aristoteles-et-corpus-aristotelicum.ethica-nicomachea 2.8
τριῶν δὴ διαθέσεων οὐσῶν , δύο μὲν κακιῶν , τῆς μὲν καθʼ ὑπερβολὴν τῆς δὲ κατʼ ἔλλειψιν , μιᾶς δʼ ἀρετῆς τῆς μεσότητος , πᾶσαι πάσαις ἀντίκεινταί πως · αἱ μὲν γὰρ ἄκραι καὶ τῇ μέσῃ καὶ ἀλλήλαις ἐναντίαι εἰσίν , ἡ δὲ μέση ταῖς ἄκραις · ὥσπερ γὰρ τὸ ἴσον πρὸς μὲν τὸ ἔλαττον μεῖζον πρὸς δὲ τὸ μεῖζον ἔλαττον , οὕτως αἱ μέσαι ἕξεις πρὸς μὲν τὰς ἐλλείψεις ὑπερβάλλουσι πρὸς δὲ τὰς ὑπερβολὰς ἐλλείπουσιν ἔν τε τοῖς πάθεσι καὶ ταῖς πράξεσιν . ὁ γὰρ ἀνδρεῖος πρὸς μὲν τὸν δειλὸν θρασὺς φαίνεται , πρὸς δὲ τὸν θρασὺν δειλός · ὁμοίως δὲ καὶ ὁ σώφρων πρὸς μὲν τὸν ἀναίσθητον ἀκόλαστος , πρὸς δὲ τὸν ἀκόλαστον ἀναίσθητος , ὁ δʼ ἐλευθέριος πρὸς μὲν τὸν ἀνελεύθερον ἄσωτος , πρὸς δὲ τὸν ἄσωτον ἀνελεύθερος . διὸ καὶ ἀπωθοῦνται τὸν μέσον οἱ ἄκροι ἑκάτερος πρὸς ἑκάτερον , καὶ καλοῦσι τὸν ἀνδρεῖον ὁ μὲν δειλὸς θρασὺν ὁ δὲ θρασὺς δειλόν , καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων ἀνάλογον . οὕτω δʼ ἀντικειμένων ἀλλήλοις τούτων , πλείστη ἐναντιότης ἐστὶ τοῖς ἄκροις πρὸς ἄλληλα ἢ πρὸς τὸ μέσον · πορρωτέρω γὰρ ταῦτα ἀφέστηκεν ἀλλήλων ἢ τοῦ μέσου , ὥσπερ τὸ μέγα τοῦ μικροῦ καὶ τὸ μικρὸν τοῦ μεγάλου ἢ ἄμφω τοῦ ἴσου . ἔτι πρὸς μὲν τὸ μέσον ἐνίοις ἄκροις ὁμοιότης τις φαίνεται , ὡς τῇ θρασύτητι πρὸς τὴν ἀνδρείαν καὶ τῇ ἀσωτίᾳ πρὸς τὴν ἐλευθεριότητα · τοῖς δὲ ἄκροις πρὸς ἄλληλα πλείστη ἀνομοιότης · τὰ δὲ πλεῖστον ἀπέχοντα ἀπʼ ἀλλήλων ἐναντία ὁρίζονται , ὥστε καὶ μᾶλλον ἐναντία τὰ πλεῖον ἀπέχοντα . πρὸς δὲ τὸ μέσον ἀντίκειται μᾶλλον ἐφʼ ὧν μὲν ἡ ἔλλειψις ἐφʼ ὧν δὲ ἡ ὑπερβολή , οἷον ἀνδρείᾳ μὲν οὐχ ἡ θρασύτης ὑπερβολὴ οὖσα , ἀλλʼ ἡ δειλία ἔλλειψις οὖσα , τῇ δὲ σωφροσύνῃ οὐχ ἡ ἀναισθησία ἔνδεια οὖσα , ἀλλʼ ἡ ἀκολασία ὑπερβολὴ οὖσα . διὰ δύο δʼ αἰτίας τοῦτο συμβαίνει , μίαν μὲν τὴν ἐξ αὐτοῦ τοῦ πράγματος · τῷ γὰρ ἐγγύτερον εἶναι καὶ ὁμοιότερον τὸ ἕτερον ἄκρον τῷ μέσῳ , οὐ τοῦτο ἀλλὰ τοὐναντίον ἀντιτίθεμεν μᾶλλον · οἷον ἐπεὶ ὁμοιότερον εἶναι δοκεῖ τῇ ἀνδρείᾳ ἡ θρασύτης καὶ ἐγγύτερον , ἀνομοιότερον δʼ ἡ δειλία , ταύτην μᾶλλον ἀντιτίθεμεν · τὰ γὰρ ἀπέχοντα πλεῖον τοῦ μέσου ἐναντιώτερα δοκεῖ εἶναι . μία μὲν οὖν αἰτία αὕτη , ἐξ αὐτοῦ τοῦ πράγματος · ἑτέρα δὲ ἐξ ἡμῶν αὐτῶν · πρὸς ἃ γὰρ αὐτοὶ μᾶλλον πεφύκαμέν πως , ταῦτα μᾶλλον ἐναντία τῷ μέσῳ φαίνεται . οἷον αὐτοὶ μᾶλλον πεφύκαμεν πρὸς τὰς ἡδονάς , διὸ εὐκαταφορώτεροί ἐσμεν πρὸς ἀκολασίαν ἢ πρὸς κοσμιότητα . ταῦτʼ οὖν μᾶλλον ἐναντία λέγομεν , πρὸς ἃ ἡ ἐπίδοσις μᾶλλον γίνεται · καὶ διὰ τοῦτο ἡ ἀκολασία ὑπερβολὴ οὖσα ἐναντιωτέρα ἐστὶ τῇ σωφροσύνῃ .
Lemmas: τρεῖς δή διάθεσις εἰμί , δύο μέν κακία , ὁ μέν κατά ὑπερβολή ὁ δέ κατά ἔλλειψις , εἷς δέ ἀρετή ὁ μεσότης , πᾶς πᾶς ἀντίκειμαι πως · ὁ μέν γάρ ἄκρα καί ὁ μέσος καί ἀλλήλων ἐναντίος εἰμί , ὁ δέ μέσος ὁ ἄκρα · ὥσπερ γάρ ὁ ἴσος πρός μέν ὁ ἐλαχύς μέγας πρός δέ ὁ μέγας ἐλαχύς , οὕτως ὁ μέσος ἕξις πρός μέν ὁ ἔλλειψις ὑπερβάλλω πρός δέ ὁ ὑπερβολή ἐλλείπω ἐν τε ὁ πάθος καί ὁ πρᾶξις . ὁ γάρ ἀνδρεῖος πρός μέν ὁ δειλός θρασύς φαίνω , πρός δέ ὁ θρασύς δειλός · ὅμοιος δέ καί ὁ σώφρων πρός μέν ὁ ἀναίσθητος ἀκόλαστος , πρός δέ ὁ ἀκόλαστος ἀναίσθητος , ὁ δέ ἐλευθέριος πρός μέν ὁ ἀνελεύθερος ἄσωτος , πρός δέ ὁ ἄσωτος ἀνελεύθερος . διό καί ἀπωθέω ὁ μέσος ὁ ἄκρος ἑκάτερος πρός ἑκάτερος , καί καλέω ὁ ἀνδρεῖος ὁ μέν δειλός θρασύς ὁ δέ θρασύς δειλός , καί ἐπί ὁ ἄλλος ἀνάλογος . οὕτως δέ ἀντίκειμαι ἀλλήλων οὗτος , πολύς ἐναντιότης εἰμί ὁ ἄκρος πρός ἀλλήλων ἤ πρός ὁ μέσος · πρόσω γάρ οὗτος ἀφίστημι ἀλλήλων ἤ ὁ μέσος , ὥσπερ ὁ μέγας ὁ μικρός καί ὁ μικρός ὁ μέγας ἤ ἄμφω ὁ ἴσος . ἔτι πρός μέν ὁ μέσος ἔνιοι ἄκρον ὁμοιότης τις φαίνω , ὡς ὁ θρασύτης πρός ὁ ἀνδρεία καί ὁ ἀσωτία πρός ὁ ἐλευθεριότης · ὁ δέ ἄκρος πρός ἀλλήλων πολύς ἀνομοιότης · ὁ δέ πολύς ἀπέχω ἀπό ἀλλήλων ἐναντίος ὁρίζω , ὥστε καί μάλα ἐναντίος ὁ πολύς ἀπέχω . πρός δέ ὁ μέσος ἀντίκειμαι μάλα ἐπί ὅς μέν ὁ ἔλλειψις ἐπί ὅς δέ ὁ ὑπερβολή , οἷος ἀνδρεία μέν οὐ ὁ θρασύτης ὑπερβολή εἰμί , ἀλλά ὁ δειλία ἔλλειψις εἰμί , ὁ δέ σωφροσύνη οὐ ὁ ἀναισθησία ἔνδεια εἰμί , ἀλλά ὁ ἀκολασία ὑπερβολή εἰμί . διά δύο δέ αἰτία οὗτος συμβαίνω , εἷς μέν ὁ ἐκ αὐτός ὁ πρᾶγμα · ὁ γάρ ἐγγύς εἰμί καί ὅμοιος ὁ ἕτερος ἄκρος ὁ μέσος , οὐ οὗτος ἀλλά ἐναντίος ἀντιτίθημι μάλα · οἷος ἐπεί ὅμοιος εἰμί δοκέω ὁ ἀνδρεία ὁ θρασύτης καί ἐγγύς , ἀνόμοιος δέ ὁ δειλία , οὗτος μάλα ἀντιτίθημι · ὁ γάρ ἀπέχω πολύς ὁ μέσος ἐναντίος δοκέω εἰμί . εἷς μέν οὖν αἰτία οὗτος , ἐκ αὐτός ὁ πρᾶγμα · ἕτερος δέ ἐκ ἐγώ αὐτός · πρός ὅς γάρ αὐτός μάλα φύω πως , οὗτος μάλα ἐναντίος ὁ μέσος φαίνω . οἷος αὐτός μάλα φύω πρός ὁ ἡδονή , διό εὐκατάφορος εἰμί πρός ἀκολασία ἤ πρός κοσμιότης . οὗτος οὖν μάλα ἐναντίος λέγω , πρός ὅς ὁ ἐπίδοσις μάλα γίγνομαι · καί διά οὗτος ὁ ἀκολασία ὑπερβολή εἰμί ἐναντίος εἰμί ὁ σωφροσύνη .