aristoteles-et-corpus-aristotelicum.de-motu-animalium 7
Πῶς δὲ νοῶν ὁτὲ μὲν πράττει ὁτὲ δʼ οὐ πράττει , καὶ 7 κινεῖται , ὁτὲ δʼ οὐ κινεῖται ; ἔοικε παραπλησίως συμβαίνειν καὶ περὶ τῶν ἀκινήτων διανοουμένοις καὶ συλλογιζομένοις . ἀλλʼ ἐκεῖ μὲν θεώρημα τὸ τέλος ( ὅταν γὰρ τὰς δύο προτάσεις νοήσῃ , τὸ συμπέρασμα ἐνόησε καὶ συνέθηκεν ) , ἐνταῦθα δʼ ἐκ τῶν δύο προτάσεων τὸ συμπέρασμα γίνεται ἡ πρᾶξις , οἷον ὅταν νοήσῃ ὅτι παντὶ βαδιστέον ἀνθρώπῳ , αὐτὸς δʼ ἄνθρωπος , βαδίζει εὐθέως , ἂν δʼ ὅτι οὐδενὶ βαδιστέον νῦν ἀνθρώπῳ , αὐτὸς δʼ ἄνθρωπος , εὐθὺς ἠρεμεῖ · καὶ ταῦτα ἄμφω πράττει , ἂν μή τι κωλύῃ ἢ ἀναγκάζῃ . ποιητέον μοι ἀγαθόν , οἰκία δʼ ἀγαθόν · ποιεῖ οἰκίαν εὐθύς . σκεπάσματος δέομαι , ἱμάτιον δὲ σκέπασμα · ἱματίου δέομαι . οὗ δέομαι , ποιητέον · ἱματίου δέομαι · ἱμάτιον ποιητέον . καὶ τὸ συμπέρασμα , τὸ ἱμάτιον ποιητέον , πρᾶξίς ἐστιν . πράττει δʼ ἀπʼ ἀρχῆς . εἰ ἱμάτιον ἔσται , ἀνάγκη εἶναι τόδε πρῶτον , εἰ δὲ τόδε , τόδε · καὶ τοῦτο πράττει εὐθύς . ὅτι μὲν οὖν ἡ πρᾶξις τὸ συμπέρασμα , φανερόν · αἱ δὲ προτάσεις αἱ ποιητικαὶ διὰ δύο εἰδῶν γίνονται , διά τε τοῦ ἀγαθοῦ καὶ διὰ τοῦ δυνατοῦ . ὥσπερ δὲ τῶν ἐρωτώντων ἔνιοι , οὕτω τὴν ἑτέραν πρότασιν τὴν δήλην οὐδʼ ἡ διάνοια ἐφιστᾶσα σκοπεῖ οὐδέν · οἷον εἰ τὸ βαδίζειν ἀγαθὸν ἀνθρώπῳ , ὅτι αὐτὸς ἄνθρωπος , οὐκ ἐνδιατρίβει . διὸ καὶ ὅσα μὴ λογισάμενοι πράττομεν , ταχὺ πράττομεν . ὅταν ἐνεργήσῃ γὰρ ἢ τῇ αἰσθήσει πρὸς τὸ οὗ ἕνεκα ἢ τῇ φαντασίᾳ ἢ τῷ νῷ , οὗ ὀρέγεται , εὐθὺς ποιεῖ ἀντʼ ἐρωτήσεως γὰρ ἢ νοήσεως ἡ τῆς ὀρέξεως γίνεται ἐνέργεια . ποτέον μοι , ἡ ἐπιθυμία λέγει · τοδὶ δὲ ποτόν , ἡ αἴσθησις εἶπεν ἢ ἡ φαντασία ἢ ὁ νοῦς · εὐθὺς πίνει . οὕτως μὲν οὖν ἐπὶ τὸ κινεῖσθαι καὶ πράττειν τὰ ζῷα ὁρμῶσι , τῆς μὲν ἐσχάτης αἰτίας τοῦ κινεῖσθαι ὀρέξεως οὔσης , ταύτης δὲ γινομένης ἢ διʼ αἰσθήσεως ἢ διὰ φαντασίας καὶ νοήσεως . τῶν δʼ ὀρεγομένων πράττειν τὰ μὲν διʼ ἐπιθυμίαν ἢ θυμὸν τὰ δὲ διʼ ὄρεξιν ἢ βούλησιν τὰ μὲν ποιοῦσι , τὰ δὲ πράττουσιν . ὥσπερ δὲ τὰ αὐτόματα κινεῖται μικρᾶς κινήσεως γινομένης , λυομένων τῶν στρεβλῶν καὶ κρουόντων ἀλλήλας τὰς στρέβλας , καὶ τὸ ἁμάξιον , ὅπερ ὀχούμενον αὐτὸ κινεῖ εἰς εὐθύ , καὶ πάλιν κύκλῳ κινεῖται τῷ ἀνίσους ἔχειν τοὺς τροχούς ( ὁ γὰρ ἐλάττων ὥσπερ κέντρον γίνεται , καθάπερ ἐν τοῖς κυλίνδροις ) , οὕτω καὶ τὰ ζῷα κινεῖται . ἔχει γὰρ ὄργανα τοιαῦτα τήν τε τῶν νεύρων φύσιν καὶ τὴν τῶν ὀστῶν , τὰ μὲν ὡς ἐκεῖ τὰ ξύλα καὶ ὁ σίδηρος , τὰ δὲ νεῦρα ὡς αἱ στρέβλαι · ὧν λυομένων καὶ ἀνιεμένων κινοῦνται . ἐν μὲν οὖν τοῖς αὐτομάτοις καὶ τοῖς ἁμαξίοις οὐκ ἔστιν ἀλλοίωσις , ἐπεὶ εἰ ἐγίνοντο ἐλάττους οἱ ἐντὸς τροχοὶ καὶ πάλιν μείζους , κἂν κύκλῳ τὸ αὐτὸ ἐκινεῖτο · ἐν δὲ τῷ ζῴῳ δύναται τὸ αὐτὸ καὶ μεῖζον καὶ ἔλαττον γίνεσθαι καὶ τὰ σχήματα μεταβάλλειν , αὐξανομένων τῶν μορίων διὰ θερμότητα καὶ πάλιν συστελλομένων διὰ ψύξιν καὶ ἀλλοιουμένων . ἀλλοιοῦσι δʼ αἱ φαντασίαι καὶ αἱ αἰσθήσεις καὶ αἱ ἔννοιαι . αἱ μὲν γὰρ αἰσθήσεις εὐθὺς ὑπάρχουσιν ἀλλοιώσεις τινὲς οὖσαι , ἡ δὲ φαντασία καὶ ἡ νόησις τὴν τῶν πραγμάτων ἔχουσι δύναμιν · τρόπον γάρ τινα τὸ εἶδος τὸ νοούμενον τὸ τοῦ θερμοῦ ἢ ψυχροῦ ἢ ἡδέος ἢ φοβεροῦ τοιοῦτον τυγχάνει ὂν οἷόν περ καὶ τῶν πραγμάτων ἕκαστον , διὸ καὶ φρίττουσι καὶ φοβοῦνται νοήσαντες μόνον . ταῦτα δὲ πάντα πάθη καὶ ἀλλοιώσεις εἰσίν . ἀλλοιουμένων δʼ ἐν τῷ σώματι τὰ μὲν μείζω τὰ δʼ ἐλάττω γίνεται . ὅτι δὲ μικρὰ μεταβολὴ γινομένη ἐν ἀρχῇ μεγάλας καὶ πολλὰς ποιεῖ διαφορὰς ἄποθεν , οὐκ ἄδηλον · οἷον τοῦ οἴακος ἀκαριαῖόν τι μεθισταμένου πολλὴ ἡ τῆς πρώρας γίνεται μετάστασις . ἔτι δὲ κατὰ θερμότητα ἢ ψύξιν ἢ κατʼ ἄλλο τι τοιοῦτον πάθος ὅταν γένηται ἀλλοίωσις περὶ τὴν καρδίαν , καὶ ἐν ταύτῃ κατὰ μέγεθος ἐν ἀναισθήτῳ μορίῳ , πολλὴν ποιεῖ τοῦ σώματος διαφορὰν ἐρυθήμασι καὶ ὠχρότησι καὶ φρίκαις καὶ τρόμοις καὶ τοῖς τούτων ἐναντίοις .
Lemmas: πῶς δέ νοέω ὅτε μέν πράσσω ὅτε δέ οὐ πράσσω , καί 7 κινέω , ὅτε δέ οὐ κινέω ; ἔοικα παραπλήσιος συμβαίνω καί περί ὁ ἀκίνητος διανοέω καί συλλογίζομαι . ἀλλά ἐκεῖ μέν θεώρημα ὁ τέλος ( ὅταν γάρ ὁ δύο πρότασις νοέω , ὁ συμπέρασμα νοέω καί συντίθημι ) , ἐνταῦθα δέ ἐκ ὁ δύο πρότασις ὁ συμπέρασμα γίγνομαι ὁ πρᾶξις , οἷος ὅταν νοέω ὅτι πᾶς βαδίζω ἄνθρωπος , αὐτός δέ ἄνθρωπος , βαδίζω εὐθύς , ἄν δέ ὅτι οὐδείς βαδίζω νῦν ἄνθρωπος , αὐτός δέ ἄνθρωπος , εὐθύς ἠρεμέω · καί οὗτος ἄμφω πράσσω , ἄν μή τίς κωλύω ἤ ἀναγκάζω . ποιέω ἐγώ ἀγαθός , οἰκία δέ ἀγαθός · ποιέω οἰκία εὐθύς . σκέπασμα δέομαι , ἱμάτιον δέ σκέπασμα · ἱμάτιον δέομαι . ὅς δέομαι , ποιέω · ἱμάτιον δέομαι · ἱμάτιον ποιέω . καί ὁ συμπέρασμα , ὁ ἱμάτιον ποιέω , πρᾶξις εἰμί . πράσσω δέ ἀπό ἀρχή . εἰ ἱμάτιον εἰμί , ἀνάγκη ἔρχομαι ὅδε πρῶτος , εἰ δέ ὅδε , ὅδε · καί οὗτος πράσσω εὐθύς . ὅτι μέν οὖν ὁ πρᾶξις ὁ συμπέρασμα , φανερός · ὁ δέ πρότασις ὁ ποιητικός διά δύο εἶδος γίγνομαι , διά τε ὁ ἀγαθός καί διά ὁ δυνατός . ὥσπερ δέ ὁ ἐρωτάω ἔνιοι , οὕτως ὁ ἕτερος πρότασις ὁ δῆλος οὐδέ ὁ διάνοια ἐφίστημι σκοπέω οὐδείς · οἷος εἰ ὁ βαδίζω ἀγαθός ἄνθρωπος , ὅτι αὐτός ἄνθρωπος , οὐ ἐνδιατρίβω . διό καί ὅσος μή λογίζομαι πράσσω , ταχύς πράσσω . ὅταν ἐνεργέω γάρ ἤ ὁ αἴσθησις πρός ὁ ὅς ἕνεκα ἤ ὁ φαντασία ἤ ὁ νόος , ὅς ὀρέγω , εὐθύς ποιέω ἀντί ἐρώτησις γάρ ἤ νόησις ὁ ὁ ὄρεξις γίγνομαι ἐνέργεια . πίνω ἐγώ , ὁ ἐπιθυμία λέγω · ὅδε δέ ποτός , ὁ αἴσθησις λέγω ἤ ὁ φαντασία ἤ ὁ Νοῦς · εὐθύς πίνω . οὕτως μέν οὖν ἐπί ὁ κινέω καί πράσσω ὁ ζῷον ὁρμάω , ὁ μέν ἔσχατος αἰτία ὁ κινέω ὄρεξις σέω , οὗτος δέ γίγνομαι ἤ διά αἴσθησις ἤ διά φαντασία καί νόησις . ὁ δέ ὀρέγω πράσσω ὁ μέν διά ἐπιθυμία ἤ θυμός ὁ δέ διά ὄρεξις ἤ βούλησις ὁ μέν ποιέω , ὁ δέ πράσσω . ὥσπερ δέ ὁ αὐτόματος κινέω μικρός κίνησις γίγνομαι , λύω ὁ στρεβλός καί κρούω ἀλλήλων ὁ στρέβλη , καί ὁ ἁμάξιον , ὅς ὀχέω αὐτός κινέω εἰς εὐθύς , καί πάλιν κύκλος κινέω ὁ ἄνισος ἔχω ὁ τροχός ( ὁ γάρ μικρός ὥσπερ κέντρον γίγνομαι , καθά ἐν ὁ κύλινδρος ) , οὕτως καί ὁ ζῷον κινέω . ἔχω γάρ ὄργανον τοιοῦτος ὁ τε ὁ νεῦρον φύσις καί ὁ ὁ ὀστέον , ὁ μέν ὡς ἐκεῖ ὁ ξύλο καί ὁ σίδηρος , ὁ δέ νεῦρον ὡς ὁ στρέβλη · ὅς λύω καί ἀνίημι κινέω . ἐν μέν οὖν ὁ αὐτόματος καί ὁ ἁμάξιον οὐ εἰμί ἀλλοίωσις , ἐπεί εἰ γίγνομαι μικρός ὁ ἐντός τροχός καί πάλιν μέγας , κἀν κύκλος ὁ αὐτός κινέω · ἐν δέ ὁ ζῷον δύναμαι ὁ αὐτός καί μέγας καί μικρός γίγνομαι καί ὁ σχῆμα μεταβάλλω , αὐξάνω ὁ μόριον διά θερμότης καί πάλιν συστέλλω διά ψῦξις καί ἀλλοιόω . ἀλλοιόω δέ ὁ φαντασία καί ὁ αἴσθησις καί ὁ ἔννοια . ὁ μέν γάρ αἴσθησις εὐθύς ὑπάρχω ἀλλοίωσις τις εἰμί , ὁ δέ φαντασία καί ὁ νόησις ὁ ὁ πρᾶγμα ἔχω δύναμις · τρόπος γάρ τις ὁ εἶδος ὁ νοέω ὁ ὁ θερμός ἤ ψυχρός ἤ ἡδύς ἤ φοβερός τοιοῦτος τυγχάνω εἰμί οἷος περ καί ὁ πρᾶγμα ἕκαστος , διό καί φρίσσω καί φοβέω νοέω μόνος . οὗτος δέ πᾶς πάθος καί ἀλλοίωσις εἰμί . ἀλλοιόω δέ ἐν ὁ σῶμα ὁ μέν μέγας ὁ δέ μικρός γίγνομαι . ὅτι δέ μικρός μεταβολή γίγνομαι ἐν ἀρχή μέγας καί πολύς ποιέω διαφορά ἄποθεν , οὐ ἄδηλος · οἷος ὁ οἴαξ ἀκαριαῖος τίς μεθιστάω πολύς ὁ ὁ πρῷρα γίγνομαι μετάστασις . ἔτι δέ κατά θερμότης ἤ ψῦξις ἤ κατά ἄλλος τίς τοιοῦτος πάθος ὅταν γίγνομαι ἀλλοίωσις περί ὁ καρδία , καί ἐν οὗτος κατά μέγεθος ἐν ἀναίσθητος μόριον , πολύς ποιέω ὁ σῶμα διαφορά ἐρύθημα καί ὠχρότης καί φρίκη καί τρόμος καί ὁ οὗτος ἐναντίος .