὁ ἀδύνατος , οἷος ἀθανασία . καί ὁ μέν βούλησις εἰμί καί περί ὁ μηδαμῶς διά ἑαυτοῦ πράσσω ἄν , οἷος ὑποκριτής τις νικάω ἤ ἀθλητής · προαιρέω δέ ὁ τοιοῦτος οὐδείς , ἀλλά ὅσος οἴομαι γίγνομαι ἄν διά ἑαυτοῦ . ἔτι δέ ὁ μέν βούλησις ὁ τέλος εἰμί μάλα , ὁ δέ προαίρεσις ὁ πρός ὁ τέλος , οἷος ὑγιαίνω βούλομαι , προαιρέω δέ διά ὅς ὑγιαίνω , καί εὐδαιμονέω βούλομαι μέν καί φημί , προαιρέω δέ λέγω οὐ ἁρμόζω · ὅλος γάρ ἔοικα ὁ προαίρεσις περί ὁ ἐπί ἐγώ εἰμί . οὐδέ δή δόξα ἄν εἰμί · ὁ μέν γάρ δόξα δοκέω περί πᾶς εἰμί , καί οὐδείς ἥσσων περί ὁ ἀίδιος καί ὁ ἀδύνατος ἤ ὁ ἐπί ἐγώ · καί ὁ ψευδής καί ἀληθής διαιρέω , οὐ ὁ κακός καί ἀγαθός , ὁ προαίρεσις δέ οὗτος μάλα . ὅλος μέν οὖν δόξα αὐτός ἴσως οὐδέ λέγω οὐδείς . ἀλλά οὐδέ τις · ὁ γάρ προαιρέω ἀγαθός ἤ ὁ κακός ποιός τις εἰμί , ὁ δέ δοξάζω οὐ . καί προαιρέω μέν λαμβάνω ἤ φεύγω τις ὁ τοιοῦτος , δοξάζω δέ τίς εἰμί ἤ τίς συμφέρω ἤ πῶς · λαμβάνω δέ ἤ φεύγω οὐ πάνυ δοξάζω . καί ὁ μέν προαίρεσις ἐπαινέω ὁ εἰμί ὅς δέω μάλα ἤ ὁ ὀρθός , ὁ δέ δόξα ὁ ὡς ἀληθής . καί προαιρέω μέν ὅς μάλα οἶδα ἀγαθός εἰμί , δοξάζω δέ ὅς οὐ πάνυ οἶδα · δοκέω δέ οὐ ὁ αὐτός προαιρέω τε ἀγαθός καί δοξάζω , ἀλλά ἔνιοι δοξάζω μέν ἀγαθός , διά κακία δέ αἱρέω οὐ ὅς δέω . εἰ δέ προγίγνομαι δόξα ὁ προαίρεσις ἤ παρακολουθέω , οὐδείς διαφέρω · οὐ οὗτος γάρ σκοπέω , ἀλλά εἰ αὐτός εἰμί δόξα τις . τίς οὖν ἤ ποῖος τις εἰμί , ἐπειδή ὁ λέγω οὐδείς ; ἑκούσιος μέν δή φαίνω , ὁ δέ ἑκούσιος οὐ πᾶς προαιρετός . ἀλλά ἆρα γε ὁ προβουλεύω ; ὁ γάρ προαίρεσις μετά λόγος καί διάνοια . ὑποσημαίνω δέ ἔοικα καί ὄνομα ὡς εἰμί πρό ἕτερος αἱρετός .