aristoteles-et-corpus-aristotelicum.ethica-eudemia 1.8
σκεπτέον τοίνυν τί τὸ ἄριστον , καὶ λέγεται ποσαχῶς . ἐν τρισὶ δὴ μάλιστα φαίνεται δόξαις εἶναι τοῦτο . φασὶ γὰρ ἄριστον μὲν εἶναι πάντων αὐτὸ τὸ ἀγαθόν , αὐτὸ δʼ εἶναι τὸ ἀγαθὸν ᾧ ὑπάρχει τό τε πρώτῳ εἶναι τῶν ἀγαθῶν καὶ τὸ αἰτίῳ τῇ παρουσίᾳ τοῖς ἄλλοις τοῦ ἀγαθὰ εἶναι . ταῦτα δʼ ὑπάρχειν ἀμφότερα τῇ ἰδέᾳ τοῦ ἀγαθοῦ . λέγω δὲ ἀμφότερα τό τε πρῶτον τῶν ἀγαθῶν καὶ τὸ τοῖς ἄλλοις αἴτιον ἀγαθοῖς τῇ παρουσίᾳ τοῦ ἀγαθοῖς εἶναι . μάλιστά τε γὰρ τἀγαθὸν λέγεσθαι κατʼ ἐκείνης ἀληθῶς ( κατὰ μετοχὴν γὰρ καὶ ὁμοιότητα τἆλλα ἀγαθὰ ἐκείνης εἶναι ) , καὶ πρῶτον τῶν ἀγαθῶν · ἀναιρουμένου γὰρ τοῦ μετεχομένου ἀναιρεῖσθαι καὶ τὰ μετέχοντα τῆς ἰδέας , ἃ λέγεται τῷ μετέχειν ἐκείνης , τὸ δὲ πρῶτον τοῦτον ἔχειν τὸν τρόπον πρὸς τὸ ὕστερον . ὥστʼ εἶναι αὐτὸ τὸ ἀγαθὸν τὴν ἰδέαν τοῦ ἀγαθοῦ · καὶ γὰρ χωριστὴν εἶναι τῶν μετεχόντων , ὥσπερ καὶ τὰς ἄλλας ἰδέας . ἔστι μὲν οὖν τὸ διασκοπεῖν περὶ ταύτης τῆς δόξης ἑτέρας τε διατριβῆς καὶ τὰ πολλὰ λογικωτέρας ἐξ ἀνάγκης ( οἱ γὰρ ἅμα ἀναιρετικοί τε καὶ κοινοὶ λόγοι κατʼ οὐδεμίαν εἰσὶν ἄλλην ἐπιστήμην ) · εἰ δὲ δεῖ συντόμως εἰπεῖν περὶ αὐτῶν , λέγομεν ὅτι πρῶτον μὲν τὸ εἶναι ἰδέαν μὴ μόνον ἀγαθοῦ ἀλλὰ καὶ ἄλλου ὁτουοῦν λέγεται λογικῶς καὶ κενῶς . ἐπέσκεπται δὲ πολλοῖς περὶ αὐτοῦ τρόποις καὶ ἐν τοῖς ἐξωτερικοῖς λόγοις καὶ ἐν τοῖς κατὰ φιλοσοφίαν . ἔπειτʼ εἰ καὶ ὅτι μάλιστʼ εἰσὶν αἱ ἰδέαι καὶ ἀγαθοῦ ἰδέα , μή ποτʼ οὐδὲ χρήσιμος πρὸς ζωὴν ἀγαθὴν οὐδὲ πρὸς τὰς πράξεις . πολλαχῶς γὰρ λέγεται καὶ ἰσαχῶς τῷ ὄντι τὸ ἀγαθόν . τό τε γὰρ ὄν , ὥσπερ ἐν ἄλλοις διῄρηται , σημαίνει τὸ μὲν τί ἐστί , τὸ δὲ ποιόν , τὸ δὲ ποσόν , τὸ δὲ πότε , καὶ πρὸς τούτοις τὸ μὲν ἐν τῷ κινεῖσθαι τὸ δὲ ἐν τῷ κινεῖν , καὶ τὸ ἀγαθὸν ἐν ἑκάστῃ τῶν πτώσεών ἐστι τούτων , ἐν οὐσίᾳ μὲν ὁ νοῦς καὶ ὁ θεός , ἐν δὲ τῷ ποιῷ τὸ δίκαιον , ἐν δὲ τῷ ποσῷ τὸ μέτριον , ἐν δὲ τῷ πότε ὁ καιρός , τὸ δὲ διδάσκον καὶ τὸ διδασκόμενον περὶ κίνησιν . ὥσπερ οὖν οὐδὲ τὸ ὂν ἕν τί ἐστι περὶ τὰ εἰρημένα , οὕτως οὐδὲ τὸ ἀγαθόν , οὐδὲ ἐπιστήμη ἐστὶ μία οὔτε τοῦ ὄντος οὔτε τοῦ ἀγαθοῦ . ἀλλʼ οὐδὲ τὰ ὁμοιοσχημόνως λεγόμενα ἀγαθὰ μιᾶς ἐστι θεωρῆσαι , οἷον τὸν καιρὸν ἢ τὸ μέτριον , ἀλλʼ ἑτέρα ἕτερον καιρὸν θεωρεῖ καὶ ἑτέρα ἕτερον μέτριον , οἷον περὶ τροφὴν μὲν τὸν καιρὸν καὶ τὸ μέτριον ἰατρικὴ καὶ γυμναστική , περὶ δὲ τὰς πολεμικὰς πράξεις στρατηγία , καὶ οὕτως ἑτέρα περὶ ἑτέραν πρᾶξιν , ὥστε σχολῇ αὐτό γε τὸ ἀγαθὸν θεωρῆσαι μιᾶς . ἔτι ἐν ὅσοις ὑπάρχει τὸ πρότερον καὶ ὕστερον , οὐκ ἔστι κοινόν τι παρὰ ταῦτα , καὶ τοῦτο χωριστόν . εἴη γὰρ ἄν τι τοῦ πρώτου πρότερον · πρότερον γὰρ τὸ κοινὸν καὶ χωριστὸν διὰ τὸ ἀναιρουμένου τοῦ κοινοῦ ἀναιρεῖσθαι τὸ πρῶτον . οἷον εἰ τὸ διπλάσιον πρῶτον τῶν πολλαπλασίων , οὐκ ἐνδέχεται τὸ πολλαπλάσιον τὸ κοινῇ κατηγορούμενον εἶναι χωριστόν · ἔσται γὰρ τοῦ διπλασίου πρότερον . εἰ συμβαίνει τὸ κοινὸν εἶναι τὴν ἰδέαν , οἷον εἰ χωριστὸν ποιήσειέ τις τὸ κοινόν . εἰ γάρ ἐστι δικαιοσύνη ἀγαθόν , καὶ ἀνδρεία . ἔστι τοίνυν , φασίν , αὐτό τι ἀγαθόν . τὸ οὖν αὐτὸ πρόσκειται πρὸς τὸν λόγον τὸν κοινόν . τοῦτο δὲ τί ἂν εἴη πλὴν ὅτι ἀίδιον καὶ χωριστόν ; ἀλλʼ οὐθὲν μᾶλλον λευκὸν τὸ πολλὰς ἡμέρας λευκὸν τοῦ μίαν ἡμέραν · ὥστʼ οὐδὲ τὸ ἀγαθὸν μᾶλλον ἀγαθὸν τῷ ἀίδιον εἶναι · οὐδὲ δὴ τὸ κοινὸν ἀγαθὸν ταὐτὸ τῇ ἰδέᾳ · πᾶσι γὰρ ὑπάρχει τὸ κοινόν . ἀνάπαλιν δὲ καὶ δεικτέον ἢ ὡς νῦν δεικνύουσι τὸ ἀγαθὸν αὐτό . νῦν μὲν γὰρ ἐκ τῶν ἀνομολογουμένων ἔχειν τὸ ἀγαθόν , ἐξ ἐκείνων τὰ ὁμολογούμενα εἶναι ἀγαθὰ δεικνύουσιν , ἐξ ἀριθμῶν , ὅτι ἡ δικαιοσύνη καὶ ἡ ὑγίεια ἀγαθόν · τάξεις γὰρ καὶ ἀριθμοί , ὡς τοῖς ἀριθμοῖς καὶ ταῖς μονάσιν ἀγαθὸν ὑπάρχον διὰ τὸ εἶναι τὸ ἓν αὐτὸ ἀγαθόν . δεῖ δʼ ἐκ τῶν ὁμολογουμένων , οἷον ὑγιείας ἰσχύος σωφροσύνης , ὅτι καὶ ἐν τοῖς ἀκινήτοις μᾶλλον τὸ καλόν . πάντα γὰρ τάδε τάξις καὶ ἠρεμία · εἰ ἄρα , ἐκεῖνα μᾶλλον · ἐκείνοις γὰρ ὑπάρχει ταῦτα μᾶλλον.—παράβολος δὲ καὶ ἡ ἀπόδειξις ὅτι τὸ ἓν αὐτὸ τὸ ἀγαθόν , ὅτι οἱ ἀριθμοὶ ἐφίενται · οὔτε γὰρ ὡς ἐφίενται λέγονται φανερῶς , ἀλλὰ λίαν ἁπλῶς τοῦτο φασί , καὶ ὄρεξιν εἶναι πῶς ἄν τις ὑπολάβοι ἐν οἷς ζωὴ μὴ ὑπάρχει ; δεῖ δὲ περὶ τούτου πραγματευθῆται , καὶ μὴ ἀξιοῦν μηθὲν ἀλόγως , ἃ καὶ μετὰ λόγου πιστεῦσαι οὐ ῥᾴδιον.—τό τε φάναι πάντα τὰ ὄντα ἐφίεσθαι ἑνός τινος ἀγαθοῦ οὐκ ἀληθές · ἕκαστον γὰρ ἰδίου ἀγαθοῦ ὀρέγεται , ὀφθαλμὸς ὄψεως , σῶμα ὑγιείας , οὕτως ἄλλο ἄλλου . ὅτι μὲν οὖν οὐκ ἔστιν αὐτό τι ἀγαθόν , ἔχει ἀπορίας τοιαύτας , καὶ ὅτι οὐ χρήσιμον τῇ πολιτικῇ , ἀλλʼ ἴδιόν τι ἀγαθόν , ὥσπερ καὶ ταῖς ἄλλαις , οἷον γυμναστικῇ εὐεξία · ὁμοίως δʼ οὐδὲ τὸ κοινὸν ἀγαθὸν οὔτε αὐτὸ ἀγαθόν ἐστι ( καὶ γὰρ ἂν μικρῷ ὑπάρξαι ἀγαθῷ ) οὔτε πρακτόν . οὐ γὰρ ὅπως ὑπάρξει τὸ ὁτῳοῦν ὑπάρχον ἡ ἰατρικὴ πραγματεύεται , ἀλλʼ ὅπως ὑγίεια . ὁμοίως δὲ καὶ τῶν ἄλλων τεχνῶν ἑκάστη . ἀλλὰ πολλαχῶς τὸ ἀγαθόν , καὶ ἔστι τι αὐτοῦ καλόν , καὶ τὸ μὲν πρακτὸν τὸ δʼ οὐ πρακτόν . πρακτὸν δὲ τὸ τοιοῦτον ἀγαθόν , τὸ οὗ ἕνεκα . οὐκ ἔστι δὲ τὸ ἐν τοῖς ἀκινήτοις . φανερὸν ὅτι οὔτε ἡ ἰδέα τἀγαθοῦ τὸ ζητούμενον αὐτὸ τὸ ἀγαθὸν ἐστίν , οὔτε τὸ κοινόν ( τὸ μὲν γὰρ ἀκίνητον καὶ οὐ πρακτόν , τὸ δὲ κινητὸν μὲν ἀλλʼ οὐ πρακτόν ) · τὸ δʼ οὗ ἕνεκα ὡς τέλος ἄριστον καὶ αἴτιον τῶν ὑφʼ αὑτὸ καὶ πρῶτον πάντων . ὥστε τοῦτʼ ἂν εἴη αὐτὸ τὸ ἀγαθὸν τὸ τέλος τῶν ἀνθρώπῳ πρακτῶν . τοῦτο δʼ ἐστὶ τὸ ὑπὸ τὴν κυρίαν πασῶν . αὕτη δʼ ἐστὶ πολιτικὴ καὶ οἰκονομικὴ καὶ φρόνησις . διαφέρουσι γὰρ αὗται αἱ ἕξεις πρὸς τὰς ἄλλας τῷ τοιαῦται εἶναι · πρὸς δʼ ἀλλήλας εἴ τι διαφέρουσιν , ὕστερον λεκτέον . ὅτι δʼ αἴτιον τὸ τέλος τοῖς ὑφʼ αὑτό , δηλοῖ ἡ διδασκαλία . ὁρισάμενοι γὰρ τὸ τέλος τἆλλα δεικνύουσιν , ὅτι ἕκαστον αὐτῶν ἀγαθόν · αἴτιον γὰρ τὸ οὗ ἕνεκα . οἷον ἐπειδὴ τὸ ὑγιαίνειν τοδί , ἀνάγκη τόδε εἶναι τὸ συμφέρον πρὸς αὐτήν · τὸ δʼ ὑγιεινὸν τῆς ὑγιείας αἴτιον ὡς κινῆσαν , καὶ τότε τοῦ εἶναι ἀλλʼ οὐ τοῦ ἀγαθὸν εἶναι τὴν ὑγίειαν . ἔτι οὐδὲ δείκνυσιν οὐθεὶς ὅτι ἀγαθὸν ἡ ὑγίεια , ἂν μὴ σοφιστὴς ᾖ καὶ μὴ ἰατρός ( οὗτοι γὰρ τοῖς ἀλλοτρίοις λόγοις σοφίζονται ) , ὥσπερ οὐδʼ ἄλλην ἀρχὴν οὐδεμίαν . τὸ δʼ ὡς τέλος ἀγαθὸν ἀνθρώπῳ καὶ τὸ ἄριστον τῶν πρακτῶν , σκεπτέον ποσαχῶς τὸ ἄριστον πάντων , ἐπειδὴ τοῦτο ἄριστον , μετὰ ταῦτα ἄλλην λαβοῦσιν ἀρχήν .
Lemmas: σκοπέω τοίνυν τίς ὁ ἀγαθός , καί λέγω ποσαχῶς . ἐν τρεῖς δή μάλα φαίνω δόξα εἰμί οὗτος . φημί γάρ ἀγαθός μέν εἰμί πᾶς αὐτός ὁ ἀγαθός , αὐτός δέ εἰμί ὁ ἀγαθός ὅς ὑπάρχω ὁ τε πρῶτος εἰμί ὁ ἀγαθός καί ὁ αἴτιος ὁ παρουσία ὁ ἄλλος ὁ ἀγαθός εἰμί . οὗτος δέ ὑπάρχω ἀμφότερος ὁ ἰδέα ὁ ἀγαθός . λέγω δέ ἀμφότερος ὁ τε πρῶτος ὁ ἀγαθός καί ὁ ὁ ἄλλος αἴτιος ἀγαθός ὁ παρουσία ὁ ἀγαθός εἰμί . μάλα τε γάρ ἀγαθός λέγω κατά ἐκεῖνος ἀληθής ( κατά μετοχή γάρ καί ὁμοιότης ἄλλος ἀγαθός ἐκεῖνος εἰμί ) , καί πρῶτος ὁ ἀγαθός · ἀναιρέω γάρ ὁ μετέχω ἀναιρέω καί ὁ μετέχω ὁ ἰδέα , ὅς λέγω ὁ μετέχω ἐκεῖνος , ὁ δέ πρῶτος οὗτος ἔχω ὁ τρόπος πρός ὁ ὕστερον . ὥστε εἰμί αὐτός ὁ ἀγαθός ὁ ἰδέα ὁ ἀγαθός · καί γάρ χωριστός εἰμί ὁ μετέχω , ὥσπερ καί ὁ ἄλλος ἰδέα . εἰμί μέν οὖν ὁ διασκοπέω περί οὗτος ὁ δόξα ἕτερος τε διατριβή καί ὁ πολύς λογικός ἐκ ἀνάγκη ( ὁ γάρ ἅμα ἀναιρετικός τε καί κοινός λόγος κατά οὐδείς εἰμί ἄλλος ἐπιστήμη ) · εἰ δέ δέω σύντομος λέγω περί αὐτός , λέγω ὅτι πρῶτος μέν ὁ εἰμί ἰδέα μή μόνος ἀγαθός ἀλλά καί ἄλλος ὅστις λέγω λογικός καί κενῶς . ἐπισκοπέω δέ πολύς περί αὐτός τρόπος καί ἐν ὁ ἐξωτερικός λόγος καί ἐν ὁ κατά φιλοσοφία . ἔπειτα εἰ καί ὅτι μάλα εἰμί ὁ ἰδέα καί ἀγαθός ἰδέα , μή ποτέ οὐδέ χρήσιμος πρός ζωή ἀγαθός οὐδέ πρός ὁ πρᾶξις . πολλαχῶς γάρ λέγω καί ἰσαχῶς ὁ εἰμί ὁ ἀγαθός . ὁ τε γάρ εἰμί , ὥσπερ ἐν ἄλλος διαιρέω , σημαίνω ὁ μέν τίς εἰμί , ὁ δέ ποιός , ὁ δέ ποσός , ὁ δέ πότε , καί πρός οὗτος ὁ μέν ἐν ὁ κινέω ὁ δέ ἐν ὁ κινέω , καί ὁ ἀγαθός ἐν ἕκαστος ὁ πτῶσις εἰμί οὗτος , ἐν οὐσία μέν ὁ νόος καί ὁ θεός , ἐν δέ ὁ ποιός ὁ δίκαιος , ἐν δέ ὁ πός ὁ μέτριος , ἐν δέ ὁ πότε ὁ καιρός , ὁ δέ διδάσκω καί ὁ διδάσκω περί κίνησις . ὥσπερ οὖν οὐδέ ὁ εἰμί εἷς τις εἰμί περί ὁ λέγω , οὕτως οὐδέ ὁ ἀγαθός , οὐδέ ἐπιστήμη εἰμί εἷς οὔτε ὁ εἰμί οὔτε ὁ ἀγαθός . ἀλλά οὐδέ ὁ ὁμοιοσχήμων λέγω ἀγαθός εἷς εἰμί θεωρέω , οἷος ὁ καιρός ἤ ὁ μέτριος , ἀλλά ἕτερος ἕτερος καιρός θεωρέω καί ἕτερος ἕτερος μέτριος , οἷος περί τροφή μέν ὁ καιρός καί ὁ μέτριος ἰατρικός καί γυμναστικός , περί δέ ὁ πολεμικός πρᾶξις στρατηγία , καί οὕτως ἕτερος περί ἕτερος πρᾶξις , ὥστε σχολή αὐτός γε ὁ ἀγαθός θεωρέω εἷς . ἔτι ἐν ὅσος ὑπάρχω ὁ πρότερος καί ὕστερον , οὐ εἰμί κοινός τις παρά οὗτος , καί οὗτος χωριστός . εἰμί γάρ ἄν τις ὁ πρῶτος πρότερος · πρότερος γάρ ὁ κοινός καί χωριστός διά ὁ ἀναιρέω ὁ κοινός ἀναιρέω ὁ πρῶτος . οἷον εἰ ὁ διπλάσιος πρῶτος ὁ πολλαπλασίων , οὐ ἐνδέχομαι ὁ πολλαπλάσιος ὁ κοινῇ κατηγορέω εἰμί χωριστός · εἰμί γάρ ὁ διπλάσιος πρότερος . εἰ συμβαίνω ὁ κοινός εἰμί ὁ ἰδέα , οἷος εἰ χωριστός ποιέω τις ὁ κοινός . εἰ γάρ εἰμί δικαιοσύνη ἀγαθός , καί ἀνδρεία . εἰμί τοίνυν , φημί , αὐτός τις ἀγαθός . ὁ οὖν αὐτός πρόσκειμαι πρός ὁ λόγος ὁ κοινός . οὗτος δέ τίς ἄν εἰμί πλήν ὅτι ἀίδιος καί χωριστός ; ἀλλά οὐδείς μάλα λευκός ὁ πολύς ἡμέρα λευκός ὁ εἷς ἡμέρα · ὥστε οὐδέ ὁ ἀγαθός μάλα ἀγαθός ὁ ἀίδιος εἰμί · οὐδέ δή ὁ κοινός ἀγαθός αὐτός ὁ ἰδέα · πᾶς γάρ ὑπάρχω ὁ κοινός . ἀνάπαλιν δέ καί δείκνυμι ἤ ὡς νῦν δείκνυμι ὁ ἀγαθός αὐτός . νῦν μέν γάρ ἐκ ὁ ἀνομολογέομαι ἔχω ὁ ἀγαθός , ἐκ ἐκεῖνος ὁ ὁμολογέω εἰμί ἀγαθός δείκνυμι , ἐκ ἀριθμός , ὅτι ὁ δικαιοσύνη καί ὁ ὑγίεια ἀγαθός · τάξις γάρ καί ἀριθμός , ὡς ὁ ἀριθμός καί ὁ μονάς ἀγαθός ὑπάρχω διά ὁ εἰμί ὁ εἷς αὐτός ἀγαθός . δέω δέ ἐκ ὁ ὁμολογέω , οἷος ὑγίεια ἰσχύς σωφροσύνη , ὅτι καί ἐν ὁ ἀκίνητος μάλα ὁ καλός . πᾶς γάρ ὅδε τάξις καί ἠρεμία · εἰ ἄρα , ἐκεῖνος μάλα · ἐκεῖνος γάρ ὑπάρχω οὗτος μᾶλλον.—παράβολος δέ καί ὁ ἀπόδειξις ὅτι ὁ εἷς αὐτός ὁ ἀγαθός , ὅτι ὁ ἀριθμός ἐφίημι · οὔτε γάρ ὡς ἐφίημι λέγω φανερός , ἀλλά λίαν ἁπλῶς οὗτος φημί , καί ὄρεξις εἰμί πῶς ἄν τις ὑπολαμβάνω ἐν ὅς ζωή μή ὑπάρχω ; δέω δέ περί οὗτος πραγματευθέομαι , καί μή ἀξιόω μηδείς ἄλογος , ὅς καί μετά λόγος πιστεύω οὐ ῥᾴδιος τε φημί πᾶς ὁ εἰμί ἐφίημι εἷς τις ἀγαθός οὐ ἀληθής · ἕκαστος γάρ ἴδιος ἀγαθός ὀρέγω , ὀφθαλμός ὄψις , σῶμα ὑγίεια , οὕτως ἄλλος ἄλλος . ὅτι μέν οὖν οὐ εἰμί αὐτός τις ἀγαθός , ἔχω ἀπορία τοιοῦτος , καί ὅτι οὐ χρήσιμος ὁ πολιτικός , ἀλλά ἴδιος τις ἀγαθός , ὥσπερ καί ὁ ἄλλος , οἷος γυμναστικός εὐεξία · ὅμοιος δέ οὐδέ ὁ κοινός ἀγαθός οὔτε αὐτός ἀγαθός εἰμί ( καί γάρ ἄν μικρός ὑπάρχω ἀγαθός ) οὔτε πρακτός . οὐ γάρ ὅπως ὑπάρχω ὁ ὅστις ὑπάρχω ὁ ἰατρικός πραγματεύομαι , ἀλλά ὅπως ὑγίεια . ὅμοιος δέ καί ὁ ἄλλος τέχνη ἕκαστος . ἀλλά πολλαχῶς ὁ ἀγαθός , καί εἰμί τις αὐτός καλός , καί ὁ μέν πρακτός ὁ δέ οὐ πρακτός . πρακτός δέ ὁ τοιοῦτος ἀγαθός , ὁ ὅς ἕνεκα . οὐ εἰμί δέ ὁ ἐν ὁ ἀκίνητος . φανερός ὅτι οὔτε ὁ ἰδέα ἀγαθός ὁ ζητέω αὐτός ὁ ἀγαθός εἰμί , οὔτε ὁ κοινός ( ὁ μέν γάρ ἀκίνητος καί οὐ πρακτός , ὁ δέ κινητός μέν ἀλλά οὐ πρακτός ) · ὁ δέ ὅς ἕνεκα ὡς τέλος ἀγαθός καί αἴτιος ὁ ὑπό ἑαυτοῦ καί πρῶτος πᾶς . ὥστε οὗτος ἄν εἰμί αὐτός ὁ ἀγαθός ὁ τέλος ὁ ἄνθρωπος πρακτός . οὗτος δέ εἰμί ὁ ὑπό ὁ κυρία πᾶς . οὗτος δέ εἰμί πολιτικός καί οἰκονομικός καί φρόνησις . διαφέρω γάρ οὗτος ὁ ἕξις πρός ὁ ἄλλος ὁ τοιοῦτος εἰμί · πρός δέ ἀλλήλων εἰ τις διαφέρω , ὕστερον λεκτέος . ὅτι δέ αἴτιος ὁ τέλος ὁ ὑπό ἑαυτοῦ , δηλόω ὁ διδασκαλία . ὁρίζω γάρ ὁ τέλος ἄλλος δείκνυμι , ὅτι ἕκαστος αὐτός ἀγαθός · αἴτιος γάρ ὁ ὅς ἕνεκα . οἷον ἐπειδή ὁ ὑγιαίνω ὅδε , ἀνάγκη ὅδε εἰμί ὁ συμφέρω πρός αὐτός · ὁ δέ ὑγιεινός ὁ ὑγίεια αἴτιος ὡς κινέω , καί τότε ὁ εἰμί ἀλλά οὐ ὁ ἀγαθός εἰμί ὁ ὑγίεια . ἔτι οὐδέ δείκνυμι οὐδείς ὅτι ἀγαθός ὁ ὑγίεια , ἐάν μή σοφιστής εἰμί καί μή ἰατρός ( οὗτος γάρ ὁ ἀλλότριος λόγος σοφίζω ) , ὥσπερ οὐδέ ἄλλος ἀρχή οὐδείς . ὁ δέ ὡς τέλος ἀγαθός ἄνθρωπος καί ὁ ἀγαθός ὁ πρακτός , σκοπέω ποσαχῶς ὁ ἄριστον πᾶς , ἐπειδή οὗτος ἄριστον , μετά οὗτος ἄλλος λαμβάνω ἀρχή .