aristoteles-et-corpus-aristotelicum.ethica-eudemia 3.5
περὶ δὲ μεγαλοψυχίας ἐκ τῶν τοῖς μεγαλοψύχοις ἀποδιδομένων δεῖ διορίσαι τὸ ἴδιον . ὥσπερ γὰρ καὶ τὰ ἄλλα ἃ κατὰ τὴν γειτνίασιν καὶ ὁμοιότητα μέχρι του λανθάνει πόρρω προϊόντα , καὶ περὶ τὴν μεγαλοψυχίαν ταὐτὸ συμβέβηκεν . διὸ ἐνίοτε οἱ ἐναντίοι τοῦ αὐτοῦ ἀντιποιοῦνται , οἷον ὁ ἄσωτος τῷ ἐλευθερίῳ καὶ ὁ αὐθάδης τῷ σεμνῷ καὶ ὁ θρασὺς τῷ ἀνδρείῳ · εἰσὶ γὰρ καὶ περὶ ταὐτὰ καὶ ὅμοροι μέχρι τινός , ὥσπερ ὁ ἀνδρεῖος ὑπομενετικὸς κινδύνων καὶ ὁ θρασύς , ἀλλʼ ὃ μὲν ὧδε ὃ δʼ ὧδε · ταῦτα δὲ διαφέρει πλεῖστον . λέγομεν δὲ τὸν μεγαλόψυχον κατὰ τὴν τοῦ ὀνόματος προσηγορίαν , ὥσπερ ἐν μεγέθει τινὶ ψυχῆς καὶ δυνάμεως . ὥστε καὶ τῷ σεμνῷ καὶ τῷ μεγαλοπρεπεῖ ὅμοιος εἶναι δοκεῖ , ὅτε καὶ πάσαις ταῖς ἀρεταῖς ἀκολουθεῖν φαίνεται . καὶ γὰρ τὸ ὀρθῶς κρῖναι τὰ μεγάλα καὶ μικρὰ τῶν ἀγαθῶν ἐπαινετόν . δοκεῖ δὲ ταῦτʼ εἶναι μεγάλα , ἃ διώκει ὁ τὴν κρατίστην ἔχων ἕξιν περὶ τὰ τοιαῦτʼ εἶναι ἡδέα . ἡ δὲ μεγαλοψυχία κρατίστη · κρίνει δʼ ἡ περὶ ἕκαστον ἀρετὴ τὸ μεῖζον καὶ τὸ ἔλαττον ὀρθῶς , ἅπερ ὁ φρόνιμος ἂν κελεύσειε καὶ ἡ ἀρετή , ὥστε ἕπεσθαι αὐτῇ πάσας τὰς ἀρετάς , ἢ αὐτὴν ἕπεσθαι πάσαις . ἔτι δοκεῖ μεγαλοψύχου εἶναι τὸ καταφρονητικὸν εἶναι . ἑκάστη δʼ ἀρετὴ καταφρονητικοὺς ποιεῖ τῶν παρὰ τὸν λόγον μεγάλων , οἷον ἀνδρεία κινδύνων ( μέγα γὰρ οἴεται εἶναι τῶν αἰσχρῶν , καὶ πλῆθος οὐ πᾶν φοβερόν ) , καὶ σώφρων ἡδονῶν μεγάλων καὶ πολλῶν , καὶ ἐλευθέριος χρημάτων . μεγαλοψύχου δὲ δοκεῖ τοῦτο διὰ τὸ περὶ ὀλίγα σπουδάζειν , καὶ ταῦτα μεγάλα , καὶ οὐχ ὅτι δοκεῖ ἑτέρῳ τινί , καὶ μᾶλλον ἂν φροντίσειεν ἀνὴρ μεγαλόψυχος , τί δοκεῖ ἑνὶ σπουδαίῳ ἢ πολλοῖς τοῖς τυγχάνουσιν , ὥσπερ Ἀντιφῶν ἔφη πρὸς Ἀγάθωνα κατεψηφισμένος τὴν ἀπολογίαν ἐπαινέσαντα . καὶ τὸ ὀλίγωρον τοῦ μεγαλοψύχου μάλιστʼ εἶναι πάθος ἴδιον . πάλιν περὶ τιμῆς καὶ τοῦ ζῆν καὶ πλούτου , περὶ ὧν σπουδάζειν δοκοῦσιν οἱ ἄνθρωποι , οὐθὲν φροντίζειν περὶ τῶν ἄλλων πλὴν περὶ τιμῆς . καὶ λυπηθήσοιτʼ ἂν ἀτιμαζόμενος καὶ ἀρχόμενος ὑπὸ ἀναξίου . καὶ χαίρει μάλιστα τυγχάνων . οὕτω μὲν οὖν δόξειεν ἂν ἐναντίως ἔχειν · τῷ γὰρ εἶναί τε μάλιστα περὶ τιμὴν καὶ καταφρονητικὸν εἶναι τῶν πολλῶν δόξης οὐχ ὁμολογεῖσθαι . δεῖ δὴ τοῦτο διορίσαντας εἰπεῖν . ἔστι γὰρ τιμὴ καὶ μικρὰ καὶ μεγάλη διχῶς . ἢ γὰρ τῷ ὑπὸ πολλῶν τῶν τυχόντων ἢ τῷ ὑπὸ τῶν ἀξίων λόγου , καὶ πάλιν τῷ ἐπὶ τίνι ἡ τιμὴ διαφέρει . μεγάλη γὰρ οὐ τῷ πλήθει τῶν τιμώντων οὐδὲ τῷ ποιῷ μόνον , ἀλλὰ καὶ τῷ τιμίαν εἶναι · τῇ ἀληθείᾳ δὲ καὶ ἀρχαὶ καὶ τἆλλα ἀγαθὰ τίμια καὶ ἄξια σπουδῆς ταῦτα ὅσα μεγάλα ἀληθῶς ἐστίν , ὥστε καὶ ἀρετὴ οὐδεμία ἄνευ μεγέθους · διὸ δοκοῦσι μεγαλοψύχους ποιεῖν ἑκάστη , περὶ ὅ ἐστιν ἑκάστη αὐτῶν , ὥσπερ εἴπομεν . ἀλλʼ ὅμως ἐστί τις παρὰ τὰς ἄλλας ἀρετὰς μία μεγαλοψυχία , ὥσπερ καὶ ἰδίᾳ μεγαλόψυχον τοῦτον λεκτέον τὸν ἔχοντα ταύτην . ἐπεὶ δʼ ἐστὶν ἔνια τῶν ἀγαθῶν τὰ μὲν τίμια τὰ δʼ ὡς διωρίσθη πρότερον , τῶν τοιούτων ἀγαθῶν δὲ τὰ μὲν μεγάλα κατʼ ἀλήθειαν τὰ δὲ μικρά , καὶ τούτων ἔνιοι ἄξιοι καὶ ἀξιοῦσιν αὑτούς , ἐν τούτοις ζητητέος ὁ μεγαλόψυχος . τετραχῶς δʼ ἀνάγκη διαφέρειν . ἔστι μὲν γὰρ ἄξιον εἶναι μεγάλων καὶ ἀξιοῦν ἑαυτὸν τούτων , ἔστι δὲ μικρὰ καὶ ἄξιόν τινα τηλικούτων καὶ ἀξιοῦν ἑαυτὸν τούτων , ἔστι δʼ ἀνάπαλιν πρὸς ἑκάτερα αὐτῶν · ὃ μὲν γὰρ ἂν εἴη τοιοῦτος οἷος ἄξιος ὢν μικρῶν μεγάλων ἀξιοῦν ἑαυτὸν τῶν ἐντίμων ἀγαθῶν , ὃ δὲ ἄξιος ὢν μεγάλων ἀξιοίη ἂν μικρῶν ἑαυτόν . ὁ μὲν οὖν ἄξιος μικρῶν , μεγάλων δʼ ἀξιῶν ἑαυτὸν ψεκτός ( ἀνόητον γὰρ καὶ οὐ καλὸν τὸ παρὰ τὴν ἀξίαν τυγχάνειν ) , ψεκτὸς δὲ καὶ ὅστις ἄξιος ὢν ὑπαρχόντων αὐτῷ τῶν τοιούτων μετέχειν μὴ ἀξιοῖ ἑαυτόν · λείπεται δὲ ἐνταῦθα ἐναντίος τούτοις ἀμφοτέροις , ὅστις ὢν ἄξιος μεγάλων ἀξιοῖ αὐτὸς ἑαυτὸν τούτων , καὶ τοιοῦτός ἐστιν οἷος ἀξιοῦν ἑαυτόν . οὗτος ἐπαινετὸς καὶ μέσος τούτων . ἐπεὶ οὖν περὶ τιμῆς αἵρεσιν καὶ χρῆσιν καὶ τῶν ἄλλων ἀγαθῶν τῶν ἐντίμων ἀρίστη ἐστὶ διάθεσις ἡ μεγαλοψυχία , καὶ τοῦτʼ ἀποδίδομεν , καὶ οὐ περὶ τὰ χρήσιμα , τῷ μεγαλοψύχῳ , ἅμα δὲ καὶ ἡ μεσότης αὕτη ἐπαινετωτάτη · δῆλον ὅτι καὶ ἡ μεγαλοψυχία μεσότης ἂν εἴη , τῶν δʼ ἐναντίων , ὥσπερ διεγράψαμεν , ἡ μὲν ἐπὶ τὸ ἀξιοῦν ἑαυτὸν ἀγαθῶν μεγάλων ἀνάξιον ὄντα χαυνότης ( τοὺς τοιούτους γὰρ χαύνους λέγομεν , ὅσοι μεγάλων οἴονται ἄξιοι εἶναι οὐκ ὄντες ) , ἡ δὲ περὶ τὸ ἄξιον ὄντα μὴ ἀξιοῦν ἑαυτὸν μεγάλων μικροψυχία ( μικροψύχου γὰρ εἶναι δοκεῖ , ὅστις ὑπαρχόντων διʼ ἃ δικαίως ἂν ἠξιοῦτο , μὴ ἀξιοῖ μηθενὸς μεγάλου ἑαυτόν ) , ὥστʼ ἀνάγκη καὶ τὴν μεγαλοψυχίαν εἶναι μεσότητα χαυνότητος καὶ μικροψυχίας . ὁ δὲ τέταρτος τῶν διορισθέντων οὔτε πάμπαν ψεκτὸς οὔτε μεγαλόψυχος , περὶ οὐδὲν ἔχον ὢν μέγεθος · οὔτε γὰρ ἄξιος οὔτε ἀξιοῖ μεγάλων , διὸ οὐκ ἐναντίος . καίτοι δόξειεν ἂν ἐναντίον εἶναι τῷ μεγάλων ἀξίῳ ὄντι μεγάλων τὸ μικρῶν ὄντα ἄξιον μικρῶν ἀξιοῦν ἑαυτόν . οὐκ ἔστι δʼ ἐναντίος οὔτε τῷ μὴ μεμπτὸς εἶναι ( ὡς γὰρ ὁ λόγος κελεύει , ἔχει ) · καὶ ὁ αὐτός ἐστι τῇ φύσει τῷ μεγαλοψύχῳ ( ὧν γὰρ ἄξιοι , τούτων ἀξιοῦσιν αὑτοὺς ἄμφω ) · καὶ ὃ μὲν γένοιτʼ ἂν μεγαλόψυχος ( ἀξιώσει γὰρ ὧν ἐστιν ἄξιος ) , ὁ δὲ μικρόψυχος , ὃς ὑπαρχόντων αὐτῷ μεγάλων κατὰ τιμὴν ἀγαθῶν οὐκ ἀξιοῖ , τί ἂν ἐποίει , εἰ μικρῶν ἄξιος ἦν ; εἰ γὰρ μεγάλων ἀξιῶν χαῦνος ἦν , ἢ ἐλαττόνων ἔτι . διὸ καὶ οὐθεὶς ἂν εἴποι μικρόψυχον , εἴ τις μέτοικος ὢν ἄρχειν μὴ ἀξιοῖ ἑαυτόν , ἀλλʼ ὑπείκει · ἀλλʼ εἴ τις εὐγενὴς ὢν καὶ ἡγούμενος μέγα εἶναι τὸ ἄρχειν .
Lemmas: περί δέ μεγαλοψυχία ἐκ ὁ ὁ μεγαλόψυχος ἀποδίδωμι δέω διορίζω ὁ ἴδιος . ὥσπερ γάρ καί ὁ ἄλλος ὅς κατά ὁ γειτνίασις καί ὁμοιότης μέχρι τις λανθάνω πρόσω προέρχομαι , καί περί ὁ μεγαλοψυχία αὐτός συμβαίνω . διό ἐνίοτε ὁ ἐναντίος ὁ αὐτός ἀντιποιέω , οἷος ὁ ἄσωτος ὁ ἐλευθέριος καί ὁ αὐθάδης ὁ σεμνός καί ὁ θρασύς ὁ ἀνδρεῖος · εἰμί γάρ καί περί αὐτός καί ὅμορος μέχρι τις , ὥσπερ ὁ ἀνδρεῖος ὑπομενετικός κίνδυνος καί ὁ θρασύς , ἀλλά ὁ μέν ὧδε ὁ δέ ὧδε · οὗτος δέ διαφέρω πολύς . λέγω δέ ὁ μεγαλόψυχος κατά ὁ ὁ ὄνομα προσηγορία , ὥσπερ ἐν μέγεθος τις ψυχή καί δύναμις . ὥστε καί ὁ σεμνός καί ὁ μεγαλοπρεπής ὅμοιος εἰμί δοκέω , ὅτε καί πᾶς ὁ ἀρετή ἀκολουθέω φαίνω . καί γάρ ὁ ὀρθός κρίνω ὁ μέγας καί μικρός ὁ ἀγαθός ἐπαινετός . δοκέω δέ οὗτος εἰμί μέγας , ὅς διώκω ὁ ὁ κρατύς ἔχω ἕξις περί ὁ τοιοῦτος εἰμί ἡδύς . ὁ δέ μεγαλοψυχία κρατύς · κρίνω δέ ὁ περί ἕκαστος ἀρετή ὁ μέγας καί ὁ ἐλαχύς ὀρθός , ὅς ὁ φρόνιμος ἄν κελεύω καί ὁ ἀρετή , ὥστε ἕπομαι αὐτός πᾶς ὁ ἀρετή , ἤ αὐτός ἕπομαι πᾶς . ἔτι δοκέω μεγαλόψυχος εἰμί ὁ καταφρονητικός εἰμί . ἕκαστος δέ ἀρετή καταφρονητικός ποιέω ὁ παρά ὁ λόγος μέγας , οἷος ἀνδρεία κίνδυνος ( μέγας γάρ οἴομαι εἰμί ὁ αἰσχρός , καί πλῆθος οὐ πᾶς φοβερός ) , καί σώφρων ἡδονή μέγας καί πολύς , καί ἐλευθέριος χρῆμα . μεγαλόψυχος δέ δοκέω οὗτος διά ὁ περί ὀλίγος σπουδάζω , καί οὗτος μέγας , καί οὐ ὅτι δοκέω ἕτερος τις , καί μάλα ἄν φροντίζω ἀνήρ μεγαλόψυχος , τίς δοκέω εἷς σπουδαῖος ἤ πολύς ὁ τυγχάνω , ὥσπερ Ἀντιφῶν φημί πρός Ἀγάθων καταψηφίζομαι ὁ ἀπολογία ἐπαινέω . καί ὁ ὀλίγωρος ὁ μεγαλόψυχος μάλα εἰμί πάθος ἴδιος . πάλιν περί τιμή καί ὁ ζάω καί πλοῦτος , περί ὅς σπουδάζω δοκέω ὁ ἄνθρωπος , οὐδείς φροντίζω περί ὁ ἄλλος πλήν περί τιμή . καί λυπέω ἄν ἀτιμάζω καί ἄρχω ὑπό ἀνάξιος . καί χαίρω μάλα τυγχάνω . οὕτως μέν οὖν δοκέω ἄν ἐναντίος ἔχω · ὁ γάρ εἰμί τε μάλα περί τιμή καί καταφρονητικός εἰμί ὁ πολύς δόξα οὐ ὁμολογέω . δέω δή οὗτος διορίζω λέγω . εἰμί γάρ τιμή καί μικρός καί μέγας διχῶς . ἤ γάρ ὁ ὑπό πολύς ὁ τυγχάνω ἤ ὁ ὑπό ὁ ἄξιος λόγος , καί πάλιν ὁ ἐπί τίς ὁ τιμή διαφέρω . μέγας γάρ οὐ ὁ πλῆθος ὁ τιμάω οὐδέ ὁ ποιός μόνος , ἀλλά καί ὁ τίμιος εἰμί · ὁ ἀλήθεια δέ καί ἀρχή καί ἄλλος ἀγαθός τίμιος καί ἄξιος σπουδή οὗτος ὅσος μέγας ἀληθής εἰμί , ὥστε καί ἀρετή οὐδείς ἄνευ μέγεθος · διό δοκέω μεγαλόψυχος ποιέω ἕκαστος , περί ὅς εἰμί ἕκαστος αὐτός , ὥσπερ λέγω . ἀλλά ὅμως εἰμί τις παρά ὁ ἄλλος ἀρετή εἷς μεγαλοψυχία , ὥσπερ καί ἴδιος μεγαλόψυχος οὗτος λεκτέος ὁ ἔχω οὗτος . ἐπεί δέ εἰμί ἔνιοι ὁ ἀγαθός ὁ μέν τίμιος ὁ δέ ὡς διορίζω πρότερος , ὁ τοιοῦτος ἀγαθός δέ ὁ μέν μέγας κατά ἀλήθεια ὁ δέ μικρός , καί οὗτος ἔνιοι ἄξιος καί ἀξιόω ἑαυτοῦ , ἐν οὗτος ζητητέος ὁ μεγαλόψυχος . τετραχῶς δέ ἀνάγκη διαφέρω . εἰμί μέν γάρ ἄξιος εἰμί μέγας καί ἀξιόω ἑαυτοῦ οὗτος , εἰμί δέ μικρός καί ἄξιος τις τηλικοῦτος καί ἀξιόω ἑαυτοῦ οὗτος , εἰμί δέ ἀνάπαλιν πρός ἑκάτερος αὐτός · ὅς μέν γάρ ἄν εἰμί τοιοῦτος οἷος ἄξιος εἰμί μικρός μέγας ἀξιόω ἑαυτοῦ ὁ ἔντιμος ἀγαθός , ὁ δέ ἄξιος εἰμί μέγας ἀξιόω ἄν μικρός ἑαυτοῦ . ὁ μέν οὖν ἄξιος μικρός , μέγας δέ ἀξιόω ἑαυτοῦ ψεκτός ( ἀνόητος γάρ καί οὐ καλός ὁ παρά ὁ ἄξιος τυγχάνω ) , ψεκτός δέ καί ὅστις ἄξιος εἰμί ὑπάρχω αὐτός ὁ τοιοῦτος μετέχω μή ἀξιόω ἑαυτοῦ · λείπω δέ ἐνταῦθα ἐναντίος οὗτος ἀμφότερος , ὅστις εἰμί ἄξιος μέγας ἀξιόω αὐτός ἑαυτοῦ οὗτος , καί τοιοῦτος εἰμί οἷος ἀξιόω ἑαυτοῦ . οὗτος ἐπαινετός καί μέσος οὗτος . ἐπεί οὖν περί τιμή αἵρεσις καί χρῆσις καί ὁ ἄλλος ἀγαθός ὁ ἔντιμος ἀγαθός εἰμί διάθεσις ὁ μεγαλοψυχία , καί οὗτος ἀποδίδωμι , καί οὐ περί ὁ χρήσιμος , ὁ μεγαλόψυχος , ἅμα δέ καί ὁ μεσότης οὗτος ἐπαινετός · δῆλος ὅτι καί ὁ μεγαλοψυχία μεσότης ἄν εἰμί , ὁ δέ ἐναντίος , ὥσπερ διαγράφω , ὁ μέν ἐπί ὁ ἀξιόω ἑαυτοῦ ἀγαθός μέγας ἀνάξιος εἰμί χαυνότης ( ὁ τοιοῦτος γάρ χαῦνος λέγω , ὅσος μέγας οἴομαι ἄξιος εἰμί οὐ εἰμί ) , ὁ δέ περί ὁ ἄξιος εἰμί μή ἀξιόω ἑαυτοῦ μέγας μικροψυχία ( μικρόψυχος γάρ εἰμί δοκέω , ὅστις ὑπάρχω διά ὅς δίκαιος ἄν ἀξιόω , μή ἀξιόω μηθενός μέγας ἑαυτοῦ ) , ὥστε ἀνάγκη καί ὁ μεγαλοψυχία εἰμί μεσότης χαυνότης καί μικροψυχία . ὁ δέ τέταρτος ὁ διορίζω οὔτε πάμπαν ψεκτός οὔτε μεγαλόψυχος , περί οὐδείς ἔχω εἰμί μέγεθος · οὔτε γάρ ἄξιος οὔτε ἀξιόω μέγας , διό οὐ ἐναντίος . καίτοι δοκέω ἄν ἐναντίος εἰμί ὁ μέγας ἄξιος εἰμί μέγας ὁ μικρός εἰμί ἄξιος μικρός ἀξιόω ἑαυτοῦ . οὐ εἰμί δέ ἐναντίος οὔτε ὁ μή μεμπτός εἰμί ( ὡς γάρ ὁ λόγος κελεύω , ἔχω ) · καί ὁ αὐτός εἰμί ὁ φύσις ὁ μεγαλόψυχος ( ὅς γάρ ἄξιος , οὗτος ἀξιόω ἑαυτοῦ ἄμφω ) · καί ὅς μέν γίγνομαι ἄν μεγαλόψυχος ( ἀξιόω γάρ ὅς εἰμί ἄξιος ) , ὁ δέ μικρόψυχος , ὅς ὑπάρχω αὐτός μέγας κατά τιμή ἀγαθός οὐ ἀξιόω , τίς ἄν ποιέω , εἰ μικρός ἄξιος εἰμί ; εἰ γάρ μέγας ἀξιόω χαῦνος εἰμί , ἤ ἐλαχύς ἔτι . διό καί οὐδείς ἄν λέγω μικρόψυχος , εἰ τις μέτοικος εἰμί ἄρχω μή ἀξιόω ἑαυτοῦ , ἀλλά ὑπείκω · ἀλλά εἰ τις εὐγενής εἰμί καί ἡγέομαι μέγας εἰμί ὁ ἄρχω .