aristoteles-et-corpus-aristotelicum.de-somno-et-vigilia 2
Διὰ τί δὲ καθεύδει καὶ ἐγρήγορε , καὶ διὰ ποίαν τιν’ αἴσθησιν ἢ ποίας , εἰ διὰ πλείους , σκεπτέον . Ἐπεὶ δ’ ἔνια μὲν τῶν ζῴων ἔχει τὰς αἰσθήσεις πάσας , ἔνια δ’ οὐκ ἔχουσιν , οἷον ὄψιν , τὴν δ’ ἁφὴν καὶ τὴν γεῦσιν ἅπαντ’ ἔχει , πλὴν εἴ τι τῶν ζῴων ἀτελές ( εἴρηται δὲ περὶ αὐτῶν ἐν τοῖς περὶ ψυχῆς ) , ἀδύνατον δ’ ἐστὶν ἁπλῶς ὁποιανοῦν αἴσθησιν αἰσθάνεσθαι τὸ καθεῦδον ζῷον , φανερὸν ὅτι πᾶσιν ἀναγκαῖον ὑπάρχειν ταὐτὸ πάθος ἐν τῷ καλουμένῳ ὕπνῳ · εἰ γὰρ τῇ μὲν τῇ δὲ μή , ταύτῃ καθεῦδον αἰσθήσεται , τοῦτο δ’ ἀδύνατον . Ἐπεὶ δ’ ὑπάρχει καθ’ ἑκάστην αἴσθησιν τὸ μέν τι ἴδιον τὸ δέ τι κοινόν , ἴδιον μὲν οἷον τῇ ὄψει τὸ ὁρᾶν , τῇ δ’ ἀκοῇ τὸ ἀκούειν , ταῖς δ’ ἄλλαις κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον · ἔστι δέ τις καὶ κοινὴ δύναμις ἀκολουθοῦσα πάσαις , ᾗ καὶ ὅτι ὁρᾷ καὶ ἀκούει καὶ αἰσθάνεται · οὐ γὰρ δὴ τῇ γε ὄψει ὁρᾷ ὅτι ὁρᾷ . Καὶ κρίνει δὴ καὶ δύναται κρίνειν ὅτι ἕτερα τὰ γλυκέα τῶν λευκῶν , οὔτε γεύσει οὔτε ὄψει οὔτ’ ἀμφοῖν , ἀλλά τινι κοινῷ μορίῳ τῶν αἰσθητηρίων ἁπάντων . Ἔστι μὲν γὰρ μία αἴσθησις , καὶ τὸ κύριον αἰσθητήριον ἕν · τὸ δ’ εἶναι αἰσθήσει τοῦ γένους ἑκάστου ἕτερον , οἷον ψόφου καὶ χρώματος . Τοῦτο δ’ ἅμα τῷ ἁπτικῷ μάλισθ’ ὑπάρχει · τοῦτο μὲν γὰρ χωρίζεται τῶν ἄλλων αἰσθητηρίων , τὰ δ’ ἄλλα τούτου ἀχώριστα . Εἴρηται δὲ περὶ αὐτῶν ἐν τοῖς περὶ ψυχῆς θεωρήμασιν . Φανερὸν τοίνυν ὅτι τούτου ἐστὶ πάθος ἡ ἐγρήγορσις καὶ ὁ ὕπνος . Διὸ καὶ πᾶσιν ὑπάρχει τοῖς ζῴοις · καὶ γὰρ ἡ ἁφὴ μόνη πᾶσιν . Εἰ γὰρ τῷ πάσας τι πεπονθέναι τὰς αἰσθήσεις ἐγίνετο τὸ καθεύδειν , ἄτοπον εἰ αἷς οὔτ’ ἀνάγκη οὔτε δυνατὸν τρόπον τινὰ ἐνεργεῖν ἅμα , ταύτας ἀναγκαῖον ἀργεῖν ἅμα καὶ ἀκινητίζειν · τοὐναντίον γὰρ εὐλογώτερον συνέβαινεν ἂν αὐταῖς τὸ μὴ ἅμα ἠρεμεῖν . Ὡς δὲ νῦν λέγομεν , εὐλόγως ἔχει καὶ περὶ τούτων · τοῦ γὰρ κυρίου τῶν ἄλλων πάντων αἰσθητηρίου καὶ πρὸς ὃ συντείνει τἆλλα , πεπονθότος τι συμπάσχειν ἀναγκαῖον καὶ τὰ λοιπὰ πάντα , ἐκείνων δέ τινος ἀδυνατοῦντος οὐκ ἀνάγκη τοῦτ’ ἀδυνατεῖν . Φανερὸν δ’ ἐκ πολλῶν ὅτι οὐκ ἐν τῷ τὰς αἰσθήσεις ἀργεῖν καὶ μὴ χρῆσθαι αὐταῖς ὁ ὕπνος , οὐδ’ ἐν τῷ μὴ δύνασθαι αἰσθάνεσθαι . Καὶ γὰρ ἐν ταῖς λιποψυχίαις τοιοῦτον συμβαίνει · ἀδυναμία γὰρ αἰσθήσεων ἡ λιποψυχία . Γίνονται δὲ καὶ ἔκνοιαί τινες τοιαῦται . Ἔτι δ’ οἱ τὰς ἐν τῷ αὐχένι φλέβας καταλαμβανόμενοι ἀναίσθητοι γίνονται . Ἀλλ’ ὅταν ἡ ἀδυναμία τῆς χρήσεως μήτ’ ἐν τῷ τυχόντι αἰσθητηρίῳ μήτε δι’ ἣν ἔτυχεν αἰτίαν , ἀλλὰ καθάπερ εἴρηται νῦν , ἐν τῷ πρώτῳ ᾧ αἰσθάνεται πάντων · ὅταν μὲν γὰρ τοῦτ’ ἀδυνατήσῃ , ἀνάγκη καὶ τοῖς αἰσθητηρίοις πᾶσιν ἀδυνατεῖν αἰσθέσθαι · ὅταν δ’ ἐκείνων τι , οὐκ ἀνάγκη τούτῳ . Δι’ ἣν δ’ αἰτίαν συμβαίνει τὸ καθεύδειν , καὶ ποῖόν τι τὸ πάθος ἐστί , λεκτέον . Ἐπεὶ δὲ τρόποι πλείους τῆς αἰτίας ( καὶ γὰρ τὸ τίνος ἕνεκα , καὶ ὅθεν ἡ ἀρχὴ τῆς κινήσεως , καὶ τὴν ὕλην καὶ τὸν λόγον αἴτιον εἶναί φαμεν ) , πρῶτον μὲν οὖν ἐπειδὴ λέγομεν τὴν φύσιν ἕνεκά του ποιεῖν , τοῦτο δ’ ἀγαθόν τι , τὴν δ’ ἀνάπαυσιν παντὶ τῷ πεφυκότι κινεῖσθαι , μὴ δυναμένῳ δ’ ἀεὶ καὶ συνεχῶς κινεῖσθαι μεθ’ ἡδονῆς ἀναγκαῖον εἶναι καὶ ὠφέλιμον , τῷ δ’ ὕπνῳ δι’ αὐτὴν τὴν ἀλήθειαν προσάπτουσι τὴν μεταφορὰν ταύτην ὡς ἀναπαύσει ὄντι · ὥστε σωτηρίας ἕνεκα τῶν ζῴων ὑπάρχει . Ἡ δ’ ἐγρήγορσις τέλος · τὸ γὰρ αἰσθάνεσθαι καὶ τὸ φρονεῖν πᾶσι τέλος οἷς ὑπάρχει θάτερον αὐτῶν · βέλτιστα γὰρ ταῦτα , τὸ δὲ τέλος βέλτιστον . Ὥστε ἀναγκαῖον ἑκάστῳ τῶν ζῴων ὑπάρχειν τὸν ὕπνον . Λέγω δ’ ἐξ ὑποθέσεως τὴν ἀνάγκην , ὅτι εἰ ζῷον ἔσται ἔχον τὴν αὑτοῦ φύσιν , ἐξ ἀνάγκης τιν’ ὑπάρχειν αὐτῷ δεῖ , καὶ τούτων ὑπαρχόντων ἕτερα ὑπάρχειν . Ἔτι δὲ ποίας κινήσεως καὶ πράξεως ἐν τοῖς σώμασι γιγνομένης συμβαίνει τό τε ἐγρηγορέναι καὶ τὸ καθεύδειν τοῖς ζῴοις , μετὰ ταῦτα λεκτέον . Τοῖς μὲν οὖν ἄλλοις ζῴοις καθάπερ τοῖς ἐναίμοις ὑποληπτέον εἶναι τὰ αἴτια τοῦ πάθους , ἢ ταὐτὰ ἢ τὰ ἀνάλογον , τοῖς δ’ ἐναίμοις ἅπερ τοῖς ἀνθρώποις · ὥστ’ ἐκ τούτων πάντα θεωρητέον . Ὅτι μὲν οὖν ἡ τῆς αἰσθήσεως ἀρχὴ γίνεται ἀπὸ τοῦ αὐτοῦ μέρους τοῖς ζῴοις ἀφ’ οὗπερ καὶ ἡ τῆς κινήσεως , διώρισται πρότερον ἐν ἑτέροις . Αὕτη δ’ ἐστὶ τριῶν διωρισμένων τόπων ὁ μέσος κεφαλῆς καὶ τῆς κάτω κοιλίας . Τοῖς μὲν οὖν ἐναίμοις τοῦτ’ ἐστὶ τὸ περὶ τὴν καρδίαν μέρος · πάντα γὰρ τὰ ἔναιμα καρδίαν ἔχει , καὶ ἡ ἀρχὴ τῆς κινήσεως καὶ τῆς αἰσθήσεως τῆς κυρίας ἐντεῦθέν ἐστιν . Τῆς μὲν οὖν κινήσεως φανερὸν ὅτι καὶ ἡ τοῦ πνεύματος ἀρχὴ καὶ ὅλως ἡ τῆς καταψύξεώς ἐστιν ἐνταῦθα , καὶ τὸ ἀναπνεῖν τε καὶ τὸ ὑγρῷ καταψύχεσθαι πρός γε σωτηρίαν τοῦ ἐν τούτῳ τῷ μορίῳ θερμοῦ ἡ φύσις πεπόρικεν . Ῥηθήσεται δὲ περὶ αὐτῆς ὕστερον καθ’ αὑτήν . Τοῖς δ’ ἀναίμοις καὶ τοῖς ἐντόμοις καὶ μὴ δεχομένοις πνεῦμα ἐν τῷ ἀνάλογον τὸ σύμφυτον πνεῦμα ἀναφυσώμενον καὶ συνιζάνον φαίνεται . Δῆλον δὲ τοῦτο ἐπὶ τῶν ὁλοπτέρων , οἷον σφηκῶν καὶ μελισσῶν , καὶ ἐν ταῖς μυίαις καὶ ὅσα τοιαῦτα . Ἐπεὶ δὲ κινεῖν μέν τι ἢ ποιεῖν ἄνευ ἰσχύος ἀδύνατον , ἰσχὺν δὲ ποιεῖ ἡ τοῦ πνεύματος κάθεξις , τοῖς μὲν εἰσφερομένοις ἡ θύραθεν , τοῖς δὲ μὴ ἀναπνέουσιν ἡ σύμφυτος . Διὸ καὶ βομβοῦντα φαίνεται τὰ πτερωτά , ὅταν κινῆται , τῇ τρίψει τοῦ πνεύματος προσπίπτοντος πρὸς τὸ ὑπόζωμα τῶν ὁλοπτέρων . Κινεῖται δὲ πᾶν αἰσθήσεώς τινος γινομένης , ἢ οἰκείας ἢ ἀλλοτρίας , ἐν τῷ πρώτῳ αἰσθητηρίῳ . Εἰ δ’ ἐστὶν ὁ ὕπνος καὶ ἡ ἐγρήγορσις πάθη τοῦ μορίου τούτου , ἐν ᾧ μὲν τόπῳ καὶ ἐν ᾧ μορίῳ πρώτῳ γίνεται ὁ ὕπνος καὶ ἡ ἐγρήγορσις , φανερόν . Κινοῦνται δ’ ἔνιοι καθεύδοντες καὶ ποιοῦσι πολλὰ ἐγρηγορικά , οὐ μέντοι ἄνευ φαντάσματος καὶ αἰσθήσεώς τινος · τὸ γὰρ ἐνύπνιόν ἐστιν αἴσθημα τρόπον τινά . Λεκτέον δὲ περὶ αὐτῶν ὕστερον . Διότι δὲ τὰ μὲν ἐνύπνια μνημονεύουσιν ἐγερθέντες , τὰς δ’ ἐγρηγορικὰς πράξεις οὐ μνημονεύουσιν , ἐν τοῖς προβληματικοῖς εἴρηται .
Lemmas: διά τίς δέ καθεύδω καί ἐγείρω , καί διά ποῖος τις αἴσθησις ἤ ποῖος , εἰ διά πολύς , σκοπέω . ἐπεί δέ ἔνιοι μέν ὁ ζῷον ἔχω ὁ αἴσθησις πᾶς , ἔνιοι δέ οὐ ἔχω , οἷος ὄψις , ὁ δέ ἁφή καί ὁ γεῦσις ἅπας ἔχω , πλήν εἰ τις ὁ ζῷον ἀτελής ( λέγω δέ περί αὐτός ἐν ὁ περί ψυχή ) , ἀδύνατος δέ εἰμί ἁπλῶς ὁποῖος αἴσθησις αἰσθάνομαι ὁ καθεύδω ζῷον , φανερός ὅτι πᾶς ἀναγκαῖος ὑπάρχω αὐτός πάθος ἐν ὁ καλέω ὕπνος · εἰ γάρ ὁ μέν ὁ δέ μή , ταύτῃ καθεύδω αἰσθάνομαι , οὗτος δέ ἀδύνατος . ἐπεί δέ ὑπάρχω κατά ἕκαστος αἴσθησις ὁ μέν τις ἴδιος ὁ δέ τις κοινός , ἴδιος μέν οἷος ὁ ὄψις ὁ ὁράω , ὁ δέ ἀκοή ὁ ἀκούω , ὁ δέ ἄλλος κατά ὁ αὐτός τρόπος · εἰμί δέ τις καί κοινός δύναμις ἀκολουθέω πᾶς , ὅς καί ὅτι ὁράω καί ἀκούω καί αἰσθάνομαι · οὐ γάρ δή ὁ γε ὄψις ὁράω ὅτι ὁράω . καί κρίνω δή καί δύναμαι κρίνω ὅτι ἕτερος ὁ γλυκύς ὁ λευκός , οὔτε γεῦσις οὔτε ὄψις οὔτε ἄμφω , ἀλλά τις κοινός μόριον ὁ αἰσθητήριον ἅπας . εἰμί μέν γάρ εἷς αἴσθησις , καί ὁ κύριος αἰσθητήριον εἷς · ὁ δέ εἰμί αἴσθησις ὁ γένος ἕκαστος ἕτερος , οἷος ψόφος καί χρῶμα . οὗτος δέ ἅμα ὁ ἁπτικός μάλα ὑπάρχω · οὗτος μέν γάρ χωρίζω ὁ ἄλλος αἰσθητήριον , ὁ δέ ἄλλος οὗτος ἀχώριστος . λέγω δέ περί αὐτός ἐν ὁ περί ψυχή θεώρημα . φανερός τοίνυν ὅτι οὗτος εἰμί πάθος ὁ ἐγρήγορσις καί ὁ ὕπνος . διό καί πᾶς ὑπάρχω ὁ ζῷον · καί γάρ ὁ ἁφή μόνος πᾶς . εἰ γάρ ὁ πᾶς τις πάσχω ὁ αἴσθησις γίγνομαι ὁ καθεύδω , ἄτοπος εἰ ὅς οὔτε ἀνάγκη οὔτε δυνατός τρόπος τις ἐνεργέω ἅμα , οὗτος ἀναγκαῖος ἀργέω ἅμα καί ἀκινητίζω · ἐναντίος γάρ εὔλογος συμβαίνω ἄν αὐτός ὁ μή ἅμα ἠρεμέω . ὡς δέ νῦν λέγω , εὔλογος ἔχω καί περί οὗτος · ὁ γάρ κύριος ὁ ἄλλος πᾶς αἰσθητήριον καί πρός ὅς συντείνω ἄλλος , πάσχω τις συμπάσχω ἀναγκαῖος καί ὁ λοιπός πᾶς , ἐκεῖνος δέ τις ἀδυνατέω οὐ ἀνάγκη οὗτος ἀδυνατέω . φανερός δέ ἐκ πολύς ὅτι οὐ ἐν ὁ ὁ αἴσθησις ἀργέω καί μή χράω αὐτός ὁ ὕπνος , οὐδέ ἐν ὁ μή δύναμαι αἰσθάνομαι . καί γάρ ἐν ὁ λιποψυχία τοιοῦτος συμβαίνω · ἀδυναμία γάρ αἴσθησις ὁ λιποψυχία . γίγνομαι δέ καί ἔκνοια τις τοιοῦτος . ἔτι δέ ὁ ὁ ἐν ὁ αὐχήν φλέψ καταλαμβάνω ἀναίσθητος γίγνομαι . ἀλλά ὅταν ὁ ἀδυναμία ὁ χρῆσις μήτε ἐν ὁ τυγχάνω αἰσθητήριον μήτε διά ὅς τυγχάνω αἰτία , ἀλλά καθά λέγω νῦν , ἐν ὁ πρῶτος ὅς αἰσθάνομαι πᾶς · ὅταν μέν γάρ οὗτος ἀδυνατέω , ἀνάγκη καί ὁ αἰσθητήριον πᾶς ἀδυνατέω αἰσθάνομαι · ὅταν δέ ἐκεῖνος τις , οὐ ἀνάγκη οὗτος . διά ὅς δέ αἰτία συμβαίνω ὁ καθεύδω , καί ποῖος τις ὁ πάθος εἰμί , λεκτέος . ἐπεί δέ τρόπος πολύς ὁ αἰτία ( καί γάρ ὁ τίς ἕνεκα , καί ὅθεν ὁ ἀρχή ὁ κίνησις , καί ὁ ὕλη καί ὁ λόγος αἴτιος εἰμί φημί ) , πρῶτος μέν οὖν ἐπειδή λέγω ὁ φύσις ἕνεκα τις ποιέω , οὗτος δέ ἀγαθός τις , ὁ δέ ἀνάπαυσις πᾶς ὁ φύω κινέω , μή δύναμαι δέ ἀεί καί συνεχής κινέω μετά ἡδονή ἀναγκαῖος εἰμί καί ὠφέλιμος , ὁ δέ ὕπνος διά αὐτός ὁ ἀλήθεια προσάπτω ὁ μεταφορά οὗτος ὡς ἀνάπαυσις εἰμί · ὥστε σωτηρία ἕνεκα ὁ ζῷον ὑπάρχω . ὁ δέ ἐγρήγορσις τέλος · ὁ γάρ αἰσθάνομαι καί ὁ φρονέω πᾶς τέλος ὅς ὑπάρχω ἕτερος αὐτός · ἀγαθός γάρ οὗτος , ὁ δέ τέλος ἀγαθός . ὥστε ἀναγκαῖος ἕκαστος ὁ ζῷον ὑπάρχω ὁ ὕπνος . λέγω δέ ἐκ ὑπόθεσις ὁ ἀνάγκη , ὅτι εἰ ζῷον εἰμί ἔχω ὁ ἑαυτοῦ φύσις , ἐκ ἀνάγκη τις ὑπάρχω αὐτός δέω , καί οὗτος ὑπάρχω ἕτερος ὑπάρχω . ἔτι δέ ποῖος κίνησις καί πρᾶξις ἐν ὁ σῶμα γίγνομαι συμβαίνω ὁ τε ἐγείρω καί ὁ καθεύδω ὁ ζῷον , μετά οὗτος λεκτέος . ὁ μέν οὖν ἄλλος ζῷον καθά ὁ ἔναιμος ὑπολαμβάνω εἰμί ὁ αἴτιος ὁ πάθος , ἤ αὐτός ἤ ὁ ἀνάλογος , ὁ δέ ἔναιμος ὅς ὁ ἄνθρωπος · ὥστε ἐκ οὗτος πᾶς θεωρέω . ὅτι μέν οὖν ὁ ὁ αἴσθησις ἀρχή γίγνομαι ἀπό ὁ αὐτός μέρος ὁ ζῷον ἀπό ὅς καί ὁ ὁ κίνησις , διορίζω πρότερος ἐν ἕτερος . οὗτος δέ εἰμί τρεῖς διορίζω τόπος ὁ μέσος κεφαλή καί ὁ κάτω κοιλία . ὁ μέν οὖν ἔναιμος οὗτος εἰμί ὁ περί ὁ καρδία μέρος · πᾶς γάρ ὁ ἔναιμος καρδία ἔχω , καί ὁ ἀρχή ὁ κίνησις καί ὁ αἴσθησις ὁ κύριος ἐντεῦθεν εἰμί . ὁ μέν οὖν κίνησις φανερός ὅτι καί ὁ ὁ πνεῦμα ἀρχή καί ὅλος ὁ ὁ κατάψυξις εἰμί ἐνταῦθα , καί ὁ ἀναπνέω τε καί ὁ ὑγρός καταψύχω πρός γε σωτηρία ὁ ἐν οὗτος ὁ μόριον θερμός ὁ φύσις πορίζω . λέγω δέ περί αὐτός ὕστερον κατά ἑαυτοῦ . ὁ δέ ἄναιμος καί ὁ ἔντομος καί μή δέχομαι πνεῦμα ἐν ὁ ἀνάλογος ὁ σύμφυτος πνεῦμα ἀναφυσάω καί συνιζάνω φαίνω . δῆλος δέ οὗτος ἐπί ὁ ὁλόπτερος , οἷος σφήξ καί μέλισσα , καί ἐν ὁ μυῖα καί ὅσος τοιοῦτος . ἐπεί δέ κινέω μέν τις ἤ ποιέω ἄνευ ἰσχύς ἀδύνατος , ἰσχύς δέ ποιέω ὁ ὁ πνεῦμα κάθεξις , ὁ μέν εἰσφέρω ὁ θύραθεν , ὁ δέ μή ἀναπνέω ὁ σύμφυτος . διό καί βομβέω φαίνω ὁ πτερωτός , ὅταν κινέω , ὁ τρῖψις ὁ πνεῦμα προσπίπτω πρός ὁ ὑπόζωμα ὁ ὁλόπτερος . κινέω δέ πᾶς αἴσθησις τις γίγνομαι , ἤ οἰκεῖος ἤ ἀλλότριος , ἐν ὁ πρῶτος αἰσθητήριον . εἰ δέ εἰμί ὁ ὕπνος καί ὁ ἐγρήγορσις πάθος ὁ μόριον οὗτος , ἐν ὅς μέν τόπος καί ἐν ὅς μόριον πρῶτος γίγνομαι ὁ ὕπνος καί ὁ ἐγρήγορσις , φανερός . κινέω δέ ἔνιοι καθεύδω καί ποιέω πολύς ἐγρηγορικός , οὐ μέντοι ἄνευ φάντασμα καί αἴσθησις τις · ὁ γάρ ἐνύπνιον εἰμί αἴσθημα τρόπος τις . λεκτέος δέ περί αὐτός ὕστερον . διότι δέ ὁ μέν ἐνύπνιον μνημονεύω ἐγείρω , ὁ δέ ἐγρηγορικός πρᾶξις οὐ μνημονεύω , ἐν ὁ προβληματικός λέγω .