aristoteles-et-corpus-aristotelicum.ethica-nicomachea 3.10
μετὰ δὲ ταύτην περὶ σωφροσύνης λέγωμεν · δοκοῦσι γὰρ τῶν ἀλόγων μερῶν αὗται εἶναι αἱ ἀρεταί . ὅτι μὲν οὖν μεσότης ἐστὶ περὶ ἡδονὰς ἡ σωφροσύνη , εἴρηται ἡμῖν · ἧττον γὰρ καὶ οὐχ ὁμοίως ἐστὶ περὶ τὰς λύπας · ἐν τοῖς αὐτοῖς δὲ καὶ ἡ ἀκολασία φαίνεται . περὶ ποίας οὖν τῶν ἡδονῶν , νῦν ἀφορίσωμεν . διῃρήσθωσαν δὴ αἱ ψυχικαὶ καὶ αἱ σωματικαί , οἷον φιλοτιμία φιλομάθεια · ἑκάτερος γὰρ τούτων χαίρει , οὗ φιλητικός ἐστιν , οὐδὲν πάσχοντος τοῦ σώματος , ἀλλὰ μᾶλλον τῆς διανοίας · οἱ δὲ περὶ τὰς τοιαύτας ἡδονὰς οὔτε σώφρονες οὔτε ἀκόλαστοι λέγονται . ὁμοίως δʼ οὐδʼ οἱ περὶ τὰς ἄλλας ὅσαι μὴ σωματικαί εἰσιν · τοὺς γὰρ φιλομύθους καὶ διηγητικοὺς καὶ περὶ τῶν τυχόντων κατατρίβοντας τὰς ἡμέρας ἀδολέσχας , ἀκολάστους δʼ οὐ λέγομεν,οὐδὲ τοὺς λυπουμένους ἐπὶ χρήμασιν ἢ φίλοις . περὶ δὲ τὰς σωματικὰς εἴη ἂν ἡ σωφροσύνη , οὐ πάσας δὲ οὐδὲ ταύτας · οἱ γὰρ χαίροντες τοῖς διὰ τῆς ὄψεως , οἷον χρώμασι καὶ σχήμασι καὶ γραφῇ , οὔτε σώφρονες οὔτε ἀκόλαστοι λέγονται · καίτοι δόξειεν ἂν εἶναι καὶ ὡς δεῖ χαίρειν καὶ τούτοις , καὶ καθʼ ὑπερβολὴν καὶ ἔλλειψιν . ὁμοίως δὲ καὶ ἐν τοῖς περὶ τὴν ἀκοήν · τοὺς γὰρ ὑπερβεβλημένως χαίροντας μέλεσιν ἢ ὑποκρίσει οὐθεὶς ἀκολάστους λέγει , οὐδὲ τοὺς ὡς δεῖ σώφρονας . οὐδὲ τοὺς περὶ τὴν ὀσμήν , πλὴν κατὰ συμβεβηκός · τοὺς γὰρ χαίροντας μήλων ἢ ῥόδων ἢ θυμιαμάτων ὀσμαῖς οὐ λέγομεν ἀκολάστους , ἀλλὰ μᾶλλον τοὺς μύρων ἢ ὄψων · χαίρουσι γὰρ τούτοις οἱ ἀκόλαστοι , ὅτι διὰ τούτων ἀνάμνησις γίνεται αὐτοῖς τῶν ἐπιθυμημάτων . ἴδοι δʼ ἄν τις καὶ τοὺς ἄλλους , ὅταν πεινῶσι , χαίροντας ταῖς τῶν βρωμάτων ὀσμαῖς · τὸ δὲ τοιούτοις χαίρειν ἀκολάστου · τούτῳ γὰρ ἐπιθυμήματα ταῦτα . οὐκ ἔστι δὲ οὐδʼ ἐν τοῖς ἄλλοις ζῴοις κατὰ ταύτας τὰς αἰσθήσεις ἡδονὴ πλὴν κατὰ συμβεβηκός . οὐδὲ γὰρ ταῖς ὀσμαῖς τῶν λαγωῶν αἱ κύνες χαίρουσιν ἀλλὰ τῇ βρώσει , τὴν δʼ αἴσθησιν ἡ ὀσμὴ ἐποίησεν · οὐδʼ ὁ λέων τῇ φωνῇ τοῦ βοὸς ἀλλὰ τῇ ἐδωδῇ · ὅτι δʼ ἐγγύς ἐστι , διὰ τῆς φωνῆς ᾔσθετο , καὶ χαίρειν δὴ ταύτῃ φαίνεται · ὁμοίως δʼ οὐδʼ ἰδὼν ἢ ἔλαφον ἢ ἄγριον αἶγα , ἀλλʼ ὅτι βορὰν ἕξει . περὶ τὰς τοιαύτας δʼ ἡδονὰς ἡ σωφροσύνη καὶ ἡ ἀκολασία ἐστὶν ὧν καὶ τὰ λοιπὰ ζῷα κοινωνεῖ , ὅθεν ἀνδραποδώδεις καὶ θηριώδεις φαίνονται · αὗται δʼ εἰσὶν ἁφὴ καὶ γεῦσις . φαίνονται δὲ καὶ τῇ γεύσει ἐπὶ μικρὸν ἢ οὐθὲν χρῆσθαι · τῆς γὰρ γεύσεώς ἐστιν ἡ κρίσις τῶν χυμῶν , ὅπερ ποιοῦσιν οἱ τοὺς οἴνους δοκιμάζοντες καὶ τὰ ὄψα ἀρτύοντες · οὐ πάνυ δὲ χαίρουσι τούτοις , ἢ οὐχ οἵ γε ἀκόλαστοι , ἀλλὰ τῇ ἀπολαύσει , ἣ γίνεται πᾶσα διʼ ἁφῆς καὶ ἐν σιτίοις καὶ ἐν ποτοῖς καὶ τοῖς ἀφροδισίοις λεγομένοις . διὸ καὶ ηὔξατό τις ὀψοφάγος ὢν τὸν φάρυγγα αὑτῷ μακρότερον γεράνου γενέσθαι , ὡς ἡδόμενος τῇ ἁφῇ . κοινοτάτη δὴ τῶν αἰσθήσεων καθʼ ἣν ἡ ἀκολασία · καὶ δόξειεν ἂν δικαίως ἐπονείδιστος εἶναι , ὅτι οὐχ ᾗ ἄνθρωποί ἐσμεν ὑπάρχει , ἀλλʼ ᾗ ζῷα . τὸ δὴ τοιούτοις χαίρειν καὶ μάλιστα ἀγαπᾶν θηριῶδες . καὶ γὰρ αἱ ἐλευθεριώταται τῶν διὰ τῆς ἁφῆς ἡδονῶν ἀφῄρηνται , οἷον αἱ ἐν τοῖς γυμνασίοις διὰ τρίψεως καὶ τῆς θερμασίας γινόμεναι · οὐ γὰρ περὶ πᾶν τὸ σῶμα ἡ τοῦ ἀκολάστου ἁφή , ἀλλὰ περί τινα μέρη .
Lemmas: μετά δέ οὗτος περί σωφροσύνη λέγω · δοκέω γάρ ὁ ἄλογος μέρος οὗτος εἰμί ὁ ἀρετή . ὅτι μέν οὖν μεσότης εἰμί περί ἡδονή ὁ σωφροσύνη , λέγω ἐγώ · ἥσσων γάρ καί οὐ ὅμοιος εἰμί περί ὁ λύπη · ἐν ὁ αὐτός δέ καί ὁ ἀκολασία φαίνω . περί ποῖος οὖν ὁ ἡδονή , νῦν ἀφορίζω . διαιρέω δή ὁ ψυχικός καί ὁ σωματικός , οἷος φιλοτιμία φιλομάθεια · ἑκάτερος γάρ οὗτος χαίρω , ὅς φιλητικός εἰμί , οὐδείς πάσχω ὁ σῶμα , ἀλλά μάλα ὁ διάνοια · ὁ δέ περί ὁ τοιοῦτος ἡδονή οὔτε σώφρων οὔτε ἀκόλαστος λέγω . ὅμοιος δέ οὐδέ ὁ περί ὁ ἄλλος ὅσος μή σωματικός εἰμί · ὁ γάρ φιλόμυθος καί διηγητικός καί περί ὁ τυγχάνω κατατρίβω ὁ ἡμέρα ἀδολέσχης , ἀκόλαστος δέ οὐ λέγω ὁ λυπέω ἐπί χρῆμα ἤ φίλος . περί δέ ὁ σωματικός εἰμί ἄν ὁ σωφροσύνη , οὐ πᾶς δέ οὐδέ οὗτος · ὁ γάρ χαίρω ὁ διά ὁ ὄψις , οἷος χρῶμα καί σχῆμα καί γραφή , οὔτε σώφρων οὔτε ἀκόλαστος λέγω · καίτοι δοκέω ἄν εἰμί καί ὡς δέω χαίρω καί οὗτος , καί κατά ὑπερβολή καί ἔλλειψις . ὅμοιος δέ καί ἐν ὁ περί ὁ ἀκοή · ὁ γάρ ὑπερβάλλω χαίρω μέλος ἤ ὑπόκρισις οὐδείς ἀκόλαστος λέγω , οὐδέ ὁ ὡς δέω σώφρων . οὐδέ ὁ περί ὁ ὀσμή , πλήν κατά συμβαίνω · ὁ γάρ χαίρω μῆλον ἤ ῥόδον ἤ θυμίαμα ὀσμή οὐ λέγω ἀκόλαστος , ἀλλά μάλα ὁ μύρον ἤ ὄψον · χαίρω γάρ οὗτος ὁ ἀκόλαστος , ὅτι διά οὗτος ἀνάμνησις γίγνομαι αὐτός ὁ ἐπιθύμημα . ὁράω δέ ἄν τις καί ὁ ἄλλος , ὅταν πεινάω , χαίρω ὁ ὁ βρῶμα ὀσμή · ὁ δέ τοιοῦτος χαίρω ἀκόλαστος · οὗτος γάρ ἐπιθύμημα οὗτος . οὐ εἰμί δέ οὐδέ ἐν ὁ ἄλλος ζῷον κατά οὗτος ὁ αἴσθησις ἡδονή πλήν κατά συμβαίνω . οὐδέ γάρ ὁ ὀσμή ὁ λαγώς ὁ κύων χαίρω ἀλλά ὁ βρῶσις , ὁ δέ αἴσθησις ὁ ὀσμή ποιέω · οὐδέ ὁ λέων ὁ φωνή ὁ βοῦς ἀλλά ὁ ἐδωδή · ὅτι δέ ἐγγύς εἰμί , διά ὁ φωνή αἰσθάνομαι , καί χαίρω δή οὗτος φαίνω · ὅμοιος δέ οὐδέ ὁράω ἤ ἔλαφος ἤ ἄγριος αἴξ , ἀλλά ὅτι βορά ἔχω . περί ὁ τοιοῦτος δέ ἡδονή ὁ σωφροσύνη καί ὁ ἀκολασία εἰμί ὅς καί ὁ λοιπός ζῷον κοινωνέω , ὅθεν ἀνδραποδώδης καί θηριώδης φαίνω · οὗτος δέ εἰμί ἁφή καί γεῦσις . φαίνω δέ καί ὁ γεῦσις ἐπί μικρός ἤ οὐδείς χράω · ὁ γάρ γεῦσις εἰμί ὁ κρίσις ὁ χυμός , ὅς ποιέω ὁ ὁ οἶνος δοκιμάζω καί ὁ ὄψον ἀρτύω · οὐ πάνυ δέ χαίρω οὗτος , ἤ οὐ ὁ γε ἀκόλαστος , ἀλλά ὁ ἀπόλαυσις , ὅς γίγνομαι πᾶς διά ἁφή καί ἐν σιτίον καί ἐν ποτόν καί ὁ ἀφροδίσιος λέγω . διό καί εὔχομαι τις ὀψοφάγος εἰμί ὁ φάρυγξ ἑαυτοῦ μακρός γέρανος γίγνομαι , ὡς ἥδομαι ὁ ἁφή . κοινός δή ὁ αἴσθησις κατά ὅς ὁ ἀκολασία · καί δοκέω ἄν δίκαιος ἐπονείδιστος εἰμί , ὅτι οὐ ᾗ ἄνθρωπος εἰμί ὑπάρχω , ἀλλά ᾗ ζῷον . ὁ δή τοιοῦτος χαίρω καί μάλα ἀγαπάω θηριώδης . καί γάρ ὁ ἐλευθέριος ὁ διά ὁ ἁφή ἡδονή ἀφαιρέω , οἷος ὁ ἐν ὁ γυμνάσιον διά τρῖψις καί ὁ θερμασία γίγνομαι · οὐ γάρ περί πᾶς ὁ σῶμα ὁ ὁ ἀκόλαστος ἁφή , ἀλλά περί τις μέρος .