aristoteles-et-corpus-aristotelicum.de-interpretatione 9
Ἐπὶ μὲν οὖν τῶν ὄντων καὶ γενομένων ἀνάγκη τὴν κατάφασιν ἢ τὴν ἀπόφασιν ἀληθῆ ἢ ψευδῆ εἶναι , καὶ ἐπὶ μὲν τῶν καθόλου ὡς καθόλου ἀεὶ τὴν μὲν ἀληθῆ τὴν δὲ ψευδῆ εἶναι , καὶ ἐπὶ τῶν καθ᾿ ἕκαστα , ὥσπερ εἴρηται , ἐπὶ δὲ τῶν καθόλου μὴ καθόλου λεχθέντων οὐκ ἀνάγκη · εἴρηται δὲ καὶ περὶ τούτων . Ἐπὶ δὲ τῶν καθ᾿ ἕκαστα καὶ μελλόντων οὐχ ὁμοίως . Εἰ γὰρ πᾶσα κατάφασις καὶ ἀπόφασις ἀληθὴς ἢ ψευδής , καὶ ἅπαν ἀνάγκη ὑπάρχειν ἢ μὴ ὑπάρχειν , ὥστε εἰ ὁ μὲν φήσει ἔσεσθαί τι ὁ δὲ μὴ φήσει τὸ αὐτὸ τοῦτο , δῆλον ὅτι ἀνάγκη ἀληθεύειν τὸν ἕτερον αὐτῶν , εἰ πᾶσα κατάφασις καὶ ἀπόφασις ἀληθὴς ἢ ψευδής . Ἄμφω γὰρ οὐχ ὑπάρξει ἅμα ἐπὶ τοῖς τοιούτοις . Εἰ γὰρ ἀληθὲς εἰπεῖν ὅτι λευκὸν ἢ ὅτι οὐ λευκόν ἐστιν , ἀνάγκη εἶναι λευκὸν ἢ οὐ λευκόν , καὶ εἰ ἔστι λευκὸν ἢ οὐ λευκόν , ἀληθὲς ἦν φάναι ἢ ἀποφάναι · καὶ εἰ μὴ ὑπάρχει , ψεύδεται , καὶ εἰ ψεύδεται , οὐχ ὑπάρχει , ὥστε ἀνάγκη ἢ τὴν κατάφασιν ἢ τὴν ἀπόφασιν ἀληθῆ εἶναι ἢ ψευδῆ . Οὐδὲν ἄρα οὔτε ἔστιν οὔτε γίνεται οὔτε ἀπὸ τύχης οὔθ᾿ ὁπότερ᾿ ἔτυχεν , οὐδὲ ἔσται ἢ οὐκ ἔσται , ἀλλ᾿ ἐξ ἀνάγκης ἅπαντα καὶ οὐχ ὁπότερ᾿ ἔτυχεν . Ἢ γὰρ ὁ φὰς ἀληθεύσει ἢ ὁ ἀποφάς . Ὁμοίως γὰρ ἂν ἐγίνετο ἢ οὐκ ἐγίνετο · τὸ γὰρ ὁπότερ᾿ ἔτυχεν οὐδὲν μᾶλλον οὕτως ἢ μὴ οὕτως ἔχει ἢ ἕξει . Ἔτι εἰ ἔστι λευκὸν νῦν , ἀληθὲς ἦν εἰπεῖν πρότερον ὅτι ἔσται λευκόν , ὥστε ἀεὶ ἀληθὲς ἦν εἰπεῖν ὁτιοῦν τῶν γενομένων ὅτι ἔστιν ἢ ἔσται . Εἰ δὲ ἀεὶ ἀληθὲς ἦν εἰπεῖν ὅτι ἔστιν ἢ ἔσται , οὐχ οἷόν τε τοῦτο μὴ εἶναι οὐδὲ μὴ ἔσεσθαι . Ὃ δὲ μὴ οἷόν τε μὴ γενέσθαι , ἀδύνατον μὴ γενέσθαι · ὃ δὲ ἀδύνατον μὴ γενέσθαι , ἀνάγκη γενέσθαι . Ἅπαντα οὖν τὰ ἐσόμενα ἀναγκαῖον γενέσθαι . Οὐδὲν ἄρα ὁπότερ᾿ ἔτυχεν οὐδὲ ἀπὸ τύχης ἔσται · εἰ γὰρ ἀπὸ τύχης , οὐκ ἐξ ἀνάγκης . Ἀλλὰ μὴν οὐδ᾿ ὡς οὐδέτερόν γε ἀληθὲς ἐνδέχεται λέγειν , οἷον ὅτι οὔτε ἔσται οὔτε οὐκ ἔσται . Πρῶτον μὲν γὰρ οὔσης τῆς καταφάσεως ψευδοῦς ἡ ἀπόφασις οὐκ ἀληθής , καὶ ταύτης ψευδοῦς οὔσης τὴν κατάφασιν συμβαίνει μὴ ἀληθῆ εἶναι . Καὶ πρὸς τούτοις , εἰ ἀληθὲς εἰπεῖν ὅτι λευκὸν καὶ μέγα , δεῖ ἄμφω ὑπάρχειν . Εἰ δὲ ὑπάρξει εἰς αὔριον , ὑπάρξει εἰς αὔριον . Εἰ δὲ μήτε ἔσται μήτε μὴ ἔσται αὔριον , οὐκ ἂν εἴη τὸ ὁπότερ᾿ ἔτυχεν , οἷον ναυμαχία · δέοι γὰρ ἂν μήτε γενέσθαι ναυμαχίαν αὔριον μήτε μὴ γενέσθαι . Τὰ μὲν δὴ συμβαίνοντα ἄτοπα ταῦτα καὶ τοιαῦτα ἕτερα , εἴπερ πάσης καταφάσεως καὶ ἀποφάσεως ἢ ἐπὶ τῶν καθόλου λεγομένων ὡς καθόλου ἢ ἐπὶ τῶν καθ᾿ ἕκαστον ἀνάγκη τῶν ἀντικειμένων εἶναι τὴν μὲν ἀληθῆ τὴν δὲ ψευδῆ , μηδὲν δὲ ὁπότερ᾿ ἔτυχεν εἶναι ἐν τοῖς γιγνομένοις , ἀλλὰ πάντα εἶναι καὶ γίγνεσθαι ἐξ ἀνάγκης . Ὥστε οὔτε βουλεύεσθαι δέοι ἂν οὔτε πραγματεύεσθαι , ὡς ἐὰν μὲν τοδὶ ποιήσωμεν , ἔσται τοδί , ἐὰν δὲ μὴ τοδί , οὐκ ἔσται τοδί . Οὐδὲν γὰρ κωλύει καὶ εἰς μυριοστὸν ἔτος τὸν μὲν φάναι τοῦτο ἔσεσθαι τὸν δὲ μὴ φάναι , ὥστε ἐξ ἀνάγκης ἔσεσθαι ὁποτερονοῦν αὐτῶν ἀληθὲς ἦν εἰπεῖν τότε . Ἀλλὰ μὴν οὐδὲ τοῦτο διαφέρει , εἴ τινες εἶπον τὴν ἀντίφασιν ἢ μὴ εἶπον · δῆλον γὰρ ὅτι οὕτως ἔχει τὰ πράγματα , κἂν μὴ ὁ μὲν καταφήσῃ τι ὁ δὲ ἀποφήσῃ οὐδὲ γὰρ διὰ τὸ καταφαθῆναι ἢ ἀποφαθῆναι ἔσται ἢ οὐκ ἔσται , οὐδ᾿ εἰς μυριοστὸν ἔτος μᾶλλον ἢ ἐν ὁποσῳοῦν χρόνῳ . Ὥστε εἰ ἐν ἅπαντι τῷ χρόνῳ οὕτως εἶχεν ὥστε τὸ ἕτερον ἀληθεύεσθαι , ἀναγκαῖον ἦν τοῦτο γενέσθαι , καὶ ἕκαστον τῶν γενομένων ἀεὶ οὕτως εἶχεν ὥστε ἐξ ἀνάγκης γενέσθαι . Ὅ τε γὰρ ἀληθῶς εἶπέ τις ὅτι ἔσται , οὐχ οἷόν τε μὴ γενέσθαι · καὶ τὸ γινομένον ἀληθὲς ἦν εἰπεῖν ἀεὶ ὅτι ἔσται . Εἰ δὴ ταῦτα ἀδύνατα — ὁρῶμεν γὰρ ὅτι ἔστιν ἀρχὴ τῶν ἐσομένων καὶ ἀπὸ τοῦ βουλεύεσθαι καὶ ἀπὸ τοῦ πρᾶξαί τι , καὶ ὅτι ὅλως ἔστιν ἐν τοῖς μὴ ἀεὶ ἐνεργοῦσι τὸ δυνατὸν εἶναι καὶ μὴ ὁμοίως · ἐν οἷς ἄμφω ἐνδέχεται , καὶ τὸ εἶναι καὶ τὸ μὴ εἶναι , ὥστε καὶ τὸ γενέσθαι καὶ τὸ μὴ γενέσθαι . Καὶ πολλὰ ἡμῖν δῆλά ἐστιν οὕτως ἔχοντα , οἷον ὅτι τουτὶ τὸ ἱμάτιον δυνατόν ἐστι διατμηθῆναι καὶ οὐ διατμηθήσεται , ἀλλ᾿ ἔμπροσθεν κατατριβήσεται . Ὁμοίως δὲ καὶ τὸ μὴ διατμηθῆναι δυνατόν · οὐ γὰρ ἂν ὑπῆρχε τὸ ἔμπροσθεν αὐτὸ κατατριβῆναι , εἴγε μὴ δυνατὸν ἦν τὸ μὴ διατμηθῆναι . Ὥστε καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων γενέσεων , ὅσαι κατὰ δύναμιν λέγονται τὴν τοιαύτην . Φανερὸν ἄρα ὅτι οὐχ ἅπαντα ἐξ ἀνάγκης οὔτ᾿ ἔστιν οὔτε γίνεται , ἀλλὰ τὰ μὲν ὁπότερ᾿ ἔτυχε , καὶ οὐδὲν μᾶλλον ἡ κατάφασις ἢ ἡ ἀπόφασις ἀληθής , τὰ δὲ μᾶλλον μὲν καὶ ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ θάτερον , οὐ μὴν ἀλλ᾿ ἐνδέχεται γενέσθαι καὶ θάτερον , θάτερον δὲ μή . Τὸ μὲν οὖν εἶναι τὸ ὂν ὅταν ᾖ , καὶ τὸ μὴ ὂν μὴ εἶναι ὅταν μὴ ᾗ , ἀνάγκη · οὐ μὴν οὔτε τὸ ὂν ἅπαν ἀνάγκη εἶναι οὔτε τὸ μὴ ὂν μὴ εἶναι . Οὐ γὰρ ταὐτόν ἐστι τὸ ὂν ἅπαν εἶναι ἐξ ἀνάγκης ὅτε ἔστι , καὶ τὸ ἁπλῶς εἶναι ἐξ ἀνάγκης . Ὁμοίως δὲ καὶ ἐπὶ τοῦ μὴ ὄντος . Καὶ ἐπὶ τῆς ἀντιφάσεως ὁ αὐτὸς λόγος . Εἶναι μὲν ἢ μὴ εἶναι ἅπαν ἀνάγκη , καὶ ἔσεσθαί γε ἢ μή · οὐ μέντοι διελόντα γε εἰπεῖν θάτερον ἀναγκαῖον . Λέγω δὲ οἷον ἀνάγκη μὲν ἔσεσθαι ναυμαχίαν αὔριον ἢ μὴ ἔσεσθαι , οὐ μέντοι ἔσεσθαί γε αὔριον ναυμαχίαν ἀναγκαῖον οὐδὲ μὴ γενέσθαι · γενέσθαι μέντοι ἢ μὴ γενέσθαι ἀναγκαῖον . Ὤστ᾿ ἐπεὶ ὁμοίως οἱ λόγοι ἀληθεῖς ὥσπερ τὰ πράγματα , δῆλον ὅτι ὅσα οὕτως ἔχει ὥστε ὁπότερ᾿ ἔτυχε καὶ τἀναντία ἐνδέχεσθαι , ἀνάγκη ὁμοίως ἔχειν καὶ τὴν ἀντίφασιν . Ὅπερ συμβαίνει ἐπὶ τοῖς μὴ ἀεὶ οὖσιν ἢ μὴ ἀεὶ μὴ οὖσιν . Τούτων γὰρ ἀνάγκη μὲν θάτερον μόριον τῆς ἀντιφάσεως ἀληθὲς εἶναι ἢ ψεῦδος , οὐ μέντοι τόδε ἢ τόδε ἀλλ᾿ ὁπότερ᾿ ἔτυχε , καὶ μᾶλλον μὲν ἀληθῆ τὴν ἑτέραν , οὐ μέντοι ἤδη ἀληθῆ ἢ ψευδῆ . Ὥστε δῆλον ὅτι οὐκ ἀνάγκη πάσης καταφάσεως καὶ ἀποφάσεως τῶν ἀντικειμένων τὴν μὲν ἀληθῆ τὴν δὲ ψευδῆ εἶναι · οὐ γὰρ ὥσπερ ἐπὶ τῶν ὄντων , οὕτως ἔχει καὶ ἐπὶ τῶν μὴ ὄντων μὲν δυνατῶν δὲ εἶναι ἢ μὴ εἶναι , ἀλλ᾿ ὥσπερ εἴρηται .
Lemmas: ἐπί μέν οὖν ὁ εἰμί καί γίγνομαι ἀνάγκη ὁ κατάφασις ἤ ὁ ἀπόφασις ἀληθής ἤ ψευδής εἰμί , καί ἐπί μέν ὁ καθόλου ὡς καθόλου ἀεί ὁ μέν ἀληθής ὁ δέ ψευδής εἰμί , καί ἐπί ὁ κατά ἕκαστος , ὥσπερ λέγω , ἐπί δέ ὁ καθόλου μή καθόλου λέγω οὐ ἀνάγκη · λέγω δέ καί περί οὗτος . ἐπί δέ ὁ κατά ἕκαστος καί μέλλω οὐ ὅμοιος . εἰ γάρ πᾶς κατάφασις καί ἀπόφασις ἀληθής ἤ ψευδής , καί ἅπας ἀνάγκη ὑπάρχω ἤ μή ὑπάρχω , ὥστε εἰ ὁ μέν φημί εἰμί τις ὁ δέ μή φημί ὁ αὐτός οὗτος , δῆλος ὅτι ἀνάγκη ἀληθεύω ὁ ἕτερος αὐτός , εἰ πᾶς κατάφασις καί ἀπόφασις ἀληθής ἤ ψευδής . ἄμφω γάρ οὐ ὑπάρχω ἅμα ἐπί ὁ τοιοῦτος . εἰ γάρ ἀληθής λέγω ὅτι λευκός ἤ ὅτι οὐ λευκός εἰμί , ἀνάγκη εἰμί λευκός ἤ οὐ λευκός , καί εἰ εἰμί λευκός ἤ οὐ λευκός , ἀληθής εἰμί φημί ἤ ἀπόφημι · καί εἰ μή ὑπάρχω , ψεύδω , καί εἰ ψεύδω , οὐ ὑπάρχω , ὥστε ἀνάγκη ἤ ὁ κατάφασις ἤ ὁ ἀπόφασις ἀληθής εἰμί ἤ ψευδής . οὐδείς ἄρα οὔτε εἰμί οὔτε γίγνομαι οὔτε ἀπό τύχη οὔτε ὁπότερος τυγχάνω , οὐδέ εἰμί ἤ οὐ εἰμί , ἀλλά ἐκ ἀνάγκη ἅπας καί οὐ ὁπότερος τυγχάνω . ἤ γάρ ὁ φημί ἀληθεύω ἤ ὁ ἀπόφημι . ὅμοιος γάρ ἄν γίγνομαι ἤ οὐ γίγνομαι · ὁ γάρ ὁπότερος τυγχάνω οὐδείς μάλα οὕτως ἤ μή οὕτως ἔχω ἤ ἔχω . ἔτι εἰ εἰμί λευκός νῦν , ἀληθής εἰμί λέγω πρότερος ὅτι εἰμί λευκός , ὥστε ἀεί ἀληθής εἰμί λέγω ὁστισοῦν ὁ γίγνομαι ὅτι εἰμί ἤ εἰμί . εἰ δέ ἀεί ἀληθής εἰμί λέγω ὅτι εἰμί ἤ εἰμί , οὐ οἷος τε οὗτος μή εἰμί οὐδέ μή εἰμί . ὅς δέ μή οἷος τε μή γίγνομαι , ἀδύνατος μή γίγνομαι · ὅς δέ ἀδύνατος μή γίγνομαι , ἀνάγκη γίγνομαι . ἅπας οὖν ὁ εἰμί ἀναγκαῖος γίγνομαι . οὐδείς ἄρα ὁπότερος τυγχάνω οὐδέ ἀπό τύχη εἰμί · εἰ γάρ ἀπό τύχη , οὐ ἐκ ἀνάγκη . ἀλλά μήν οὐδέ ὡς οὐδέτερος γε ἀληθής ἐνδέχομαι λέγω , οἷος ὅτι οὔτε εἰμί οὔτε οὐ εἰμί . πρῶτος μέν γάρ εἰμί ὁ κατάφασις ψευδής ὁ ἀπόφασις οὐ ἀληθής , καί οὗτος ψευδής εἰμί ὁ κατάφασις συμβαίνω μή ἀληθής εἰμί . καί πρός οὗτος , εἰ ἀληθής λέγω ὅτι λευκός καί μέγας , δέω ἄμφω ὑπάρχω . εἰ δέ ὑπάρχω εἰς αὔριον , ὑπάρχω εἰς αὔριον . εἰ δέ μήτε εἰμί μήτε μή εἰμί αὔριον , οὐ ἄν εἰμί ὁ ὁπότερος τυγχάνω , οἷος ναυμαχία · δέω γάρ ἄν μήτε γίγνομαι ναυμαχία αὔριον μήτε μή γίγνομαι . ὁ μέν δή συμβαίνω ἄτοπος οὗτος καί τοιοῦτος ἕτερος , εἴπερ πᾶς κατάφασις καί ἀπόφασις ἤ ἐπί ὁ καθόλου λέγω ὡς καθόλου ἤ ἐπί ὁ κατά ἕκαστος ἀνάγκη ὁ ἀντίκειμαι εἰμί ὁ μέν ἀληθής ὁ δέ ψευδής , μηδείς δέ ὁπότερος τυγχάνω εἰμί ἐν ὁ γίγνομαι , ἀλλά πᾶς εἰμί καί γίγνομαι ἐκ ἀνάγκη . ὥστε οὔτε βουλεύω δέω ἄν οὔτε πραγματεύομαι , ὡς ἐάν μέν ὅδε ποιέω , εἰμί ὅδε , ἐάν δέ μή ὅδε , οὐ εἰμί ὅδε . οὐδείς γάρ κωλύω καί εἰς μυριοστός ἔτος ὁ μέν φημί οὗτος εἰμί ὁ δέ μή φημί , ὥστε ἐκ ἀνάγκη εἰμί ὁπότερος αὐτός ἀληθής εἰμί λέγω τότε . ἀλλά μήν οὐδέ οὗτος διαφέρω , εἰ τις λέγω ὁ ἀντίφασις ἤ μή λέγω · δῆλος γάρ ὅτι οὕτως ἔχω ὁ πρᾶγμα , ἐάν μή ὁ μέν κατάφημι τις ὁ δέ ἀπόφημι οὐδέ γάρ διά ὁ κατάφημι ἤ ἀπόφημι εἰμί ἤ οὐ εἰμί , οὐδέ εἰς μυριοστός ἔτος μάλα ἤ ἐν ὁπόσσις χρόνος . ὥστε εἰ ἐν ἅπας ὁ χρόνος οὕτως ἔχω ὥστε ὁ ἕτερος ἀληθεύω , ἀναγκαῖος εἰμί οὗτος γίγνομαι , καί ἕκαστος ὁ γίγνομαι ἀεί οὕτως ἔχω ὥστε ἐκ ἀνάγκη γίγνομαι . ὅς τε γάρ ἀληθής λέγω τις ὅτι εἰμί , οὐ οἷος τε μή γίγνομαι · καί ὁ γίνομαι ἀληθής εἰμί λέγω ἀεί ὅτι εἰμί . εἰ δή οὗτος ἀδύνατος — ὁράω γάρ ὅτι εἰμί ἀρχή ὁ εἰμί καί ἀπό ὁ βουλεύω καί ἀπό ὁ πράσσω τις , καί ὅτι ὅλος εἰμί ἐν ὁ μή ἀεί ἐνεργέω ὁ δυνατός εἰμί καί μή ὅμοιος · ἐν ὅς ἄμφω ἐνδέχομαι , καί ὁ εἰμί καί ὁ μή εἰμί , ὥστε καί ὁ γίγνομαι καί ὁ μή γίγνομαι . καί πολύς ἐγώ δῆλος εἰμί οὕτως ἔχω , οἷος ὅτι οὗτος ὁ ἱμάτιον δυνατός εἰμί διατέμνω καί οὐ διατέμνω , ἀλλά ἔμπροσθεν κατατρίβω . ὅμοιος δέ καί ὁ μή διατέμνω δυνατός · οὐ γάρ ἄν ὑπάρχω ὁ ἔμπροσθεν αὐτός κατατρίβω , εἰ μή δυνατός εἰμί ὁ μή διατέμνω . ὥστε καί ἐπί ὁ ἄλλος γένεσις , ὅσος κατά δύναμις λέγω ὁ τοιοῦτος . φανερός ἄρα ὅτι οὐ ἅπας ἐκ ἀνάγκη οὔτε εἰμί οὔτε γίγνομαι , ἀλλά ὁ μέν ὁπότερος τυγχάνω , καί οὐδείς μάλα ὁ κατάφασις ἤ ὁ ἀπόφασις ἀληθής , ὁ δέ μάλα μέν καί ὡς ἐπί ὁ πολύς ἕτερος , οὐ μήν ἀλλά ἐνδέχομαι γίγνομαι καί ἕτερος , ἕτερος δέ μή . ὁ μέν οὖν εἰμί ὁ εἰμί ὅταν εἰμί , καί ὁ μή εἰμί μή εἰμί ὅταν μή ἵημι , ἀνάγκη · οὐ μήν οὔτε ὁ εἰμί ἅπας ἀνάγκη εἰμί οὔτε ὁ μή εἰμί μή εἰμί . οὐ γάρ αὐτός εἰμί ὁ εἰμί ἅπας εἰμί ἐκ ἀνάγκη ὅτε εἰμί , καί ὁ ἁπλῶς εἰμί ἐκ ἀνάγκη . ὅμοιος δέ καί ἐπί ὁ μή εἰμί . καί ἐπί ὁ ἀντίφασις ὁ αὐτός λόγος . εἰμί μέν ἤ μή εἰμί ἅπας ἀνάγκη , καί εἰμί γε ἤ μή · οὐ μέντοι διαιρέω γε λέγω ἕτερος ἀναγκαῖος . λέγω δέ οἷος ἀνάγκη μέν εἰμί ναυμαχία αὔριον ἤ μή εἰμί , οὐ μέντοι εἰμί γε αὔριον ναυμαχία ἀναγκαῖος οὐδέ μή γίγνομαι · γίγνομαι μέντοι ἤ μή γίγνομαι ἀναγκαῖος . ὥστε ἐπεί ὅμοιος ὁ λόγος ἀληθής ὥσπερ ὁ πρᾶγμα , δῆλος ὅτι ὅσος οὕτως ἔχω ὥστε ὁπότερος τυγχάνω καί ἐναντίος ἐνδέχομαι , ἀνάγκη ὅμοιος ἔχω καί ὁ ἀντίφασις . ὅς συμβαίνω ἐπί ὁ μή ἀεί εἰμί ἤ μή ἀεί μή εἰμί . οὗτος γάρ ἀνάγκη μέν ἕτερος μόριον ὁ ἀντίφασις ἀληθής εἰμί ἤ ψεῦδος , οὐ μέντοι ὅδε ἤ ὅδε ἀλλά ὁπότερος τυγχάνω , καί μάλα μέν ἀληθής ὁ ἕτερος , οὐ μέντοι ἤδη ἀληθής ἤ ψευδής . ὥστε δῆλος ὅτι οὐ ἀνάγκη πᾶς κατάφασις καί ἀπόφασις ὁ ἀντίκειμαι ὁ μέν ἀληθής ὁ δέ ψευδής εἰμί · οὐ γάρ ὥσπερ ἐπί ὁ εἰμί , οὕτως ἔχω καί ἐπί ὁ μή εἰμί μέν δυνατός δέ εἰμί ἤ μή εἰμί , ἀλλά ὥσπερ λέγω .