aristoteles-et-corpus-aristotelicum.ethica-eudemia 2.3
διωρισμένων δὲ τούτων , ληπτέον ὅτι ἐν ἅπαντι συνεχεῖ καὶ διαιρετῷ ἐστιν ὑπεροχὴ καὶ ἔλλειψις καὶ μέσον , καὶ ταῦτα ἢ πρὸς ἄλληλα ἢ πρὸς ἡμᾶς , οἷον ἐν γυμναστικῇ , ἐν ἰατρικῇ , ἐν οἰκοδομικῇ , ἐν κυβερνητικῇ , καὶ ἐν ὁποιᾳοῦν πράξει , καὶ ἐπιστημονικῇ καὶ ἀνεπιστημονικῇ , καὶ τεχνικῇ καὶ ἀτέχνῳ . ἡ μὲν γὰρ κίνησις συνεχές , ἡ δὲ πρᾶξις κίνησις . ἐν πᾶσι δὲ τὸ μέσον τὸ πρὸς ἡμᾶς βέλτιστον · τοῦτο γάρ ἐστιν ὡς ἡ ἐπιστήμη κελεύει καὶ ὁ λόγος . πανταχοῦ δὲ τοῦτο καὶ ποιεῖ τὴν βελτίστην ἕξιν . καὶ τοῦτο δῆλον διὰ τῆς ἐπαγωγῆς καὶ τοῦ λόγου . τὰ γὰρ ἐναντία φθείρει ἄλληλα · τὰ δʼ ἄκρα καὶ ἀλλήλοις καὶ τῷ μέσῳ ἐναντία . τὸ γὰρ μέσον ἑκάτερον πρὸς ἑκάτερον ἐστίν , οἷον τὸ ἴσον τοῦ μὲν ἐλάττονος μεῖζον , τοῦ μείζονος δὲ ἔλαττον . ὥστʼ ἀνάγκη τὴν ἠθικὴν ἀρετὴν περὶ μέσʼ ἄττα εἶναι καὶ μεσότητα τινά . ληπτέον ἄρα ἡ ποία μεσότης ἀρετή , καὶ περὶ ποῖα μέσα . εἰλήφθω δὴ παραδείγματος χάριν , καὶ θεωρείσθω ἕκαστον ἐκ τῆς ὑπογραφῆς . ὀργιλότης ἀναλγησία πραότης . θρασύτης δειλία ἀνδρεία . ἀναισχυντία κατάπληξις αἰδώς . ἀκολασία ἀναισθησία σωφροσύνη . φθόνος ἀνώνυμον νέμεσις . κέρδος ζημία δίκαιον . ἀσωτία ἀνελευθερία ἐλευθεριότης . ἀλαζονεία εἰρωνεία ἀλήθεια . κολακεία ἀπέχθεια φιλία . ἀρέσκεια αὐθάδεια σεμνότης . κακοπάθεια χαυνότης μικροψυχία μεγαλοψυχία . δαπανηρία μικροπρέπεια μεγαλοπρέπεια . εὐήθεια . τὰ μὲν πάθη ταῦτα καὶ τοιαῦτα συμβαίνει ταῖς ψυχαῖς , πάντα δὲ λέγεται τὰ μὲν τῷ ὑπερβάλλειν τὰ δὲ τῷ ἐλλείπειν . ὀργίλος μὲν γάρ ἐστιν ὁ μᾶλλον ἢ δεῖ ὀργιζόμενος καὶ θᾶττον καὶ πλείοσιν ἢ οἷς δεῖ , ἀνάλγητος δὲ ὁ ἐλλείπων καὶ οἷς καὶ ὅτε καὶ ὥς · καὶ θρασὺς μὲν ὁ μήτε ἃ χρὴ φοβούμενος μήθʼ ὅτε μήθʼ ὥς , δειλὸς δὲ ὁ καὶ ἃ μὴ δεῖ καὶ ὅτʼ οὐ δεῖ καὶ ὡς οὐ δεῖ · ὁμοίως δὲ καὶ ἀκόλαστος καὶ ὁ ἐπιθυμητικὸς καὶ ὁ ὑπερβάλλων πᾶσιν ὅσοις ἐνδέχεται , ἀναίσθητος δὲ ὁ ἐλλείπων καὶ μηδʼ ὅσον βέλτιον καὶ κατὰ τὴν φύσιν ἐπιθυμῶν , ἀλλʼ ἀπαθὴς ὥσπερ λίθος · κερδαλέος δὲ ὁ πανταχόθεν πλεονεκτικός , ζημιώδης δὲ ὁ μηδαμόθεν , ἀλλʼ ὀλιγαχόθεν · ἀλαζὼν δὲ ὁ πλείω τῶν ὑπαρχόντων προσποιούμενος , εἴρων δὲ ὁ ἐλάττω · καὶ κόλαξ μὲν ὁ πλείω συνεπαινῶν ἢ καλῶς ἔχει , ἀπεχθητικὸς δὲ ὁ ἐλάττω · καὶ τὸ μὲν λίαν πρὸς ἡδονὴν ἀρέσκεια , τὸ δʼ ὀλίγα καὶ μόγις εὐθάδεια · χαῦνος δʼ ὁ μειζόνων ἀξιῶν αὑτόν , μικρόψυχος δʼ ὁ ἐλαττόνων · ἔτι δʼ ἄσωτος ὁ πρὸς ἅπασαν δαπάνην ὑπερβάλλων , ἀνελεύθερος δὲ ὁ πρὸς ἅπασαν ἐλλείπων · ὁμοίως δὲ καὶ ὁ μικροπρεπὴς καὶ ὁ σαλάκων , ὁ μὲν γὰρ ὑπερβάλλει τὸ πρέπον , ὁ δʼ ἐλλείπει τοῦ πρέποντος · φθονερὸς δὲ τῷ λυπεῖσθαι ἐπὶ πλείοσιν εὐπραγίαις ἢ δεῖ ( καὶ γὰρ οἱ ἄξιοι εὖ πράττειν λυποῦσι τοὺς φθονεροὺς εὖ πράττοντες ) , ὁ δʼ ἐναντίος ἀνωνυμώτερος , ἔστι δʼ ὁ ὑπερβάλλων τῷ μὴ λυπεῖσθαι μηδʼ ἐπὶ τοῖς ἀναξίοις εὖ πράττουσιν , ἀλλʼ εὐχερὴς ὥσπερ οἱ γαστρίμαργοι πρὸς τροφήν , ὃ δὲ δυσχερὴς κατὰ τὸν φθόνον ἐστίν . — τὸ δὲ πρὸς ἕκαστον μὴ κατὰ συμβεβηκὸς οὕτως ἔχειν περίεργον διορίζειν · οὐδεμία γὰρ ἐπιστήμη , οὔτε θεωρητικὴ οὔτε ποιητική , οὔτε λέγει οὔτε πράττει τοῦτο προσδιορίζουσα , ἀλλὰ τοῦτʼ ἐστι πρὸς τὰς συκοφαντίας τῶν τεχνῶν τὰς λογικάς . ἁπλῶς μὲν οὖν διωρίσθω τὸν τρόπον τοῦτον , ἀκριβέστερον δʼ , ὅταν περὶ τῶν ἕξεων λέγωμεν τῶν ἀντικειμένων . αὐτῶν δὲ τούτων τῶν παθημάτων εἴδη κατονομάζεται τῷ διαφέρειν κατὰ τὴν ὑπερβολὴν ἢ χρόνου ἢ τοῦ μᾶλλον ἢ πρός τι τῶν ποιούντων τὰ πάθη . λέγω δʼ οἷον ὀξύθυμος μὲν τῷ θᾶττον πάσχειν ἢ δεῖ , χαλεπὸς δὲ καὶ θυμώδης τῷ μᾶλλον , πικρὸς δὲ τῷ φυλακτικὸς εἶναι τῆς ὀργῆς , πλήκτης δὲ καὶ λοιδορητικὸς ταῖς κολάσεσι ταῖς ἀπὸ τῆς ὀργῆς . ὀψοφάγοι δὲ καὶ γαστρίμαργοι καὶ οἰνόφλυγες τῷ πρὸς ὁποτέρας τροφῆς ἀπόλαυσιν ἔχειν τὴν δύναμιν παθητικὴν παρὰ τὸν λόγον . οὐ δεῖ δὲ ἀγνοεῖν ὅτι ἔνια τῶν λεγομένων οὐκ ἔστιν ἐν τῷ πῶς λαμβάνειν , ἂν πῶς λαμβάνηται τῷ μᾶλλον πάσχειν . οἷον μοιχὸς οὐ τῷ μᾶλλον ἢ δεῖ πρὸς τὰς γαμετὰς πλησιάζειν ( οὐ γὰρ ἐστίν ) , ἀλλὰ μοχθηρία τις αὐτὴ δὴ ἐστίν . συνειλημμένον γὰρ τό τε πάθος λέγεται καὶ τὸ τοιόνδε εἶναι . ὁμοίως δὲ καὶ ἡ ὕβρις . διὸ καὶ ἀμφισβητοῦσι , συγγενέσθαι μὲν φάσκοντες , ἀλλʼ οὐ μοιχεῦσαι · ἀγνοοῦντες γὰρ ἢ ἀναγκαζόμενοι καὶ πατάξαι μέν , ἀλλʼ οὐχʼ ὑβρίσαι · ὁμοίως δὲ καὶ ἐπὶ τὰ ἄλλα τὰ τοιαῦτα .
Lemmas: διορίζω δέ οὗτος , λαμβάνω ὅτι ἐν ἅπας συνεχής καί διαιρετός εἰμί ὑπεροχή καί ἔλλειψις καί μέσος , καί οὗτος ἤ πρός ἀλλήλων ἤ πρός ἐγώ , οἷος ἐν γυμναστικός , ἐν ἰατρικός , ἐν οἰκοδομικός , ἐν κυβερνητικός , καί ἐν ὁσποιᾳοῦν πρᾶξις , καί ἐπιστημονικός καί ἀνεπιστημονικός , καί τεχνικός καί ἄτεχνος . ὁ μέν γάρ κίνησις συνεχής , ὁ δέ πρᾶξις κίνησις . ἐν πᾶς δέ ὁ μέσος ὁ πρός ἐγώ ἀγαθός · οὗτος γάρ εἰμί ὡς ὁ ἐπιστήμη κελεύω καί ὁ λόγος . πανταχοῦ δέ οὗτος καί ποιέω ὁ ἀγαθός ἕξις . καί οὗτος δῆλος διά ὁ ἐπαγωγή καί ὁ λόγος . ὁ γάρ ἐναντίος φθείρω ἀλλήλων · ὁ δέ ἄκρον καί ἀλλήλων καί ὁ μέσος ἐναντίος . ὁ γάρ μέσος ἑκάτερος πρός ἑκάτερος εἰμί , οἷος ὁ ἴσος ὁ μέν ἐλαχύς μέγας , ὁ μέγας δέ ἐλαχύς . ὥστε ἀνάγκη ὁ ἠθικός ἀρετή περί μέσος τις εἰμί καί μεσότης τις . λαμβάνω ἄρα ὁ ποῖος μεσότης ἀρετή , καί περί ποῖος μέση . λαμβάνω δή παράδειγμα χάριν , καί θεωρέω ἕκαστος ἐκ ὁ ὑπογραφή . ὀργιλότης ἀναλγησία πραότης . θρασύτης δειλία ἀνδρεία . ἀναισχυντία κατάπληξις αἰδώς . ἀκολασία ἀναισθησία σωφροσύνη . φθόνος ἀνώνυμος νέμεσις . κέρδος ζημία δίκαιος . ἀσωτία ἀνελευθερία ἐλευθεριότης . ἀλαζονεία εἰρωνεία ἀλήθεια . κολακεία ἀπέχθεια φιλία . ἀρέσκεια αὐθάδεια σεμνότης . κακοπάθεια χαυνότης μικροψυχία μεγαλοψυχία . δαπανηρία μικροπρέπεια μεγαλοπρέπεια . εὐήθεια . ὁ μέν πάθος οὗτος καί τοιοῦτος συμβαίνω ὁ ψυχή , πᾶς δέ λέγω ὁ μέν ὁ ὑπερβάλλω ὁ δέ ὁ ἐλλείπω . ὀργίλος μέν γάρ εἰμί ὁ μάλα ἤ δέω ὀργίζω καί ταχύς καί πολύς ἤ ὅς δέω , ἀνάλγητος δέ ὁ ἐλλείπω καί ὅς καί ὅτε καί ὡς · καί θρασύς μέν ὁ μήτε ὅς χρή φοβέω μήτε ὅτε μήτε ὡς , δειλός δέ ὁ καί ὅς μή δέω καί ὅτε οὐ δέω καί ὡς οὐ δέω · ὅμοιος δέ καί ἀκόλαστος καί ὁ ἐπιθυμητικός καί ὁ ὑπερβάλλω πᾶς ὅσος ἐνδέχομαι , ἀναίσθητος δέ ὁ ἐλλείπω καί μηδέ ὅσος ἀγαθός καί κατά ὁ φύσις ἐπιθυμέω , ἀλλά ἀπαθής ὥσπερ λίθος · κερδαλέος δέ ὁ πανταχόθεν πλεονεκτικός , ζημιώδης δέ ὁ μηδαμόθεν , ἀλλά ὀλιγαχόθεν · ἀλαζών δέ ὁ πολύς ὁ ὑπάρχω προσποιέω , εἴρων δέ ὁ ἐλαχύς · καί κόλαξ μέν ὁ πολύς συνεπαινέω ἤ καλός ἔχω , ἀπεχθητικός δέ ὁ ἐλαχύς · καί ὁ μέν λίαν πρός ἡδονή ἀρέσκεια , ὁ δέ ὀλίγος καί μόγις εὐθάδειος · χαῦνος δέ ὁ μέγας ἀξιόω ἑαυτοῦ , μικρόψυχος δέ ὁ ἐλαχύς · ἔτι δέ ἄσωτος ὁ πρός ἅπας δαπάνη ὑπερβάλλω , ἀνελεύθερος δέ ὁ πρός ἅπας ἐλλείπω · ὅμοιος δέ καί ὁ μικροπρεπής καί ὁ σαλάκων , ὁ μέν γάρ ὑπερβάλλω ὁ πρέπω , ὁ δέ ἐλλείπω ὁ πρέπω · φθονερός δέ ὁ λυπέω ἐπί πολύς εὐπραγία ἤ δέω ( καί γάρ ὁ ἄξιος εὖ πράσσω λυπέω ὁ φθονερός εὖ πράσσω ) , ὁ δέ ἐναντίος ἀνώνυμος , εἰμί δέ ὁ ὑπερβάλλω ὁ μή λυπέω μηδέ ἐπί ὁ ἀνάξιος εὖ πράσσω , ἀλλά εὐχερής ὥσπερ ὁ γαστρίμαργος πρός τροφή , ὁ δέ δυσχερής κατά ὁ φθόνος εἰμί . — ὁ δέ πρός ἕκαστος μή κατά συμβαίνω οὕτως ἔχω περίεργος διορίζω · οὐδείς γάρ ἐπιστήμη , οὔτε θεωρητικός οὔτε ποιητικός , οὔτε λέγω οὔτε πράσσω οὗτος προσδιορίζω , ἀλλά οὗτος εἰμί πρός ὁ συκοφαντία ὁ τέχνη ὁ λογικός . ἁπλῶς μέν οὖν διορίζω ὁ τρόπος οὗτος , ἀκριβής δέ , ὅταν περί ὁ ἕξις λέγω ὁ ἀντίκειμαι . αὐτός δέ οὗτος ὁ πάθημα εἶδος κατονομάζω ὁ διαφέρω κατά ὁ ὑπερβολή ἤ χρόνος ἤ ὁ μάλα ἤ πρός τις ὁ ποιέω ὁ πάθος . λέγω δέ οἷος ὀξύθυμος μέν ὁ ταχύς πάσχω ἤ δέω , χαλεπός δέ καί θυμώδης ὁ μάλα , πικρός δέ ὁ φυλακτικός εἰμί ὁ ὀργή , πλήκτης δέ καί λοιδορητικός ὁ κόλασις ὁ ἀπό ὁ ὀργή . ὀψοφάγος δέ καί γαστρίμαργος καί οἰνόφλυξ ὁ πρός ὁπότερος τροφή ἀπόλαυσις ἔχω ὁ δύναμις παθητικός παρά ὁ λόγος . οὐ δέω δέ ἀγνοέω ὅτι ἔνιοι ὁ λέγω οὐ εἰμί ἐν ὁ πῶς λαμβάνω , ἐάν πῶς λαμβάνω ὁ μάλα πάσχω . οἷος μοιχός οὐ ὁ μάλα ἤ δέω πρός ὁ γαμετή πλησιάζω ( οὐ γάρ εἰμί ) , ἀλλά μοχθηρία τις αὐτός δή εἰμί . συλλαμβάνω γάρ ὁ τε πάθος λέγω καί ὁ τοιόσδε εἰμί . ὅμοιος δέ καί ὁ ὕβρις . διό καί ἀμφισβητέω , συγγίγνομαι μέν φάσκω , ἀλλά οὐ μοιχεύω · ἀγνοέω γάρ ἤ ἀναγκάζω καί πατάσσω μέν , ἀλλά οὐ ὑβρίζω · ὅμοιος δέ καί ἐπί ὁ ἄλλος ὁ τοιοῦτος .