aristoteles-et-corpus-aristotelicum.ethica-eudemia 2.6
λάβωμεν οὖν ἄλλην ἀρχὴν τῆς ἐπιούσης σκέψεως . εἰσὶ δὴ πᾶσαι μὲν αἱ οὐσίαι κατὰ φύσιν τινὲς ἀρχαί , διὸ καὶ ἑκάστη πολλὰ δύναται τοιαῦτα γεννᾶν , οἷον ἄνθρωπος ἀνθρώπους καὶ ζῷον ὂν ὅλως ζῷα καὶ φυτὸν φυτά . πρὸς δὲ τούτοις ὅ γʼ ἄνθρωπος καὶ πράξεών τινών ἐστιν ἀρχὴ μόνον τῶν ζῴων · τῶν γὰρ ἄλλων οὐθὲν εἴποιμεν ἂν πράττειν . τῶν δʼ ἀρχῶν ὅσαι τοιαῦται , ὅθεν πρῶτον αἱ κινήσεις , κύριαι λέγονται , μάλιστα δὲ δικαίως ἀφʼ ὧν μὴ ἐνδέχεται ἄλλως , ἣν ἴσως ὁ θεὸς ἄρχει . ἐν δὲ ταῖς ἀκινήτοις ἀρχαῖς , οἷον ἐν ταῖς μαθηματικαῖς , οὐκ ἔστι τὸ κύριον , καίτοι λέγεταί γε καθʼ ὁμοιότητα · καὶ γὰρ ἐνταῦθα κινουμένης τῆς ἀρχῆς πάντα μάλιστʼ ἂν τὰ δεικνύμενα μεταβάλλοι , αὐτὰ δʼ αὑτὰ οὐ μεταβάλλει ἀναιρουμένου θατέρου ὑπὸ θατέρου , ἂν μὴ τῷ τὴν ὑπόθεσιν ἀνελεῖν καὶ διʼ ἐκείνης δεῖξαι . ὁ δʼ ἄνθρωπος ἀρχὴ κινήσεως τινός · ἡ γὰρ πρᾶξις κίνησις . ἐπεὶ δʼ ὥσπερ ἐν τοῖς ἄλλοις ἡ ἀρχὴ αἰτία ἐστὶ τῶν διʼ αὐτὴν ὄντων ἢ γινομένων , δεῖ νοῆσαι καθάπερ ἐπὶ τῶν ἀποδείξεων . εἰ γὰρ ἔχοντος τοῦ τριγώνου δύο ὀρθὰς ἀνάγκη τὸ τετράγωνον ἔχειν τέτταρας ὀρθάς , φανερὸν ὡς αἴτιον τούτου τὸ δύο ὀρθὰς ἔχειν τὸ τρίγωνον . εἰ δέ γε μεταβάλλει τὸ τρίγωνον , ἀνάγκη καὶ τὸ τετράγωνον μεταβάλλειν , οἷον εἰ τρεῖς , ἕξ , εἰ δὲ τέτταρες , ὀκτώ . κἂν εἰ μὴ μεταβάλλοι , τοιοῦτον δʼ ἐστί , κακεῖνο τοιοῦτον ἀναγκαῖον εἶναι . δῆλον δʼ ὃ ἐπιχειροῦμεν ὅτι ἀναγκαῖον , ἐκ τῶν ἀναλυτικῶν · νῦν δʼ οὔτε μὴ λέγειν οὔτε λέγειν ἀκριβῶς οἷόν τε , πλὴν τοσοῦτον . εἰ γὰρ μηθὲν ἄλλο αἴτιον τοῦ τὸ τρίγωνον οὕτως ἔχειν , ἀρχή τις ἂν εἴη τοῦτο καὶ αἴτιον τῶν ὕστερον . ὥστʼ εἴπερ ἐστὶν ἔνια τῶν ὄντων ἐνδεχόμενα ἐναντίως ἔχειν , ἀνάγκη καὶ τὰς ἀρχὰς αὐτῶν εἶναι τοιαύτας . ἐκ γὰρ τῶν ἐξ ἀνάγκης ἀναγκαῖον τὸ συμβαῖνον ἐστί , τὰ δέ γε ἐντεῦθεν ἐνδέχεται γενέσθαι τἀναντία , καὶ ὃ ἐφʼ αὑτοῖς ἐστι τοῖς ἀνθρώποις , πολλὰ τῶν τοιούτων , καὶ ἀρχαὶ τῶν τοιούτων εἰσὶν αὐτοί . ὥστε ὅσων πράξεων ὁ ἄνθρωπός ἐστιν ἀρχὴ καὶ κύριος , φανερὸν ὅτι ἐνδέχεται καὶ γίνεσθαι καὶ μή , καὶ ὅτι ἐφʼ αὑτῷ ταῦτʼ ἐστι γίνεσθαι καὶ μή , ὧν γε κύριός ἐστι τοῦ εἶναι καὶ τοῦ μὴ εἶναι . ὅσα δʼ ἐφʼ αὑτῷ ἐστι ποιεῖν ἢ μὴ ποιεῖν , αἴτιος τούτων αὐτὸς ἐστίν · καὶ ὅσων αἴτιος , ἐφʼ αὑτῷ . ἐπεὶ δʼ ἥ τε ἀρετὴ καὶ ἡ κακία καὶ τὰ ἀπʼ αὐτῶν ἔργα τὰ μὲν ἐπαινετὰ τὰ δὲ ψεκτά ( ψέγεται γὰρ καὶ ἐπαινεῖται οὐ διὰ τὰ ἐξ ἀνάγκης ἢ τύχης ἢ φύσεως ὑπάρχοντα , ἀλλʼ ὅσων αὐτοὶ αἴτιοι ἐσμέν · ὅσων γὰρ ἄλλος αἴτιος , ἐκεῖνος καὶ τὸν ψόγον καὶ τὸν ἔπαινον ἔχει ) , δῆλον ὅτι καὶ ἡ ἀρετὴ καὶ ἡ κακία περὶ ταῦτʼ ἐστιν ὧν αὐτὸς αἴτιος καὶ ἀρχὴ πράξεων . ληπτέον ἄρα ποίων αὐτὸς αἴτιος καὶ ἀρχὴ πράξεων . πάντες μὲν δὴ ὁμολογοῦμεν , ὅσα μὲν ἑκούσια καὶ κατὰ προαίρεσιν τὴν ἑκάστου , ἐκεῖνον αἴτιον εἶναι , ὅσα δʼ ἀκούσια , οὐκ αὐτὸν αἴτιον . πάντα δʼ ὅσα προελόμενος , καὶ ἑκὼν δῆλον ὅτι . δῆλον τοίνυν ὅτι καὶ ἡ ἀρετὴ καὶ ἡ κακία τῶν ἑκουσίων ἂν εἴησαν .
Lemmas: λαμβάνω οὖν ἄλλος ἀρχή ὁ ἐπέρχομαι σκέψις . εἰμί δή πᾶς μέν ὁ οὐσία κατά φύσις τις ἀρχή , διό καί ἕκαστος πολύς δύναμαι τοιοῦτος γεννάω , οἷος ἄνθρωπος ἄνθρωπος καί ζῷον εἰμί ὅλος ζῷον καί φυτόν φυτόν . πρός δέ οὗτος ὁ γε ἄνθρωπος καί πρᾶξις τινάν εἰμί ἀρχή μόνος ὁ ζῷον · ὁ γάρ ἄλλος οὐδείς λέγω ἄν πράσσω . ὁ δέ ἀρχή ὅσος τοιοῦτος , ὅθεν πρῶτος ὁ κίνησις , κύριος λέγω , μάλα δέ δίκαιος ἀπό ὅς μή ἐνδέχομαι ἄλλος , ὅς ἴσως ὁ θεός ἄρχω . ἐν δέ ὁ ἀκίνητος ἀρχή , οἷος ἐν ὁ μαθηματικός , οὐ εἰμί ὁ κύριος , καίτοι λέγω γε κατά ὁμοιότης · καί γάρ ἐνταῦθα κινέω ὁ ἀρχή πᾶς μάλα ἄν ὁ δείκνυμι μεταβάλλω , αὐτός δέ ἑαυτοῦ οὐ μεταβάλλω ἀναιρέω ἕτερος ὑπό ἕτερος , ἐάν μή ὁ ὁ ὑπόθεσις ἀναιρέω καί διά ἐκεῖνος δείκνυμι . ὁ δέ ἄνθρωπος ἀρχή κίνησις τις · ὁ γάρ πρᾶξις κίνησις . ἐπεί δέ ὥσπερ ἐν ὁ ἄλλος ὁ ἀρχή αἴτιος εἰμί ὁ διά αὐτός εἰμί ἤ γίγνομαι , δέω νοέω καθά ἐπί ὁ ἀπόδειξις . εἰ γάρ ἔχω ὁ τρίγωνον δύο ὀρθός ἀνάγκη ὁ τετράγωνος ἔχω τέσσαρες ὀρθός , φανερός ὡς αἴτιος οὗτος ὁ δύο ὀρθός ἔχω ὁ τρίγωνος . εἰ δέ γε μεταβάλλω ὁ τρίγωνον , ἀνάγκη καί ὁ τετράγωνος μεταβάλλω , οἷος εἰ τρεῖς , ἕξ , εἰ δέ τέσσαρες , ὀκτώ . ἄν εἰ μή μεταβάλλω , τοιοῦτος δέ εἰμί , κακεῖνοομαι τοιοῦτος ἀναγκαῖος εἰμί . δῆλος δέ ὅς ἐπιχειρέω ὅτι ἀναγκαῖος , ἐκ ὁ ἀναλυτικός · νῦν δέ οὔτε μή λέγω οὔτε λέγω ἀκριβής οἷος τε , πλήν τοσοῦτος . εἰ γάρ μηδείς ἄλλος αἴτιος ὁ ὁ τρίγωνος οὕτως ἔχω , ἀρχή τις ἄν εἰμί οὗτος καί αἴτιος ὁ ὕστερον . ὥστε εἴπερ εἰμί ἔνιοι ὁ εἰμί ἐνδέχομαι ἐναντίος ἔχω , ἀνάγκη καί ὁ ἀρχή αὐτός εἰμί τοιοῦτος . ἐκ γάρ ὁ ἐκ ἀνάγκη ἀναγκαῖος ὁ συμβαίνω εἰμί , ὁ δέ γε ἐντεῦθεν ἐνδέχομαι γίγνομαι ἐναντίος , καί ὅς ἐπί ἑαυτοῦ εἰμί ὁ ἄνθρωπος , πολύς ὁ τοιοῦτος , καί ἀρχή ὁ τοιοῦτος εἰμί αὐτός . ὥστε ὅσος πρᾶξις ὁ ἄνθρωπος εἰμί ἀρχή καί κύριος , φανερός ὅτι ἐνδέχομαι καί γίγνομαι καί μή , καί ὅτι ἐπί ἑαυτοῦ οὗτος εἰμί γίγνομαι καί μή , ὅς γε κύριος εἰμί ὁ εἰμί καί ὁ μή εἰμί . ὅσος δέ ἐπί ἑαυτοῦ εἰμί ποιέω ἤ μή ποιέω , αἴτιος οὗτος αὐτός εἰμί · καί ὅσος αἴτιος , ἐπί ἑαυτοῦ . ἐπεί δέ ὁ τε ἀρετή καί ὁ κακία καί ὁ ἀπό αὐτός ἔργον ὁ μέν ἐπαινετός ὁ δέ ψεκτός ( ψέγω γάρ καί ἐπαινέω οὐ διά ὁ ἐκ ἀνάγκη ἤ τύχη ἤ φύσις ὑπάρχω , ἀλλά ὅσος αὐτός αἴτιος εἰμί · ὅσος γάρ ἄλλος αἴτιος , ἐκεῖνος καί ὁ ψόγος καί ὁ ἔπαινος ἔχω ) , δῆλος ὅτι καί ὁ ἀρετή καί ὁ κακία περί οὗτος εἰμί ὅς αὐτός αἴτιος καί ἀρχή πρᾶξις . λαμβάνω ἄρα ποῖος αὐτός αἴτιος καί ἀρχή πρᾶξις . πᾶς μέν δή ὁμολογέω , ὅσος μέν ἑκούσιος καί κατά προαίρεσις ὁ ἕκαστος , ἐκεῖνος αἴτιος εἰμί , ὅσος δέ ἀκούσιος , οὐ αὐτός αἴτιος . πᾶς δέ ὅσος προαιρέω , καί ἑκών δῆλος ὅτι . δῆλος τοίνυν ὅτι καί ὁ ἀρετή καί ὁ κακία ὁ ἑκούσιος ἄν εἰμί .