aristoteles-et-corpus-aristotelicum.de-memoria-et-reminiscentia 2
Περὶ δὲ τοῦ ἀναμιμνήσκεσθαι λοιπὸν εἰπεῖν . Πρῶτον μὲν οὖν ὅσα ἐν τοῖς ἐπιχειρηματικοῖς λόγοις ἐστὶν ἀληθῆ , δεῖ τίθεσθαι ὡς ὑπάρχοντα . Οὔτε γὰρ μνήμης ἐστὶν ἀνάληψις ἡ ἀνάμνησις οὔτε λῆψις · ὅταν γὰρ τὸ πρῶτον ἢ μάθῃ ἢ πάθῃ , οὔτ’ ἀναλαμβάνει μνήμην οὐδεμίαν ( οὐδεμία γὰρ προγέγονεν ) οὔτ’ ἐξ ἀρχῆς λαμβάνει · ὅταν δὲ ἐγγένηται ἡ ἕξις καὶ τὸ πάθος , τότε ἡ μνήμη ἐστίν . Ὥστε μετὰ τοῦ πάθους ἐγγινομένου οὐκ ἐγγίνεται . Ἔτι δ’ ὅτε τὸ πρῶτον ἐγγέγονε τῷ ἀτόμῳ καὶ ἐσχάτῳ , τὸ μὲν πάθος ἐνυπάρχει ἤδη τῷ παθόντι καὶ ἡ ἐπιστήμη , εἰ δεῖ καλεῖν ἐπιστήμην τὴν ἕξιν ἢ τὸ πάθος ( οὐθὲν δὲ κωλύει κατὰ συμβεβηκὸς βεβηκὸς καὶ μνημονεύειν ἔνια ὧν ἐπιστάμεθα ) · τὸ δὲ μνημονεύειν καθ’ αὑτὸ οὐχ ὑπάρχει πρὶν χρονισθῆναι · μνημονεύει γὰρ νῦν ὃ εἶδεν ἢ ἔπαθε πρότερον , οὐχ ὃ νῦν ἔπαθε , νῦν μνημονεύει . Ἔτι δὲ φανερὸν ὅτι μνημονεύειν ἐστὶ μὴ νῦν ἀναμνησθέντα , ἀλλ’ ἐξ ἀρχῆς αἰσθόμενον ἢ παθόντα . Ἀλλ’ ὅταν ἀναλαμβάνῃ ἣν πρότερον εἶχεν ἐπιστήμην ἢ αἴσθησιν ἢ οὗ ποτὲ τὴν ἕξιν ἐλέγομεν μνήμην , τοῦτ’ ἐστὶ καὶ τότε τὸ ἀναμιμνήσκεσθαι τῶν εἰρημένων τι . Τὸ δὲ μνημονεύειν συμβαίνει , καὶ μνήμη ἀκολουθεῖ . Οὐδὲ δὴ ταῦτα ἁπλῶς , ἐὰν ἔμπροσθεν ὑπάρξαντα πάλιν ἐγγένηται , ἀλλ’ ἔστιν ὡς , ἔστι δ’ ὡς οὔ . Δὶς γὰρ μαθεῖν καὶ εὑρεῖν ἐνδέχεται τὸν αὐτὸν τὸ αὐτό · δεῖ οὖν διαφέρειν τὸ ἀναμιμνήσκεσθαι τούτων , καὶ ἐνούσης πλείονος ἀρχῆς ἢ ἐξ ἧς μανθάνουσιν ἀναμιμνήσκεσθαι . Συμβαίνουσι δ’ αἱ ἀναμνήσεις , ἐπειδὴ πέφυκεν ἡ κίνησις ἥδε γενέσθαι μετὰ τήνδε · εἰ μὲν ἐξ ἀνάγκης , δῆλον ὡς ὅταν ἐκείνη κινηθῇ , τήνδε κινηθήσεται · εἰ δὲ μὴ ἐξ ἀνάγκης ἀλλ’ ἔθει , ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ κινηθήσεται . Συμβαίνει δ’ ἐνίους ἅπαξ ἐθισθῆναι μᾶλλον ἢ ἄλλους πολλάκις κινουμένους · διὸ ἔνια ἅπαξ ἰδόντες μᾶλλον μνημονεύομεν ἢ ἕτερα πολλάκις . Ὅταν οὖν ἀναμιμνησκώμεθα , κινούμεθα τῶν προτέρων τινὰ κινήσεων , ἕως ἂν κινηθῶμεν μεθ’ ἣν ἐκείνη εἴωθεν . Διὸ καὶ τὸ ἐφεξῆς θηρεύομεν νοήσαντες ἀπὸ τοῦ νῦν ἢ ἄλλου τινός , καὶ ἀφ’ ὁμοίου ἢ ἐναντίου ἢ τοῦ σύνεγγυς . Διὰ τοῦτο γίνεται ἡ ἀνάμνησις · αἱ γὰρ κινήσεις τούτων τῶν μὲν αἱ αὐταί , τῶν δ’ ἅμα , τῶν δὲ μέρος ἔχουσιν , ὥστε τὸ λοιπὸν μικρὸν ὃ ἐκινήθη μετ’ ἐκεῖνο . Ζητοῦσι μὲν οὖν οὕτω , καὶ μὴ ζητοῦντες δ’ οὕτως ἀναμιμνήσκονται , ὅταν μεθ’ ἑτέραν κίνησιν ἐκείνη γένηται · ὡς δὲ τὰ πολλὰ ἑτέρων γενομένων κινήσεων οἵων εἴπομεν , ἐγένετο ἐκείνη . Οὐδὲν δὲ δεῖ σκοπεῖν τὰ πόρρω , πῶς μεμνήμεθα , ἀλλὰ τὰ σύνεγγυς · δῆλον γὰρ ὅτι ὁ αὐτός ἐστι τρόπος , λέγω δὲ τὸ ἐφεξῆς , οὐ προζητήσας οὐδ’ ἀναμνησθείς . Τῷ γὰρ ἔθει ἀκολουθοῦσιν αἱ κινήσεις ἀλλήλαις , ἥδε μετὰ τήνδε . Καὶ ὅταν τοίνυν ἀναμιμνήσκεσθαι βούληται , τοῦτο ποιήσει · ζητήσει λαβεῖν ἀρχὴν κινήσεως , μεθ’ ἣν ἐκείνη ἔσται . Διὸ τάχιστα καὶ κάλλιστα γίνονται ἀπ’ ἀρχῆς αἱ ἀναμνήσεις · ὡς γὰρ ἔχουσι τὰ πράγματα πρὸς ἄλληλα τῷ ἐφεξῆς , οὕτω καὶ αἱ κινήσεις . Καὶ ἔστιν εὐμνημόνευτα ὅσα τάξιν τινὰ ἔχει , ὥσπερ τὰ μαθήματα · τὰ δὲ φαύλως καὶ χαλεπῶς . Καὶ τούτῳ διαφέρει τὸ ἀναμιμνήσκεσθαι τοῦ πάλιν μανθάνειν , ὅτι δυνήσεταί πως δι’ αὑτοῦ κινηθῆναι ἐπὶ τὸ μετὰ τὴν ἀρχήν . Ὅταν δὲ μή , ἀλλὰ δι’ ἄλλου , οὐκέτι μέμνηται . Πολλάκις δ’ ἤδη μὲν ἀδυνατεῖ ἀναμνησθῆναι , ζητεῖν δὲ δύναται καὶ εὑρίσκει . Τοῦτο δὲ γίνεται κινοῦντι πολλά , ἕως ἂν τοιαύτην κινήσῃ κίνησιν ᾗ ἀκολουθήσει τὸ πρᾶγμα . Τὸ γὰρ μεμνῆσθαί ἐστι τὸ ἐνεῖναι δυνάμει τὴν κινοῦσαν · τοῦτο δέ , ὥστ’ ἐξ αὐτοῦ καὶ ὧν ἔχει κινήσεων κινηθῆναι , ὥσπερ εἴρηται . Δεῖ δὲ λαβέσθαι ἀρχῆς . Διὸ ἀπὸ τόπων δοκοῦσιν ἀναμιμνήσκεσθαι ἐνίοτε . Τὸ δ’ αἴτιον ὅτι ταχὺ ἀπ’ ἄλλου ἐπ’ ἄλλο ἔρχονται , οἷον ἀπὸ γάλακτος ἐπὶ λευκόν , ἀπὸ λευκοῦ δ’ ἐπ’ ἀέρα , καὶ ἀπὸ τούτου ἐφ’ ὑγρόν , ἀφ’ οὗ ἐμνήσθη μετοπώρου , ταύτην ἐπιζητῶν τὴν ὥραν . Ἔοικε δὴ καθόλου ἀρχὴ καὶ τὸ μέσον πάντων · εἰ γὰρ μὴ πρότερον , ὅταν ἐπὶ τοῦτο ἔλθῃ , μνησθήσεται , ἢ οὐκέτ’ οὐδὲ ἄλλοθεν , οἷον εἴ τις νοήσειεν ἐφ’ ὧν Α Β Γ Δ Ε Ζ Η Θ · εἰ γὰρ μὴ ἐπὶ τοῦ Ε μέμνηται , ἐπὶ τοῦ Ε Θ ἐμνήσθη · ἐντεῦθεν γὰρ ἐπ’ ἄμφω κινηθῆναι ἐνδέχεται , καὶ ἐπὶ τὸ Δ καὶ ἐπὶ τὸ Ε . Εἰ δὲ μὴ τούτων τι ἐπιζητεῖ , ἐπὶ τὸ Γ ἐλθὼν μνησθήσεται , εἰ τὸ Η ἢ τὸ Ζ ἐπιζητεῖ . Εἰ δὲ μή , ἐπὶ τὸ Α · καὶ οὕτως ἀεί . Τοῦ δ’ ἀπὸ τοῦ αὐτοῦ ἐνίοτε μὲν μνησθῆναι ἐνίοτε δὲ μή , αἴτιον ὅτι ἐπὶ πλείω ἐνδέχεται κινηθῆναι ἀπὸ τῆς αὐτῆς ἀρχῆς , οἷον ἀπὸ τοῦ Γ ἐπὶ τὸ Ζ ἢ τὸ Δ . Ἐὰν οὖν μὴ διὰ παλαιοῦ κινῆται , ἐπὶ τὸ συνηθέστερον κινεῖται · ὥσπερ γὰρ φύσις ἤδη τὸ ἔθος . Διὸ ἃ πολλάκις ἐννοοῦμεν , ταχὺ ἀναμιμνησκόμεθα · ὥσπερ γὰρ φύσει τόδε μετὰ τόδε ἐστίν , οὕτω καὶ ἐνεργείᾳ · τὸ δὲ πολλάκις φύσιν ποιεῖ . Ἐπεὶ δ’ ὥσπερ ἐν τοῖς φύσει γίνεται , καὶ παρὰ φύσιν καὶ ἀπὸ τύχης , ἔτι μᾶλλον ἐν τοῖς δι’ ἔθος , οἷς ἡ φύσις γε μὴ ὁμοίως ὑπάρχει · ὥστε κινηθῆναι ἐνίοτε κἀκεῖ καὶ ἄλλως , ἄλλως τε καὶ ὅταν ἀφέλκῃ ἐκεῖθεν αὐτόσε πῃ . Διὰ τοῦτο καὶ ὅταν δέῃ ὄνομα μνημονεῦσαι , παρόμοιον μέν , εἰς δ’ ἐκεῖνο σολοικίζομεν . Τὸ μὲν οὖν ἀναμιμνήσκεσθαι τοῦτον συμβαίνει τὸν τρόπον . Τὸ δὲ μέγιστον , γνωρίζειν δεῖ τὸν χρόνον , ἢ μέτρῳ ἢ ἀορίστως . Ἔστω δέ τι ᾧ κρίνει τὸν πλείω καὶ ἐλάττω · εὔλογον δ’ ὥσπερ τὰ μεγέθη · νοεῖ γὰρ τὰ μεγάλα καὶ πόρρω οὐ τῷ ἀποτείνειν ἐκεῖ τὴν διάνοιαν , ὥσπερ τὴν ὄψιν φασί τινες ( καὶ γὰρ μὴ ὄντων ὁμοίως νοήσει ) , ἀλλὰ τῇ ἀνάλογον κινήσει · ἔστι γὰρ ἐν αὐτῇ τὰ ὅμοια σχήματα καὶ κινήσεις . Τίνι οὖν διοίσει , ὅταν τὰ μείζω νοῇ ; Ἢ ὅτι ἐκεῖνα νοεῖ , ἢ τὰ ἐλάττω ; Πάντα γὰρ τὰ ἐντὸς ἐλάττω , ὥσπερ ἀνάλογον καὶ τὰ ἐκτός . Ἔστι δ’ ἴσως ὥσπερ καὶ τοῖς εἴδεσιν ἀνάλογον λαβεῖν ἄλλο ἐν αὐτῷ , οὕτω καὶ τοῖς ἀποστήμασιν . Ὥσπερ οὖν εἰ τὴν Α Β Β Ε κινεῖται , ποιεῖ τὴν Α Δ · ἀνάλογον γὰρ ἡ Α Γ καὶ ἡ Γ Δ . Τί οὖν μᾶλλον τὴν Γ Δ ἢ τὴν Ζ Η ποιεῖ ; Ἢ ὡς ἡ Α Γ πρὸς τὴν Α Β ἔχει , οὕτως ἡ τὸ Θ πρὸς τὴν Μ ἔχει . Ταύτας οὖν ἅμα κινεῖται . Ἂν δὲ τὴν Ζ Η βούληται νοῆσαι , τὴν μὲν Β Ε ὁμοίως νοεῖ , ἀντὶ δὲ τῶν Θ Ι τὰς Κ Λ νοεῖ · αὗται γὰρ ἔχουσιν ὡς Ζ Α πρὸς Β Α . Ὅταν οὖν ἅμα ἥ τε τοῦ πράγματος γίνηται κίνησις καὶ ἡ τοῦ χρόνου , τότε τῇ μνήμῃ ἐνεργεῖ . Ἂν δ’ οἴηται μὴ ποιῶν , οἴεται μνημονεύειν · οὐθὲν γὰρ κωλύει διαψευσθῆναί τινα καὶ δοκεῖν μνημονεύειν μὴ μνημονεύοντα . Ἐνεργοῦντα δὲ τῇ μνήμῃ μὴ οἴεσθαι ἀλλὰ λανθάνειν μεμνημένον οὐκ ἔστιν · τοῦτο γὰρ ἦν αὐτὸ τὸ μεμνῆσθαι . Ἀλλ’ ἐὰν ἡ τοῦ πράγματος γένηται χωρὶς τῆς τοῦ χρόνου ἢ αὕτη ἐκείνης , οὐ μέμνηται . Ἡ δὲ τοῦ χρόνου διττή ἐστιν · ὁτὲ μὲν γὰρ μέτρῳ οὐ μέμνηται αὐτό , οἷον ὅτι τρίτην ἡμέραν ὁδήποτε ἐποίησεν , ὁτὲ δὲ καὶ μέτρῳ · ἀλλὰ μέμνηται καὶ ἐὰν μὴ μέτρῳ . Εἰώθασι δὲ λέγειν ὅτι μέμνηνται μέν , πότε μέντοι οὐκ ἴσασιν , ὅταν τοῦ πότε μὴ γνωρίζωσι τὸ ποσὸν μέτρῳ . Ὅτι μὲν οὖν οὐχ οἱ αὐτοὶ μνημονικοὶ καὶ ἀναμνηστικοί , ἐν τοῖς πρότερον εἴρηται . Διαφέρει δὲ τοῦ μνημονεύειν τὸ ἀναμιμνήσκεσθαι οὐ μόνον κατὰ τὸν χρόνον , ἀλλ’ ὅτι τοῦ μὲν μνημονεύειν καὶ τῶν ἄλλων ζῴων μετέχει πολλά , τοῦ δ’ ἀναμιμνήσκεσθαι οὐδὲν ὡς εἰπεῖν τῶν γνωριζομένων ζῴων , πλὴν ἄνθρωπος . Αἴτιον δ’ ὅτι τὸ ἀναμιμνήσκεσθαί ἐστιν οἷον συλλογισμός τις · ὅτι γὰρ πρότερον εἶδεν ἢ ἤκουσεν ἤ τι τοιοῦτον ἔπαθε , συλλογίζεται ὁ ἀναμιμνησκόμενος , καὶ ἔστιν οἷον ζήτησίς τις . Τοῦτο δ’ οἷς καὶ τὸ βουλευτικὸν ὑπάρχει , φύσει μόνοις συμβέβηκεν · καὶ γὰρ τὸ βουλεύεσθαι συλλογισμός τίς ἐστιν . Ὅτι δὲ σωματικόν τι τὸ πάθος καὶ ἡ ἀνάμνησις ζήτησις ἐν τοιούτῳ φαντάσματος , σημεῖον τὸ παρενοχλεῖν ἐνίους , ἐπειδὰν μὴ δύνωνται ἀναμνησθῆναι , καὶ πάνυ ἐπέχοντας τὴν διάνοιαν , καὶ οὐκέτ’ ἐπιχειροῦντας ἀναμιμνήσκεσθαι οὐδὲν ἧττον , καὶ μάλιστα τοὺς μελαγχολικούς · τούτους γὰρ φαντάσματα κινεῖ μάλιστα . Αἴτιον δὲ τοῦ μὴ ἐπ’ αὐτοῖς εἶναι τὸ ἀναμιμνήσκεσθαι , ὅτι καθάπερ τοῖς βάλλουσιν οὐκέτι ἐπ’ αὐτοῖς τὸ στῆσαι , οὕτω καὶ ὁ ἀναμιμνησκόμενος καὶ θηρεύων σωματικόν τι κινεῖ , ἐν ᾧ τὸ πάθος . Μάλιστα δ’ ἐνοχλοῦνται οἷς ἂν ὑγρότης τύχῃ ὑπάρχουσα περὶ τὸν αἰσθητικὸν τόπον · οὐ γὰρ ῥᾳδίως παύεται κινηθεῖσα , ἕως ἂν ἐπέλθῃ τὸ ζητούμενον καὶ εὐθυπορήσῃ ἡ κίνησις . Διὸ καὶ ὀργαὶ καὶ φόβοι , ὅταν τι κινήσωσιν , ἀντικινούντων πάλιν τούτων οὐ καθίστανται , ἀλλ’ ἐπὶ τὸ αὐτὸ ἀντικινοῦσιν . Καὶ ἔοικε τὸ πάθος τοῖς ὀνόμασι καὶ μέλεσι καὶ λόγοις , ὅταν διὰ στόματος γένηταί τι αὐτῶν σφόδρα · παυσαμένοις γὰρ καὶ οὐ βουλομένοις ἐπέρχεται πάλιν ᾄδειν ἢ λέγειν . Εἰσὶ δὲ καὶ οἱ τὰ ἄνω μείζω ἔχοντες καὶ οἱ νανώδεις ἀμνημονέστεροι τῶν ἐναντίων διὰ τὸ πολὺ βάρος ἔχειν ἐπὶ τῷ αἰσθητικῷ , καὶ μήτ’ ἐξ ἀρχῆς τὰς κινήσεις δύνασθαι ἐμμένειν ἀλλὰ διαλύεσθαι , μήτ’ ἐν τῷ ἀναμιμνήσκεσθαι ῥᾳδίως εὐθυπορεῖν . Οἱ δὲ πάμπαν νέοι καὶ λίαν γέροντες ἀμνήμονες διὰ τὴν κίνησιν · οἱ μὲν γὰρ ἐν φθίσει , οἱ δ’ ἐν αὐξήσει πολλῇ εἰσίν · ἔτι δὲ τά γε παιδία καὶ νανώδη ἐστὶ μέχρι πόρρω τῆς ἡλικίας . Περὶ μὲν οὖν μνήμης καὶ τοῦ μνημονεύειν , τίς ἡ φύσις αὐτῶν καὶ τίνι τῶν τῆς ψυχῆς μνημονεύει τὰ ζῷα , καὶ περὶ τοῦ ἀναμιμνήσκεσθαι , τί ἐστι καὶ πῶς γίνεται καὶ διὰ τίν’ αἰτίαν , εἴρηται .
Lemmas: περί δέ ὁ ἀναμιμνῄσκω λοιπός λέγω . πρῶτος μέν οὖν ὅσος ἐν ὁ ἐπιχειρηματικός λόγος εἰμί ἀληθής , δέω τίθημι ὡς ὑπάρχω . οὔτε γάρ μνήμη εἰμί ἀνάληψις ὁ ἀνάμνησις οὔτε λῆψις · ὅταν γάρ ὁ πρῶτος ἤ μανθάνω ἤ πάσχω , οὔτε ἀναλαμβάνω μνήμη οὐδείς ( οὐδείς γάρ προγίγνομαι ) οὔτε ἐκ ἀρχή λαμβάνω · ὅταν δέ ἐγγίγνομαι ὁ ἕξις καί ὁ πάθος , τότε ὁ μνήμη εἰμί . ὥστε μετά ὁ πάθος ἐγγίγνομαι οὐ ἐγγίγνομαι . ἔτι δέ ὅτε ὁ πρῶτος ἐγγίγνομαι ὁ ἄτομος καί ἔσχατος , ὁ μέν πάθος ἐν-ὑπάρχω ἤδη ὁ πάσχω καί ὁ ἐπιστήμη , εἰ δέω καλέω ἐπιστήμη ὁ ἕξις ἤ ὁ πάθος ( οὐδείς δέ κωλύω κατά συμβαίνω βαίνω καί μνημονεύω ἔνιοι ὅς ἐπίσταμαι ) · ὁ δέ μνημονεύω κατά ἑαυτοῦ οὐ ὑπάρχω πρίν χρονίζω · μνημονεύω γάρ νῦν ὅς ὁράω ἤ πάσχω πρότερος , οὐ ὅς νῦν πάσχω , νῦν μνημονεύω . ἔτι δέ φανερός ὅτι μνημονεύω εἰμί μή νῦν ἀναμιμνῄσκω , ἀλλά ἐκ ἀρχή αἰσθάνομαι ἤ πάσχω . ἀλλά ὅταν ἀναλαμβάνω ὅς πρότερος ἔχω ἐπιστήμη ἤ αἴσθησις ἤ ὅς ποτέ ὁ ἕξις λέγω μνήμη , οὗτος εἰμί καί τότε ὁ ἀναμιμνῄσκω ὁ λέγω τις . ὁ δέ μνημονεύω συμβαίνω , καί μνήμη ἀκολουθέω . οὐδέ δή οὗτος ἁπλῶς , ἐάν ἔμπροσθεν ὑπάρχω πάλιν ἐγγίγνομαι , ἀλλά εἰμί ὡς , εἰμί δέ ὡς οὐ . δίς γάρ μανθάνω καί εὑρίσκω ἐνδέχομαι ὁ αὐτός ὁ αὐτός · δέω οὖν διαφέρω ὁ ἀναμιμνῄσκω οὗτος , καί ἔνειμι πολύς ἀρχή ἤ ἐκ ὅς μανθάνω ἀναμιμνῄσκω . συμβαίνω δέ ὁ ἀνάμνησις , ἐπειδή φύω ὁ κίνησις ὅδε γίγνομαι μετά ὅδε · εἰ μέν ἐκ ἀνάγκη , δῆλος ὡς ὅταν ἐκεῖνος κινέω , ὅδε κινέω · εἰ δέ μή ἐκ ἀνάγκη ἀλλά θέω , ὡς ἐπί ὁ πολύς κινέω . συμβαίνω δέ ἔνιοι ἅπαξ ἐθίζω μάλα ἤ ἄλλος πολλάκις κινέω · διό ἔνιοι ἅπαξ ὁράω μάλα μνημονεύω ἤ ἕτερος πολλάκις . ὅταν οὖν ἀναμιμνῄσκω , κινέω ὁ πρότερος τις κίνησις , ἕως ἄν κινέω μετά ὅς ἐκεῖνος εἴωθα . διό καί ὁ ἐφεξῆς θηρεύω νοέω ἀπό ὁ νῦν ἤ ἄλλος τις , καί ἀπό ὅμοιος ἤ ἐναντίος ἤ ὁ σύνεγγυς . διά οὗτος γίγνομαι ὁ ἀνάμνησις · ὁ γάρ κίνησις οὗτος ὁ μέν ὁ αὐτός , ὁ δέ ἅμα , ὁ δέ μέρος ἔχω , ὥστε ὁ λοιπός μικρός ὅς κινέω μετά ἐκεῖνος . ζητέω μέν οὖν οὕτως , καί μή ζητέω δέ οὕτως ἀναμιμνῄσκω , ὅταν μετά ἕτερος κίνησις ἐκεῖνος γίγνομαι · ὡς δέ ὁ πολύς ἕτερος γίγνομαι κίνησις οἷος λέγω , γίγνομαι ἐκεῖνος . οὐδείς δέ δέω σκοπέω ὁ πρόσω , πῶς μιμνῄσκω , ἀλλά ὁ σύνεγγυς · δῆλος γάρ ὅτι ὁ αὐτός εἰμί τρόπος , λέγω δέ ὁ ἐφεξῆς , οὐ προζητέω οὐδέ ἀναμιμνῄσκω . ὁ γάρ ἔθος ἀκολουθέω ὁ κίνησις ἀλλήλων , ὅδε μετά ὅδε . καί ὅταν τοίνυν ἀναμιμνῄσκω βούλομαι , οὗτος ποιέω · ζητέω λαμβάνω ἀρχή κίνησις , μετά ὅς ἐκεῖνος εἰμί . διό ταχύς καί καλός γίγνομαι ἀπό ἀρχή ὁ ἀνάμνησις · ὡς γάρ ἔχω ὁ πρᾶγμα πρός ἀλλήλων ὁ ἐφεξῆς , οὕτως καί ὁ κίνησις . καί εἰμί εὐμνημόνευτος ὅσος τάξις τις ἔχω , ὥσπερ ὁ μάθημα · ὁ δέ φαῦλος καί χαλεπός . καί οὗτος διαφέρω ὁ ἀναμιμνῄσκω ὁ πάλιν μανθάνω , ὅτι δύναμαι πως διά ἑαυτοῦ κινέω ἐπί ὁ μετά ὁ ἀρχή . ὅταν δέ μή , ἀλλά διά ἄλλος , οὐκέτι μιμνῄσκω . πολλάκις δέ ἤδη μέν ἀδυνατέω ἀναμιμνῄσκω , ζητέω δέ δύναμαι καί εὑρίσκω . οὗτος δέ γίγνομαι κινέω πολύς , ἕως ἄν τοιοῦτος κινέω κίνησις ὅς ἀκολουθέω ὁ πρᾶγμα . ὁ γάρ μιμνῄσκω εἰμί ὁ ἔνειμι δύναμις ὁ κινέω · οὗτος δέ , ὥστε ἐκ αὐτός καί ὅς ἔχω κίνησις κινέω , ὥσπερ λέγω . δέω δέ λαμβάνω ἀρχή . διό ἀπό τόπος δοκέω ἀναμιμνῄσκω ἐνίοτε . ὁ δέ αἴτιος ὅτι ταχύς ἀπό ἄλλος ἐπί ἄλλος ἔρχομαι , οἷος ἀπό γάλα ἐπί λευκός , ἀπό λευκός δέ ἐπί ἀήρ , καί ἀπό οὗτος ἐπί ὑγρός , ἀπό ὅς μιμνῄσκω μετόπωρον , οὗτος ἐπιζητέω ὁ ὥρα . ἔοικα δή καθόλου ἀρχή καί ὁ μέσος πᾶς · εἰ γάρ μή πρότερος , ὅταν ἐπί οὗτος ἔρχομαι , μιμνῄσκω , ἤ οὐκέτι οὐδέ ἄλλοθεν , οἷος εἰ τις νοέω ἐπί ὅς Α Β Γ Δ Ε Ζ Η Θ · εἰ γάρ μή ἐπί ὁ Ε μιμνῄσκω , ἐπί ὁ Ε Θ μιμνῄσκω · ἐντεῦθεν γάρ ἐπί ἄμφω κινέω ἐνδέχομαι , καί ἐπί ὁ Δ καί ἐπί ὁ Ε . εἰ δέ μή οὗτος τις ἐπιζητέω , ἐπί ὁ Γ ἔρχομαι μιμνῄσκω , εἰ ὁ Η ἤ ὁ Ζ ἐπιζητέω . εἰ δέ μή , ἐπί ὁ Α · καί οὕτως ἀεί . ὁ δέ ἀπό ὁ αὐτός ἐνίοτε μέν μιμνῄσκω ἐνίοτε δέ μή , αἴτιος ὅτι ἐπί πολύς ἐνδέχομαι κινέω ἀπό ὁ αὐτός ἀρχή , οἷος ἀπό ὁ Γ ἐπί ὁ Ζ ἤ ὁ Δ . ἐάν οὖν μή διά παλαιός κινέω , ἐπί ὁ συνήθης κινέω · ὥσπερ γάρ φύσις ἤδη ὁ ἔθος . διό ὅς πολλάκις ἐννοέω , ταχύς ἀναμιμνῄσκω · ὥσπερ γάρ φύσις ὅδε μετά ὅδε εἰμί , οὕτως καί ἐνέργεια · ὁ δέ πολλάκις φύσις ποιέω . ἐπεί δέ ὥσπερ ἐν ὁ φύσις γίγνομαι , καί παρά φύσις καί ἀπό τύχη , ἔτι μάλα ἐν ὁ διά ἔθος , ὅς ὁ φύσις γε μή ὅμοιος ὑπάρχω · ὥστε κινέω ἐνίοτε ἐκεῖ καί ἄλλος , ἄλλος τε καί ὅταν ἀφέλκω ἐκεῖθεν αὐτόσε πη . διά οὗτος καί ὅταν δέω ὄνομα μνημονεύω , παρόμοιος μέν , εἰς δέ ἐκεῖνος σολοικίζω . ὁ μέν οὖν ἀναμιμνῄσκω οὗτος συμβαίνω ὁ τρόπος . ὁ δέ μέγας , γνωρίζω δέω ὁ χρόνος , ἤ μέτρον ἤ ἀόριστος . εἰμί δέ τις ὅς κρίνω ὁ πολύς καί ἐλαχύς · εὔλογος δέ ὥσπερ ὁ μέγεθος · νοέω γάρ ὁ μέγας καί πρόσω οὐ ὁ ἀποτείνω ἐκεῖ ὁ διάνοια , ὥσπερ ὁ ὄψις φημί τις ( καί γάρ μή εἰμί ὅμοιος νόησις ) , ἀλλά ὁ ἀνάλογος κίνησις · εἰμί γάρ ἐν αὐτός ὁ ὅμοιος σχῆμα καί κίνησις . τίς οὖν διαφέρω , ὅταν ὁ μέγας νοέω ; ἤ ὅτι ἐκεῖνος νοέω , ἤ ὁ ἐλαχύς ; πᾶς γάρ ὁ ἐντός ἐλαχύς , ὥσπερ ἀνάλογος καί ὁ ἐκτός . εἰμί δέ ἴσως ὥσπερ καί ὁ εἶδος ἀνάλογος λαμβάνω ἄλλος ἐν αὐτός , οὕτως καί ὁ ἀπόστημα . ὥσπερ οὖν εἰ ὁ Α Β Β Ε κινέω , ποιέω ὁ Α Δ · ἀνάλογος γάρ ὁ Α Γ καί ὁ Γ Δ . τίς οὖν μάλα ὁ Γ Δ ἤ ὁ Ζ Η ποιέω ; ἤ ὡς ὁ Α Γ πρός ὁ Α Β ἔχω , οὕτως ὁ ὁ Θ πρός ὁ Μ ἔχω . οὗτος οὖν ἅμα κινέω . ἐάν δέ ὁ Ζ Η βούλομαι νοέω , ὁ μέν Β Ε ὅμοιος νοέω , ἀντί δέ ὁ Θ Ι ὁ Κ Λ νοέω · οὗτος γάρ ἔχω ὡς Ζ Α πρός Β Α . ὅταν οὖν ἅμα ὁ τε ὁ πρᾶγμα γίγνομαι κίνησις καί ὁ ὁ χρόνος , τότε ὁ μνήμη ἐνεργέω . ἐάν δέ οἴομαι μή ποιέω , οἴομαι μνημονεύω · οὐδείς γάρ κωλύω διαψεύδω τις καί δοκέω μνημονεύω μή μνημονεύω . ἐνεργέω δέ ὁ μνήμη μή οἴομαι ἀλλά λανθάνω μιμνῄσκω οὐ εἰμί · οὗτος γάρ εἰμί αὐτός ὁ μιμνῄσκω . ἀλλά ἐάν ὁ ὁ πρᾶγμα γίγνομαι χωρίς ὁ ὁ χρόνος ἤ οὗτος ἐκεῖνος , οὐ μιμνῄσκω . ὁ δέ ὁ χρόνος δισσός εἰμί · ὅτε μέν γάρ μέτρον οὐ μιμνῄσκω αὐτός , οἷος ὅτι τρίτος ἡμέρα ὁδήποτε ποιέω , ὅτε δέ καί μέτρον · ἀλλά μιμνῄσκω καί ἐάν μή μέτρον . εἴωθα δέ λέγω ὅτι μιμνῄσκω μέν , πότε μέντοι οὐ οἶδα , ὅταν ὁ πότε μή γνωρίζω ὁ ποσός μέτρον . ὅτι μέν οὖν οὐ ὁ αὐτός μνημονικός καί ἀναμνηστικός , ἐν ὁ πρότερος λέγω . διαφέρω δέ ὁ μνημονεύω ὁ ἀναμιμνῄσκω οὐ μόνος κατά ὁ χρόνος , ἀλλά ὅτι ὁ μέν μνημονεύω καί ὁ ἄλλος ζῷον μετέχω πολύς , ὁ δέ ἀναμιμνῄσκω οὐδείς ὡς λέγω ὁ γνωρίζω ζῷον , πλήν ἄνθρωπος . αἴτιος δέ ὅτι ὁ ἀναμιμνῄσκω εἰμί οἷος συλλογισμός τις · ὅτι γάρ πρότερος ὁράω ἤ ἀκούω ἤ τις τοιοῦτος πάσχω , συλλογίζομαι ὁ ἀναμιμνῄσκω , καί εἰμί οἷος ζήτησις τις . οὗτος δέ ὅς καί ὁ βουλευτικός ὑπάρχω , φύσις μόνος συμβαίνω · καί γάρ ὁ βουλεύω συλλογισμός τις εἰμί . ὅτι δέ σωματικός τις ὁ πάθος καί ὁ ἀνάμνησις ζήτησις ἐν τοιοῦτος φάντασμα , σημεῖον ὁ παρενοχλέω ἔνιοι , ἐπειδάν μή δύναμαι ἀναμιμνῄσκω , καί πάνυ ἐπέχω ὁ διάνοια , καί οὐκέτι ἐπιχειρέω ἀναμιμνῄσκω οὐδείς ἥσσων , καί μάλα ὁ μελαγχολικός · οὗτος γάρ φάντασμα κινέω μάλα . αἴτιος δέ ὁ μή ἐπί αὐτός εἰμί ὁ ἀναμιμνῄσκω , ὅτι καθά ὁ βάλλω οὐκέτι ἐπί αὐτός ὁ ἵστημι , οὕτως καί ὁ ἀναμιμνῄσκω καί θηρεύω σωματικός τις κινέω , ἐν ὅς ὁ πάθος . μάλα δέ ἐνοχλέω ὅς ἄν ὑγρότης τυγχάνω ὑπάρχω περί ὁ αἰσθητικός τόπος · οὐ γάρ ῥᾴδιος παύω κινέω , ἕως ἄν ἐπέρχομαι ὁ ζητέω καί εὐθυπορέω ὁ κίνησις . διό καί ὀργή καί φόβος , ὅταν τις κινέω , ἀντικινέω πάλιν οὗτος οὐ καθίστημι , ἀλλά ἐπί ὁ αὐτός ἀντικινέω . καί ἔοικα ὁ πάθος ὁ ὄνομα καί μέλος καί λόγος , ὅταν διά στόμα γίγνομαι τις αὐτός σφόδρα · παύω γάρ καί οὐ βούλομαι ἐπέρχομαι πάλιν ἀείδω ἤ λέγω . εἰμί δέ καί ὁ ὁ ἄνω μέγας ἔχω καί ὁ νανώδης ἀμνήμων ὁ ἐναντίος διά ὁ πολύς βάρος ἔχω ἐπί ὁ αἰσθητικός , καί μήτε ἐκ ἀρχή ὁ κίνησις δύναμαι ἐμμένω ἀλλά διαλύω , μήτε ἐν ὁ ἀναμιμνῄσκω ῥᾴδιος εὐθυπορέω . ὁ δέ πάμπαν νέος καί λίαν γέρων ἀμνήμων διά ὁ κίνησις · ὁ μέν γάρ ἐν φθίσις , ὁ δέ ἐν αὔξησις πολύς εἰμί · ἔτι δέ ὁ γε παιδίον καί νανώδης εἰμί μέχρι πρόσω ὁ ἡλικία . περί μέν οὖν μνήμη καί ὁ μνημονεύω , τίς ὁ φύσις αὐτός καί τίς ὁ ὁ ψυχή μνημονεύω ὁ ζῷον , καί περί ὁ ἀναμιμνῄσκω , τίς εἰμί καί πῶς γίγνομαι καί διά τίς αἰτία , λέγω .