aristoteles-et-corpus-aristotelicum.ethica-nicomachea 2.1
διττῆς δὴ τῆς ἀρετῆς οὔσης , τῆς μὲν διανοητικῆς τῆς δὲ ἠθικῆς , ἡ μὲν διανοητικὴ τὸ πλεῖον ἐκ διδασκαλίας ἔχει καὶ τὴν γένεσιν καὶ τὴν αὔξησιν , διόπερ ἐμπειρίας δεῖται καὶ χρόνου , ἡ δʼ ἠθικὴ ἐξ ἔθους περιγίνεται , ὅθεν καὶ τοὔνομα ἔσχηκε μικρὸν παρεκκλῖνον ἀπὸ τοῦ ἔθους . ἐξ οὗ καὶ δῆλον ὅτι οὐδεμία τῶν ἠθικῶν ἀρετῶν φύσει ἡμῖν ἐγγίνεται · οὐθὲν γὰρ τῶν φύσει ὄντων ἄλλως ἐθίζεται , οἷον ὁ λίθος φύσει κάτω φερόμενος οὐκ ἂν ἐθισθείη ἄνω φέρεσθαι , οὐδʼ ἂν μυριάκις αὐτὸν ἐθίζῃ τις ἄνω ῥιπτῶν , οὐδὲ τὸ πῦρ κάτω , οὐδʼ ἄλλο οὐδὲν τῶν ἄλλως πεφυκότων ἄλλως ἂν ἐθισθείη . οὔτʼ ἄρα φύσει οὔτε παρὰ φύσιν ἐγγίνονται αἱ ἀρεταί , ἀλλὰ πεφυκόσι μὲν ἡμῖν δέξασθαι αὐτάς , τελειουμένοις δὲ διὰ τοῦ ἔθους . ἔτι ὅσα μὲν φύσει ἡμῖν παραγίνεται , τὰς δυνάμεις τούτων πρότερον κομιζόμεθα , ὕστερον δὲ τὰς ἐνεργείας ἀποδίδομεν ( ὅπερ ἐπὶ τῶν αἰσθήσεων δῆλον · οὐ γὰρ ἐκ τοῦ πολλάκις ἰδεῖν ἢ πολλάκις ἀκοῦσαι τὰς αἰσθήσεις ἐλάβομεν , ἀλλʼ ἀνάπαλιν ἔχοντες ἐχρησάμεθα , οὐ χρησάμενοι ἔσχομεν ) · τὰς δʼ ἀρετὰς λαμβάνομεν ἐνεργήσαντες πρότερον , ὥσπερ καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων τεχνῶν · ἃ γὰρ δεῖ μαθόντας ποιεῖν , ταῦτα ποιοῦντες μανθάνομεν , οἷον οἰκοδομοῦντες οἰκοδόμοι γίνονται καὶ κιθαρίζοντες κιθαρισταί · οὕτω δὴ καὶ τὰ μὲν δίκαια πράττοντες δίκαιοι γινόμεθα , τὰ δὲ σώφρονα σώφρονες , τὰ δʼ ἀνδρεῖα ἀνδρεῖοι . μαρτυρεῖ δὲ καὶ τὸ γινόμενον ἐν ταῖς πόλεσιν · οἱ γὰρ νομοθέται τοὺς πολίτας ἐθίζοντες ποιοῦσιν ἀγαθούς , καὶ τὸ μὲν βούλημα παντὸς νομοθέτου τοῦτʼ ἐστίν , ὅσοι δὲ μὴ εὖ αὐτὸ ποιοῦσιν ἁμαρτάνουσιν , καὶ διαφέρει τούτῳ πολιτεία πολιτείας ἀγαθὴ φαύλης . ἔτι ἐκ τῶν αὐτῶν καὶ διὰ τῶν αὐτῶν καὶ γίνεται πᾶσα ἀρετὴ καὶ φθείρεται , ὁμοίως δὲ καὶ τέχνη · ἐκ γὰρ τοῦ κιθαρίζειν καὶ οἱ ἀγαθοὶ καὶ κακοὶ γίνονται κιθαρισταί . ἀνάλογον δὲ καὶ οἰκοδόμοι καὶ οἱ λοιποὶ πάντες · ἐκ μὲν γὰρ τοῦ εὖ οἰκοδομεῖν ἀγαθοὶ οἰκοδόμοι ἔσονται , ἐκ δὲ τοῦ κακῶς κακοί . εἰ γὰρ μὴ οὕτως εἶχεν , οὐδὲν ἂν ἔδει τοῦ διδάξοντος , ἀλλὰ πάντες ἂν ἐγίνοντο ἀγαθοὶ ἢ κακοί . οὕτω δὴ καὶ ἐπὶ τῶν ἀρετῶν ἔχει · πράττοντες γὰρ τὰ ἐν τοῖς συναλλάγμασι τοῖς πρὸς τοὺς ἀνθρώπους γινόμεθα οἳ μὲν δίκαιοι οἳ δὲ ἄδικοι , πράττοντες δὲ τὰ ἐν τοῖς δεινοῖς καὶ ἐθιζόμενοι φοβεῖσθαι ἢ θαρρεῖν οἳ μὲν ἀνδρεῖοι οἳ δὲ δειλοί . ὁμοίως δὲ καὶ τὰ περὶ τὰς ἐπιθυμίας ἔχει καὶ τὰ περὶ τὰς ὀργάς · οἳ μὲν γὰρ σώφρονες καὶ πρᾶοι γίνονται , οἳ δʼ ἀκόλαστοι καὶ ὀργίλοι , οἳ μὲν ἐκ τοῦ οὑτωσὶ ἐν αὐτοῖς ἀναστρέφεσθαι , οἳ δὲ ἐκ τοῦ οὑτωσί . καὶ ἑνὶ δὴ λόγῳ ἐκ τῶν ὁμοίων ἐνεργειῶν αἱ ἕξεις γίνονται . διὸ δεῖ τὰς ἐνεργείας ποιὰς ἀποδιδόναι · κατὰ γὰρ τὰς τούτων διαφορὰς ἀκολουθοῦσιν αἱ ἕξεις . οὐ μικρὸν οὖν διαφέρει τὸ οὕτως ἢ οὕτως εὐθὺς ἐκ νέων ἐθίζεσθαι , ἀλλὰ πάμπολυ , μᾶλλον δὲ τὸ πᾶν .
Lemmas: δισσός δή ὁ ἀρετή εἰμί , ὁ μέν διανοητικός ὁ δέ ἠθικός , ὁ μέν διανοητικός ὁ πολύς ἐκ διδασκαλία ἔχω καί ὁ γένεσις καί ὁ αὔξησις , διόπερ ἐμπειρία δέω καί χρόνος , ὁ δέ ἠθικός ἐκ ἔθος περιγίγνομαι , ὅθεν καί ὄνομα ἔχω μικρός παρεκκλίνω ἀπό ὁ ἔθος . ἐκ ὅς καί δῆλος ὅτι οὐδείς ὁ ἠθικός ἀρετή φύσις ἐγώ ἐγγίγνομαι · οὐδείς γάρ ὁ φύσις εἰμί ἄλλος ἐθίζω , οἷος ὁ λίθος φύσις κάτω φέρω οὐ ἄν ἐθίζω ἄνω φέρω , οὐδέ ἐάν μυριάκις αὐτός ἐθίζω τις ἄνω ῥίπτω , οὐδέ ὁ πῦρ κάτω , οὐδέ ἄλλος οὐδείς ὁ ἄλλος φύζω ἄλλος ἄν ἐθίζω . οὔτε ἄρα φύσις οὔτε παρά φύσις ἐγγίγνομαι ὁ ἀρετή , ἀλλά φύω μέν ἐγώ δέχομαι αὐτός , τελειόω δέ διά ὁ ἔθος . ἔτι ὅσος μέν φύσις ἐγώ παραγίγνομαι , ὁ δύναμις οὗτος πρότερος κομίζω , ὕστερον δέ ὁ ἐνέργεια ἀποδίδωμι ( ὅς ἐπί ὁ αἴσθησις δῆλος · οὐ γάρ ἐκ ὁ πολλάκις ὁράω ἤ πολλάκις ἀκούω ὁ αἴσθησις λαμβάνω , ἀλλά ἀνάπαλιν ἔχω χράω , οὐ χράω ἔχω ) · ὁ δέ ἀρετή λαμβάνω ἐνεργέω πρότερος , ὥσπερ καί ἐπί ὁ ἄλλος τέχνη · ὅς γάρ δέω μανθάνω ποιέω , οὗτος ποιέω μανθάνω , οἷος οἰκοδομέω οἰκοδόμος γίγνομαι καί κιθαρίζω κιθαριστής · οὕτως δή καί ὁ μέν δίκαιος πράσσω δίκαιος γίγνομαι , ὁ δέ σώφρων σώφρων , ὁ δέ ἀνδρεῖος ἀνδρεῖος . μαρτυρέω δέ καί ὁ γίγνομαι ἐν ὁ πόλις · ὁ γάρ νομοθέτης ὁ πολίτης ἐθίζω ποιέω ἀγαθός , καί ὁ μέν βούλημα πᾶς νομοθέτης οὗτος εἰμί , ὅσος δέ μή εὖ αὐτός ποιέω ἁμαρτάνω , καί διαφέρω οὗτος πολιτεία πολιτεία ἀγαθός φαῦλος . ἔτι ἐκ ὁ αὐτός καί διά ὁ αὐτός καί γίγνομαι πᾶς ἀρετή καί φθείρω , ὅμοιος δέ καί τέχνη · ἐκ γάρ ὁ κιθαρίζω καί ὁ ἀγαθός καί κακός γίγνομαι κιθαριστής . ἀνάλογος δέ καί οἰκοδόμος καί ὁ λοιπός πᾶς · ἐκ μέν γάρ ὁ εὖ οἰκοδομέω ἀγαθός οἰκοδόμος εἰμί , ἐκ δέ ὁ κακός κακός . εἰ γάρ μή οὕτως ἔχω , οὐδείς ἄν δέω ὁ διδάσκω , ἀλλά πᾶς ἄν γίγνομαι ἀγαθός ἤ κακός . οὕτως δή καί ἐπί ὁ ἀρετή ἔχω · πράσσω γάρ ὁ ἐν ὁ συνάλλαγμα ὁ πρός ὁ ἄνθρωπος γίγνομαι ὁ μέν δίκαιος ὁ δέ ἄδικος , πράσσω δέ ὁ ἐν ὁ δεινός καί ἐθίζω φοβέω ἤ θαρσέω ὁ μέν ἀνδρεῖος ὁ δέ δειλός . ὅμοιος δέ καί ὁ περί ὁ ἐπιθυμία ἔχω καί ὁ περί ὁ ὀργή · ὁ μέν γάρ σώφρων καί πρᾶος γίγνομαι , ὁ δέ ἀκόλαστος καί ὀργίλος , ὁ μέν ἐκ ὁ οὕτως ἐν αὐτός ἀναστρέφω , ὁ δέ ἐκ ὁ οὕτως . καί εἷς δή λόγος ἐκ ὁ ὅμοιος ἐνέργεια ὁ ἕξις γίγνομαι . διό δέω ὁ ἐνέργεια ποιός ἀποδίδωμι · κατά γάρ ὁ οὗτος διαφορά ἀκολουθέω ὁ ἕξις . οὐ μικρός οὖν διαφέρω ὁ οὕτως ἤ οὕτως εὐθύς ἐκ νέος ἐθίζω , ἀλλά πάμπολυς , μάλα δέ ὁ πᾶς .