aristoteles-et-corpus-aristotelicum.de-interpretatione 13
Καὶ αἱ ἀκολουθήσεις δὲ κατὰ λόγον γίνονται οὕτω τιθεμένοις · τῷ μὲν γὰρ δυνατὸν εἶναι τὸ ἐνδέχεσθαι εἶναι , καὶ τοῦτο ἐκείνῳ ἀντιστρέφει , καὶ τὸ μὴ ἀδύνατον εἶναι καὶ τὸ μὴ ἀναγκαῖον εἶναι · τῷ δὲ δυνατὸν μὴ εἶναι καὶ ἐνδεχόμενον μὴ εἶναι τὸ μὴ ἀναγκαῖον μὴ εἶναι καὶ τὸ οὐκ ἀδύνατον μὴ εἶναι , τῷ δὲ μὴ δυνατὸν εἶναι καὶ μὴ ἐνδεχόμενον εἶναι τὸ ἀναγκαῖον μὴ εἶναι καὶ τὸ ἀδύνατον εἶναι , τῷ δὲ μὴ δυνατὸν μὴ εἶναι καὶ μὴ ἐνδεχόμενον μὴ εἶναι τὸ ἀναγκαῖον εἶναι καὶ τὸ ἀδύνατον μὴ εἶναι . Θεωρείσθω δὲ ἐκ τῆς ὑπογραφῆς ὡς λέγομεν . δυνατὸν εἶναι οὐ δυνατὸν εἶναι ἐνδεχόμενον εἶναι οὐκ ἐνδεχόμενον εἶναι οὐκ ἀδύνατον εἶναι ἀδύνατον εἶναι οὐκ ἀναγκαῖον εἶναι ἀναγκαῖον μὴ εἶναι δυνατὸν μὴ εἶναι οὐ δυνατὸν μὴ εἶναι ἐνδεχόμενον μὴ εἶναι οὐκ ἐνδεχόμενον μὴ εἶναι οὐκ ἀδύνατον μὴ εἶναι ἀδύνατον μὴ εἶναι οὐκ ἀναγκαῖον μὴ εἶναι ἀναγκαῖον εἶναι Τὸ μὲν οὖν ἀδύνατον καὶ οὐκ ἀδύνατον τῷ ἐνδεχομένῳ καὶ δυνατῷ καὶ οὐκ ἐνδεχομένῳ καὶ μὴ δυνατῷ ἀκολουθεῖ μὲν ἀντιφατικῶς , ἀντεστραμμένως δέ · τῷ μὲν γὰρ δυνατὸν εἶναι ἡ ἀπόφασις τοῦ ἀδυνάτου ἀκολουθεῖ , τῇ δὲ ἀποφάσει ἡ κατάφασις · τῷ γὰρ οὐ δυνατὸν εἶναι τὸ ἀδύνατον εἶναι · κατάφασις γὰρ τὸ ἀδύνατον εἶναι , τὸ δ᾿ οὐκ ἀδύνατον εἶναι ἀπόφασις . Τὸ δ᾿ ἀναγκαῖον πῶς , ὀπτέον . Φανερὸν δὴ ὅτι οὐχ οὕτως ἔχει , ἀλλ᾿ αἱ ἐναντίαι ἕπονται · αἱ δ᾿ ἀντιφάσεις χωρίς . Οὐ γάρ ἐστιν ἀπόφασις τοῦ ἀνάγκη μὴ εἶναι τὸ οὐκ ἀνάγκη εἶναι · ἐνδέχεται γὰρ ἀληθεύεσθαι ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ ἀμφοτέρας · τὸ γὰρ ἀναγκαῖον μὴ εἶναι οὐκ ἀναγκαῖον εἶναι . Αἴτιον δὲ τοῦ μὴ ἀκολουθεῖν τὸ ἀναγκαῖον ὁμοίως τοῖς ἑτέροις , ὅτι ἐναντίως τὸ ἀδύνατον τῷ ἀναγκαίῳ ἀποδίδοται , τὸ αὐτὸ δυνάμενον . Εἰ γὰρ ἀδύνατον εἶναι , ἀναγκαῖον τοῦτο οὐκ εἶναι ἀλλὰ μὴ εἶναι · εἰ δὲ ἀδύνατον μὴ εἶναι , τοῦτο ἀνάγκη εἶναι · ὥστε εἰ ἐκεῖνα ὁμοίως τῷ δυνατῷ καὶ μή , ταῦτα ἐξ ἐναντίας , ἐπεὶ οὐ σημαίνει γε ταὐτὸν τό τε ἀνάγκαῖον καὶ τὸ ἀδύνατον , ἀλλ᾿ ὥσπερ εἴρηται , ἀντεστραμμένως . Ἣ ἀδύνατον οὕτως κεῖσθαι τὰς τοῦ ἀναγκαίου ἀντιφάσεις ; τὸ μὲν γὰρ ἀναγκαῖον εἶναι δυνατὸν εἶναι · εἰ γὰρ μή , ἡ ἀπόφασις ἀκολουθήσει · ἀνάγκη γὰρ ἢ φάναι ἢ ἀποφάναι · ὥστ᾿ εἰ μὴ δυνατὸν εἶναι , ἀδύνατον εἶναι · ἀδύνατον ἄρα εἶναι τὸ ἀναγκαῖον εἶναι , ὅπερ ἄτοπον . Ἀλλὰ μὴν τῷ γε δυνατὸν εἶναι τὸ οὐκ ἀδύνατον εἶναι ἀκολουθεῖ , τούτῳ δὲ τὸ μὴ ἀναγκαῖον εἶναι · ὥστε συμβαίνει τὸ ἀναγκαῖον εἶναι μὴ ἀναγκαῖον εἶναι , ὅπερ ἄτοπον . Ἀλλὰ μὴν οὐδὲ τὸ ἀναγκαῖον εἶναι ἀκολουθεῖ τῷ δυνατὸν εἶναι , οὐδὲ τὸ ἀναγκαῖον μὴ εἶναι · τῷ μὲν γὰρ ἄμφω ἐνδέχεται συμβαίνειν , τούτων δὲ ὁπότερον ἂν ἀληθὲς ᾖ , οὐκέτι ἔσται ἐκεῖνα ἀληθῆ . Ἄμα γὰρ δυνατὸν εἶναι καὶ μὴ εἶναι · εἰ δ᾿ ἀνάγκη εἶναι ἢ μὴ εἶναι , οὐκ ἔσται δυνατὸν ἄμφω . Λείπεται τοίνυν τὸ οὐκ ἀναγκαῖον μὴ εἶναι ἀκολουθεῖν τῷ δυνατὸν εἶναι . Τοῦτο γὰρ ἀληθὲς καὶ κατὰ τοῦ ἀναγκαῖον εἶναι . Καὶ γὰρ αὕτη γίνεται ἀντίφασις τῇ ἑπομένῃ τῷ οὐ δυνατὸν εἶναι · ἐκείνῳ γὰρ ἀκολουθεῖ τὸ ἀδύνατον εἶναι καὶ ἀναγκαῖον μὴ εἶναι , οὗ ἡ ἀπόφασις τὸ οὐκ ἀναγκαῖον μὴ εἶναι . Ἀκολουθοῦσί τε ἄρα καὶ αὗται αἱ ἀντιφάσεις κατὰ τὸν εἰρημένον τρόπον , καὶ οὐδὲν ἀδύνατον συμβαίνει τιθεμένων οὕτως . Ἀπορήσειε δ᾿ ἄν τις εἰ τῷ ἀναγκαῖον εἶναι τὸ δυνατὸν εἶναι ἕπεται . Εἴ τε γὰρ μὴ ἕπεται , ἡ ἀντίφασις ἀκολουθήσει , τὸ μὴ δυνατὸν εἶναι · καὶ εἴ τις ταύτην μὴ φήσειεν εἶναι ἀντίφασιν , ἀνάγκη λέγειν τὸ δυνατὸν μὴ εἶναι · ἅπερ ἄμφω ψευδῆ κατὰ τοῦ ἀναγκαῖον εἶναι . Ἁλλὰ μὴν πάλιν τὸ αὐτὸ εἶναι δοκεῖ δυνατὸν τέμνεσθαι καὶ μὴ τέμνεσθαι καὶ εἶναι καὶ μὴ εἶναι , ὥστε ἔσται τὸ ἀναγκαῖον εἶναι ἐνδεχόμενον μὴ εἶναι · τοῦτο δὲ ψεῦδος . Φανερὸν δὴ ὅτι οὐ πᾶν τὸ δυνατὸν ἢ εἶναι ἢ βαδίζειν καὶ τὰ ἀντικείμενα δύναται , ἀλλ᾿ ἔστιν ἐφ᾿ ὧν οὐκ ἀληθές , πρῶτον μὲν ἐπὶ τῶν μὴ κατὰ λόγον δυνατῶν , οἷον τὸ πῦρ θερμαντικὸν καὶ ἔχει δύναμιν ἄλογον . Αἱ μὲν οὖν μετὰ λόγου δυνάμεις αἱ αὐταὶ πλειόνων καὶ τῶν ἐναντίων , αἱ δ᾿ ἄλογοι οὐ πᾶσαι , ἀλλ᾿ ὥσπερ εἴρηται , τὸ πῦρ οὐ δυνατὸν θερμαίνειν καὶ μή , οὐδ᾿ ὅσα ἅλλα ἐνεργεῖ ἀεί . Ἔνια μέντοι δύναται καὶ τῶν κατὰ τὰς ἀλόγους δυνάμεις ἅμα τὰ ἀντικείμενα δέξασθαι . Ἀλλὰ τοῦτο μὲν τούτου χάριν εἴρηται , ὅτι οὐ πᾶσα δύναμις τῶν ἀντικειμένων , οὐδ᾿ ὅσαι λέγονται κατὰ τὸ αὐτὸ εἶδος . Ἔνιαι δὲ δυνάμεις ὁμώνυμοί εἰσιν . Τὸ γὰρ δυνατὸν οὐχ ἁπλῶς λέγεται , ἀλλὰ τὸ μὲν ὅτι ἀληθὲς ὡς ἐνεργείᾳ ὄν , οἷον δυνατὸν βαδίζειν ὅτι βαδίζει , καὶ ὅλως δυνατὸν εἶναι ὅτι ἤδη ἔστι κατ᾿ ἐνέργειαν ὃ λέγεται εἶναι δυνατόν , τὸ δὲ ὅτι ἐνεργήσειεν ἄν , οἷον δυνατὸν εἶναι βαδίζειν ὅτι βαδίσειεν ἄν . Καὶ αὕτη μὲν ἐπὶ τοῖς κινητοῖς ἐστὶ μόνοις ἡ δύναμις , ἐκείνη δὲ καὶ ἐπὶ τοῖς ἀκινήτοις . Ἅμφω δὲ ἀληθὲς εἰπεῖν τὸ μὴ ἀδύνατον εἶναι βαδίζειν ἢ εἶναι , καὶ τὸ βαδίζον ἤδη καὶ ἐνεργοῦν καὶ τὸ βαδιστικόν . Τὸ μὲν οὖν οὕτω δυνατὸν οὐκ ἀληθὲς κατὰ τοῦ ἀναγκαίου ἁπλῶς εἰπεῖν , θάτερον δὲ ἀληθές . Ὥστε ἐπεὶ τῷ ἐν μέρει τὸ καθόλου ἕπεται , τῷ ἐξ ἀνάγκης ὄντι ἕπεται τὸ δύνασθαι εἶναι , οὐ μέντοι πᾶν . Καὶ ἔστι δὴ ἀρχὴ ἴσως τὸ ἀναγκαῖον καὶ μὴ ἀναγκαῖον πάντων ἢ εἶναι ἢ μὴ εἶναι , καὶ τἆλλα ὡς τούτοις ἀκολουθοῦντα ἐπισκοπεῖν δεῖ . Φανερὸν δὴ ἐκ τῶν εἰρημένων ὅτι τὸ ἐξ ἀνάγκης ὂν κατ᾿ ἐνέργειάν ἐστιν , ὥστε εἰ πρότερα τὰ ἀΐδια , καὶ ἡ ἐνέργεια δυνάμεως προτέρα . Καὶ τὰ μὲν ἄνευ δυνάμεως ἐνέργειαί εἰσιν , οἷον αἱ πρῶται οὐσίαι , τὰ δὲ μετὰ δυνάμεως , ἃ τῇ μὲν φύσει πρότερα τῷ δὲ χρόνῳ ὕστερα , τὰ δὲ οὐδέποτε ἐνέργειαί εἰσιν ἀλλὰ δυνάμεις μόνον .
Lemmas: καί ὁ ἀκολούθησις δέ κατά λόγος γίγνομαι οὕτως τίθημι · ὁ μέν γάρ δυνατός εἰμί ὁ ἐνδέχομαι εἰμί , καί οὗτος ἐκεῖνος ἀντιστρέφω , καί ὁ μή ἀδύνατος εἰμί καί ὁ μή ἀναγκαῖος εἰμί · ὁ δέ δυνατός μή εἰμί καί ἐνδέχομαι μή εἰμί ὁ μή ἀναγκαῖος μή εἰμί καί ὁ οὐ ἀδύνατος μή εἰμί , ὁ δέ μή δυνατός εἰμί καί μή ἐνδέχομαι εἰμί ὁ ἀναγκαῖος μή εἰμί καί ὁ ἀδύνατος εἰμί , ὁ δέ μή δυνατός μή εἰμί καί μή ἐνδέχομαι μή εἰμί ὁ ἀναγκαῖος εἰμί καί ὁ ἀδύνατος μή εἰμί . θεωρέω δέ ἐκ ὁ ὑπογραφή ὡς λέγω . δυνατός εἰμί οὐ δυνατός εἰμί ἐνδέχομαι εἰμί οὐ ἐνδέχομαι εἰμί οὐ ἀδύνατος εἰμί ἀδύνατος εἰμί οὐ ἀναγκαῖος εἰμί ἀναγκαῖος μή εἰμί δυνατός μή εἰμί οὐ δυνατός μή εἰμί ἐνδέχομαι μή εἰμί οὐ ἐνδέχομαι μή εἰμί οὐ ἀδύνατος μή εἰμί ἀδύνατος μή εἰμί οὐ ἀναγκαῖος μή εἰμί ἀναγκαῖος εἰμί Τέ μέν οὖν ἀδύνατος καί οὐ ἀδύνατος ὁ ἐνδέχομαι καί δυνατός καί οὐ ἐνδέχομαι καί μή δυνατός ἀκολουθέω μέν ἀντιφατικός , ἀντιστρέφω δέ · ὁ μέν γάρ δυνατός εἰμί ὁ ἀπόφασις ὁ ἀδύνατος ἀκολουθέω , ὁ δέ ἀπόφασις ὁ κατάφασις · ὁ γάρ οὐ δυνατός εἰμί ὁ ἀδύνατος εἰμί · κατάφασις γάρ ὁ ἀδύνατος εἰμί , ὁ δέ οὐ ἀδύνατος εἰμί ἀπόφασις . ὁ δέ ἀναγκαῖος πῶς , ὀπτέον . φανερός δή ὅτι οὐ οὕτως ἔχω , ἀλλά ὁ ἐναντίος ἕπομαι · ὁ δέ ἀντίφασις χωρίς . οὐ γάρ εἰμί ἀπόφασις ὁ ἀνάγκη μή εἰμί ὁ οὐ ἀνάγκη εἰμί · ἐνδέχομαι γάρ ἀληθεύω ἐπί ὁ αὐτός ἀμφότερος · ὁ γάρ ἀναγκαῖος μή εἰμί οὐ ἀναγκαῖος εἰμί . αἴτιος δέ ὁ μή ἀκολουθέω ὁ ἀναγκαῖος ὅμοιος ὁ ἕτερος , ὅτι ἐναντίος ὁ ἀδύνατος ὁ ἀναγκαῖος ἀποδίδωμι , ὁ αὐτός δύναμαι . εἰ γάρ ἀδύνατος εἰμί , ἀναγκαῖος οὗτος οὐ εἰμί ἀλλά μή εἰμί · εἰ δέ ἀδύνατος μή εἰμί , οὗτος ἀνάγκη εἰμί · ὥστε εἰ ἐκεῖνος ὅμοιος ὁ δυνατός καί μή , οὗτος ἐκ ἐναντίος , ἐπεί οὐ σημαίνω γε αὐτός ὁ τε ἀνανακαίω καί ὁ ἀδύνατος , ἀλλά ὥσπερ λέγω , ἀντιστρέφω . ὅς ἀδύνατος οὕτως κεῖμαι ὁ ὁ ἀναγκαῖος ἀντίφασις ; ὁ μέν γάρ ἀναγκαῖος εἰμί δυνατός εἰμί · εἰ γάρ μή , ὁ ἀπόφασις ἀκολουθέω · ἀνάγκη γάρ ἤ φημί ἤ ἀπόφημι · ὥστε εἰ μή δυνατός εἰμί , ἀδύνατος εἰμί · ἀδύνατος ἄρα εἰμί ὁ ἀναγκαῖος εἰμί , ὅς ἄτοπος . ἀλλά μήν ὁ γε δυνατός εἰμί ὁ οὐ ἀδύνατος εἰμί ἀκολουθέω , οὗτος δέ ὁ μή ἀναγκαῖος εἰμί · ὥστε συμβαίνω ὁ ἀναγκαῖος εἰμί μή ἀναγκαῖος εἰμί , ὅς ἄτοπος . ἀλλά μήν οὐδέ ὁ ἀναγκαῖος εἰμί ἀκολουθέω ὁ δυνατός εἰμί , οὐδέ ὁ ἀναγκαῖος μή εἰμί · ὁ μέν γάρ ἄμφω ἐνδέχομαι συμβαίνω , οὗτος δέ ὁπότερος ἄν ἀληθής εἰμί , οὐκέτι εἰμί ἐκεῖνος ἀληθής . ἅμα γάρ δυνατός εἰμί καί μή εἰμί · εἰ δέ ἀνάγκη εἰμί ἤ μή εἰμί , οὐ εἰμί δυνατός ἄμφω . λείπω τοίνυν ὁ οὐ ἀναγκαῖος μή εἰμί ἀκολουθέω ὁ δυνατός εἰμί . οὗτος γάρ ἀληθής καί κατά ὁ ἀναγκαῖος εἰμί . καί γάρ οὗτος γίγνομαι ἀντίφασις ὁ ἕπομαι ὁ οὐ δυνατός εἰμί · ἐκεῖνος γάρ ἀκολουθέω ὁ ἀδύνατος εἰμί καί ἀναγκαῖος μή εἰμί , ὅς ὁ ἀπόφασις ὁ οὐ ἀναγκαῖος μή εἰμί . ἀκολουθέω τε ἄρα καί οὗτος ὁ ἀντίφασις κατά ὁ λέγω τρόπος , καί οὐδείς ἀδύνατος συμβαίνω τίθημι οὕτως . ἀπορέω δέ ἄν τις εἰ ὁ ἀναγκαῖος εἰμί ὁ δυνατός εἰμί ἕπομαι . εἰ τε γάρ μή ἕπομαι , ὁ ἀντίφασις ἀκολουθέω , ὁ μή δυνατός εἰμί · καί εἰ τις οὗτος μή φημί εἰμί ἀντίφασις , ἀνάγκη λέγω ὁ δυνατός μή εἰμί · ὅς ἄμφω ψευδής κατά ὁ ἀναγκαῖος εἰμί . ἀλλά μήν πάλιν ὁ αὐτός εἰμί δοκέω δυνατός τέμνω καί μή τέμνω καί εἰμί καί μή εἰμί , ὥστε εἰμί ὁ ἀναγκαῖος εἰμί ἐνδέχομαι μή εἰμί · οὗτος δέ ψεῦδος . φανερός δή ὅτι οὐ πᾶς ὁ δυνατός ἤ εἰμί ἤ βαδίζω καί ὁ ἀντίκειμαι δύναμαι , ἀλλά εἰμί ἐπί ὅς οὐ ἀληθής , πρῶτος μέν ἐπί ὁ μή κατά λόγος δυνατός , οἷος ὁ πῦρ θερμαντικός καί ἔχω δύναμις ἄλογος . ὁ μέν οὖν μετά λόγος δύναμις ὁ αὐτός πολύς καί ὁ ἐναντίος , ὁ δέ ἄλογος οὐ πᾶς , ἀλλά ὥσπερ λέγω , ὁ πῦρ οὐ δυνατός θερμαίνω καί μή , οὐδέ ὅσος ἄλλος ἐνεργέω ἀεί . ἔνιοι μέντοι δύναμαι καί ὁ κατά ὁ ἄλογος δύναμις ἅμα ὁ ἀντίκειμαι δέχομαι . ἀλλά οὗτος μέν οὗτος χάριν λέγω , ὅτι οὐ πᾶς δύναμις ὁ ἀντίκειμαι , οὐδέ ὅσος λέγω κατά ὁ αὐτός εἶδος . ἔνιοι δέ δύναμις ὁμώνυμος εἰμί . ὁ γάρ δυνατός οὐ ἁπλῶς λέγω , ἀλλά ὁ μέν ὅτι ἀληθής ὡς ἐνέργεια εἰμί , οἷος δυνατός βαδίζω ὅτι βαδίζω , καί ὅλος δυνατός εἰμί ὅτι ἤδη εἰμί κατά ἐνέργεια ὅς λέγω εἰμί δυνατός , ὁ δέ ὅτι ἐνεργέω ἄν , οἷος δυνατός εἰμί βαδίζω ὅτι βαδίζω ἄν . καί οὗτος μέν ἐπί ὁ κινητός εἰμί μόνος ὁ δύναμις , ἐκεῖνος δέ καί ἐπί ὁ ἀκίνητος . ἄμφω δέ ἀληθής λέγω ὁ μή ἀδύνατος εἰμί βαδίζω ἤ εἰμί , καί ὁ βαδίζω ἤδη καί ἐνεργέω καί ὁ βαδιστικός . ὁ μέν οὖν οὕτως δυνατός οὐ ἀληθής κατά ὁ ἀναγκαῖος ἁπλῶς λέγω , ἕτερος δέ ἀληθής . ὥστε ἐπεί ὁ ἐν μέρος ὁ καθόλου ἕπομαι , ὁ ἐκ ἀνάγκη εἰμί ἕπομαι ὁ δύναμαι εἰμί , οὐ μέντοι πᾶς . καί εἰμί δή ἀρχή ἴσως ὁ ἀναγκαῖος καί μή ἀναγκαῖος πᾶς ἤ εἰμί ἤ μή εἰμί , καί ἄλλος ὡς οὗτος ἀκολουθέω ἐπισκοπέω δέω . φανερός δή ἐκ ὁ λέγω ὅτι ὁ ἐκ ἀνάγκη εἰμί κατά ἐνέργεια εἰμί , ὥστε εἰ πρότερος ὁ ἀΐδιος , καί ὁ ἐνέργεια δύναμις πρότερος . καί ὁ μέν ἄνευ δύναμις ἐνέργεια εἰμί , οἷος ὁ πρῶτος οὐσία , ὁ δέ μετά δύναμις , ὅς ὁ μέν φύσις πρότερος ὁ δέ χρόνος ὕστερος , ὁ δέ οὐδέποτε ἐνέργεια εἰμί ἀλλά δύναμις μόνος .