aristoteles-et-corpus-aristotelicum.ethica-eudemia 2.7
ληπτέον ἄρα τί τὸ ἑκούσιον καὶ τί τὸ ἀκούσιον , καὶ τί ἐστιν ἡ προαίρεσις , ἐπειδὴ ἡ ἀρετὴ καὶ ἡ κακία ὁρίζεται τούτοις . πρῶτον σκεπτέον τὸ ἑκούσιον καὶ τὸ ἀκούσιον . τριῶν δὴ τούτων ἕν τι δόξειεν ἂν εἶναι , ἤτοι κατʼ ὄρεξιν ἢ κατὰ προαίρεσιν ἢ κατὰ διάνοιαν , τὸ μὲν ἑκούσιον κατὰ τούτων τι , τὸ δʼ ἀκούσιον παρὰ τούτων τι . ἀλλὰ μὴν ἡ ὄρεξις εἰς τρία διαιρεῖται , εἰς βούλησιν καὶ θυμὸν καὶ ἐπιθυμίαν · ὥστε ταῦτα διαιρετέον , καὶ πρῶτον κατʼ ἐπιθυμίαν . δόξειε δʼ ἂν πᾶν τὸ κατʼ ἐπιθυμίαν ἑκούσιον εἶναι . τὸ γὰρ ἀκούσιον πᾶν δοκεῖ εἶναι βίαιον , τὸ δὲ βίαιον λυπηρόν , καὶ πᾶν ὃ ἀναγκαζόμενοι ποιοῦσιν ἢ πάσχουσιν , ὥσπερ καὶ Εὔηνος φησί πᾶν γὰρ ἀναγκαῖον πρᾶγμʼ ἀνιαρὸν ἔφυ . ὥστʼ εἴ τι λυπηρόν , βίαιον , καὶ εἰ βίαιον , λυπηρόν . τὸ δὲ παρὰ τὴν ἐπιθυμίαν πᾶν λυπηρόν ( ἡ γὰρ ἐπιθυμία τοῦ ἡδέοσ)̓ , ὥστε βίαιον καὶ ἀκούσιον . τὸ ἄρα κατʼ ἐπιθυμίαν ἑκούσιον · ἐναντία γὰρ ταῦτʼ ἀλλήλοις . ἔτι ἡ μοχθηρία ἀδικώτερον πᾶσα ποιεῖ , ἡ δʼ ἀκρασία μοχθηρία δοκεῖ εἶναι , ὁ δʼ ἀκρατὴς ὁ κατὰ τὴν ἐπιθυμίαν παρὰ τὸν λογισμὸν οἷος πράττειν , ἀκρατεύεται δʼ ὅταν ἐνεργῇ κατʼ αὐτήν , τὸ δʼ ἀδικεῖν ἑκούσιον , ὥσθʼ ὁ ἀκρατὴς ἀδικήσει τῷ πράττειν κατʼ ἐπιθυμίαν · ἑκὼν ἄρα πράξει , καὶ ἑκούσιον τὸ κατʼ ἐπιθυμίαν · καὶ γὰρ ἄτοπον εἰ δικαιότεροι ἔσονται οἱ ἀκρατεῖς γινόμενοι.—ἐκ μὲν τοίνυν τούτων δόξειεν ἂν τὸ κατʼ ἐπιθυμίαν ἑκούσιον εἶναι , ἐκ δὲ τῶνδε τοὐναντίον . ἅπαν γὰρ ὃ ἑκών τις πράττει , βουλόμενος πράττει , καὶ ὃ βούλεται , ἑκών . βούλεται δʼ οὐθεὶς ὃ οἴεται εἶναι κακόν . ἀλλὰ μὴν ὁ ἀκρατευόμενος οὐχ ἃ βούλεται ποιεῖ · τὸ γὰρ παρʼ ὃ οἴεται βέλτιστον εἶναι πράττειν διʼ ἐπιθυμίαν ἀκρατεύεσθαι ἐστίν . ὥστε ἅμα συμβήσεται τὸν αὐτὸν ἑκόντα καὶ ἄκοντα πράττειν · τοῦτο δʼ ἀδύνατον . ἔτι δʼ ὁ ἐγκρατὴς δικαιοπραγήσει , καὶ μᾶλλον τῆς ἀκρασίας . ἡ γὰρ ἐγκράτεια ἀρετή , ἡ δʼ ἀρετὴ δικαιοτέρους ποιεῖ . ἐγκρατεύεται δʼ ὅταν πράττῃ παρὰ τὴν ἐπιθυμίαν κατὰ τὸν λογισμόν . ὥστʼ εἰ τὸ μὲν δικαιοπραγεῖν ἑκούσιον , ὥσπερ καὶ τὸ ἀδικεῖν ( ἄμφω γὰρ δοκεῖ ταῦτα ἑκούσια εἶναι , καὶ ἀνάγκη , εἰ θάτερον ἑκούσιον , καὶ θάτερον ) , τὸ δὲ παρὰ τὴν ἐπιθυμίαν ἀκούσιον , ἅμα ἄρα ὁ αὐτὸς τὸ αὐτὸ πράξει ἑκὼν καὶ ἄκων . ὁ δʼ αὐτὸς λόγος καὶ περὶ θυμοῦ . ἀκρασία γὰρ καὶ ἐγκράτεια καὶ θυμοῦ δοκεῖ εἶναι , ὥσπερ καὶ ἐπιθυμίας · καὶ τὸ παρὰ τὸν θυμὸν λυπηρόν , καὶ βίαιον ἡ κάθεξις , ὥστʼ εἰ τὸ βίαιον ἀκούσιον , τὸ κατὰ τὸν θυμὸν ἑκούσιον ἂν εἴη πᾶν . ἔοικε δὲ καὶ Ἡράκλειτος λέγειν εἰς τὴν ἰσχὺν τοῦ θυμοῦ βλέψας ὅτι λυπηρὰ ἡ κώλυσις αὐτοῦ · " χαλεπὸν γάρ " φησι " θυμῷ μάχεσθαι · ψυχῆς γὰρ ὠνεῖται . " εἰ δʼ ἀδύνατον τὸ αὐτὸν ἑκόντα καὶ ἄκοντα πράττειν ἅμα τὸ κατὰ τὸ αὐτὸ τοῦ πράγματος , μᾶλλον ἑκούσιον τὸ κατὰ βούλησιν τοῦ κατʼ ἐπιθυμίαν καὶ θυμόν . τεκμήριον δέ · πολλὰ γὰρ πράττομεν ἑκόντες ἄνευ ὀργῆς καὶ ἐπιθυμίας . λείπεται ἄρα , εἰ τὸ βουλόμενον καὶ ἑκούσιον ταὐτό , σκέψασθαι . φαίνεται δὲ καὶ τοῦτο ἀδύνατον . ὑπόκειται γὰρ ἡμῖν καὶ δοκεῖ ἡ μοχθηρία ἀδικωτέρους ποιεῖν , ἡ δʼ ἀκρασία μοχθηρία τις φαίνεται · συμβήσεται δὲ τοὐναντίον . βούλεται μὲν γὰρ οὐθεὶς ἃ οἴεται εἶναι κακά , πράττει δʼ ὅταν γίνηται ἀκρατής · εἰ οὖν τὸ μὲν ἀδικεῖν ἑκούσιον , τὸ δʼ ἑκούσιον τὸ κατὰ βούλησιν , ὅταν ἀκρατὴς γένηται , οὐκέτι ἀδικήσει , ἀλλʼ ἔσται δικαιότερος ἢ πρὶν γενέσθαι ἀκρατής . τοῦτο δʼ ἀδύνατον .
Lemmas: λαμβάνω ἄρα τίς ὁ ἑκούσιος καί τίς ὁ ἀκούσιος , καί τίς εἰμί ὁ προαίρεσις , ἐπειδή ὁ ἀρετή καί ὁ κακία ὁρίζω οὗτος . πρῶτος σκοπέω ὁ ἑκούσιος καί ὁ ἀκούσιος . τρεῖς δή οὗτος εἷς τις δοκέω ἄν εἰμί , ἤτοι κατά ὄρεξις ἤ κατά προαίρεσις ἤ κατά διάνοια , ὁ μέν ἑκούσιος κατά οὗτος τις , ὁ δέ ἀκούσιος παρά οὗτος τις . ἀλλά μήν ὁ ὄρεξις εἰς τρεῖς διαιρέω , εἰς βούλησις καί θυμός καί ἐπιθυμία · ὥστε οὗτος διαιρετέον , καί πρῶτος κατά ἐπιθυμία . δοκέω δέ ἄν πᾶς ὁ κατά ἐπιθυμία ἑκούσιος εἰμί . ὁ γάρ ἀκούσιος πᾶς δοκέω εἰμί βίαιος , ὁ δέ βίαιος λυπηρός , καί πᾶς ὅς ἀναγκάζω ποιέω ἤ πάσχω , ὥσπερ καί Εὔηνος φημί πᾶς γάρ ἀναγκαῖος πρᾶγμα ἀνιαρός φύω . ὥστε εἰ τις λυπηρός , βίαιος , καί εἰ βίαιος , λυπηρός . ὁ δέ παρά ὁ ἐπιθυμία πᾶς λυπηρός ( ὁ γάρ ἐπιθυμία ὁ ἥδομαι , ὥστε βίαιος καί ἀκούσιος . ὁ ἄρα κατά ἐπιθυμία ἑκούσιος · ἐναντίος γάρ οὗτος ἀλλήλων . ἔτι ὁ μοχθηρία ἄδικος πᾶς ποιέω , ὁ δέ ἀκρασία μοχθηρία δοκέω εἰμί , ὁ δέ ἀκρατής ὁ κατά ὁ ἐπιθυμία παρά ὁ λογισμός οἷος πράσσω , ἀκρατεύομαι δέ ὅταν ἐνεργέω κατά αὐτός , ὁ δέ ἀδικέω ἑκούσιος , ὥστε ὁ ἀκρατής ἀδικέω ὁ πράσσω κατά ἐπιθυμία · ἑκών ἄρα πράσσω , καί ἑκούσιος ὁ κατά ἐπιθυμία · καί γάρ ἄτοπος εἰ δίκαιος εἰμί ὁ ἀκρατής γινόμενοι.—ἐκ μέν τοίνυν οὗτος δοκέω ἄν ὁ κατά ἐπιθυμία ἑκούσιος εἰμί , ἐκ δέ ὅδε ἐναντίος . ἅπας γάρ ὅς ἑκών τις πράσσω , βούλομαι πράσσω , καί ὅς βούλομαι , ἑκών . βούλομαι δέ οὐδείς ὅς οἴομαι εἰμί κακός . ἀλλά μήν ὁ ἀκρατεύομαι οὐ ὅς βούλομαι ποιέω · ὁ γάρ παρά ὅς οἴομαι ἀγαθός εἰμί πράσσω διά ἐπιθυμία ἀκρατεύομαι εἰμί . ὥστε ἅμα συμβαίνω ὁ αὐτός ἑκών καί ἄκων πράσσω · οὗτος δέ ἀδύνατος . ἔτι δέ ὁ ἐγκρατής δικαιοπραγέω , καί μάλα ὁ ἀκρασία . ὁ γάρ ἐγκράτεια ἀρετή , ὁ δέ ἀρετή δίκαιος ποιέω . ἐγκρατεύομαι δέ ὅταν πράσσω παρά ὁ ἐπιθυμία κατά ὁ λογισμός . ὥστε εἰ ὁ μέν δικαιοπραγέω ἑκούσιος , ὥσπερ καί ὁ ἀδικέω ( ἄμφω γάρ δοκέω οὗτος ἑκούσιος εἰμί , καί ἀνάγκη , εἰ ἕτερος ἑκούσιος , καί ἕτερος ) , ὁ δέ παρά ὁ ἐπιθυμία ἀκούσιος , ἅμα ἄρα ὁ αὐτός ὁ αὐτός πράσσω ἑκών καί ἄκων . ὁ δέ αὐτός λόγος καί περί θυμός . ἀκρασία γάρ καί ἐγκράτεια καί θυμός δοκέω εἰμί , ὥσπερ καί ἐπιθυμία · καί ὁ παρά ὁ θυμός λυπηρός , καί βίαιος ὁ κάθεξις , ὥστε εἰ ὁ βίαιος ἀκούσιος , ὁ κατά ὁ θυμός ἑκούσιος ἄν εἰμί πᾶς . ἔοικα δέ καί Ἡράκλειτος λέγω εἰς ὁ ἰσχύς ὁ θυμός βλέπω ὅτι λυπηρός ὁ κώλυσις αὐτός · " χαλεπός γάρ " φημί " θυμός μάχομαι · ψυχή γάρ ὠνέομαι . " εἰ δέ ἀδύνατος ὁ αὐτός ἑκών καί ἄκων πράσσω ἅμα ὁ κατά ὁ αὐτός ὁ πρᾶγμα , μάλα ἑκούσιος ὁ κατά βούλησις ὁ κατά ἐπιθυμία καί θυμός . τεκμήριον δέ · πολύς γάρ πράσσω ἑκών ἄνευ ὀργή καί ἐπιθυμία . λείπω ἄρα , εἰ ὁ βούλομαι καί ἑκούσιος αὐτός , σκοπέω . φαίνω δέ καί οὗτος ἀδύνατος . ὑπόκειμαι γάρ ἐγώ καί δοκέω ὁ μοχθηρία ἄδικος ποιέω , ὁ δέ ἀκρασία μοχθηρία τις φαίνω · συμβαίνω δέ ἐναντίος . βούλομαι μέν γάρ οὐδείς ὅς οἴομαι εἰμί κακός , πράσσω δέ ὅταν γίγνομαι ἀκρατής · εἰ οὖν ὁ μέν ἀδικέω ἑκούσιος , ὁ δέ ἑκούσιος ὁ κατά βούλησις , ὅταν ἀκρατής γίγνομαι , οὐκέτι ἀδικέω , ἀλλά εἰμί δίκαιος ἤ πρίν γίγνομαι ἀκρατής . οὗτος δέ ἀδύνατος .