aristoteles-et-corpus-aristotelicum.ethica-eudemia 7.10
λέγονται δὲ φιλίαι συγγενικὴ ἑταιρικὴ κοινωνικὴ ἡ λεγομένη πολιτική . ἔστι μὲν συγγενικὴ πολλὰ ἔχουσα εἴδη , ἣ μὲν ὡς ἀδελφῶν , ἣ δʼ ὡς πατρὸς καὶ υἱῶν ( καὶ γὰρ κατʼ ἀναλογίαν , οἷον ἡ πατρική , καὶ κατʼ ἀριθμόν , οἷον ἡ τῶν ἀδελφῶν · ἐγγὺς γὰρ αὕτη τῆς ἑταιρικῆς · ἐπιλαμβάνουσι γὰρ καὶ ἐνταῦθα πρέσβειον ) · ἡ δὲ πολιτικὴ συνέστηκε μὲν κατὰ τὸ χρήσιμον καὶ μάλιστα . διὰ γὰρ τὸ μὴ αὐταρκεῖν δοκοῦσι συνελθεῖν , ἐπεὶ συνῆλθόν γʼ ἂν καὶ τοῦ συζῆν χάριν . μόνη δʼ ἡ πολιτικὴ καὶ ἡ παρʼ αὐτὴν παρέκβασις οὐ μόνον φιλίαι , ἀλλὰ καὶ ὡς φίλοι κοινωνοῦσιν · αἱ δʼ ἄλλαι καθʼ ὑπεροχήν . μάλιστα δὲ δίκαιον τὸ ἐν τῇ τῶν χρησίμων φιλίᾳ , διὰ τὸ τοῦτʼ εἶναι τὸ πολιτικὸν δίκαιον . ἄλλον γὰρ τρόπον συνῆλθον πρίων καὶ τέχνη , οὐχ ἕνεκα κοινοῦ τινος ( οἷον γὰρ ὄργανον καὶ ψυχή ) ἀλλὰ τοῦ χρωμένου ἕνεκεν . συμβαίνει δὲ καὶ τοῦτο ὄργανον ἐπιμελείας τυγχάνειν , ἧς δίκαιον πρὸς τὸ ἔργον · ἐκείνου γὰρ ἕνεκεν ἐστίν . καὶ τὸ τρυπάνῳ εἶναι διττόν , ὧν τὸ κυριώτερον ἡ ἐνέργεια , ἡ τρύπησις . καὶ ἐν τούτῳ τῷ εἴδει σῶμα καὶ δοῦλος , ὥσπερ εἴρηται πρότερον . τὸ δὴ ζητεῖν πῶς δεῖ τῷ φίλῳ ὁμιλεῖν , τὸ ζητεῖν δίκαιόν τι ἐστίν . καὶ γὰρ ὅλως τὸ δίκαιον ἅπαν πρὸς φίλον . τό τε γὰρ δίκαιόν τισι καὶ κοινωνοῖς , καὶ ὁ φίλος κοινωνός , ὃ μὲν γένους , ὃ δὲ βίου . ὁ γὰρ ἄνθρωπος οὐ μόνον πολιτικὸν ἀλλὰ καὶ οἰκονομικὸν ζῷον , καὶ οὐχ ὥσπερ τἆλλά ποτε συνδυάζεται καὶ τῷ τυχόντι θήλει καὶ ἄρρενι ἀλλʼ αἱ διὰ δύμον αὐλικόν , ἀλλὰ κοινωνικὸν ἄνθρωπος ζῷον πρὸς οὓς φύσει συγγένεια ἐστίν · καὶ κοινωνία τοίνυν καὶ δίκαιόν τι , καὶ εἰ μὴ πόλις εἴη · οἰκία δʼ ἐστί τις φιλία . δεσπότου μὲν οὖν καὶ δούλου ἥπερ καὶ τέχνης καὶ ὀργάνων καὶ ψυχῆς καὶ σώματος , αἱ δὲ τοιαῦται οὔτε φιλίαι οὔτε δικαιοσύναι , ἀλλʼ ἀνάλογον , ὥσπερ καὶ τὸ ὑγιεινὸν οὐ δίκαιον , ἀλλʼ ἀνάλογον · γυναικὸς δὲ καὶ ἀνδρὸς φιλία ὡς χρήσιμον καὶ κοινωνία · πατρὸς δὲ καὶ υἱοῦ ἡ αὐτὴ ἥπερ θεοῦ πρὸς ἄνθρωπον καὶ τοῦ εὖ ποιήσαντος πρὸς τὸν παθόντα καὶ ὅλως τοῦ φύσει ἄρχοντος πρὸς τὸν φύσει ἀρχόμενον · ἣ δὲ τῶν ἀδελφῶν πρὸς ἀλλήλους ἑταιρικὴ μάλιστα ἡ κατʼ ἰσότητα . οὐ γάρ τι νόθος τῷδʼ ἀπεδείχθην · ἀμφοῖν δὲ πατὴρ αὑτὸς ἐκλήθη Ζεὺς ἐμὸς ἄρχων . ταῦτα γὰρ ὡς τὸ ἴσον ζητούντων λέγεται . διὸ ἐν οἰκίᾳ πρῶτον ἀρχαὶ καὶ πηγαὶ φιλίας καὶ πολιτείας καὶ δικαίου . ἐπεὶ δὲ φιλίαι τρεῖς , κατʼ ἀρετήν , κατὰ τὸ χρήσιμον , κατὰ τὸ ἡδύ , τούτων δὲ ἑκάστης δύο διαφοραί ( ἣ μὲν γὰρ καθʼ ὑπεροχὴν ἣ δὲ κατʼ ἰσότητά ἐστιν ἑκάστη αὐτῶν , τὸ δὲ δίκαιον τὸ περὶ αὐτὰς ἐκ τῶν ἀμφισβητησάντων δῆλον ) , ἐν μὲν τῇ καθʼ ὑπεροχὴν ἀξιοῦται τὸ ἀνάλογον , ἀλλʼ οὐχ ὡσαύτως , ἀλλʼ ὁ μὲν ὑπερέχων ἀνεστραμμένως τὸ ἀνάλογον , ὡς αὐτὸς πρὸς τὸν ἐλάττω , οὕτω τὸ παρὰ τοῦ ἐλάττονος γινόμενον πρὸς τὸ παρʼ αὐτοῦ , διακείμενος ὥσπερ ἄρχων πρὸς ἀρχόμενον · εἰ δὲ μὴ τοῦτο , ἀλλὰ τὸ ἴσον κατʼ ἀριθμὸν ἀξιοῖ . καὶ γὰρ δὴ καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων κοινωνιῶν οὕτω συμβαίνει . ὁτὲ μὲν γὰρ ἀριθμῷ τοῦ ἴσου μετέχουσιν , ὁτὲ δὲ λόγῳ . εἰ μὲν γὰρ ἴσον ἀριθμῷ εἰσήνεγκον ἀργύριον , ἴσον καὶ τῷ ἴσῳ ἀριθμῷ διαλαμβάνουσιν , εἰ δὲ μὴ ἴσον , ἀνάλογον . ὁ δʼ ὑπερεχόμενος τοὐναντίον στρέφει τὸ ἀνάλογον , καὶ κατὰ διάμετρον συζεύγνυσιν . δόξειε δʼ ἂν οὕτως ἐλαττοῦσθαι ὁ ὑπερέχων καὶ λειτουργία ἡ φιλία καὶ ἡ κοινωνία . δεῖ ἄρα τινὶ ἑτέρῳ ἀνισάσαι καὶ ποιῆσαι ἀνάλογον . τοῦτο δʼ ἐστὶν ἡ τιμή , ὅπερ καὶ τῷ ἄρχοντι φύσει καὶ θεῷ πρὸς τὸ ἀρχόμενον . δεῖ δὲ ἰσασθῆναι τὸ κέρδος πρὸς τὴν τιμήν . ἡ δὲ κατʼ ἴσα φιλία ἐστὶν ἡ πολιτική . ἡ δὲ πολιτική ἐστι μὲν κατὰ τὸ χρήσιμον , καὶ ὥσπερ αἱ πόλεις ἀλλήλαις φίλαι , οὕτω καὶ οἱ πολῖται , καὶ ὁμοίως οὐκέτι γιγνώσκουσιν Ἀθηναῖοι Μεγαρῆας καὶ οἱ πολῖται , ὅταν μὴ χρήσιμοι ἀλλήλοις , ἀλλʼ ἐκ χειρὸς εἰς χεῖρα ἡ φιλία · ἔστι δὲ ἐνταῦθα καὶ ἄρχον καὶ ἀρχόμενον οὔτε τὸ φυσικὸν οὔτε τὸ βασιλικόν , ἀλλὰ τὸ ἐν τῷ μέρει , οὐδὲ τούτου ἕνεκα ὅπως εὖ ποιῇ ὁ θεός , ἀλλʼ ἵνα ἴσον ᾖ τοῦ ἀγαθοῦ καὶ τῆς λειτουργίας . κατʼ ἰσότητα δὴ βούλεται εἶναι ἡ πολιτικὴ φιλία . ἔστι δὲ τῆς χρησίμου φιλίας εἴδη δύο , ἣ μὲν νομικὴ ἣ δʼ ἠθική . βλέπει δʼ ἡ μὲν πολιτικὴ εἰς τὸ ἴσον καὶ εἰς τὸ πρᾶγμα , ὥσπερ οἱ πωλοῦντες καὶ οἱ ὠνούμενοι . διὸ εἴρηται μισθὸς ἀνδρὶ φίλῳ . ὅταν μὲν οὖν καθʼ ὁμολογίαν ᾖ ἡ πολιτικὴ αὕτη φιλία , νομική · ὅταν δʼ ἐπιτρέπωσιν αὐτοῖς , ἠθικὴ βούλεται εἶναι φιλία καὶ ἑταιρική . διὸ μάλιστα ἔγκλημα ἐν ταύτῃ τῇ φιλίᾳ · αἴτιον δʼ ὅτι παρὰ φύσιν . ἕτεραι γὰρ φιλίαι ἡ κατὰ τὸ χρήσιμον καὶ ἡ κατὰ τὴν ἀρετήν · οἳ δʼ ἀμφότερα βούλονται ἅμα ἔχειν , καὶ ὁμιλοῦσι μὲν τοῦ χρησίμου ἕνεκα , ἠθικὴν δὲ ποιοῦσιν ὡς ἐπιεικεῖς , διὸ ὡς πιστεύοντες οὐ νομικὴν ποιοῦσιν . ὅλως μὲν γὰρ ἐν τῇ χρησίμῃ τῶν τριῶν πλεῖστα ἐγκλήματα ( ἡ μὲν γὰρ ἀρετὴ ἀνέγκλητον , οἱ δʼ ἡδεῖς ἔχοντες καὶ δόντες ἀπαλλάττονται · οἱ δὲ χρήσιμοι οὐκ εὐθὺς διαλύονται , ἂν μὴ νομικῶς καὶ ἑταιρικῶς προσφέρωνται ) · ὅμως δὲ τῆς χρησίμου ἡ νομικὴ ἀνέγκλητος . ἔστι δʼ ἡ μὲν νομικὴ διάλυσις πρὸς νόμισμα ( μετρεῖται γὰρ τούτῳ τὸ ἴσον ) , ἡ δʼ ἠθικὴ ἑκούσιος . διὸ ἐνιαχοῦ νόμος ἐστὶ τοῖς οὕτως ὁμιλοῦσι φιλικῶς μὴ εἶναι δίκας τῶν ἑκουσίων συναλλαγμάτων , ὀρθῶς · τοῖς γὰρ ἀγαθοῖς οὐ πέφυκε δίκαιον εἶναι , οἳ δʼ ὡς ἀγαθοὶ καὶ πιστοὶ συναλλάττουσιν . ἔστι δὲ ἐν ταύτῃ τῇ φιλίᾳ τὰ ἐγκλήματα ἀμφιβάλλοντα αὐτοῖς ἀμφότερα , πῶς ἑκάτερος ἐγκαλεῖ , ὅταν ἠθικῶς ἀλλὰ μὴ νομικῶς πιστεύσωσιν . καὶ ἔχει δὴ ἀπορίαν ποτέρως δεῖ κρίνειν τὸ δίκαιον , πότερα πρὸς τὸ πρᾶγμα βλέποντα τὸ ὑπηρετηθὲν , πόσον , ἢ ποῖον ἦν τῷ πεπονθότι . ἐνδέχεται γὰρ ὅπερ λέγει Θέογνις · σοὶ μὲν τοῦτο , θεά , σμικρόν , ἐμοὶ δὲ μέγα . ἐνδέχεται δὲ καὶ τοὐναντίον γενέσθαι , ὥσπερ ἐν τῷ λόγῳ , σοὶ μὲν παιδιὰν τοῦτʼ εἶναι , ἐμοὶ δὲ θάνατον . ἐντεῦθεν δʼ εἴρηται τὰ ἐγκλήματα . ὃ μὲν γὰρ ἀξιοῖ ἀντιπαθεῖν ὡς μέγα ὑπηρετήσας , ὅτι δεομένῳ ἐποίησιν , ἤ τι ἄλλο τοιοῦτο , λέγων πρὸς τὴν ἐκείνου ὠφέλειαν πόσον ἠδύνατο , ἀλλʼ οὐ τί ἦν αὐτῷ · ὃ δὲ τοὐναντίον ὅσον ἐκείνῳ , ἀλλʼ οὐχ ὅσον αὐτῷ . ὁτὲ δὲ καὶ μεταλαμβάνων καὶ ἀμφιβάλλει . ὃ μὲν γὰρ ὅσον αὐτῷ μικρὸν ἀπέβη , ὃ δʼ ὅσον αὐτῷ μέγα ἐδύνατο , οἷον εἰ κινδυνεύσας δραχμῆς ἄξιον ὠφέλησεν , ὃ μὲν τὸ τοῦ κινδύνου μέγεθος ὃ δὲ τὸ τοῦ ἀργυρίου , ὥσπερ ἐν τῇ τῶν νομισμάτων ἀποδόσει . καὶ γὰρ ἐνταῦθα περὶ τούτων ἡ ἀμφισβήτησις · ὃ μὲν γὰρ ἀξιοῖ πῶς τότʼ ἦν , ὃ δὲ πῶς νῦν , ἂν μὴ διείπωνται . ἡ μὲν οὖν πολιτικὴ βλέπει εἰς τὴν ὁμολογίαν καὶ εἰς τὸ πρᾶγμα , ἡ δʼ ἠθικὴ εἰς τὴν προαίρεσιν . ὥστε καὶ δίκαιον τοῦτο μᾶλλον ἐστί , καὶ δικαιοσύνη φιλική . αἴτιον δὲ τοῦ μάχεσθαι , διότι καλλίων μὲν ἡ ἠθικὴ φιλία , ἀναγκαιοτέρα δὲ ἡ χρησίμη . οἳ δʼ ἄρχονται μὲν ὡς οἱ ἠθικοὶ φίλοι καὶ διʼ ἀρετὴν ὄντες · ὅταν δʼ ἄντικρυς ᾖ τι τῶν ἰδίων , δῆλοι γίνονται ὅτι ἕτεροι ἦσαν . ἐκ περιουσίας γὰρ διώκουσιν οἱ πολλοὶ τὰ καλόν · διὸ καὶ τὴν καλλίω φιλίαν . ὥστε φανερὸν πῶς διαιρετέον περὶ τούτων . εἰ μὲν γὰρ ἠθικοὶ φίλοι , εἰς τὴν προαίρεσιν βλεπτέον εἰ ἴση , καὶ οὐθὲν ἄλλο ἀξιωτέον θατέρῳ παρὰ θατέρου · εἰ δʼ ὡς χρήσιμοι καὶ πολιτικοί , ὡς ἂν ἐλυσιτέλει ὁμολογοῦσιν · ἂν δʼ ὃ μὲν φῇ ὧδε ὃ δὲ ἐκείνως , οὐ καλὸν μὲν ἀντιποιῆσαι , δέον τοὺς καλοὺς λέγειν λόγους , ὁμοίως δὲ καὶ ἐπὶ θατέρου , ἀλλʼ ἐπεὶ οὐ διείποντο ὡς ἠθικῶς , δεῖ κρίνειν τίνα , μηδʼ ὑποκρινόμενον μηδέτερον αὐτῶν ἐξαπατᾶν . ὥστε δεῖ στέργειν αὐτὸν τὴν τύχην . ὅτι δʼ ἐστὶν ἡ ἠθικὴ κατὰ προαίρεσιν , δῆλον , ἐπεὶ κἂν εἰ μεγάλα παθὼν μὴ ἀποδῴη διʼ ἀδυναμίαν , ἀλλʼ ὡς ἠδύνατο , καλῶς · καὶ ὁ θεὸς ἀνέχεται κατὰ δύναμιν λαμβάνων τὰς θυσίας . ἀλλὰ τῷ πωλοῦντι οὐχ ἱκανῶς ἕξει , ἂν μὴ φήσῃ δύνασθαι πλέον δοῦναι , οὐδὲ τῷ δανείσαντι . πολλὰ ἐγκλήματα γίνεται ἐν ταῖς φιλίαις τοῖς μὴ κατʼ εὐθυωρίαν , καὶ τὸ δίκαιον ἰδεῖν οὐ ῥᾴδιον . χαλεπὸν γὰρ μετρῆσαι ἑνὶ τῷδε τὸ μὴ κατʼ εὐθυωρίαν , οἷον συμβαίνει ἐπὶ τῶν ἐρωτικῶν . ὃ μὲν γὰρ διώκει ὡς ἡδὺν ἐπὶ τὸ συζῆν , ὃ δʼ ἐκεῖνον ἐνίοτε ὡς χρήσιμον · ὅταν δὲ παύσηται τοῦ ἐρᾶν , ἄλλου γινομένου ἄλλος γίνεται , καὶ τότε λογίζονται παντί τινος , καὶ ὡς Πύθων καὶ Παμμένης διεφέροντο καὶ ὡς διδάσκαλος καὶ μαθητής ( ἐπιστήμη γὰρ καὶ χρήματα οὐχ ἑνὶ μετρεῖται ) , καὶ ὡς Ἡρόδικος ὁ ἰατρὸς πρὸς τὸν ἀποδιδόντα μικρὸν τὸν μισθόν , καὶ ὡς ὁ κιθαρῳδὸς καὶ ὁ βασιλεύς . ὃ μὲν γὰρ ὡς ἡδεῖ , ὃ δʼ ὡς χρησίμῳ ὡμίλει · ὃ δʼ ἐπεὶ ἔδει ἀποδιδόναι , αὐτὸν αὑτὸν ὡς ἡδὺν ἐποίησεν , καὶ ἔφη , ὥσπερ ἐκεῖνον ᾄσαντα εὐφρᾶναι , οὕτω καὶ αὐτὸς ὑποσχόμενος ἐκείνῳ . ὅμως δὲ φανερὸν καὶ ἐνταῦθα πῶς γνωριστέον · ἑνὶ μὲν γὰρ μετρητέον καὶ ἐνταῦθʼ , ἀλλʼ οὐχ ὅρῳ , ἀλλὰ λόγῳ · τῷ ἀνάλογον γὰρ μετρητέον , ὥσπερ καὶ ἡ πολιτικὴ μετρεῖται κοινωνία . πῶς γὰρ κοινωνήσει γεωργῷ σκυτοτόμος , εἰ μὴ τῷ ἀνάλογον ἰσασθήσεται τὰ ἔργα ; τοῖς δὲ μὴ κατʼ εὐθυωρίαν τὸ ἀνάλογον μέτρον , οἷον εἰ ὃ μὲν σοφίαν δοῦναι ἐγκαλεῖ , ὃ δʼ ἐκείνῳ ἀργύριον , τῇ σοφίᾳ πρὸς τὸ πλούσιον , εἶτα τί δοθὲν πρὸς ἑκάτερον . εἰ γὰρ ὃ μὲν τοῦ ἐλάττονος ἥμισυ ἔδωκεν , ὃ δὲ τοῦ μείζονος μὴ πολλοστὸν μέρος , δῆλον ὅτι οὗτος ἀδικεῖ . ἔστι δὲ κἀνταῦθα ἐν ἀρχῇ ἀμφισβήτησις , ἂν φῇ ὃ μὲν ὡς χρησίμους συνελθεῖν αὐτούς , ὃ δὲ μή , ἀλλʼ ὡς κατʼ ἄλλην τινὰ φιλίαν .
Lemmas: λέγω δέ φιλία συγγενικός ἑταιρικός κοινωνικός ὁ λέγω πολιτικός . εἰμί μέν συγγενικός πολύς ἔχω εἶδος , ὁ μέν ὡς ἀδελφός , ὁ δέ ὡς πατήρ καί υἱός ( καί γάρ κατά ἀναλογία , οἷος ὁ πατρικός , καί κατά ἀριθμός , οἷος ὁ ὁ ἀδελφός · ἐγγύς γάρ οὗτος ὁ ἑταιρικός · ἐπιλαμβάνω γάρ καί ἐνταῦθα πρεσβεία ) · ὁ δέ πολιτικός συνίστημι μέν κατά ὁ χρήσιμος καί μάλα . διά γάρ ὁ μή αὐταρκέω δοκέω συνέρχομαι , ἐπεί συνέρχομαι γε ἄν καί ὁ συζάω χάριν . μόνος δέ ὁ πολιτικός καί ὁ παρά αὐτός παρέκβασις οὐ μόνος φιλία , ἀλλά καί ὡς φίλος κοινωνέω · ὁ δέ ἄλλος κατά ὑπεροχή . μάλα δέ δίκαιος ὁ ἐν ὁ ὁ χρήσιμος φιλία , διά ὁ οὗτος εἰμί ὁ πολιτικός δίκαιος . ἄλλος γάρ τρόπος συνέρχομαι πρίων καί τέχνη , οὐ ἕνεκα κοινός τις ( οἷος γάρ ὄργανον καί ψυχή ) ἀλλά ὁ χράω ἕνεκα . συμβαίνω δέ καί οὗτος ὄργανον ἐπιμέλεια τυγχάνω , ὅς δίκαιος πρός ὁ ἔργον · ἐκεῖνος γάρ ἕνεκα εἰμί . καί ὁ τρύπανον εἰμί δισσός , ὅς ὁ κύριος ὁ ἐνέργεια , ὁ τρύπησις . καί ἐν οὗτος ὁ εἶδος σῶμα καί δοῦλος , ὥσπερ λέγω πρότερος . ὁ δή ζητέω πῶς δέω ὁ φίλος ὁμιλέω , ὁ ζητέω δίκαιος τις εἰμί . καί γάρ ὅλος ὁ δίκαιος ἅπας πρός φίλος . ὁ τε γάρ δίκαιος τις καί κοινωνός , καί ὁ φίλος κοινωνός , ὁ μέν γένος , ὁ δέ βίος . ὁ γάρ ἄνθρωπος οὐ μόνος πολιτικός ἀλλά καί οἰκονομικός ζῷον , καί οὐ ὥσπερ ἄλλος ποτέ συνδυάζω καί ὁ τυγχάνω θῆλυς καί ἄρσην ἀλλά ὁ διά δύμος αὐλικός , ἀλλά κοινωνικός ἄνθρωπος ζῷον πρός ὅς φύσις συγγένεια εἰμί · καί κοινωνία τοίνυν καί δίκαιος τις , καί εἰ μή πόλις εἰμί · οἰκίον δέ εἰμί τις φιλία . δεσπότης μέν οὖν καί δοῦλος ὅς καί τέχνη καί ὄργανον καί ψυχή καί σῶμα , ὁ δέ τοιοῦτος οὔτε φιλία οὔτε δικαιοσύνη , ἀλλά ἀνάλογος , ὥσπερ καί ὁ ὑγιεινός οὐ δίκαιος , ἀλλά ἀνάλογος · γυνή δέ καί ἀνήρ φιλία ὡς χρήσιμος καί κοινωνία · πατήρ δέ καί υἱός ὁ αὐτός ὅς θεός πρός ἄνθρωπος καί ὁ εὖ ποιέω πρός ὁ πάσχω καί ὅλος ὁ φύσις ἄρχω πρός ὁ φύσις ἄρχω · ὁ δέ ὁ ἀδελφός πρός ἀλλήλων ἑταιρικός μάλα ὁ κατά ἰσότης . οὐ γάρ τις νόθος ὅδε ἀποδείκνυμι · ἄμφω δέ πατήρ αὐτός καλέω Ζεύς ἐμός ἄρχων . οὗτος γάρ ὡς ὁ ἴσος ζητέω λέγω . διό ἐν οἰκία πρῶτος ἀρχή καί πηγή φιλία καί πολιτεία καί δίκαιος . ἐπεί δέ φιλία τρεῖς , κατά ἀρετή , κατά ὁ χρήσιμος , κατά ὁ ἡδύς , οὗτος δέ ἕκαστος δύο διαφορά ( ὁ μέν γάρ κατά ὑπεροχή ὁ δέ κατά ἰσότης εἰμί ἕκαστος αὐτός , ὁ δέ δίκαιος ὁ περί αὐτός ἐκ ὁ ἀμφισβητέω δῆλος ) , ἐν μέν ὁ κατά ὑπεροχή ἀξιόω ὁ ἀνάλογος , ἀλλά οὐ ὡσαύτως , ἀλλά ὁ μέν ὑπερέχω ἀνεστραμμένως ὁ ἀνάλογος , ὡς αὐτός πρός ὁ ἐλαχύς , οὕτως ὁ παρά ὁ ἐλαχύς γίγνομαι πρός ὁ παρά αὐτός , διάκειμαι ὥσπερ ἄρχω πρός ἄρχω · εἰ δέ μή οὗτος , ἀλλά ὁ ἴσος κατά ἀριθμός ἀξιόω . καί γάρ δή καί ἐπί ὁ ἄλλος κοινωνία οὕτως συμβαίνω . ὅτε μέν γάρ ἀριθμός ὁ ἴσος μετέχω , ὅτε δέ λόγος . εἰ μέν γάρ ἴσος ἀριθμός εἰσφέρω ἀργύριον , ἴσος καί ὁ ἴσος ἀριθμός διαλαμβάνω , εἰ δέ μή ἴσος , ἀνάλογος . ὁ δέ ὑπερέχω ἐναντίος στρέφω ὁ ἀνάλογος , καί κατά διάμετρος συζεύγνυμι . δοκέω δέ ἄν οὕτως ἐλασσόω ὁ ὑπερέχω καί λειτουργία ὁ φιλία καί ὁ κοινωνία . δέω ἄρα τις ἕτερος ἀνισάζω καί ποιέω ἀνάλογος . οὗτος δέ εἰμί ὁ τιμή , ὅς καί ὁ ἄρχω φύσις καί θεός πρός ὁ ἄρχω . δέω δέ ἰσάζω ὁ κέρδος πρός ὁ τιμή . ὁ δέ κατά ἴσος φιλία εἰμί ὁ πολιτικός . ὁ δέ πολιτικός εἰμί μέν κατά ὁ χρήσιμος , καί ὥσπερ ὁ πόλις ἀλλήλων φίλος , οὕτως καί ὁ πολίτης , καί ὅμοιος οὐκέτι γιγνώσκω Ἀθηναῖος Μεγαρεύς καί ὁ πολίτης , ὅταν μή χρήσιμος ἀλλήλων , ἀλλά ἐκ χείρ εἰς χείρ ὁ φιλία · εἰμί δέ ἐνταῦθα καί ἄρχω καί ἄρχω οὔτε ὁ φυσικός οὔτε ὁ βασιλικός , ἀλλά ὁ ἐν ὁ μέρος , οὐδέ οὗτος ἕνεκα ὅπως εὖ ποιέω ὁ θεός , ἀλλά ἵνα ἴσος εἰμί ὁ ἀγαθός καί ὁ λειτουργία . κατά ἰσότης δή βούλομαι εἰμί ὁ πολιτικός φιλία . εἰμί δέ ὁ χρήσιμος φιλία εἶδος δύο , ὁ μέν νομικός ὁ δέ ἠθικός . βλέπω δέ ὁ μέν πολιτικός εἰς ὁ ἴσος καί εἰς ὁ πρᾶγμα , ὥσπερ ὁ πωλέω καί ὁ ὠνέομαι . διό λέγω μισθός ἀνήρ φίλος . ὅταν μέν οὖν κατά ὁμολογία εἰμί ὁ πολιτικός οὗτος φιλία , νομικός · ὅταν δέ ἐπιτρέπω αὐτός , ἠθικός βούλομαι εἰμί φιλία καί ἑταιρικός . διό μάλα ἔγκλημα ἐν οὗτος ὁ φιλία · αἴτιος δέ ὅτι παρά φύσις . ἕτερος γάρ φιλία ὁ κατά ὁ χρήσιμος καί ὁ κατά ὁ ἀρετή · ὁ δέ ἀμφότερος βούλομαι ἅμα ἔχω , καί ὁμιλέω μέν ὁ χρήσιμος ἕνεκα , ἠθικός δέ ποιέω ὡς ἐπιεικής , διό ὡς πιστεύω οὐ νομικός ποιέω . ὅλος μέν γάρ ἐν ὁ χρήσιμος ὁ τρεῖς πολύς ἔγκλημα ( ὁ μέν γάρ ἀρετή ἀνέγκλητος , ὁ δέ ἡδύς ἔχω καί δίδωμι ἀπαλλάσσω · ὁ δέ χρήσιμος οὐ εὐθύς διαλύω , ἐάν μή νομικός καί ἑταιρικός προσφέρω ) · ὅμως δέ ὁ χρήσιμος ὁ νομικός ἀνέγκλητος . εἰμί δέ ὁ μέν νομικός διάλυσις πρός νόμισμα ( μετρέω γάρ οὗτος ὁ ἴσος ) , ὁ δέ ἠθικός ἑκούσιος . διό ἐνιαχοῦ νόμος εἰμί ὁ οὕτως ὁμιλέω φιλικός μή εἰμί δίκη ὁ ἑκούσιος συνάλλαγμα , ὀρθός · ὁ γάρ ἀγαθός οὐ φύω δίκαιος εἰμί , ὁ δέ ὡς ἀγαθός καί πιστός συναλλάσσω . εἰμί δέ ἐν οὗτος ὁ φιλία ὁ ἔγκλημα ἀμφιβάλλω αὐτός ἀμφότερος , πῶς ἑκάτερος ἐγκαλέω , ὅταν ἠθικός ἀλλά μή νομικός πιστεύω . καί ἔχω δή ἀπορία ποτέρως δέω κρίνω ὁ δίκαιος , πότερος πρός ὁ πρᾶγμα βλέπω ὁ ὑπηρετέω , πόσος , ἤ ποῖος εἰμί ὁ πάσχω . ἐνδέχομαι γάρ ὅς λέγω Θέογνις · σύ μέν οὗτος , θεά , μικρός , ἐγώ δέ μέγας . ἐνδέχομαι δέ καί ἐναντίος γίγνομαι , ὥσπερ ἐν ὁ λόγος , σύ μέν παιδιά οὗτος εἰμί , ἐγώ δέ θάνατος . ἐντεῦθεν δέ λέγω ὁ ἔγκλημα . ὁ μέν γάρ ἀξιόω ἀντιπαθέω ὡς μέγας ὑπηρετέω , ὅτι δέω ἐποιάω , ἤ τις ἄλλος τοιοῦτος , λέγω πρός ὁ ἐκεῖνος ὠφέλεια πόσος δύναμαι , ἀλλά οὐ τίς εἰμί αὐτός · ὁ δέ ἐναντίος ὅσος ἐκεῖνος , ἀλλά οὐ ὅσος αὐτός . ὅτε δέ καί μεταλαμβάνω καί ἀμφιβάλλω . ὁ μέν γάρ ὅσος αὐτός μικρός ἀποβαίνω , ὁ δέ ὅσος αὐτός μέγας δύναμαι , οἷος εἰ κινδυνεύω δραχμή ἄξιος ὠφελέω , ὅς μέν ὁ ὁ κίνδυνος μέγεθος ὅς δέ ὁ ὁ ἀργύριον , ὥσπερ ἐν ὁ ὁ νόμισμα ἀπόδοσις . καί γάρ ἐνταῦθα περί οὗτος ὁ ἀμφισβήτησις · ὅς μέν γάρ ἀξιόω πῶς τότε εἰμί , ὁ δέ πῶς νῦν , ἐάν μή διαλέγω . ὁ μέν οὖν πολιτικός βλέπω εἰς ὁ ὁμολογία καί εἰς ὁ πρᾶγμα , ὁ δέ ἠθικός εἰς ὁ προαίρεσις . ὥστε καί δίκαιος οὗτος μάλα εἰμί , καί δικαιοσύνη φιλικός . αἴτιος δέ ὁ μάχομαι , διότι καλός μέν ὁ ἠθικός φιλία , ἀναγκαῖος δέ ὁ χρήσιμος . ὁ δέ ἄρχω μέν ὡς ὁ ἠθικός φίλος καί διά ἀρετή εἰμί · ὅταν δέ ἄντικρυς εἰμί τις ὁ ἴδιος , δῆλος γίγνομαι ὅτι ἕτερος εἰμί . ἐκ περιουσία γάρ διώκω ὁ πολύς ὁ καλός · διό καί ὁ καλός φιλία . ὥστε φανερός πῶς διαιρετέον περί οὗτος . εἰ μέν γάρ ἠθικός φίλος , εἰς ὁ προαίρεσις βλεπτέον εἰ ἴσος , καί οὐδείς ἄλλος ἀξιωτέον ἕτερος παρά ἕτερος · εἰ δέ ὡς χρήσιμος καί πολιτικός , ὡς ἄν λυσιτελέω ὁμολογέω · ἐάν δέ ὅς μέν φημί ὧδε ὁ δέ ἐκεῖνος , οὐ καλός μέν ἀντιποιέω , δέω ὁ καλός λέγω λόγος , ὅμοιος δέ καί ἐπί ἕτερος , ἀλλά ἐπεί οὐ διέπω ὡς ἠθικός , δέω κρίνω τίς , μηδέ ὑποκρίνομαι μηδέτερος αὐτός ἐξαπατάω . ὥστε δέω στέργω αὐτός ὁ τύχη . ὅτι δέ εἰμί ὁ ἠθικός κατά προαίρεσις , δῆλος , ἐπεί ἄν εἰ μέγας πάσχω μή ἀποδίδωμι διά ἀδυναμία , ἀλλά ὡς δύναμαι , καλός · καί ὁ θεός ἀνέχω κατά δύναμις λαμβάνω ὁ θυσία . ἀλλά ὁ πωλέω οὐ ἱκανός ἔχω , ἐάν μή φημί δύναμαι πολύς δίδωμι , οὐδέ ὁ δανείζω . πολύς ἔγκλημα γίγνομαι ἐν ὁ φιλία ὁ μή κατά εὐθυωρία , καί ὁ δίκαιος ὁράω οὐ ῥᾴδιος . χαλεπός γάρ μετρέω εἷς ὅδε ὁ μή κατά εὐθυωρία , οἷος συμβαίνω ἐπί ὁ ἐρωτικός . ὁ μέν γάρ διώκω ὡς ἡδύς ἐπί ὁ συζάω , ὁ δέ ἐκεῖνος ἐνίοτε ὡς χρήσιμος · ὅταν δέ παύω ὁ ἐράω , ἄλλος γίγνομαι ἄλλος γίγνομαι , καί τότε λογίζομαι πᾶς τις , καί ὡς Πύθων καί Παμμένης διαφέρω καί ὡς διδάσκαλος καί μαθητής ( ἐπιστήμη γάρ καί χρῆμα οὐ εἷς μετρέω ) , καί ὡς Ἡρόδικος ὁ ἰατρός πρός ὁ ἀποδίδωμι μικρός ὁ μισθός , καί ὡς ὁ κιθαρῳδός καί ὁ βασιλεύς . ὁ μέν γάρ ὡς ἡδύς , ὁ δέ ὡς χρήσιμος ὁμιλέω · ὁ δέ ἐπεί δέω ἀποδίδωμι , αὐτός ἑαυτοῦ ὡς ἡδύς ποιέω , καί φημί , ὥσπερ ἐκεῖνος ἀείδω εὐφραίνω , οὕτως καί αὐτός ὑπισχνέομαι ἐκεῖνος . ὅμως δέ φανερός καί ἐνταῦθα πῶς γνωριστέον · εἷς μέν γάρ μετρητέον καί ἐνταῦθα , ἀλλά οὐ ὅρος , ἀλλά λόγος · ὁ ἀνάλογος γάρ μετρητέον , ὥσπερ καί ὁ πολιτικός μετρέω κοινωνία . πῶς γάρ κοινωνέω γεωργός σκυτοτόμος , εἰ μή ὁ ἀνάλογος ἰσάζω ὁ ἔργον ; ὁ δέ μή κατά εὐθυωρία ὁ ἀνάλογος μέτρον , οἷος εἰ ὅς μέν σοφία δίδωμι ἐγκαλέω , ὁ δέ ἐκεῖνος ἀργύριον , ὁ σοφία πρός ὁ πλούσιος , εἶτα τίς δίδωμι πρός ἑκάτερος . εἰ γάρ ὅς μέν ὁ ἐλαχύς ἥμισυς δίδωμι , ὁ δέ ὁ μέγας μή πολλοστός μέρος , δῆλος ὅτι οὗτος ἀδικέω . εἰμί δέ ἐνταῦθα ἐν ἀρχή ἀμφισβήτησις , ἐάν φημί ὁ μέν ὡς χρήσιμος συνέρχομαι αὐτός , ὁ δέ μή , ἀλλά ὡς κατά ἄλλος τις φιλία .