aristoteles-et-corpus-aristotelicum.ethica-eudemia 2.5
ἐπεὶ δʼ ὑπόκειται ἀρετὴ εἶναι ἡ τοιαύτη ἕξις ἀφʼ ἧς πρακτικοὶ τῶν βελτίστων καὶ καθʼ ἣν ἄριστα διάκεινται περὶ τὸ βέλτιστον , βέλτιστον δὲ καὶ ἄριστον τὸ κατὰ τὸν ὀρθὸν λόγον , τοῦτο δʼ ἐστὶ τὸ μέσον ὑπερβολῆς καὶ ἐλλείψεως τῆς πρὸς ἡμᾶς · ἀναγκαῖον ἂν εἴη τὴν ἠθικὴν ἀρετὴν καθʼ αὑτὸν ἕκαστον μεσότητα εἶναι καὶ περὶ μέσʼ ἄττα ἐν ἡδοναῖς καὶ λύπαις καὶ ἡδέσι καὶ λυπηροῖς . ἔσται δʼ ἡ μεσότης ὁτὲ μὲν ἐν ἡδοναῖς ( καὶ γὰρ ὑπερβολὴ καὶ ἔλλειψις ) , ὁτὲ δʼ ἐν λύπαις , ὁτὲ δʼ ἐν ἀμφοτέραις . ὁ γὰρ ὑπερβάλλων τῷ χαίρειν τῷ ἡδεῖ ὑπερβάλλει καὶ ὁ τῷ λυπεῖσθαι τῷ ἐναντίῳ , καὶ ταῦτα ἢ ἁπλῶς ἢ πρός τινα ὅρον , οἷον ὅταν μὴ ὡς οἱ πολλοί · ὁ δʼ ἀγαθὸς ὡς δεῖ.—ἐπεὶ δʼ ἐστί τις ἕξις ἀφʼ ἧς τοιοῦτος ἔσται ὁ ἔχων αὐτὴν ὥστε τοῦ αὐτοῦ πράγματος ὃ μὲν ἀποδέχεσθαι τὴν ὑπερβολὴν ὃ δὲ τὴν ἔλλειψιν , ἀνάγκη , ὡς ταῦτʼ ἀλλήλοις ἐναντία καὶ τῷ μέσῳ , οὕτω καὶ τὰς ἕξεις ἀλλήλαις ἐναντίας εἶναι καὶ τῇ ἀρετῇ . συμβαίνει μέντοι τὰς ἀντιθέσεις ἔνθα μὲν φανερωτέρας εἶναι πάσας , ἔνθα δὲ τὰς ἐπὶ τὴν ὑπερβολήν , ἐνιαχοῦ δὲ τὰς ἐπὶ τὴν ἔλλειψιν . αἴτιον δὲ τῆς ἐναντιώσεως , ὅτι οὐκ ἀεὶ ἐπὶ ταὐτὰ τῆς ἀνισότητος ἢ ὁμοιότητος πρὸς τὸ μέσον , ἀλλʼ ὁτὲ μὲν θᾶττον ἂν μεταβαίη ἀπὸ τῆς ὑπερβολῆς ἐπὶ τὴν μέσην ἕξιν , ὁτὲ δʼ ἀπὸ τῆς ἐλλείψεως , ἧς ὃς πλέον ἀπέχει , οὗτος δοκεῖ ἐναντιώτερος εἶναι , οἷον καὶ περὶ τὸ σῶμα ἐν μὲν τοῖς πόνοις ὑγιεινότερον ἡ ὑπερβολὴ τῆς ἐλλείψεως καὶ ἐγγύτερον τοῦ μέσου , ἐν δὲ τῇ τροφῇ ἡ ἔλλειψις ὑπερβολῆς . ὥστε καὶ αἱ προαιρετικαὶ ἕξεις αἱ φιλογυμναστικαὶ φιλοϋγιεῖς μᾶλλον ἔσονται καθʼ ἑκατέραν τὴν αἵρεσιν , ἔνθα μὲν αἱ πολυπονώτεραι , ἔνθα δʼ αἱ ὑποστατικώτεραι , καὶ ἐναντίος τῷ μετρίῳ καὶ τῷ ὡς ὁ λόγος ἔνθα μὲν ὁ ἄπονος καὶ οὐκ ἄμφω , ἔνθα δὲ ὁ ἀπολαυστικὸς καὶ οὐχ ὁ πεινητικός . συμβαίνει δὲ τοῦτο , διότι ἡ φύσις εὐθὺς οὐ πρὸς ἅπαντα ὁμοίως ἀφέστηκε τοῦ μέσου , ἀλλʼ ἧττον μὲν φιλόπονοι ἐσμέν , μᾶλλον δʼ ἀπολαυστικοί . ὁμοίως δὲ ταῦτʼ ἔχει καὶ περὶ ψυχῆς . ἐναντίαν δὲ τίθεμεν τὴν ἕξιν ἐφʼ ἥν τε ἁμαρτάνομεν μᾶλλον καὶ ἐφʼ ἣν οἱ πολλοί ( ἡ δʼ ἑτέρα ὥσπερ οὐκ οὖσα λανθάνει · διὰ γὰρ τὸ ὀλίγον ἀναίσθητος ἐστίν ) , οἷον ὀργὴν πραότητι καὶ τὸν ὀργίλον τῷ πράῳ . καίτοι ἐστὶν ὑπερβολὴ καὶ ἐπὶ τὸ ἵλεων εἶναι καὶ τὸ καταλλακτικὸν εἶναι καὶ μὴ ὀργίζεσθαι ῥαπιζόμενον . ἀλλʼ ὀλίγοι οἱ τοιοῦτοι , ἐπʼ ἐκεῖνο δὲ πάντες ῥέπουσι μᾶλλον . διὸ καὶ οὐ κολακικὸν ὁ θυμός . ἐπεὶ δʼ εἴληπται ἡ διαλογὴ τῶν ἕξεων καθʼ ἕκαστα τὰ πάθη , καὶ αἱ ὑπερβολαὶ καὶ ἐλλείψεις , καὶ τῶν ἐναντίων ἕξεων , καθʼ ἃς ἔχουσι κατὰ τὸν ὀρθὸν λόγον ( τίς δʼ ὁ ὀρθὸς λόγος , καὶ πρὸς τίνα δεῖ ὅρον ἀποβλέποντας λέγειν τὸ μέσον , ὕστερον ἐπισκεπτέον ) , φανερὸν ὅτι πᾶσαι αἱ ἠθικαὶ ἀρεταὶ καὶ κακίαι περὶ ἡδονῶν καὶ λυπῶν ὑπερβολὰς καὶ ἐλλείψεις εἰσί , καὶ ἡδοναὶ καὶ λῦπαι ἀπὸ τῶν εἰρημένων ἕξεων καὶ παθημάτων γίνονται . ἀλλὰ μὴν ἥ γε βελτίστη ἕξις ἡ περὶ ἕκαστα μέση ἐστίν . δῆλον τοίνυν ὅτι αἱ ἀρεταὶ ἢ πᾶσαι ἢ τούτων τινὲς ἔσονται τῶν μεσοτήτων .
Lemmas: ἐπεί δέ ὑπόκειμαι ἀρετή εἰμί ὁ τοιοῦτος ἕξις ἀπό ὅς πρακτικός ὁ ἀγαθός καί κατά ὅς ἀγαθός διάκειμαι περί ὁ ἀγαθός , ἀγαθός δέ καί ἀγαθός ὁ κατά ὁ ὀρθός λόγος , οὗτος δέ εἰμί ὁ μέσος ὑπερβολή καί ἔλλειψις ὁ πρός ἐγώ · ἀναγκαῖος ἄν εἰμί ὁ ἠθικός ἀρετή κατά ἑαυτοῦ ἕκαστος μεσότης εἰμί καί περί μέσος τις ἐν ἡδονή καί λύπη καί ἡδύς καί λυπηρός . εἰμί δέ ὁ μεσότης ὅτε μέν ἐν ἡδονή ( καί γάρ ὑπερβολή καί ἔλλειψις ) , ὅτε δέ ἐν λύπη , ὅτε δέ ἐν ἀμφότερος . ὁ γάρ ὑπερβάλλω ὁ χαίρω ὁ ἡδύς ὑπερβάλλω καί ὁ ὁ λυπέω ὁ ἐναντίος , καί οὗτος ἤ ἁπλῶς ἤ πρός τις ὅρος , οἷος ὅταν μή ὡς ὁ πολύς · ὁ δέ ἀγαθός ὡς ἐσθίω δέ εἰμί τις ἕξις ἀπό ὅς τοιοῦτος εἰμί ὁ ἔχω αὐτός ὥστε ὁ αὐτός πρᾶγμα ὅς μέν ἀποδέχομαι ὁ ὑπερβολή ὅς δέ ὁ ἔλλειψις , ἀνάγκη , ὡς οὗτος ἀλλήλων ἐναντίος καί ὁ μέσος , οὕτως καί ὁ ἕξις ἀλλήλων ἐναντίος εἰμί καί ὁ ἀρετή . συμβαίνω μέντοι ὁ ἀντίθεσις ἔνθα μέν φανερός εἰμί πᾶς , ἔνθα δέ ὁ ἐπί ὁ ὑπερβολή , ἐνιαχοῦ δέ ὁ ἐπί ὁ ἔλλειψις . αἴτιος δέ ὁ ἐναντίωσις , ὅτι οὐ ἀεί ἐπί αὐτός ὁ ἀνισότης ἤ ὁμοιότης πρός ὁ μέσος , ἀλλά ὅτε μέν ταχύς ἄν μεταβαίνω ἀπό ὁ ὑπερβολή ἐπί ὁ μέσος ἕξις , ὅτε δέ ἀπό ὁ ἔλλειψις , ὅς ὅς πολύς ἀπέχω , οὗτος δοκέω ἐναντίος εἰμί , οἷος καί περί ὁ σῶμα ἐν μέν ὁ πόνος ὑγιεινός ὁ ὑπερβολή ὁ ἔλλειψις καί ἐγγύς ὁ μέσος , ἐν δέ ὁ τροφή ὁ ἔλλειψις ὑπερβολή . ὥστε καί ὁ προαιρετικός ἕξις ὁ φιλογυμναστικός φιλοϋγιής μάλα εἰμί κατά ἑκάτερος ὁ αἵρεσις , ἔνθα μέν ὁ πολύπονος , ἔνθα δέ ὁ ὑποστατικός , καί ἐναντίος ὁ μέτριος καί ὁ ὡς ὁ λόγος ἔνθα μέν ὁ ἄπονος καί οὐ ἄμφω , ἔνθα δέ ὁ ἀπολαυστικός καί οὐ ὁ πεινητικός . συμβαίνω δέ οὗτος , διότι ὁ φύσις εὐθύς οὐ πρός ἅπας ὅμοιος ἀφίστημι ὁ μέσος , ἀλλά ἥσσων μέν φιλόπονος εἰμί , μάλα δέ ἀπολαυστικός . ὅμοιος δέ οὗτος ἔχω καί περί ψυχή . ἐναντίος δέ τίθημι ὁ ἕξις ἐπί ὅς τε ἁμαρτάνω μάλα καί ἐπί ὅς ὁ πολύς ( ὁ δέ ἕτερος ὥσπερ οὐ εἰμί λανθάνω · διά γάρ ὁ ὀλίγος ἀναίσθητος εἰμί ) , οἷος ὀργή πραότης καί ὁ ὀργίλος ὁ πρᾶος . καίτοι εἰμί ὑπερβολή καί ἐπί ὁ ἵλαος εἰμί καί ὁ καταλλακτικός εἰμί καί μή ὀργίζω ῥαπίζω . ἀλλά ὀλίγος ὁ τοιοῦτος , ἐπί ἐκεῖνος δέ πᾶς ῥέπω μάλα . διό καί οὐ κολακικός ὁ θυμός . ἐπεί δέ λαμβάνω ὁ διαλογή ὁ ἕξις κατά ἕκαστος ὁ πάθος , καί ὁ ὑπερβολή καί ἔλλειψις , καί ὁ ἐναντίος ἕξις , κατά ὅς ἔχω κατά ὁ ὀρθός λόγος ( τίς δέ ὁ ὀρθός λόγος , καί πρός τίς δέω ὅρος ἀποβλέπω λέγω ὁ μέσος , ὕστερον ἐπισκοπέω ) , φανερός ὅτι πᾶς ὁ ἠθικός ἀρετή καί κακία περί ἡδονή καί λύπη ὑπερβολή καί ἔλλειψις εἰμί , καί ἡδονή καί λύπη ἀπό ὁ λέγω ἕξις καί πάθημα γίγνομαι . ἀλλά μήν ὁ γε ἀγαθός ἕξις ὁ περί ἕκαστος μέσος εἰμί . δῆλος τοίνυν ὅτι ὁ ἀρετή ἤ πᾶς ἤ οὗτος τις εἰμί ὁ μεσότης .