aristoteles-et-corpus-aristotelicum.ethica-eudemia 1.5
περὶ πολλῶν μὲν οὖν καὶ ἑτέρων οὐ ῥᾴδιον τὸ κρῖναι καλῶς , μάλιστα δὲ περὶ οὗ πᾶσι ῥᾷστον εἶναι δοκεῖ , καὶ παντὸς ἀνδρὸς τὸ γνῶναι , τί τῶν ἐν τῷ ζῆν αἱρετόν , καὶ λαβὼν ἄν τις ἔχοι πλήρη τὴν ἐπιθυμίαν . πολλὰ γάρ ἐστι τοιαῦτα τῶν ἀποβαινόντων , διʼ ἃ προΐενται τὸ ζῆν , οἷον νόσους περιωδυνίας χειμῶνας · ὥστε δῆλον ὅτι κἂν ἐξ ἀρχῆς αἱρετὸν ἦν , εἴ τις αἵρεσιν ἐδίδου , διά γε ταῦτα τὸ μὴ γενέσθαι . πρὸς δὲ τούτοις τίς ὁ βίος , ὃν ζῶσιν ἔτι παῖδες ὄντες ; καὶ γὰρ ἐπὶ τοῦτον ἀνακάμψαι πάλιν οὐδεὶς ἂν ὑπομείνειεν εὖ φρονῶν . ἔτι δὲ πολλὰ τῶν τε μηδεμίαν ἐχόντων ἡδονὴν ἢ λύπην , καὶ τῶν ἐχόντων μὲν ἡδονὴν μὴ καλὴν δέ , τοιαῦτʼ ἐστιν ὥστε τὸ μὴ εἶναι κρεῖττον εἶναι τοῦ ζῆν . ὅλως δʼ εἴ τις ἅπαντα συναγάγοι ὅσα πράττουσι μὲν καὶ πάσχουσιν ἅπαντες , ἑκόντες μέντοι μηθὲν αὐτῶν διὰ τὸ μηδʼ αὐτοῦ χάριν , καὶ προσθείη χρόνου πλῆθος ἀπέραντόν τι , οὐ μᾶλλον ἕνεκʼ ἄν τις τούτων ἕλοιτο ζῆν ἢ μὴ ζῆν . ἀλλὰ μὴν οὐδὲ διὰ τὴν τῆς τροφῆς μόνον ἡδονὴν ἢ τὴν τῶν ἀφροδισίων , ἀφαιρεθεισῶν τῶν ἄλλων ἡδονῶν , ἃς τὸ γινώσκειν ἢ βλέπειν ἢ τῶν ἄλλων τις αἰσθήσεων πορίζει τοῖς ἀνθρώποις , οὐδʼ ἂν εἷς προτιμήσειε τὸ ζῆν , μὴ παντελῶς ὢν ἀνδράποδον . δῆλον γὰρ ὅτι τῷ ταύτην ποιουμένῳ τὴν αἵρεσιν οὐθὲν ἂν διενέγκειε γενέσθαι θηρίον ἢ ἄνθρωπον · ὁ γοῦν ἐν Αἰγύπτῳ βοῦς , ὃν ὡς Ἆπιν τιμῶσιν , ἐν πλείοσι τῶν τοιούτων ἐξουσιάζει πολλῶν μοναρχῶν . ὁμοίως δὲ οὐδὲ διὰ τὴν τοῦ καθεύδειν ἡδονήν · τί γὰρ διαφέρει καθεύδειν ἀνέγερτον ὕπνον ἀπὸ τῆς πρώτης ἡμέρας μέχρι τῆς τελευταίας ἐτῶν ἀριθμὸν χιλίων ἢ ὁποσωνοῦν , ἢ ζῆν ὄντα φυτόν ; τὰ γοῦν φυτὰ τοιαύτης τινὸς ἔοικε μετέχειν ζωῆς , ὥσπερ καὶ τὰ παιδία . καὶ γὰρ ταῦτα κατὰ τὴν πρώτην ἐν τῇ μητρὶ γένεσιν πεφυκότα μὲν διατελεῖ , καθεύδοντα δὲ τὸν πάντα χρόνον . ὥστε φανερὸν ἐκ τῶν τοιούτων ὅτι διαφεύγει σκοπουμένους , τί τὸ εὖ καὶ τί τὸ ἀγαθὸν τὸ ἐν τῷ ζῆν . τὸν μὲν οὖν Ἀναξαγόραν φασὶν ἀποκρίνασθαι πρός τινα διαποροῦντα τοιαῦτʼ ἄττα καὶ διερωτῶντα τίνος ἕνεκʼ ἄν τις ἕλοιτο γενέσθαι μᾶλλον ἢ μὴ γενέσθαι " τοῦ " φάναι " θεωρῆσαι τὸν οὐρανὸν καὶ τὴν περὶ τὸν ὅλον κόσμον τάξιν " . οὗτος μὲν οὖν ἐπιστήμης τινὸς ἕνεκεν τὴν αἵρεσιν ᾤετο τιμίαν εἶναι τοῦ ζῆν · οἱ δὲ Σαρδανάπαλλον μακαρίζοντες ἢ Σμινδυρίδην τὸν Συβαρίτην ἢ τῶν ἄλλων τινὰς τῶν ζώντων τὸν ἀπολαυστικὸν βίον , οὗτοι δὲ πάντες ἐν τῷ χαίρειν φαίνονται τάττειν τὴν εὐδαιμονίαν · ἕτεροι δέ τινες οὔτʼ ἂν φρόνησιν οὐδεμίαν οὔτε τὰς σωματικὰς ἡδονὰς ἕλοιντο μᾶλλον ἢ τὰς πράξεις τὰς ἀπʼ ἀρετῆς . αἱροῦνται γοῦν οὐ μόνον ἔνιοι δόξης χάριν αὐτάς , ἀλλὰ καὶ μὴ μέλλοντες εὐδοκιμήσειν . ἀλλʼ οἱ πολλοὶ τῶν πολιτικῶν οὐκ ἀληθῶς τυγχάνουσι τῆς προσηγορίας · οὐ γάρ εἰσι πολιτικοὶ κατὰ τὴν ἀλήθειαν · ὁ μὲν γὰρ πολιτικὸς τῶν καλῶν ἐστι πράξεων προαιρετικὸς αὐτῶν χάριν , οἱ δὲ πολλοὶ χρημάτων καὶ πλεονεξίας ἕνεκεν ἅπτονται τοῦ ζῆν οὕτως . ἐκ μὲν οὖν τῶν εἰρημένων φανερὸν ὅτι πάντες ἐπὶ τρεῖς βίους φέρουσι τὴν εὐδαιμονίαν , πολιτικὸν φιλόσοφον ἀπολαυστικόν · τούτων δʼ ἡ μὲν περὶ τὰ σώματα καὶ τὰς ἀπολαύσεις ἡδονή , καὶ τίς καὶ ποία τις γίνεται καὶ διὰ τίνων , οὐκ ἄδηλον , ὥστʼ οὐ τίνες εἰσὶ δεῖ ζητεῖν αὐτάς , ἀλλʼ εἰ συντείνουσί τι πρὸς εὐδαιμονίαν ἢ μή , καὶ πῶς συντείνουσι , καὶ πότερον εἰ δεῖ προσάπτειν τῷ ζῆν καλῶς ἡδονάς τινας , ταύτας δεῖ προσάπτειν , ἢ τούτων μὲν ἄλλον τινὰ τρόπον ἀνάγκη κοινωνεῖν , ἕτεραι δʼ εἰσὶν ἡδοναὶ διʼ ἃς εὐλόγως οἴονται τὸν εὐδαίμονα ζῆν ἡδέως καὶ μὴ μόνον ἀλύπως . ἀλλὰ περὶ μὲν τούτων ὕστερον ἐπισκεπτέον · περὶ δʼ ἀρετῆς καὶ φρονήσεως πρῶτον θεωρήσωμεν , τήν τε φύσιν αὐτῶν ἑκατέρου τίς ἐστι , καὶ πότερον μόρια ταῦτα τῆς ἀγαθῆς ζωῆς ἐστίν , ἢ αὐτὰ ἢ αἱ πράξεις αἱ ἀπʼ αὐτῶν , ἐπειδὴ προσάπτουσιν αὐτὰ κἂν εἰ μὴ πάντες εἰς τὴν εὐδαιμονίαν , ἀλλʼ οὖν οἱ λόγου ἄξιοι τῶν ἀνθρώπων πάντες . Σωκράτης μὲν οὖν ὁ πρεσβύτης ᾤετʼ εἶναι τέλος τὸ γινώσκειν τὴν ἀρετήν , καὶ ἐπεζήτει τί ἐστιν ἡ δικαιοσύνη καὶ τί ἡ ἀνδρεία καὶ ἕκαστον τῶν μορίων αὐτῆς . ἐποίει γὰρ ταῦτʼ εὐλόγως . ἐπιστήμας γὰρ ᾤετʼ εἶναι πάσας τὰς ἀρετάς , ὥσθʼ ἅμα συμβαίνειν εἰδέναι τε τὴν δικαιοσύνην καὶ εἶναι δίκαιον . ἅμα μὲν γὰρ μεμαθήκαμεν τὴν γεωμετρίαν καὶ οἰκοδομίαν καὶ ἐσμὲν οἰκοδόμοι καὶ γεωμέτραι . διόπερ ἐζήτει τί ἐστιν ἀρετή , ἀλλʼ οὐ πῶς γίνεται καὶ ἐκ τίνων . τοῦτο δὲ ἐπὶ μὲν τῶν ἐπιστημῶν συμβαίνει τῶν θεωρητικῶν ( οὐθὲν γὰρ ἕτερόν ἐστι τῆς ἀστρολογίας οὐδὲ τῆς περὶ φύσεως ἐπιστήμης οὐδὲ γεωμετρίας πλὴν τὸ γνωρίσαι καὶ θεωρῆσαι τὴν φύσιν τῶν πραγμάτων τῶν ὑποκειμένων ταῖς ἐπιστήμαις · οὐ μὴν ἀλλὰ κατὰ συμβεβηκὸς οὐθὲν κωλύει πρὸς πολλὰ τῶν ἀναγκαίων εἶναι χρησίμους αὐτὰς ἡμῖν ) · τῶν δὲ ποιητικῶν ἐπιστημῶν ἕτερον τὸ τέλος τῆς ἐπιστήμης καὶ γνώσεως , οἷον ὑγίεια μὲν ἰατρικῆς , εὐνομία δὲ ἤ τι τοιοῦθʼ ἕτερον τῆς πολιτικῆς . καλὸν μὲν οὖν καὶ τὸ γνωρίζειν ἕκαστον τῶν καλῶν · οὐ μὴν ἀλλά γε περὶ ἀρετῆς οὐ τὸ εἰδέναι τιμιώτατον τί ἐστίν , ἀλλὰ τὸ γινώσκειν ἐκ τίνων ἐστίν . οὐ γὰρ εἰδέναι βουλόμεθα τί ἐστιν ἀνδρεία , ἀλλʼ εἶναι ἀνδρεῖοι , οὐδέ τί ἐστι δικαιοσύνη , ἀλλʼ εἶναι δίκαιοι , καθάπερ καὶ ὑγιαίνειν μᾶλλον ἢ γινώσκειν τί ἐστι τὸ ὑγιαίνειν καὶ εὖ ἔχειν τὴν ἕξιν μᾶλλον ἢ γινώσκειν τί ἐστι τὸ εὖ ἔχειν .
Lemmas: περί πολύς μέν οὖν καί ἕτερος οὐ ῥᾴδιος ὁ κρίνω καλός , μάλα δέ περί ὅς πᾶς ῥᾴδιος εἰμί δοκέω , καί πᾶς ἀνήρ ὁ γιγνώσκω , τίς ὁ ἐν ὁ ζάω αἱρετός , καί λαμβάνω ἄν τις ἔχω πλήρης ὁ ἐπιθυμία . πολύς γάρ εἰμί τοιοῦτος ὁ ἀποβαίνω , διά ὅς προίημι ὁ ζάω , οἷος νόσος περιωδυνία χειμών · ὥστε δῆλος ὅτι ἄν ἐκ ἀρχή αἱρετός εἰμί , εἰ τις αἵρεσις δίδωμι , διά γε οὗτος ὁ μή γίγνομαι . πρός δέ οὗτος τίς ὁ βίος , ὅς ζάω ἔτι παῖς εἰμί ; καί γάρ ἐπί οὗτος ἀνακάμπτω πάλιν οὐδείς ἄν ὑπομένω εὖ φρονέω . ἔτι δέ πολύς ὁ τε μηδείς ἔχω ἡδονή ἤ λύπη , καί ὁ ἔχω μέν ἡδονή μή καλός δέ , τοιοῦτος εἰμί ὥστε ὁ μή εἰμί κρατύς εἰμί ὁ ζάω . ὅλος δέ εἰ τις ἅπας συνάγω ὅσος πράσσω μέν καί πάσχω ἅπας , ἑκών μέντοι μηδείς αὐτός διά ὁ μηδέ αὐτός χάριν , καί προστίθημι χρόνος πλῆθος ἀπέραντος τις , οὐ μάλα ἕνεκα ἄν τις οὗτος αἱρέω ζάω ἤ μή ζάω . ἀλλά μήν οὐδέ διά ὁ ὁ τροφή μόνος ἡδονή ἤ ὁ ὁ ἀφροδίσιος , ἀφαιρέω ὁ ἄλλος ἡδονή , ὅς ὁ γιγνώσκω ἤ βλέπω ἤ ὁ ἄλλος τις αἴσθησις πορίζω ὁ ἄνθρωπος , οὐδέ ἄν εἷς προτιμάω ὁ ζάω , μή παντελής εἰμί ἀνδράποδον . δῆλος γάρ ὅτι ὁ οὗτος ποιέω ὁ αἵρεσις οὐδείς ἄν διαφέρω γίγνομαι θηρίον ἤ ἄνθρωπος · ὁ γοῦν ἐν Αἴγυπτος βοῦς , ὅς ὡς Ἆπις τιμάω , ἐν πολύς ὁ τοιοῦτος ἐξουσιάζω πολύς μοναρχέω . ὅμοιος δέ οὐδέ διά ὁ ὁ καθεύδω ἡδονή · τίς γάρ διαφέρω καθεύδω ἀνέγερτος ὕπνος ἀπό ὁ πρῶτος ἡμέρα μέχρι ὁ τελευταῖος ἔτος ἀριθμός χίλιοι ἤ ὁπόσως , ἤ ζάω εἰμί φυτόν ; ὁ γοῦν φυτόν τοιοῦτος τις ἔοικα μετέχω ζωή , ὥσπερ καί ὁ παιδίον . καί γάρ οὗτος κατά ὁ πρῶτος ἐν ὁ μήτηρ γένεσις φύω μέν διατελέω , καθεύδω δέ ὁ πᾶς χρόνος . ὥστε φανερός ἐκ ὁ τοιοῦτος ὅτι διαφεύγω σκοπέω , τίς ὁ εὖ καί τίς ὁ ἀγαθός ὁ ἐν ὁ ζάω . ὁ μέν οὖν Ἀναξαγόρας φημί ἀποκρίνω πρός τις διαπορέω τοιοῦτος τις καί διερωτάω τίς ἕνεκα ἄν τις αἱρέω γίγνομαι μάλα ἤ μή γίγνομαι " ὁ " φημί " θεωρέω ὁ οὐρανός καί ὁ περί ὁ ὅλος κόσμος τάξις " . οὗτος μέν οὖν ἐπιστήμη τις ἕνεκα ὁ αἵρεσις οἴομαι τίμιος εἰμί ὁ ζάω · ὁ δέ Σαρδανάπαλλος μακαρίζω ἤ Σμινδυρίδης ὁ Συβαρίτης ἤ ὁ ἄλλος τις ὁ ζάω ὁ ἀπολαυστικός βίος , οὗτος δέ πᾶς ἐν ὁ χαίρω φαίνω τάσσω ὁ εὐδαιμονία · ἕτερος δέ τις οὔτε ἄν φρόνησις οὐδείς οὔτε ὁ σωματικός ἡδονή αἱρέω μάλα ἤ ὁ πρᾶξις ὁ ἀπό ἀρετή . αἱρέω γοῦν οὐ μόνος ἔνιοι δόξα χάριν αὐτός , ἀλλά καί μή μέλλω εὐδοκιμέω . ἀλλά ὁ πολύς ὁ πολιτικός οὐ ἀληθής τυγχάνω ὁ προσηγορία · οὐ γάρ εἰμί πολιτικός κατά ὁ ἀλήθεια · ὁ μέν γάρ πολιτικός ὁ καλός εἰμί πρᾶξις προαιρετικός αὐτός χάριν , ὁ δέ πολύς χρῆμα καί πλεονεξία ἕνεκα ἅπτω ὁ ζάω οὕτως . ἐκ μέν οὖν ὁ λέγω φανερός ὅτι πᾶς ἐπί τρεῖς βίος φέρω ὁ εὐδαιμονία , πολιτικός φιλόσοφος ἀπολαυστικός · οὗτος δέ ὁ μέν περί ὁ σῶμα καί ὁ ἀπόλαυσις ἡδονή , καί τίς καί ποῖος τις γίγνομαι καί διά τίς , οὐ ἄδηλος , ὥστε οὐ τίς εἰμί δέω ζητέω αὐτός , ἀλλά εἰ συντείνω τις πρός εὐδαιμονία ἤ μή , καί πῶς συντείνω , καί πότερος εἰ δέω προσάπτω ὁ ζάω καλός ἡδονή τις , οὗτος δέω προσάπτω , ἤ οὗτος μέν ἄλλος τις τρόπος ἀνάγκη κοινωνέω , ἕτερος δέ εἰμί ἡδονή διά ὅς εὔλογος οἴομαι ὁ εὐδαίμων ζάω ἡδύς καί μή μόνος ἄλυπος . ἀλλά περί μέν οὗτος ὕστερον ἐπισκοπέω · περί δέ ἀρετή καί φρόνησις πρῶτος θεωρέω , ὁ τε φύσις αὐτός ἑκάτερος τίς εἰμί , καί πότερος μόριον οὗτος ὁ ἀγαθός ζωή εἰμί , ἤ αὐτός ἤ ὁ πρᾶξις ὁ ἀπό αὐτός , ἐπειδή προσάπτω αὐτός ἄν εἰ μή πᾶς εἰς ὁ εὐδαιμονία , ἀλλά οὖν ὁ λόγος ἄξιος ὁ ἄνθρωπος πᾶς . Σωκράτης μέν οὖν ὁ πρεσβύτης οἴομαι εἰμί τέλος ὁ γιγνώσκω ὁ ἀρετή , καί ἐπιζητέω τίς εἰμί ὁ δικαιοσύνη καί τίς ὁ ἀνδρεία καί ἕκαστος ὁ μόριον αὐτός . ποιέω γάρ οὗτος εὔλογος . ἐπιστήμη γάρ οἴομαι εἰμί πᾶς ὁ ἀρετή , ὥστε ἅμα συμβαίνω οἶδα τε ὁ δικαιοσύνη καί εἰμί δίκαιος . ἅμα μέν γάρ μανθάνω ὁ γεωμετρία καί οἰκοδομία καί εἰμί οἰκοδόμος καί γεωμέτρης . διόπερ ζητέω τίς εἰμί ἀρετή , ἀλλά οὐ πῶς γίγνομαι καί ἐκ τίς . οὗτος δέ ἐπί μέν ὁ ἐπιστήμη συμβαίνω ὁ θεωρητικός ( οὐδείς γάρ ἕτερος εἰμί ὁ ἀστρολογία οὐδέ ὁ περί φύσις ἐπιστήμη οὐδέ γεωμετρία πλήν ὁ γνωρίζω καί θεωρέω ὁ φύσις ὁ πρᾶγμα ὁ ὑπόκειμαι ὁ ἐπιστήμη · οὐ μήν ἀλλά κατά συμβαίνω οὐδείς κωλύω πρός πολύς ὁ ἀναγκαῖος εἰμί χρήσιμος αὐτός ἐγώ ) · ὁ δέ ποιητικός ἐπιστήμη ἕτερος ὁ τέλος ὁ ἐπιστήμη καί γνῶσις , οἷος ὑγίεια μέν ἰατρικός , εὐνομία δέ ἤ τις τοιοῦτος ἕτερος ὁ πολιτικός . καλός μέν οὖν καί ὁ γνωρίζω ἕκαστος ὁ καλός · οὐ μήν ἀλλά γε περί ἀρετή οὐ ὁ οἶδα τίμιος τίς εἰμί , ἀλλά ὁ γιγνώσκω ἐκ τίς εἰμί . οὐ γάρ οἶδα βούλομαι τίς εἰμί ἀνδρεία , ἀλλά εἰμί ἀνδρεῖος , οὐδέ τις εἰμί δικαιοσύνη , ἀλλά εἰμί δίκαιος , καθά καί ὑγιαίνω μάλα ἤ γιγνώσκω τις εἰμί ὁ ὑγιαίνω καί εὖ ἔχω ὁ ἕξις μάλα ἤ γιγνώσκω τις εἰμί ὁ εὖ ἔχω .