aristoteles-et-corpus-aristotelicum.ethica-eudemia 2.10
περὶ μὲν οὖν τοῦ ἑκουσίου καὶ ἀκουσίου διωρίσθω τοῦτον τὸν τρόπον · περὶ δὲ προαιρέσεως μετὰ τοῦτο λέγωμεν , διαπορήσαντες πρῶτον τῷ λόγῳ περὶ αὐτῆς . διστάσειε γὰρ ἄν τις ἐν τῷ γένει πέφυκε καὶ ἐν ποίῳ θεῖναι αὐτὴν χρή , καὶ πότερον οὐ ταὐτὸν τὸ ἑκούσιον καὶ τὸ προαιρετὸν ἢ ταὐτὸν ἐστίν . μάλιστα δὲ λέγεται παρά τινων , καὶ ζητοῦντι δόξειε δʼ ἂν δυοῖν εἶναι θάτερον ἡ προαίρεσις , ἤτοι δόξα ἢ ὄρεξις · ἀμφότερα γὰρ φαίνεται παρακολουθοῦντα . ὅτι μὲν οὖν οὐκ ἔστιν ὄρεξις φανερόν . ἢ γὰρ βούλησις ἂν εἴη ἢ ἐπιθυμία ἢ θυμός · οὐθεὶς γὰρ ὀρέγεται μηθὲν πεπονθὼς τούτων . θυμὸς μὲν οὖν καὶ ἐπιθυμία καὶ τοῖς θηρίοις ὑπάρχει , προαίρεσις δʼ οὔ . ἔτι δὲ καὶ οἷς ὑπάρχει ἄμφω ταῦτα , πολλὰ καὶ ἄνευ θυμοῦ καὶ ἐπιθυμίας προαιροῦνται · καὶ ἐν τοῖς πάθεσιν ὄντες οὐ προαιροῦνται , ἀλλὰ καρτεροῦσιν . ἔτι ἐπιθυμία μὲν καὶ θυμὸς ἀεὶ μετὰ λύπης , προαιρούμεθα δὲ πολλὰ καὶ ἄνευ λύπης . ἀλλὰ μὴν οὐδὲ βούλησις καὶ προαίρεσις ταὐτόν . βούλονται μὲν γὰρ ἔνια καὶ τῶν ἀδυνάτων εἰδότες , οἷον βασιλεύειν τε πάντων ἀνθρώπων καὶ ἀθάνατοι εἶναι , προαιρεῖται δʼ οὐθεὶς μὴ ἀγνοῶν ὅτι ἀδύνατον , οὐδʼ ὅλως ἃ δυνατὸν μέν , μὴ ἐφʼ αὑτῷ δʼ οἴεται πρᾶξαι ἢ μὴ πρᾶξαι . ὥστε τοῦτο μὲν φανερόν , ὅτι ἀνάγκη τὸ προαιρετὸν τῶν ἐφʼ αὑτῷ τι εἶναι . ὁμοίως δὲ δῆλον ὅτι οὐδὲ δόξα , οὐδʼ ἁπλῶς εἴ τις οἴεταί τι . τῶν γὰρ ἐφʼ αὑτῷ τι ἦν τὸ προαιρετόν , δοξάζομεν δὲ πολλὰ καὶ τῶν οὐκ ὄντων ἐφʼ ἡμῖν , οἷον τὴν διάμετρον σύμμετρον . ἔτι οὐκ ἔστι προαίρεσις ἀληθὴς ἢ ψευδής . οὐδὲ δὴ ἡ τῶν ἐφʼ αὑτῷ ὄντων πρακτῶν δόξα , ᾗ τυγχάνομεν οἰόμενοι δεῖν τι πράττειν ἢ οὐ πράττειν . κοινὸν δὲ περὶ δόξης τοῦτο καὶ βουλήσεως · οὐθεὶς γὰρ τέλος οὐδὲν προαιρεῖται , ἀλλὰ τὰ πρὸς τὸ τέλος · λέγω δʼ οἷον οὐθεὶς ὑγιαίνειν προαιρεῖται , ἀλλὰ περιπατεῖν ἢ καθῆσθαι τοῦ ὑγιαίνειν ἕνεκεν , οὐδʼ εὐδαιμονεῖν , ἀλλὰ χρηματίζεσθαι ἢ κινδυνεύειν τοῦ εὐδαιμονεῖν ἕνεκα · καὶ ὅλως δηλοῖ ἀεὶ προαιρούμενος τί τε καὶ τίνος ἕνεκα προαιρεῖται , ἔστι δὲ τὸ μὲν τίνος , οὗ ἕνεκα προαιρεῖται ἄλλο , τὸ δὲ τί , ὃ προαιρεῖται ἕνεκα ἄλλου . βούλεται δέ γε μάλιστα τὸ τέλος , καὶ δοξάζει δεῖν καὶ ὑγιαίνειν καὶ εὖ πράττειν . ὥστε φανερὸν διὰ τούτων ὅτι ἄλλο καὶ δόξης καὶ βουλήσεως . βούλεσθαι μὲν γὰρ καὶ δόξα μάλιστα τοῦ τέλους , προαίρεσις δʼ οὐκ ἔστιν . ὅτι μὲν οὖν οὐκ ἔστιν οὔτε βούλησις οὔτε δόξα οὔθʼ ὑπόληψις ἁπλῶς ἡ προαίρεσις , δῆλον · τί δὲ διαφέρει τούτων , καὶ πῶς ἔχει πρὸς τὸ ἑκούσιον ; ἅμα δὲ δῆλον ἔσται , καὶ τί ἐστι προαίρεσις . ἔστι δὴ τῶν δυνατῶν καὶ εἶναι καὶ μὴ τὰ μὲν τοιαῦτα ὥστε ἐνδέχεσθαι βουλεύσασθαι περὶ αὐτῶν · περὶ ἐνίων δʼ οὐκ ἐνδέχεται . τὰ μὲν γὰρ δυνατὰ μέν ἐστι καὶ εἶναι καὶ μὴ εἶναι , ἀλλʼ οὐκ ἐφʼ ἡμῖν αὐτῶν ἡ γένεσις ἐστίν , ἀλλὰ τὰ μὲν διὰ φύσιν τὰ δὲ διʼ ἄλλας αἰτίας γίνεται , περὶ ὧν οὐδεὶς ἂν ἐγχειρήσειε βουλεύεσθαι μὴ ἀγνοῶν · περὶ ὧν δʼ ἐνδέχεται μὴ μόνον τὸ εἶναι καὶ μή , ἀλλὰ καὶ τὸ βουλεύσασθαι τοῖς ἀνθρώποις , ταῦτα δʼ ἐστὶν ὅσα ἐφʼ ἡμῖν ἐστι πρᾶξαι ἢ μὴ πρᾶξαι . διὸ οὐ βουλευόμεθα περὶ τῶν ἐν Ἰνδοῖς , οὐδὲ πῶς ἂν ὁ κύκλος τετραγωνισθείη . τὰ μὲν γὰρ οὐκ ἐφʼ ἡμῖν · τὸ δʼ ὅλως οὐ πρακτόν ἀλλʼ οὐδὲ περὶ τῶν ἐφʼ ἡμῖν πρακτῶν περὶ ἁπάντων . ] ( ᾗ καὶ δῆλον ὅτι οὐδὲ δόξα ἁπλῶς ἡ προαίρεσις ἐστίν ) · , τὰ δὲ προαιρετὰ καὶ πρακτὰ τῶν ἐφʼ ἡμῖν ὄντων ἐστίν . διὸ καὶ ἀπορήσειεν ἄν τις , τί δή ποθʼ οἱ μὲν ἰατροὶ βουλεύονται περὶ ὧν ἔχουσι τὴν ἐπιστήμην , οἱ δὲ γραμματικοὶ οὔ ; αἴτιον δʼ ὅτι διχῇ γινομένης τῆς ἁμαρτίας ( ἢ γὰρ λογιζόμενοι ἁμαρτάνομεν ἢ κατὰ τὴν αἴσθησιν αὐτὸ δρῶντες ) ἐν μὲν τῇ ἰατρικῇ ἀμφοτέρως ἐνδέχεται ἁμαρτεῖν , ἐν δὲ τῇ γραμματικῇ κατὰ τὴν αἴσθησιν καὶ πρᾶξιν , περὶ ἧς ἂν σκοπῶσιν , εἰς ἄπειρον ἥξουσιν . ἐπειδὴ οὖν οὔτε δόξα οὔτε βούλησίς ἐστι προαίρεσίς ἐστιν ὡς ἑκάτερον , οὐδʼ ἄμφω ( ἐξαίφνης γὰρ προαιρεῖται μὲν οὐθείς , δοκεῖ δὲ πράττειν καὶ βούλονται ) · ὡς ἐξ ἀμφοῖν ἄρα . ἄμφω γὰρ ὑπάρχει τῷ προαιρουμένῳ ταῦτα . ἀλλὰ πῶς ἐκ τούτων σκεπτέον ; δηλοῖ δέ πως καὶ τὸ ὄνομα αὐτό . ἡ γὰρ προαίρεσις αἵρεσις μὲν ἐστίν , οὐχ ἁπλῶς δέ , ἀλλʼ ἑτέρου πρὸ ἑτέρου · τοῦτο δὲ οὐχ οἷόν τε ἄνευ σκέψεως καὶ βουλῆς . διὸ ἐκ δόξης βουλευτικῆς ἐστιν ἡ προαίρεσις . περὶ μὲν δὴ τοῦ τέλους οὐδεὶς βουλεύεται , ἀλλὰ τοῦτο κεῖται πᾶσι , περὶ δὲ τῶν εἰς τοῦτο τεινόντων , πότερον τόδε ἢ τόδε συντείνει , ἢ δεδογμένου τοῦτο πῶς ἔσται . βουλευόμεθα δὲ τοῦτο πάντες , ἕως ἂν εἰς ἡμᾶς ἀναγάγωμεν τῆς γενέσεως τὴν ἀρχήν . εἰ δὴ προαιρεῖται μὲν μηθεὶς μὴ παρασκευασάμενος μηδὲ βουλευσάμενος , εἰ χεῖρον ἢ βέλτιον , βουλεύεται δὲ ὅσα ἐφʼ ἡμῖν ἐστι τῶν δυνατῶν καὶ εἶναι καὶ μὴ τῶν πρὸς τὸ τέλος , δῆλον ὅτι ἡ προαίρεσις μέν ἐστιν ὄρεξις τῶν ἐφʼ αὑτῷ βουλευτική . ἅπαντες γὰρ βουλευόμεθα ἃ καὶ προαιρούμεθα , οὐ μέντοι γε ἃ βουλευόμεθα , πάντα προαιρούμεθα . λέγω δὲ βουλευτικήν , ἧς ἀρχὴ καὶ αἰτία βούλευσίς ἐστι , καὶ ὀρέγεται διὰ τὸ βουλεύσασθαι . διὸ οὔτε ἐν τοῖς ἄλλοις ζῴοις ἐστὶν ἡ προαίρεσις , οὔτε ἐν πάσῃ ἡλικίᾳ , οὔτε πάντως ἔχοντος ἀνθρώπου . οὐδὲ γὰρ τὸ βουλεύσασθαι , οὐδʼ ὑπόληψις τοῦ διὰ τί · ἀλλὰ δοξάσαι μὲν εἰ ποιητέον ἢ μὴ ποιητέον οὐθὲν κωλύει πολλοῖς ὑπάρχειν , τὸ δὲ διὰ λογισμοῦ οὐκέτι . ἔστι γὰρ βουλευτικὸν τῆς ψυχῆς τὸ θεωρητικὸν αἰτίας τινός . ἡ γὰρ οὗ ἕνεκα μία τῶν αἰτιῶν ἐστίν · τὸ μὲν γὰρ διὰ τί αἰτία · οὗ δʼ ἕνεκά ἐστιν ἢ γίγνεταί τι , τοῦτʼ αἴτιόν φαμεν εἶναι , οἷον τοῦ βαδίζειν ἡ κομιδὴ τῶν χρημάτων , εἰ τούτου ἕνεκα βαδίζει . διὸ οἷς μηθεὶς κεῖται σκοπός , οὐ βουλευτικοί . ὥστʼ ἐπεὶ τὸ μὲν ἐφʼ αὑτῷ ὂν ἢ πράττειν ἢ μὴ πράττειν , ἐάν τις πράττῃ ἢ ἀπρακτῇ διʼ αὑτὸν καὶ μὴ διʼ ἄγνοιαν , ἑκὼν πράττει ἢ ἀπρακτεῖ , πολλὰ δὲ τῶν τοιούτων πράττομεν οὐ βουλευσάμενοι οὐδὲ προνοήσαντες , ἀνάγκη τὸ μὲν προαιρετὸν ἅπαν ἑκούσιον εἶναι , τὸ δʼ ἑκούσιον μὴ προαιρετόν , καὶ τὰ μὲν κατὰ προαίρεσιν πάντα ἑκούσια εἶναι , τὰ δʼ ἀκούσια μὴ πάντα κατὰ προαίρεσιν . ἅμα δʼ ἐκ τούτων φανερὸν καὶ ὅτι καλῶς διορίζονται οἳ τῶν παθημάτων τὰ μὲν ἑκούσια τὰ δʼ ἀκούσια τὰ δʼ ἐκ προνοίας νομοθετοῦσιν · εἰ γὰρ καὶ μὴ διακριβοῦσιν , ἀλλʼ ἅπτονταί γέ πῃ τῆς ἀληθείας . ἀλλὰ περὶ μὲν τούτων ἐροῦμεν ἐν τῇ περὶ τῶν δικαίων ἐπισκέψει · ἡ δὲ προαίρεσις ὅτι οὔτε ἁπλῶς βούλησις οὔτε δόξα ἐστί , δῆλον , ἀλλὰ δόξα τε καὶ ὄρεξις , ὅταν ἐκ τοῦ βουλεύσασθαι συμπερανθῶσιν . ἐπεὶ δὲ βουλεύεται ἀεὶ ὁ βουλευόμενος ἕνεκα τινός , καὶ ἐστὶ σκοπός τις ἀεὶ τῷ βουλευομένῳ πρὸς ὃν σκοπεῖ τὸ συμφέρον , περὶ μὲν τοῦ τέλους οὐθεὶς βουλεύεται , ἀλλὰ τοῦτʼ ἐστιν ἀρχὴ καὶ ὑπόθεσις , ὥσπερ ἐν ταῖς θεωρητικαῖς ἐπιστήμαις ὑποθέσεις ( εἴρηται δὲ περὶ αὐτῶν ἐν μὲν τοῖς ἐν ἀρχῇ βραχέως , ἐν δὲ τοῖς ἀναλυτικοῖς διʼ ἀκριβείασ)̓ , περὶ δὲ τῶν πρὸς τὸ τέλος φερόντων ἡ σκέψις καὶ μετὰ τέχνης καὶ ἄνευ τέχνης πᾶσιν ἐστίν , οἷον εἰ πολεμῶσιν ἢ μὴ πολεμῶσιν τοῦτο βουλευομένοις . ἐκ προτέρου δὲ μᾶλλον ἔσται τὸ διʼ ὅ , τοῦτʼ ἐστι τὸ οὗ ἕνεκα , οἷον πλοῦτος ἢ ἡδονὴ ἤ τι ἄλλο τοιοῦτον ὃ τυγχάνει οὗ ἕνεκα . βουλεύεται γὰρ ὁ βουλευόμενος , εἰ ἀπὸ τοῦ τέλους ἔσκεπται , ἢ ὅ τι ἐκεῖ συντείνει ὅπως εἰς αὑτὸν ἀγάγῃ , ἢ αὐτὸς δύναται πρὸς τὸ τέλος . τὸ δὲ τέλος ἐστὶ φύσει μὲν ἀεὶ ἀγαθόν , καὶ περὶ οὗ κατὰ μέρος βουλεύονται , οἷον ἰατρὸς βουλεύσαιτο ἂν εἰ δῴη φάρμακον , καὶ στρατηγὸς ποῦ στρατοπεδεύσηται , οἷς ἀγαθὸν τὸ τέλος τὸ ἁπλῶς ἄριστον ἐστίν · παρὰ φύσιν δὲ καὶ διαστροφὴν οὐ τὸ ἀγαθόν , ἀλλὰ τὸ φαινόμενον ἀγαθόν . αἴτιον δʼ ὅτι τῶν ὄντων τὰ μὲν οὐκ ἔστιν ἐπʼ ἄλλῳ χρήσασθαι ἢ πρὸς ἃ πέφυκεν , οἷον ὄψει · οὐ γὰρ οἷόν τʼ ἰδεῖν οὗ μή ἐστιν ὄψις , οὐδʼ ἀκοῦσαι οὗ μή ἐστιν ἀκοή · ἀλλʼ ἀπὸ ἐπιστήμης ποιῆσαι καὶ οὗ μή ἐστιν ἡ ἐπιστήμη . οὐ γὰρ ὁμοίως τῆς ὑγιείας ἡ αὐτὴ ἐπιστήμη καὶ νόσου , ἀλλὰ τῆς μὲν κατὰ φύσιν τῆς δὲ παρὰ φύσιν . ὁμοίως δὲ καὶ ἡ βούλησις φύσει μὲν τοῦ ἀγαθοῦ ἐστί , παρὰ φύσιν δὲ καὶ τοῦ κακοῦ , καὶ βούλεται φύσει μὲν τὸ ἀγαθόν , παρὰ φύσιν δὲ καὶ διαστροφὴν καὶ τὸ κακόν . ἀλλὰ μὴν ἑκάστου γε φθορὰ καὶ διαστροφὴ οὐκ εἰς τὸ τυχόν , ἀλλʼ εἰς τὰ ἐναντία καὶ τὰ μεταξύ . οὐ γὰρ ἔστιν ἐκβῆναι ἐκ τούτων , ἐπεὶ καὶ ἡ ἀπάτη οὐκ εἰς τὰ τυχόντα γίνεται , ἀλλʼ εἰς τὰ ἐναντία ὅσοις ἐστὶν ἐναντία , καὶ εἰς ταῦτα τῶν ἐναντίων ἃ κατὰ τὴν ἐπιστήμην ἐναντία ἐστίν . ἀνάγκη ἄρα καὶ τὴν ἀπάτην καὶ τὴν προαίρεσιν ἀπὸ τοῦ μέσου ἐπὶ τὰ ἐναντία γίνεσθαι ( ἐναντία δὲ τῷ μέσῳ τὸ πλέον καὶ τὸ ἔλαττον).—αἴτιον δὲ τὸ ἡδὺ καὶ τὸ λυπηρόν · οὕτω γὰρ ἔχει ὥστε τῇ ψυχῇ φαίνεσθαι τὸ μὲν ἡδὺ ἀγαθὸν καὶ τὸ ἥδιον ἄμεινον , καὶ τὸ λυπηρὸν κακὸν καὶ τὸ λυπηρότερον χεῖρον . ὥστε καὶ ἐκ τούτων δῆλον ὅτι περὶ ἡδονὰς καὶ λύπας ἡ ἀρετὴ καὶ ἡ κακία . περὶ μὲν γὰρ τὰ προαιρετὰ τυγχάνουσιν οὖσαι , ἡ δὲ προαίρεσις περὶ τὸ ἀγαθὸν καὶ κακὸν καὶ τὰ φαινόμενα , τοιαῦτα δὲ φύσει ἡδονὴ καὶ λύπη . ἀνάγκη τοίνυν , ἐπειδὴ ἡ ἀρετὴ μὲν ἡ ἠθικὴ αὐτή τε μεσότης τίς ἐστι καὶ περὶ ἡδονὰς καὶ λύπας πᾶσα , ἡ δὲ κακία ἐν ὑπερβολῇ καὶ ἐλλείψει καὶ περὶ ταὐτὰ τῇ ἀρετῇ , τὴν ἀρετὴν εἶναι τὴν ἠθικὴν ἕξιν προαιρετικὴν μεσότητος τῆς πρὸς ἡμᾶς ἐν ἡδέσι καὶ λυπηροῖς , καθʼ ὅσα ποῖός τις λέγεται τὸ ἦθος , ἢ χαίρων ἢ λυπούμενος · ὁ γὰρ φιλόγλυκυς ἢ φιλόπικρος οὐ λέγεται ποῖός τις τὸ ἦθος .
Lemmas: περί μέν οὖν ὁ ἑκούσιος καί ἀκούσιος διορίζω οὗτος ὁ τρόπος · περί δέ προαίρεσις μετά οὗτος λέγω , διαπορέω πρῶτος ὁ λόγος περί αὐτός . διστάζω γάρ ἄν τις ἐν ὁ γένος φύω καί ἐν ποῖος τίθημι αὐτός χρή , καί πότερος οὐ αὐτός ὁ ἑκούσιος καί ὁ προαιρετός ἤ αὐτός εἰμί . μάλα δέ λέγω παρά τις , καί ζητέω δοκέω δέ ἄν δύο εἰμί ἕτερος ὁ προαίρεσις , ἤτοι δόξα ἤ ὄρεξις · ἀμφότερος γάρ φαίνω παρακολουθέω . ὅτι μέν οὖν οὐ εἰμί ὄρεξις φανερός . ἤ γάρ βούλησις ἄν εἰμί ἤ ἐπιθυμία ἤ θυμός · οὐδείς γάρ ὀρέγω μηδείς πάσχω οὗτος . θυμός μέν οὖν καί ἐπιθυμία καί ὁ θηρίον ὑπάρχω , προαίρεσις δέ οὐ . ἔτι δέ καί ὅς ὑπάρχω ἄμφω οὗτος , πολύς καί ἄνευ θυμός καί ἐπιθυμία προαιρέω · καί ἐν ὁ πάθος εἰμί οὐ προαιρέω , ἀλλά καρτερέω . ἔτι ἐπιθυμία μέν καί θυμός ἀεί μετά λύπη , προαιρέω δέ πολύς καί ἄνευ λύπη . ἀλλά μήν οὐδέ βούλησις καί προαίρεσις αὐτός . βούλομαι μέν γάρ ἔνιοι καί ὁ ἀδύνατος οἶδα , οἷος βασιλεύω τε πᾶς ἄνθρωπος καί ἀθάνατος εἰμί , προαιρέω δέ οὐδείς μή ἀγνοέω ὅτι ἀδύνατος , οὐδέ ὅλος ὅς δυνατός μέν , μή ἐπί ἑαυτοῦ δέ οἴομαι πράσσω ἤ μή πράσσω . ὥστε οὗτος μέν φανερός , ὅτι ἀνάγκη ὁ προαιρετός ὁ ἐπί ἑαυτοῦ τις εἰμί . ὅμοιος δέ δῆλος ὅτι οὐδέ δόξα , οὐδέ ἁπλῶς εἰ τις οἴομαι τις . ὁ γάρ ἐπί ἑαυτοῦ τις εἰμί ὁ προαιρετός , δοξάζω δέ πολύς καί ὁ οὐ εἰμί ἐπί ἐγώ , οἷος ὁ διάμετρος σύμμετρος . ἔτι οὐ εἰμί προαίρεσις ἀληθής ἤ ψευδής . οὐδέ δή ὁ ὁ ἐπί ἑαυτοῦ εἰμί πρακτός δόξα , ὅς τυγχάνω οἴομαι δέω τις πράσσω ἤ οὐ πράσσω . κοινός δέ περί δόξα οὗτος καί βούλησις · οὐδείς γάρ τέλος οὐδείς προαιρέω , ἀλλά ὁ πρός ὁ τέλος · λέγω δέ οἷος οὐδείς ὑγιαίνω προαιρέω , ἀλλά περιπατέω ἤ κάθημαι ὁ ὑγιαίνω ἕνεκα , οὐδέ εὐδαιμονέω , ἀλλά χρηματίζω ἤ κινδυνεύω ὁ εὐδαιμονέω ἕνεκα · καί ὅλος δηλόω ἀεί προαιρέω τίς τε καί τίς ἕνεκα προαιρέω , εἰμί δέ ὁ μέν τίς , ὅς ἕνεκα προαιρέω ἄλλος , ὁ δέ τίς , ὅς προαιρέω ἕνεκα ἄλλος . βούλομαι δέ γε μάλα ὁ τέλος , καί δοξάζω δέω καί ὑγιαίνω καί εὖ πράσσω . ὥστε φανερός διά οὗτος ὅτι ἄλλος καί δόξα καί βούλησις . βούλομαι μέν γάρ καί δόξα μάλα ὁ τέλος , προαίρεσις δέ οὐ εἰμί . ὅτι μέν οὖν οὐ εἰμί οὔτε βούλησις οὔτε δόξα οὔτε ὑπόληψις ἁπλῶς ὁ προαίρεσις , δῆλος · τίς δέ διαφέρω οὗτος , καί πῶς ἔχω πρός ὁ ἑκούσιος ; ἅμα δέ δῆλος εἰμί , καί τίς εἰμί προαίρεσις . εἰμί δή ὁ δυνατός καί εἰμί καί μή ὁ μέν τοιοῦτος ὥστε ἐνδέχομαι βουλεύω περί αὐτός · περί ἔνιοι δέ οὐ ἐνδέχομαι . ὁ μέν γάρ δυνατός μέν εἰμί καί εἰμί καί μή εἰμί , ἀλλά οὐ ἐπί ἐγώ αὐτός ὁ γένεσις εἰμί , ἀλλά ὁ μέν διά φύσις ὁ δέ διά ἄλλος αἰτία γίγνομαι , περί ὅς οὐδείς ἄν ἐγχειρέω βουλεύω μή ἀγνοέω · περί ὅς δέ ἐνδέχομαι μή μόνος ὁ εἰμί καί μή , ἀλλά καί ὁ βουλεύω ὁ ἄνθρωπος , οὗτος δέ εἰμί ὅσος ἐπί ἐγώ εἰμί πράσσω ἤ μή πράσσω . διό οὐ βουλεύω περί ὁ ἐν Ἰνδός , οὐδέ πῶς ἄν ὁ κύκλος τετραγωνίζω . ὁ μέν γάρ οὐ ἐπί ἐγώ · ὁ δέ ὅλος οὐ πρακτός ἀλλά οὐδέ περί ὁ ἐπί ἐγώ πρακτός περί ἅπας . ] ( ὅς καί δῆλος ὅτι οὐδέ δόξα ἁπλῶς ὁ προαίρεσις εἰμί ) · , ὁ δέ προαιρετός καί πρακτός ὁ ἐπί ἐγώ εἰμί εἰμί . διό καί ἀπορέω ἄν τις , τίς δή ποτέ ὁ μέν ἰατρός βουλεύω περί ὅς ἔχω ὁ ἐπιστήμη , ὁ δέ γραμματικός οὐ ; αἴτιος δέ ὅτι διχή γίγνομαι ὁ ἁμαρτία ( ἤ γάρ λογίζομαι ἁμαρτάνω ἤ κατά ὁ αἴσθησις αὐτός δράω ) ἐν μέν ὁ ἰατρικός ἀμφοτέρως ἐνδέχομαι ἁμαρτάνω , ἐν δέ ὁ γραμματικός κατά ὁ αἴσθησις καί πρᾶξις , περί ὅς ἄν σκοπέω , εἰς ἄπειρος ἥκω . ἐπειδή οὖν οὔτε δόξα οὔτε βούλησις εἰμί προαίρεσις εἰμί ὡς ἑκάτερος , οὐδέ ἄμφω ( ἐξαίφνης γάρ προαιρέω μέν οὐδείς , δοκέω δέ πράσσω καί βούλομαι ) · ὡς ἐκ ἄμφω ἄρα . ἄμφω γάρ ὑπάρχω ὁ προαιρέω οὗτος . ἀλλά πῶς ἐκ οὗτος σκοπέω ; δηλόω δέ πως καί ὁ ὄνομα αὐτός . ὁ γάρ προαίρεσις αἵρεσις μέν εἰμί , οὐ ἁπλῶς δέ , ἀλλά ἕτερος πρό ἕτερος · οὗτος δέ οὐ οἷος τε ἄνευ σκέψις καί βουλή . διό ἐκ δόξα βουλευτικός εἰμί ὁ προαίρεσις . περί μέν δή ὁ τέλος οὐδείς βουλεύω , ἀλλά οὗτος κεῖμαι πᾶς , περί δέ ὁ εἰς οὗτος τείνω , πότερος ὅδε ἤ ὅδε συντείνω , ἤ δοκέω οὗτος πῶς εἰμί . βουλεύω δέ οὗτος πᾶς , ἕως ἄν εἰς ἐγώ ἀνάγω ὁ γένεσις ὁ ἀρχή . εἰ δή προαιρέω μέν μηθείς μή παρασκευάζω μηδέ βουλεύω , εἰ κακός ἤ ἀγαθός , βουλεύω δέ ὅσος ἐπί ἐγώ εἰμί ὁ δυνατός καί εἰμί καί μή ὁ πρός ὁ τέλος , δῆλος ὅτι ὁ προαίρεσις μέν εἰμί ὄρεξις ὁ ἐπί ἑαυτοῦ βουλευτικός . ἅπας γάρ βουλεύω ὅς καί προαιρέω , οὐ μέντοι γε ὅς βουλεύω , πᾶς προαιρέω . λέγω δέ βουλευτικός , ὅς ἀρχή καί αἰτία βούλευσις εἰμί , καί ὀρέγω διά ὁ βουλεύω . διό οὔτε ἐν ὁ ἄλλος ζῷον εἰμί ὁ προαίρεσις , οὔτε ἐν πᾶς ἡλικία , οὔτε πάντως ἔχω ἄνθρωπος . οὐδέ γάρ ὁ βουλεύω , οὐδέ ὑπόληψις ὁ διά τίς · ἀλλά δοξάζω μέν εἰ ποιέω ἤ μή ποιέω οὐδείς κωλύω πολύς ὑπάρχω , ὁ δέ διά λογισμός οὐκέτι . εἰμί γάρ βουλευτικός ὁ ψυχή ὁ θεωρητικός αἰτία τις . ὁ γάρ ὅς ἕνεκα εἷς ὁ αἰτία εἰμί · ὁ μέν γάρ διά τίς αἰτία · ὅς δέ ἕνεκα εἰμί ἤ γίγνομαι τις , οὗτος αἴτιος φημί εἰμί , οἷος ὁ βαδίζω ὁ κομιδή ὁ χρῆμα , εἰ οὗτος ἕνεκα βαδίζω . διό ὅς μηθείς κεῖμαι σκοπός , οὐ βουλευτικός . ὥστε ἐπεί ὁ μέν ἐπί ἑαυτοῦ εἰμί ἤ πράσσω ἤ μή πράσσω , ἐάν τις πράσσω ἤ ἀπρακτέω διά ἑαυτοῦ καί μή διά ἄγνοια , ἑκών πράσσω ἤ ἀπρακτέω , πολύς δέ ὁ τοιοῦτος πράσσω οὐ βουλεύω οὐδέ προνοέω , ἀνάγκη ὁ μέν προαιρετός ἅπας ἑκούσιος εἰμί , ὁ δέ ἑκούσιος μή προαιρετός , καί ὁ μέν κατά προαίρεσις πᾶς ἑκούσιος εἰμί , ὁ δέ ἀκούσιος μή πᾶς κατά προαίρεσις . ἅμα δέ ἐκ οὗτος φανερός καί ὅτι καλός διορίζω ὁ ὁ πάθημα ὁ μέν ἑκούσιος ὁ δέ ἀκούσιος ὁ δέ ἐκ πρόνοια νομοθετέω · εἰ γάρ καί μή διακριβόω , ἀλλά ἅπτω γε πη ὁ ἀλήθεια . ἀλλά περί μέν οὗτος λέγω ἐν ὁ περί ὁ δίκαιος ἐπίσκεψις · ὁ δέ προαίρεσις ὅτι οὔτε ἁπλῶς βούλησις οὔτε δόξα εἰμί , δῆλος , ἀλλά δόξα τε καί ὄρεξις , ὅταν ἐκ ὁ βουλεύω συμπεραίνω . ἐπεί δέ βουλεύω ἀεί ὁ βουλεύω ἕνεκα τις , καί εἰμί σκοπός τις ἀεί ὁ βουλεύω πρός ὅς σκοπέω ὁ συμφέρω , περί μέν ὁ τέλος οὐδείς βουλεύω , ἀλλά οὗτος εἰμί ἀρχή καί ὑπόθεσις , ὥσπερ ἐν ὁ θεωρητικός ἐπιστήμη ὑπόθεσις ( λέγω δέ περί αὐτός ἐν μέν ὁ ἐν ἀρχή βραχύς , ἐν δέ ὁ ἀναλυτικός διά ἀκριβείασ)̓ , περί δέ ὁ πρός ὁ τέλος φέρω ὁ σκέψις καί μετά τέχνη καί ἄνευ τέχνη πᾶς εἰμί , οἷος εἰ πολεμέω ἤ μή πολεμέω οὗτος βουλεύω . ἐκ πρότερος δέ μάλα εἰμί ὁ διά ὅς , οὗτος εἰμί ὁ ὅς ἕνεκα , οἷος πλοῦτος ἤ ἡδονή ἤ τις ἄλλος τοιοῦτος ὅς τυγχάνω ὅς ἕνεκα . βουλεύω γάρ ὁ βουλεύω , εἰ ἀπό ὁ τέλος σκοπέω , ἤ ὅς τις ἐκεῖ συντείνω ὅπως εἰς ἑαυτοῦ ἄγω , ἤ αὐτός δύναμαι πρός ὁ τέλος . ὁ δέ τέλος εἰμί φύσις μέν ἀεί ἀγαθός , καί περί ὅς κατά μέρος βουλεύω , οἷος ἰατρός βουλεύω ἄν εἰ δίδωμι φάρμακον , καί στρατηγός ποῦ στρατοπεδεύω , ὅς ἀγαθός ὁ τέλος ὁ ἁπλῶς ἄριστον εἰμί · παρά φύσις δέ καί διαστροφή οὐ ὁ ἀγαθός , ἀλλά ὁ φαίνω ἀγαθός . αἴτιος δέ ὅτι ὁ εἰμί ὁ μέν οὐ εἰμί ἐπί ἄλλος χράω ἤ πρός ὅς φύω , οἷος ὄψις · οὐ γάρ οἷος τε ὁράω ὅς μή εἰμί ὄψις , οὐδέ ἀκούω ὅς μή εἰμί ἀκοή · ἀλλά ἀπό ἐπιστήμη ποιέω καί ὅς μή εἰμί ὁ ἐπιστήμη . οὐ γάρ ὅμοιος ὁ ὑγίεια ὁ αὐτός ἐπιστήμη καί νόσος , ἀλλά ὁ μέν κατά φύσις ὁ δέ παρά φύσις . ὅμοιος δέ καί ὁ βούλησις φύσις μέν ὁ ἀγαθός εἰμί , παρά φύσις δέ καί ὁ κακός , καί βούλομαι φύσις μέν ὁ ἀγαθός , παρά φύσις δέ καί διαστροφή καί ὁ κακός . ἀλλά μήν ἕκαστος γε φθορά καί διαστροφή οὐ εἰς ὁ τυγχάνω , ἀλλά εἰς ὁ ἐναντίος καί ὁ μεταξύ . οὐ γάρ εἰμί ἐκβαίνω ἐκ οὗτος , ἐπεί καί ὁ ἀπάτη οὐ εἰς ὁ τυγχάνω γίγνομαι , ἀλλά εἰς ὁ ἐναντίος ὅσος εἰμί ἐναντίος , καί εἰς οὗτος ὁ ἐναντίος ὅς κατά ὁ ἐπιστήμη ἐναντίος εἰμί . ἀνάγκη ἄρα καί ὁ ἀπάτη καί ὁ προαίρεσις ἀπό ὁ μέσος ἐπί ὁ ἐναντίος γίγνομαι ( ἐναντίος δέ ὁ μέσος ὁ πολύς καί ὁ ἐλαττονέω δέ ὁ ἡδύς καί ὁ λυπηρός · οὕτως γάρ ἔχω ὥστε ὁ ψυχή φαίνω ὁ μέν ἡδύς ἀγαθός καί ὁ ἡδύς ἀγαθός , καί ὁ λυπηρός κακός καί ὁ λυπηρός κακός . ὥστε καί ἐκ οὗτος δῆλος ὅτι περί ἡδονή καί λύπη ὁ ἀρετή καί ὁ κακία . περί μέν γάρ ὁ προαιρετός τυγχάνω εἰμί , ὁ δέ προαίρεσις περί ὁ ἀγαθός καί κακός καί ὁ φαίνω , τοιοῦτος δέ φύσις ἡδονή καί λύπη . ἀνάγκη τοίνυν , ἐπειδή ὁ ἀρετή μέν ὁ ἠθικός αὐτός τε μεσότης τις εἰμί καί περί ἡδονή καί λύπη πᾶς , ὁ δέ κακία ἐν ὑπερβολή καί ἔλλειψις καί περί αὐτός ὁ ἀρετή , ὁ ἀρετή εἰμί ὁ ἠθικός ἕξις προαιρετικός μεσότης ὁ πρός ἐγώ ἐν ἡδύς καί λυπηρός , κατά ὅσος ποῖος τις λέγω ὁ ἦθος , ἤ χαίρω ἤ λυπέω · ὁ γάρ φιλόγλυκυς ἤ φιλόπικρος οὐ λέγω ποῖος τις ὁ ἦθος .