aristoteles-et-corpus-aristotelicum.ethica-nicomachea 5.2
ζητοῦμεν δέ γε τὴν ἐν μέρει ἀρετῆς δικαιοσύνην · ἔστι γάρ τις , ὡς φαμέν . ὁμοίως δὲ καὶ περὶ ἀδικίας τῆς κατὰ μέρος . σημεῖον δʼ ὅτι ἔστιν · κατὰ μὲν γὰρ τὰς ἄλλας μοχθηρίας ὁ ἐνεργῶν ἀδικεῖ μέν , πλεονεκτεῖ δʼ οὐδέν , οἷον ὁ ῥίψας τὴν ἀσπίδα διὰ δειλίαν ἢ κακῶς εἰπὼν διὰ χαλεπότητα ἢ οὐ βοηθήσας χρήμασι διʼ ἀνελευθερίαν · ὅταν δὲ πλεονεκτῇ , πολλάκις κατʼ οὐδεμίαν τῶν τοιούτων , ἀλλὰ μὴν οὐδὲ κατὰ πάσας , κατὰ πονηρίαν δέ γε τινά ( ψέγομεν γάρ ) καὶ κατʼ ἀδικίαν . ἔστιν ἄρʼ ἄλλη τις ἀδικία ὡς μέρος τῆς ὅλης , καὶ ἄδικόν τι ἐν μέρει τοῦ ὅλου ἀδίκου τοῦ παρὰ τὸν νόμον . ἔτι εἰ ὃ μὲν τοῦ κερδαίνειν ἕνεκα μοιχεύει καὶ προσλαμβάνων , ὃ δὲ προστιθεὶς καὶ ζημιούμενος διʼ ἐπιθυμίαν , οὗτος μὲν ἀκόλαστος δόξειεν ἂν εἶναι μᾶλλον ἢ πλεονέκτης , ἐκεῖνος δʼ ἄδικος , ἀκόλαστος δʼ οὔ · δῆλον ἄρα ὅτι διὰ τὸ κερδαίνειν . ἔτι περὶ μὲν τἆλλα πάντα ἀδικήματα γίνεται ἡ ἐπαναφορὰ ἐπί τινα μοχθηρίαν ἀεί , οἷον εἰ ἐμοίχευσεν , ἐπʼ ἀκολασίαν , εἰ ἐγκατέλιπε τὸν παραστάτην , ἐπὶ δειλίαν , εἰ ἐπάταξεν , ἐπʼ ὀργήν · εἰ δʼ ἐκέρδανεν , ἐπʼ οὐδεμίαν μοχθηρίαν ἀλλʼ ἢ ἐπʼ ἀδικίαν . ὥστε φανερὸν ὅτι ἔστι τις ἀδικία παρὰ τὴν ὅλην ἄλλη ἐν μέρει , συνώνυμος , ὅτι ὁ ὁρισμὸς ἐν τῷ αὐτῷ γένει · ἄμφω γὰρ ἐν τῷ πρὸς ἕτερον ἔχουσι τὴν δύναμιν , ἀλλʼ ἣ μὲν περὶ τιμὴν ἢ χρήματα ἢ σωτηρίαν , ἢ εἴ τινι ἔχοιμεν ἑνὶ ὀνόματι περιλαβεῖν ταῦτα πάντα , καὶ διʼ ἡδονὴν τὴν ἀπὸ τοῦ κέρδους , ἣ δὲ περὶ ἅπαντα περὶ ὅσα ὁ σπουδαῖος . ὅτι μὲν οὖν εἰσὶν αἱ δικαιοσύναι πλείους , καὶ ὅτι ἔστι τις καὶ ἑτέρα παρὰ τὴν ὅλην ἀρετήν , δῆλον · τίς δὲ καὶ ποία τις , ληπτέον . διώρισται δὴ τὸ ἄδικον τό τε παράνομον καὶ τὸ ἄνισον , τὸ δὲ δίκαιον τό τε νόμιμον καὶ τὸ ἴσον . κατὰ μὲν οὖν τὸ παράνομον ἡ πρότερον εἰρημένη ἀδικία ἐστίν . ἐπεὶ δὲ τὸ ἄνισον καὶ τὸ παράνομον οὐ ταὐτὸν ἀλλʼ ἕτερον ὡς μέρος πρὸς ὅλον ( τὸ μὲν γὰρ ἄνισον ἅπαν παράνομον , τὸ δὲ παράνομον οὐχ ἅπαν ἄνισον ) , καὶ τὸ ἄδικον καὶ ἡ ἀδικία οὐ ταὐτὰ ἀλλʼ ἕτερα ἐκείνων , τὰ μὲν ὡς μέρη τὰ δʼ ὡς ὅλα · μέρος γὰρ αὕτη ἡ ἀδικία τῆς ὅλης ἀδικίας , ὁμοίως δὲ καὶ ἡ δικαιοσύνη τῆς δικαιοσύνης . ὥστε καὶ περὶ τῆς ἐν μέρει δικαιοσύνης καὶ περὶ τῆς ἐν μέρει ἀδικίας λεκτέον , καὶ τοῦ δικαίου καὶ ἀδίκου ὡσαύτως . ἡ μὲν οὖν κατὰ τὴν ὅλην ἀρετὴν τεταγμένη δικαιοσύνη καὶ ἀδικία , ἣ μὲν τῆς ὅλης ἀρετῆς οὖσα χρῆσις πρὸς ἄλλον ἣ δὲ τῆς κακίας , ἀφείσθω . καὶ τὸ δίκαιον δὲ καὶ τὸ ἄδικον τὸ κατὰ ταύτας φανερὸν ὡς διοριστέον · σχεδὸν γὰρ τὰ πολλὰ τῶν νομίμων τὰ ἀπὸ τῆς ὅλης ἀρετῆς προσταττόμενά ἐστιν · καθʼ ἑκάστην γὰρ ἀρετὴν προστάττει ζῆν καὶ καθʼ ἑκάστην μοχθηρίαν κωλύει ὁ νόμος . τὰ δὲ ποιητικὰ τῆς ὅλης ἀρετῆς ἐστὶ τῶν νομίμων ὅσα νενομοθέτηται περὶ παιδείαν τὴν πρὸς τὸ κοινόν . περὶ δὲ τῆς καθʼ ἕκαστον παιδείας , καθʼ ἣν ἁπλῶς ἀνὴρ ἀγαθός ἐστι , πότερον τῆς πολιτικῆς ἐστὶν ἢ ἑτέρας , ὕστερον διοριστέον · οὐ γὰρ ἴσως ταὐτὸν ἀνδρί τʼ ἀγαθῷ εἶναι καὶ πολίτῃ παντί . τῆς δὲ κατὰ μέρος δικαιοσύνης καὶ τοῦ κατʼ αὐτὴν δικαίου ἓν μέν ἐστιν εἶδος τὸ ἐν ταῖς διανομαῖς τιμῆς ἢ χρημάτων ἢ τῶν ἄλλων ὅσα μεριστὰ τοῖς κοινωνοῦσι τῆς πολιτείας ( ἐν τούτοις γὰρ ἔστι καὶ ἄνισον ἔχειν καὶ ἴσον ἕτερον ἑτέρου ) , ἓν δὲ τὸ ἐν τοῖς συναλλάγμασι διορθωτικόν . τούτου δὲ μέρη δύο · τῶν γὰρ συναλλαγμάτων τὰ μὲν ἑκούσιά ἐστι τὰ δʼ ἀκούσια , ἑκούσια μὲν τὰ τοιάδε οἷον πρᾶσις ὠνὴ δανεισμὸς ἐγγύη χρῆσις παρακαταθήκη μίσθωσις ( ἑκούσια δὲ λέγεται , ὅτι ἡ ἀρχὴ τῶν συναλλαγμάτων τούτων ἑκούσιος ) , τῶν δʼ ἀκουσίων τὰ μὲν λαθραῖα , οἷον κλοπὴ μοιχεία φαρμακεία προαγωγεία δουλαπατία δολοφονία ψευδομαρτυρία , τὰ δὲ βίαια , οἷον αἰκία δεσμὸς θάνατος ἁρπαγὴ πήρωσις κακηγορία προπηλακισμός .
Lemmas: ζητέω δέ γε ὁ ἐν μέρος ἀρετή δικαιοσύνη · εἰμί γάρ τις , ὡς φημί . ὅμοιος δέ καί περί ἀδικία ὁ κατά μέρος . σημεῖον δέ ὅτι εἰμί · κατά μέν γάρ ὁ ἄλλος μοχθηρία ὁ ἐνεργέω ἀδικέω μέν , πλεονεκτέω δέ οὐδείς , οἷος ὁ ῥίπτω ὁ ἀσπίς διά δειλία ἤ κακός λέγω διά χαλεπότης ἤ οὐ βοηθέω χρῆμα διά ἀνελευθερία · ὅταν δέ πλεονεκτέω , πολλάκις κατά οὐδείς ὁ τοιοῦτος , ἀλλά μήν οὐδέ κατά πᾶς , κατά πονηρία δέ γε τις ( ψέγω γάρ ) καί κατά ἀδικία . εἰμί ἄρα ἄλλος τις ἀδικία ὡς μέρος ὁ ὅλος , καί ἄδικος τις ἐν μέρος ὁ ὅλος ἄδικος ὁ παρά ὁ νόμος . ἔτι εἰ ὅς μέν ὁ κερδαίνω ἕνεκα μοιχεύω καί προσλαμβάνω , ὁ δέ προστίθημι καί ζημιόω διά ἐπιθυμία , οὗτος μέν ἀκόλαστος δοκέω ἄν εἰμί μάλα ἤ πλεονέκτης , ἐκεῖνος δέ ἄδικος , ἀκόλαστος δέ οὐ · δῆλος ἄρα ὅτι διά ὁ κερδαίνω . ἔτι περί μέν ἄλλος πᾶς ἀδίκημα γίγνομαι ὁ ἐπαναφορά ἐπί τις μοχθηρία ἀεί , οἷος εἰ μοιχεύω , ἐπί ἀκολασία , εἰ ἐγκαταλείπω ὁ παραστάτης , ἐπί δειλία , εἰ πατάσσω , ἐπί ὀργή · εἰ δέ κερδαίνω , ἐπί οὐδείς μοχθηρία ἀλλά ἤ ἐπί ἀδικία . ὥστε φανερός ὅτι εἰμί τις ἀδικία παρά ὁ ὅλος ἄλλος ἐν μέρος , συνώνυμος , ὅτι ὁ ὁρισμός ἐν ὁ αὐτός γένος · ἄμφω γάρ ἐν ὁ πρός ἕτερος ἔχω ὁ δύναμις , ἀλλά ὁ μέν περί τιμή ἤ χρῆμα ἤ σωτηρία , ἤ εἰ τις ἔχω εἷς ὄνομα περιλαμβάνω οὗτος πᾶς , καί διά ἡδονή ὁ ἀπό ὁ κέρδος , ὁ δέ περί ἅπας περί ὅσος ὁ σπουδαῖος . ὅτι μέν οὖν εἰμί ὁ δικαιοσύνη πολύς , καί ὅτι εἰμί τις καί ἕτερος παρά ὁ ὅλος ἀρετή , δῆλος · τίς δέ καί ποῖος τις , λαμβάνω . διορίζω δή ὁ ἄδικος ὁ τε παράνομος καί ὁ ἄνισος , ὁ δέ δίκαιος ὁ τε νόμιμος καί ὁ ἴσος . κατά μέν οὖν ὁ παράνομος ὁ πρότερος λέγω ἀδικία εἰμί . ἐπεί δέ ὁ ἄνισος καί ὁ παράνομος οὐ αὐτός ἀλλά ἕτερος ὡς μέρος πρός ὅλος ( ὁ μέν γάρ ἄνισος ἅπας παράνομος , ὁ δέ παράνομος οὐ ἅπας ἄνισος ) , καί ὁ ἄδικος καί ὁ ἀδικία οὐ αὐτός ἀλλά ἕτερος ἐκεῖνος , ὁ μέν ὡς μέρος ὁ δέ ὡς ὅλος · μέρος γάρ οὗτος ὁ ἀδικία ὁ ὅλος ἀδικία , ὅμοιος δέ καί ὁ δικαιοσύνη ὁ δικαιοσύνη . ὥστε καί περί ὁ ἐν μέρος δικαιοσύνη καί περί ὁ ἐν μέρος ἀδικία λεκτέος , καί ὁ δίκαιος καί ἄδικος ὡσαύτως . ὁ μέν οὖν κατά ὁ ὅλος ἀρετή τάσσω δικαιοσύνη καί ἀδικία , ὁ μέν ὁ ὅλος ἀρετή εἰμί χρῆσις πρός ἄλλος ὁ δέ ὁ κακία , ἀφίημι . καί ὁ δίκαιος δέ καί ὁ ἄδικος ὁ κατά οὗτος φανερός ὡς διοριστέον · σχεδόν γάρ ὁ πολύς ὁ νόμιμος ὁ ἀπό ὁ ὅλος ἀρετή προστάσσω εἰμί · κατά ἕκαστος γάρ ἀρετή προστάσσω ζάω καί κατά ἕκαστος μοχθηρία κωλύω ὁ νόμος . ὁ δέ ποιητικός ὁ ὅλος ἀρετή εἰμί ὁ νόμιμος ὅσος νομοθετέω περί παιδεία ὁ πρός ὁ κοινός . περί δέ ὁ κατά ἕκαστος παιδεία , κατά ὅς ἁπλῶς ἀνήρ ἀγαθός εἰμί , πότερος ὁ πολιτικός εἰμί ἤ ἕτερος , ὕστερον διοριστέον · οὐ γάρ ἴσως αὐτός ἀνήρ τε ἀγαθός εἰμί καί πολίτης πᾶς . ὁ δέ κατά μέρος δικαιοσύνη καί ὁ κατά αὐτός δίκαιος εἷς μέν εἰμί εἶδος ὁ ἐν ὁ διανομή τιμή ἤ χρῆμα ἤ ὁ ἄλλος ὅσος μεριστός ὁ κοινωνέω ὁ πολιτεία ( ἐν οὗτος γάρ εἰμί καί ἄνισος ἔχω καί ἴσος ἕτερος ἕτερος ) , εἷς δέ ὁ ἐν ὁ συνάλλαγμα διορθωτικός . οὗτος δέ μέρος δύο · ὁ γάρ συνάλλαγμα ὁ μέν ἑκούσιος εἰμί ὁ δέ ἀκούσιος , ἑκούσιος μέν ὁ τοιόσδε οἷος πρᾶσις ὠνή δανεισμός ἐγγύη χρῆσις παρακαταθήκη μίσθωσις ( ἑκούσιος δέ λέγω , ὅτι ὁ ἀρχή ὁ συνάλλαγμα οὗτος ἑκούσιος ) , ὁ δέ ἀκούσιος ὁ μέν λαθραῖος , οἷος κλοπή μοιχεία φαρμακεία προαγωγεία δουλαπατία δολοφονία ψευδομαρτυρία , ὁ δέ βίαιος , οἷος αἰκία δεσμός θάνατος ἁρπαγή πήρωσις κακηγορία προπηλακισμός .