aristoteles-et-corpus-aristotelicum.ethica-eudemia 3.2
περὶ ποῖα μὲν οὖν ἐστιν ἡ ἀνδρεία μεσότης καὶ τίνων καὶ διὰ τί , καὶ τὰ φοβερὰ τίνα δύναμιν ἔχει , σχεδὸν εἴρηται κατὰ τὴν παροῦσαν ἔφοδον ἱκανῶς · περὶ δὲ σωφροσύνης καὶ ἀκολασίας μετὰ ταῦτα διελέσθαι πειρατέον . λέγεται δʼ ὁ ἀκόλαστος πολλαχῶς . ὅ τε γὰρ μὴ κεκολασμένος πως μηδʼ ἰατρευμένος , ὥσπερ ἄτμητος ὁ μὴ τετμημένος , καὶ τούτων ὃ μὲν δυνατός , ὃ δʼ ἀδύνατος · ἄτμητον γὰρ τό τε μὴ δυνάμενον τμηθῆναι καὶ τὸ δυνατὸν μὲν μὴ τετμημένον δέ . τὸν αὐτὸν δὲ τρόπον καὶ τὸ ἀκόλαστον . καὶ γὰρ τὸ μὴ πεφυκὸς δέχεσθαι κόλασιν , καὶ τὸ πεφυκὸς μὲν μὴ κεκολασμένον δὲ περὶ ἁμαρτίας , περὶ ἃς ὀρθοπραγεῖ ὁ σώφρων , ὥσπερ οἱ παῖδες · κατὰ ταύτην γὰρ ἀκόλαστοι λέγονται τὴν ἀκοκασίαν . ἔτι δʼ ἄλλον τρόπον οἱ δυσίατοι καὶ οἱ ἀνίατοι πάμπαν διὰ κολάσεως . πλεοναχῶς δὲ λεγομένης τῆς ἀκολασίας , ὅτι μὲν περὶ ἡδονάς τινας καὶ λύπας εἰσί , φανερόν , καὶ ὅτι ἐν τῷ περὶ ταύτας διακεῖσθαί πως καὶ ἀλλήλων διαφέρουσι καὶ τῶν ἄλλων · διεγράψαμεν δὲ πρότερον πῶς τὴν ἀκολασίαν ὀνομάζοντες μεταφέρομεν . τοὺς δὲ ἀκινήτως ἔχοντας διʼ ἀναισθησίαν πρὸς τὰς αὐτὰς ἡδονὰς οἳ μὲν καλοῦσιν ἀναισθήτους , οἳ δὲ ἄλλοις ὀνόμασι τοιούτους προσαγορεύουσιν . ἔστι δʼ οὐ πάνυ γνώριμον τὸ πάθος οὐδʼ ἐπιπόλαιον διὰ τὸ πάντας ἐπὶ θάτερον ἁμαρτάνειν μᾶλλον καὶ πᾶσιν εἶναι σύμφυτον τὴν τῶν τοιούτων ἡδέων ἧτταν καὶ αἴσθησιν . μάλιστα δʼ εἰσὶ τοιοῦτοι , οἵους οἱ κωμῳδοδιδάσκαλοι παράγουσιν ἀγροίκους , οἳ οὐδὲ τὰ μέτρια καὶ τὰ ἀναγκαῖα πλησιάζουσι τοῖς ἡδέσιν . ἐπεὶ δʼ ὁ σώφρων ἐστὶ περὶ ἡδονάς , ἀνάγκη καὶ περὶ ἐπιθυμίας τινὰς αὐτὸν εἶναι . δεῖ δὴ λαβεῖν περὶ τίνας . οὐ γὰρ περὶ πάσας οὐδὲ περὶ ἅπαντα τὰ ἡδέα ὁ σώφρων σώφρων ἐστίν , ἀλλὰ τῇ μὲν δόξῃ περὶ δύο τῶν αἰσθητῶν , περί τε τὸ γευστὸν καὶ τὸ ἁπτόν , τῇ δʼ ἀληθείᾳ περὶ τὸ ἁπτόν · περὶ γὰρ τὴν διὰ τῆς ὄψεως ἡδονὴν τῶν καλῶν ἄνευ ἐπιθυμίας ἀφροδισίων , ἢ λύπην τῶν αἰσχρῶν , καὶ περὶ τὴν διὰ τῆς ἀκοῆς τῶν εὐαρμόστων ἢ ἀναρμόστων , ἔτι δὲ πρὸς τὰς διʼ ὀσφρήσεως , τάς τε ἀπὸ εὐωδίας καὶ τὰς ἀπὸ δυσωδίας , οὐκ ἔστιν ὁ σώφρων . οὐδὲ γὰρ ἀκόλαστος οὐδεὶς λέγεται τῷ πάσχειν ἢ μὴ πάσχειν . εἰ γοῦν τις ἢ καλὸν ἀνδριάντα θεώμενος ἢ ἵππον ἢ ἄνθρωπον , ἢ ἀκροώμενος ᾄδοντος , μὴ βούλοιτο μήτε ἐσθίειν μήτε πίνειν μήτε ἀφροδισιάζειν , ἀλλὰ τὰ μὲν καλὰ θεωρεῖν τῶν δʼ ᾀδόντων ἀκούειν , οὐκ ἂν δόξειεν ἀκόλαστος εἶναι , ὥσπερ οὐδʼ οἱ κηλούμενοι παρὰ ταῖς Σειρῆσιν . ἀλλὰ περὶ τὰ δύο τῶν αἰσθητῶν ταῦτα , περὶ ἅπερ καὶ τἆλλα θηρία μόνον τυγχάνει αἰσθητικῶς ἔχοντα , καὶ χαίροντα καὶ λυπούμενα , περὶ τὰ γευστὰ καὶ ἁπτά . περὶ δὲ τὰ τῶν ἄλλων αἰσθητῶν ἡδέα σχεδὸν ὁμοίως ἅπαντα φαίνεται ἀναισθήτως διακείμενα , οἷον περὶ εὐαρμοστίαν ἢ κάλλος . οὐθὲν γάρ , ὅ τι καὶ ἄξιον λόγου , φαίνεται πάσχοντα αὐτῇ τῇ θεωρίᾳ τῶν καλῶν ἢ τῇ ἀκροάσει τῶν εὐαρμόστων , εἰ μή τί που συμβέβηκε τερατῶδες · ἀλλʼ οὐδὲ πρὸς τὰ εὐώδη ἢ δυσώδη · καίτοι τάς γε αἰσθήσεις ὀξυτέρας ἔχουσι πάσας . ἀλλὰ καὶ τῶν ὀσμῶν ταύταις χαίρουσιν ὅσαι κατὰ συμβεβηκὸς εὐφραίνουσιν , ἀλλὰ μὴ καθʼ αὑτάς . λέγω δὲ μὴ καθʼ αὑτάς , αἷς ἢ ἐλπίζοντες χαίρομεν ἢ μεμνημένοι , οἷον ὄψων καὶ ποτῶν ( διʼ ἑτέραν γὰρ ἡδονὴν ταύταις χαίρομεν , τὴν τοῦ φαγεῖν ἢ πιεῖν ) , καθʼ αὑτὰς δὲ οἷον αἱ τῶν ἀνθῶν εἰσίν . διὸ ἐμμελῶς ἔφη Στρατόνικος τὰς μὲν καλὸν ὄζειν τὰς δὲ ἡδύ . ἐπεὶ καὶ τῶν περὶ τὸ γευστὸν οὐ περὶ πᾶσαν ἡδονὴν ἐπτόηται τὰ θηρία , οὐδʼ ὅσων τῷ ἄκρῳ τῆς γλώττης ἡ αἴσθησις , ἀλλʼ ὅσων τῷ φάρυγγι , καὶ ἔοικεν ἁφῇ μᾶλλον ἢ γεύσει τὸ πάθος . διὸ οἱ ὀψοφάγοι οὐκ εὔχονται τὴν γλῶτταν ἔχειν μακρὰν ἀλλὰ τὸν φάρυγγα γεράνου , ὥσπερ Φιλόξενος ὁ Ἐρύξιδος . ὥστε περὶ τὰ ἁπτόμενα , ὡς ἁπλῶς εἰπεῖν , θετέον τὴν ἀκολασίαν . ὁμοίως δὲ καὶ ὁ ἀκόλαστος περὶ τὰς τοιαύτας ἐστίν . οἰνοφλυγία γὰρ καὶ γαστριμαργία καὶ λαγνεία καὶ ὀψοφαγία καὶ πάντα τὰ τοιαῦτα περὶ τὰς εἰρημένας ἐστὶν αἰσθήσεις , εἰς ἅπερ μόρια ἡ ἀκολασία διαιρεῖται . περὶ δὲ τὰς διʼ ὄψεως ἢ ἀκοῆς ἢ ὀσφρήσεως ἡδονὰς οὐθεὶς λέγεται ἀκόλαστος , ἐὰν ὑπερβάλλῃ , ἀλλʼ ἄνευ ὀνείδους τὰς ἁμαρτίας ψέγομεν ταύτας , καὶ ὅλως περὶ ὅσα μὴ λέγονται ἐγκρατεῖς · οἱ δʼ ἀκρατεῖς οὐκ εἰσὶν ἀκόλαστοι οὐδὲ σώφρονες . ἀναίσθητος μὲν οὖν , ἢ ὅπως δεῖ ὀνομάζειν , ὁ οὕτως ἔχων ὥστε καὶ ἐλλείπειν ὅσων ἀνάγκη κοινωνεῖν ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ πάντας καὶ χαίρειν · ὁ δʼ ὑπερβάλλων ἀκόλαστος . πάντες γὰρ τούτοις φύσει τε χαίρουσι , καὶ ἐπιθυμίας λαμβάνουσι , καὶ οὐκ εἰσὶν οὐδὲ λέγονται ἀκόλαστοι ( οὐ γὰρ ὑπερβάλλουσι τῷ χαίρειν μᾶλλον ἢ δεῖ τυγχάνοντες καὶ λυπεῖσθαι μᾶλλον ἢ δεῖ μὴ τυγχάνοντες ) , οὐδʼ ἀνάλγητοι ( οὐ γὰρ ἐλλείπουσι τῷ χαίρειν ἢ λυπεῖσθαι , ἀλλὰ μᾶλλον ὑπερβάλλουσιν ) . ἐπεὶ δʼ ἔστιν ὑπερβολὴ καὶ ἔλλειψις περὶ αὐτά , δῆλον ὅτι καὶ μεσότης , καὶ βελτίστη αὕτη ἡ ἕξις , καὶ ἀμφοῖν ἐναντία . ὥστʼ εἰ σωφροσύνη ἡ βελτίστη ἕξις , περὶ ἃ ὁ ἀκόλαστος , ἡ περὶ τὰ ἡδέα τὰ εἰρημένα τῶν αἰσθητῶν μεσότης σωφροσύνη ἂν εἴη , μεσότης οὖσα ἀκολασίας καὶ ἀναισθησίας · ἡ δʼ ὑπερβολὴ ἀκολασία · ἡ δʼ ἔλλειψις ἤτοι ἀνώνυμος ἢ τοῖς εἰρημένοις ὀνόμασι προσαγορευομένη . ἀκριβέστερον δὲ περὶ τοῦ γένους τῶν ἡδονῶν ἔσται διαιρετέον ἐν τοῖς λεγομένοις ὕστερον περὶ ἐγκρατείας καὶ ἀκρασίας .
Lemmas: περί ποῖος μέν οὖν εἰμί ὁ ἀνδρεία μεσότης καί τίς καί διά τίς , καί ὁ φοβερός τίς δύναμις ἔχω , σχεδόν λέγω κατά ὁ πάρειμι ἔφοδος ἱκανός · περί δέ σωφροσύνη καί ἀκολασία μετά οὗτος διαιρέω πειράω . λέγω δέ ὁ ἀκόλαστος πολλαχῶς . ὁ τε γάρ μή κολάζω πως μηδέ ἰατρεύω , ὥσπερ ἄτμητος ὁ μή τέμνω , καί οὗτος ὁ μέν δυνατός , ὁ δέ ἀδύνατος · ἄτμητος γάρ ὁ τε μή δύναμαι τέμνω καί ὁ δυνατός μέν μή τέμνω δέ . ὁ αὐτός δέ τρόπος καί ὁ ἀκόλαστος . καί γάρ ὁ μή φύω δέχομαι κόλασις , καί ὁ φύω μέν μή κολάζω δέ περί ἁμαρτία , περί ὅς ὀρθοπραγέω ὁ σώφρων , ὥσπερ ὁ παῖς · κατά οὗτος γάρ ἀκόλαστος λέγω ὁ ἀκοκασία . ἔτι δέ ἄλλος τρόπος ὁ δυσίατος καί ὁ ἀνίατος πάμπαν διά κόλασις . πλεοναχός δέ λέγω ὁ ἀκολασία , ὅτι μέν περί ἡδονή τις καί λύπη εἰμί , φανερός , καί ὅτι ἐν ὁ περί οὗτος διάκειμαι πως καί ἀλλήλων διαφέρω καί ὁ ἄλλος · διαγράφω δέ πρότερος πῶς ὁ ἀκολασία ὀνομάζω μεταφέρω . ὁ δέ ἀκίνητος ἔχω διά ἀναισθησία πρός ὁ αὐτός ἡδονή ὁ μέν καλέω ἀναίσθητος , ὁ δέ ἄλλος ὄνομα τοιοῦτος προσαγορεύω . εἰμί δέ οὐ πάνυ γνώριμος ὁ πάθος οὐδέ ἐπιπόλαιος διά ὁ πᾶς ἐπί ἕτερος ἁμαρτάνω μάλα καί πᾶς εἰμί σύμφυτος ὁ ὁ τοιοῦτος ἡδύς ἧσσα καί αἴσθησις . μάλα δέ εἰμί τοιοῦτος , οἷος ὁ κωμῳδοδιδάσκαλος παράγω ἄγροικος , ὁ οὐδέ ὁ μέτριος καί ὁ ἀναγκαῖος πλησιάζω ὁ ἡδύς . ἐπεί δέ ὁ σώφρων εἰμί περί ἡδονή , ἀνάγκη καί περί ἐπιθυμία τις αὐτός εἰμί . δέω δή λαμβάνω περί τίς . οὐ γάρ περί πᾶς οὐδέ περί ἅπας ὁ ἡδύς ὁ σώφρων σώφρων εἰμί , ἀλλά ὁ μέν δόξα περί δύο ὁ αἰσθητός , περί τε ὁ γευστός καί ὁ ἁπτός , ὁ δέ ἀλήθεια περί ὁ ἁπτός · περί γάρ ὁ διά ὁ ὄψις ἡδονή ὁ καλός ἄνευ ἐπιθυμία ἀφροδίσιος , ἤ λύπη ὁ αἰσχρός , καί περί ὁ διά ὁ ἀκοή ὁ εὐάρμοστος ἤ ἀνάρμοστος , ἔτι δέ πρός ὁ διά ὄσφρησις , ὁ τε ἀπό εὐωδία καί ὁ ἀπό δυσωδία , οὐ εἰμί ὁ σώφρων . οὐδέ γάρ ἀκόλαστος οὐδείς λέγω ὁ πάσχω ἤ μή πάσχω . εἰ γοῦν τις ἤ καλός ἀνδριάς θεάομαι ἤ ἵππος ἤ ἄνθρωπος , ἤ ἀκροάομαι ἀείδω , μή βούλομαι μήτε ἐσθίω μήτε πίνω μήτε ἀφροδισιάζω , ἀλλά ὁ μέν καλός θεωρέω ὁ δέ ἀείδω ἀκούω , οὐ ἄν δοκέω ἀκόλαστος εἰμί , ὥσπερ οὐδέ ὁ κηλέω παρά ὁ Σειρήν . ἀλλά περί ὁ δύο ὁ αἰσθητός οὗτος , περί ὅς καί ἄλλος θηρίον μόνος τυγχάνω αἰσθητικός ἔχω , καί χαίρω καί λυπέω , περί ὁ γευστός καί ἁπτός . περί δέ ὁ ὁ ἄλλος αἰσθητός ἡδύς σχεδόν ὅμοιος ἅπας φαίνω ἀναίσθητος διάκειμαι , οἷος περί εὐαρμοστία ἤ κάλλος . οὐδείς γάρ , ὅς τις καί ἄξιος λόγος , φαίνω πάσχω αὐτός ὁ θεωρία ὁ καλός ἤ ὁ ἀκρόασις ὁ εὐάρμοστος , εἰ μή τις που συμβαίνω τερατώδης · ἀλλά οὐδέ πρός ὁ εὐώδης ἤ δυσώδης · καίτοι ὁ γε αἴσθησις ὀξύς ἔχω πᾶς . ἀλλά καί ὁ ὀσμή οὗτος χαίρω ὅσος κατά συμβαίνω εὐφραίνω , ἀλλά μή κατά ἑαυτοῦ . λέγω δέ μή κατά ἑαυτοῦ , ὅς ἤ ἐλπίζω χαίρω ἤ μιμνῄσκω , οἷος ὄψον καί ποτόν ( διά ἕτερος γάρ ἡδονή οὗτος χαίρω , ὁ ὁ ἐσθίω ἤ πίνω ) , κατά ἑαυτοῦ δέ οἷος ὁ ὁ ἄνθος εἰμί . διό ἐμμελής φημί Στρατόνικος ὁ μέν καλός ὄζω ὁ δέ ἡδύς . ἐπεί καί ὁ περί ὁ γευστός οὐ περί πᾶς ἡδονή πτοέω ὁ θηρίον , οὐδέ ὅσος ὁ ἄκρον ὁ γλῶσσα ὁ αἴσθησις , ἀλλά ὅσος ὁ φάρυγξ , καί ἔοικα ἁφή μάλα ἤ γεῦσις ὁ πάθος . διό ὁ ὀψοφάγος οὐ εὔχομαι ὁ γλῶσσα ἔχω μακρός ἀλλά ὁ φάρυγξ γέρανος , ὥσπερ Φιλόξενος ὁ Ἐρύξις . ὥστε περί ὁ ἅπτω , ὡς ἁπλῶς λέγω , τίθημι ὁ ἀκολασία . ὅμοιος δέ καί ὁ ἀκόλαστος περί ὁ τοιοῦτος εἰμί . οἰνοφλυγία γάρ καί γαστριμαργία καί λαγνεία καί ὀψοφαγία καί πᾶς ὁ τοιοῦτος περί ὁ λέγω εἰμί αἴσθησις , εἰς ὅς μόριον ὁ ἀκολασία διαιρέω . περί δέ ὁ διά ὄψις ἤ ἀκοή ἤ ὄσφρησις ἡδονή οὐδείς λέγω ἀκόλαστος , ἐάν ὑπερβάλλω , ἀλλά ἄνευ ὄνειδος ὁ ἁμαρτία ψέγω οὗτος , καί ὅλος περί ὅσος μή λέγω ἐγκρατής · ὁ δέ ἀκρατής οὐ εἰμί ἀκόλαστος οὐδέ σώφρων . ἀναίσθητος μέν οὖν , ἤ ὅπως δέω ὀνομάζω , ὁ οὕτως ἔχω ὥστε καί ἐλλείπω ὅσος ἀνάγκη κοινωνέω ὡς ἐπί ὁ πολύς πᾶς καί χαίρω · ὁ δέ ὑπερβάλλω ἀκόλαστος . πᾶς γάρ οὗτος φύσις τε χαίρω , καί ἐπιθυμία λαμβάνω , καί οὐ εἰμί οὐδέ λέγω ἀκόλαστος ( οὐ γάρ ὑπερβάλλω ὁ χαίρω μάλα ἤ δέω τυγχάνω καί λυπέω μάλα ἤ δέω μή τυγχάνω ) , οὐδέ ἀνάλγητος ( οὐ γάρ ἐλλείπω ὁ χαίρω ἤ λυπέω , ἀλλά μάλα ὑπερβάλλω ) . ἐπεί δέ εἰμί ὑπερβολή καί ἔλλειψις περί αὐτός , δῆλος ὅτι καί μεσότης , καί ἀγαθός οὗτος ὁ ἕξις , καί ἄμφω ἐναντίος . ὥστε εἰ σωφροσύνη ὁ ἀγαθός ἕξις , περί ὅς ὁ ἀκόλαστος , ὁ περί ὁ ἡδύς ὁ λέγω ὁ αἰσθητός μεσότης σωφροσύνη ἄν εἰμί , μεσότης εἰμί ἀκολασία καί ἀναισθησία · ὁ δέ ὑπερβολή ἀκολασία · ὁ δέ ἔλλειψις ἤτοι ἀνώνυμος ἤ ὁ λέγω ὄνομα προσαγορεύω . ἀκριβής δέ περί ὁ γένος ὁ ἡδονή εἰμί διαιρετέον ἐν ὁ λέγω ὕστερον περί ἐγκράτεια καί ἀκρασία .