aristoteles-et-corpus-aristotelicum.ethica-nicomachea 5.7
τοῦ δὲ πολιτικοῦ δικαίου τὸ μὲν φυσικόν ἐστι τὸ δὲ νομικόν , φυσικὸν μὲν τὸ πανταχοῦ τὴν αὐτὴν ἔχον δύναμιν , καὶ οὐ τῷ δοκεῖν ἢ μή , νομικὸν δὲ ὃ ἐξ ἀρχῆς μὲν οὐδὲν διαφέρει οὕτως ἢ ἄλλως , ὅταν δὲ θῶνται , διαφέρει , οἷον τὸ μνᾶς λυτροῦσθαι , ἢ τὸ αἶγα θύειν ἀλλὰ μὴ δύο πρόβατα , ἔτι ὅσα ἐπὶ τῶν καθʼ ἕκαστα νομοθετοῦσιν , οἷον τὸ θύειν Βρασίδᾳ , καὶ τὰ ψηφισματώδη . δοκεῖ δʼ ἐνίοις εἶναι πάντα τοιαῦτα , ὅτι τὸ μὲν φύσει ἀκίνητον καὶ πανταχοῦ τὴν αὐτὴν ἔχει δύναμιν , ὥσπερ τὸ πῦρ καὶ ἐνθάδε καὶ ἐν Πέρσαις καίει , τὰ δὲ δίκαια κινούμενα ὁρῶσιν . τοῦτο δʼ οὐκ ἔστιν οὕτως ἔχον , ἀλλʼ ἔστιν ὥς · καίτοι παρά γε τοῖς θεοῖς ἴσως οὐδαμῶς , παρʼ ἡμῖν δʼ ἔστι μέν τι καὶ φύσει , κινητὸν μέντοι πᾶν , ἀλλʼ ὅμως ἐστὶ τὸ μὲν φύσει τὸ δʼ οὐ φύσει . ποῖον δὲ φύσει τῶν ἐνδεχομένων καὶ ἄλλως ἔχειν , καὶ ποῖον οὒ ἀλλὰ νομικὸν καὶ συνθήκῃ , εἴπερ ἄμφω κινητὰ ὁμοίως , δῆλον . καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων ὁ αὐτὸς ἁρμόσει διορισμός · φύσει γὰρ ἡ δεξιὰ κρείττων , καίτοι ἐνδέχεται πάντας ἀμφιδεξίους γενέσθαι . τὰ δὲ κατὰ συνθήκην καὶ τὸ συμφέρον τῶν δικαίων ὅμοιά ἐστι τοῖς μέτροις · οὐ γὰρ πανταχοῦ ἴσα τὰ οἰνηρὰ καὶ σιτηρὰ μέτρα , ἀλλʼ οὗ μὲν ὠνοῦνται , μείζω , οὗ δὲ πωλοῦσιν , ἐλάττω . ὁμοίως δὲ καὶ τὰ μὴ φυσικὰ ἀλλʼ ἀνθρώπινα δίκαια οὐ ταὐτὰ πανταχοῦ , ἐπεὶ οὐδʼ αἱ πολιτεῖαι , ἀλλὰ μία μόνον πανταχοῦ κατὰ φύσιν ἡ ἀρίστη . τῶν δὲ δικαίων καὶ νομίμων ἕκαστον ὡς τὰ καθόλου πρὸς τὰ καθʼ ἕκαστα ἔχει · τὰ μὲν γὰρ πραττόμενα πολλά , ἐκείνων δʼ ἕκαστον ἕν · καθόλου γάρ . διαφέρει δὲ τὸ ἀδίκημα καὶ τὸ ἄδικον καὶ τὸ δικαίωμα καὶ τὸ δίκαιον · ἄδικον μὲν γάρ ἐστι τῇ φύσει ἢ τάξει · αὐτὸ δὲ τοῦτο , ὅταν πραχθῇ , ἀδίκημά ἐστι , πρὶν δὲ πραχθῆναι , οὔπω , ἀλλʼ ἄδικον . ὁμοίως δὲ καὶ δικαίωμα · καλεῖται δὲ μᾶλλον δικαιοπράγημα τὸ κοινόν , δικαίωμα δὲ τὸ ἐπανόρθωμα τοῦ ἀδικήματος . καθʼ ἕκαστον δὲ αὐτῶν , ποῖά τε εἴδη καὶ πόσα καὶ περὶ ποῖα τυγχάνει ὄντα , ὕστερον ἐπισκεπτέον .
Lemmas: ὁ δέ πολιτικός δίκαιος ὁ μέν φυσικός εἰμί ὁ δέ νομικός , φυσικός μέν ὁ πανταχοῦ ὁ αὐτός ἔχω δύναμις , καί οὐ ὁ δοκέω ἤ μή , νομικός δέ ὅς ἐκ ἀρχή μέν οὐδείς διαφέρω οὕτως ἤ ἄλλος , ὅταν δέ τίθημι , διαφέρω , οἷος ὁ μνᾶ λυτρόω , ἤ ὁ αἴξ θύω ἀλλά μή δύο πρόβατον , ἔτι ὅσος ἐπί ὁ κατά ἕκαστος νομοθετέω , οἷος ὁ θύω Βρασίδας , καί ὁ ψηφισματώδης . δοκέω δέ ἔνιοι εἰμί πᾶς τοιοῦτος , ὅτι ὁ μέν φύσις ἀκίνητος καί πανταχοῦ ὁ αὐτός ἔχω δύναμις , ὥσπερ ὁ πῦρ καί ἐνθάδε καί ἐν Πέρσης καίω , ὁ δέ δίκαιος κινέω ὁράω . οὗτος δέ οὐ εἰμί οὕτως ἔχω , ἀλλά εἰμί ὡς · καίτοι παρά γε ὁ θεός ἴσως οὐδαμῶς , παρά ἐγώ δέ εἰμί μέν τις καί φύσις , κινητός μέντοι πᾶς , ἀλλά ὅμως εἰμί ὁ μέν φύσις ὁ δέ οὐ φύσις . ποῖος δέ φύσις ὁ ἐνδέχομαι καί ἄλλος ἔχω , καί ποῖος οὐ ἀλλά νομικός καί συνθήκη , εἴπερ ἄμφω κινητός ὅμοιος , δῆλος . καί ἐπί ὁ ἄλλος ὁ αὐτός ἁρμόζω διορισμός · φύσις γάρ ὁ δεξιός κρατύς , καίτοι ἐνδέχομαι πᾶς ἀμφιδέξιος γίγνομαι . ὁ δέ κατά συνθήκη καί ὁ συμφέρω ὁ δίκαιος ὅμοιος εἰμί ὁ μέτρον · οὐ γάρ πανταχοῦ ἴσος ὁ οἰνηρός καί σιτηρός μέτρον , ἀλλά ὅς μέν ὠνέομαι , μέγας , ὅς δέ πωλέω , ἐλαχύς . ὅμοιος δέ καί ὁ μή φυσικός ἀλλά ἀνθρώπινος δίκαιος οὐ αὐτός πανταχοῦ , ἐπεί οὐδέ ὁ πολιτεία , ἀλλά εἷς μόνος πανταχοῦ κατά φύσις ὁ ἀγαθός . ὁ δέ δίκαιος καί νόμιμος ἕκαστος ὡς ὁ καθόλου πρός ὁ κατά ἕκαστος ἔχω · ὁ μέν γάρ πράσσω πολύς , ἐκεῖνος δέ ἕκαστος εἷς · καθόλου γάρ . διαφέρω δέ ὁ ἀδίκημα καί ὁ ἄδικος καί ὁ δικαίωμα καί ὁ δίκαιος · ἄδικος μέν γάρ εἰμί ὁ φύσις ἤ τάξις · αὐτός δέ οὗτος , ὅταν πράσσω , ἀδίκημα εἰμί , πρίν δέ πράσσω , οὔπω , ἀλλά ἄδικος . ὅμοιος δέ καί δικαίωμα · καλέω δέ μάλα δικαιοπράγημα ὁ κοινός , δικαίωμα δέ ὁ ἐπανόρθωμα ὁ ἀδίκημα . κατά ἕκαστος δέ αὐτός , ποῖος τε εἶδος καί πόσος καί περί ποῖος τυγχάνω εἰμί , ὕστερον ἐπισκοπέω .