aristoteles-et-corpus-aristotelicum.de-insomniis 2
Τί δ’ ἐστὶ τὸ ἐνύπνιον καὶ πῶς γίνεται , ἐκ τῶν περὶ τὸν ὕπνον συμβαινόντων μάλιστ’ ἂν θεωρήσαιμεν . Τὰ γὰρ αἰσθητὰ καθ’ ἕκαστον αἰσθητήριον ἡμῖν ἐμποιοῦσιν αἴσθησιν , καὶ τὸ γινόμενον ὑπ’ αὐτῶν πάθος οὐ μόνον ἐνυπάρχει ἐν τοῖς αἰσθητηρίοις ἐνεργουσῶν τῶν αἰσθήσεων , ἀλλὰ καὶ ἀπελθουσῶν . Παραπλήσιον γὰρ τὸ πάθος ἐπί τε τούτων καὶ ἐπὶ τῶν φερομένων ἔοικεν εἶναι . Καὶ γὰρ ἐπὶ τῶν φερομένων τοῦ κινήσαντος οὐκέτι θιγγάνοντος κινεῖται · τὸ γὰρ κινῆσαν ἐκίνησεν ἀέρα τινά , καὶ πάλιν οὗτος κινούμενος ἕτερον . Καὶ τοῦτον δὴ τὸν τρόπον , ἕως ἂν στῇ , ποιεῖται τὴν κίνησιν καὶ ἐν ἀέρι καὶ ἐν τοῖς ὑγροῖς . Ὁμοίως δ’ ὑπολαβεῖν τοῦτο δεῖ καὶ ἐπ’ ἀλλοιώσεως · τὸ γὰρ θερμανθὲν ὑπὸ τοῦ θερμοῦ τὸ πλησίον θερμαίνει , καὶ τοῦτο διαδίδωσιν ἕως τῆς ἀρχῆς . Ὥστε καὶ ἐν ᾧ τὸ αἰσθάνεσθαι , ἐπειδή ἐστιν ἀλλοίωσίς τις ἡ κατ’ ἐνέργειαν αἴσθησις , ἀνάγκη τοῦτο συμβαίνειν . Διὸ τὸ πάθος ἐστὶν οὐ μόνον ἐν αἰσθανομένοις τοῖς αἰσθητηρίοις , ἀλλὰ καὶ ἐν πεπαυμένοις , καὶ ἐν βάθει καὶ ἐπιπολῆς . Φανερὸν δ’ ὅταν συνεχῶς αἰσθανώμεθά μεθά τι · μεταφερόντων γὰρ τὴν αἴσθησιν ἀκολουθεῖ τὸ πάθος , οἶον ἐκ τοῦ ἡλίου εἰς τὸ σκότος · συμβαίνει γὰρ μηδὲν ὁρᾶν διὰ τὴν ἔτι ὑποῦσαν κίνησιν ἐν τοῖς ὄμμασιν ὑπὸ τοῦ φωτός . Κἂν πρὸς ἓν χρῶμα πολὺν χρόνον βλέψωμεν ἢ λευκὸν ἢ χλωρόν , τοιοῦτον φαίνεται ἐφ’ ὅπερ ἂν τὴν ὄψιν μεταβάλωμεν . Κἂν πρὸς τὸν ἥλιον βλέψαντες ἢ ἄλλο τι λαμπρὸν μύσωμεν , παρατηρήσασι φαίνεται κατ’ εὐθυωρίαν , ᾗ συμβαίνει τὴν ὄψιν ὁρᾶν , πρῶτον μὲν τοιοῦτον τὴν χρόαν , εἶτα μεταβάλλει εἰς φοινικοῦν κἄπειτα πορφυροῦν , ἕως ἂν εἰς τὴν μέλαιναν ἔλθῃ χρόαν καὶ ἀφανισθῇ . Καὶ αἱ ἀπὸ τῶν κινουμένων δὲ μεταβάλλουσιν , οἷον ἀπὸ τῶν ποταμῶν , μάλιστα δ’ ἀπὸ τῶν τάχιστα ῥεόντων · φαίνεται γὰρ τὰ ἠρεμοῦντα κινούμενα . Γίνονται δὲ καὶ ἀπὸ τῶν μεγάλων ψόφων δύσκωφοι καὶ ἀπὸ τῶν ἰσχυρῶν ὀσμῶν δύσοσμοι , καὶ ἐπὶ τῶν ὁμοίων . Ταῦτά γε δὴ φανερῶς συμβαίνει τοῦτον τὸν τρόπον . Ὅτι δὲ ταχὺ τὰ αἰσθητήρια καὶ μικρᾶς διαφορᾶς αἰσθάνεται , σημεῖον τὸ ἐπὶ τῶν ἐνόπτρων γινόμενον · περὶ οὗ καὶ αὐτοῦ ἐπιστήσας σκέψαιτό τις ἂν καὶ ἀπορήσειεν . Ἅμα δ’ ἐξ αὐτοῦ δῆλον ὅτι ὥσπερ καὶ ἡ ὄψις πάσχει , οὕτω καὶ ποιεῖ τι . Ἐν γὰρ τοῖς ἐνόπτροις τοῖς σφόδρα καθαροῖς , ὅταν τῶν καταμηνίων ταῖς γυναιξὶ γινομένων ἐμβλέψωσιν εἰς τὸ κάτοπτρον , γίνεται τὸ ἐπιπολῆς τοῦ ἐνόπτρου οἷον νεφέλη αἱματώδης · κἂν μὲν καινὸν ᾖ τὸ κάτοπτρον , οὐ ῥᾴδιον ἐκμάξαι τὴν τοιαύτην κηλῖδα , ἐὰν δὲ παλαιόν , ῥᾷον . Αἴτιον δ’ , ὥσ περ εἴπομεν , ὅτι οὐ μόνον πάσχει τι ἡ ὄψις ὑπὸ τοῦ ἀέρος , ἀλλὰ καὶ ποιεῖ τι καὶ κινεῖ , ὥσπερ καὶ τὰ λαμπρά · καὶ γὰρ ἡ ὄψις τῶν λαμπρῶν καὶ ἐχόντων χρῶμα . Τὰ μὲν οὖν ὄμματα εὐλόγως , ὅταν ᾖ τὰ καταμήνια , διάκειται , ὥσπερ καὶ ἕτερον μέρος ὁτιοῦν · καὶ γὰρ φύσει τυγχάνουσι φλεβώδεις ὄντες . Διὸ γινομένων τῶν καταμηνίων διὰ ταραχὴν καὶ φλεγμασίαν αἱματικὴν ἡμῖν μὲν ἡ ἐν τοῖς ὄμμασι διαφορὰ ἄδηλος , ἔνεστι δέ ( ἡ γὰρ αὐτὴ φύσις σπέρματος καὶ καταμηνίων ) , ὁ δ’ ἀὴρ κινεῖται ὑπ’ αὐτῶν , καὶ τὸν ἐπὶ τῶν κατόπτρων ἀέρα συνεχῆ ὄντα ποιόν τινα ποιεῖ καὶ τοιοῦτον οἷον αὐτὸς πάσχει · ὁ δὲ τοῦ κατόπτρου τὴν ἐπιφάνειαν . Ὥσ περ δὲ τῶν ἱματίων τὰ μάλιστα καθαρὰ τάχιστα κηλιδοῦται · τὸ γὰρ καθαρὸν ἀκριβῶς δηλοῖ ὅ τι ἂν δέξηται , καὶ μάλιστα τὰς ἐλαχίστας κινήσεις . Ὁ δὲ χαλκὸς διὰ μὲν τὸ λεῖος εἶναι ὁποιασοῦν ἁφῆς μάλιστα αἰσθάνεται ( δεῖ δὲ νοῆσαι οἷον τρίψιν οὖσαν τὴν τοῦ ἀέρος ἁφὴν καὶ ὥσπερ ἔκμαξιν καὶ ἀνάπλυσιν ) , διὰ δὲ τὸ καθαρὸν ἔκδηλος γίνεται ὁπηλικηοῦν οὖσα . Τοῦ δὲ μὴ ἐξιέναι ταχέως ἐκ τῶν καινῶν κατόπτρων αἴτιον τὸ καθαρὸν εἶναι καὶ λεῖον · διαδύεται γὰρ διὰ τῶν τοιούτων καὶ εἰς βάθος καὶ πάντῃ , διὰ μὲν τὸ καθαρὸν εἰς βάθος , διὰ δὲ τὸ λεῖον πάντῃ . Ἐν δὲ τοῖς παλαιοῖς οὐκ ἐμμένει , ὅτι οὐχ ὁμοίως εἰσδύεται ἡ κηλὶς ἀλλ’ ἐπιπολαιότερον . Ὅτι μὲν οὖν καὶ ὑπὸ τῶν μικρῶν διαφορῶν γίνεται κίνησις , καὶ ὅτι ταχεῖα ἡ αἴσθησις , ἔτι δὲ ὅτι οὐ μόνον πάσχει ἀλλὰ καὶ ἀντιποιεῖ τὸ τῶν χρωμάτων αἰσθητήριον , φανερὸν ἐκ τούτων . Μαρτυρεῖ δὲ τοῖς εἰρημένοις καὶ τὰ περὶ τοὺς οἴνους καὶ τὴν μυρεψίαν συμβαίνοντα . Τό τε γὰρ παρασκευασθὲν ἔλαιον ταχέως λαμβάνει τὰς τῶν πλησίον ὀσμάς , καὶ οἱ οἶνοι τὸ αὐτὸ τοῦτο πάσχουσιν · οὐ γὰρ μόνον τῶν ἐμβαλλομένων ἢ ὑποκιρναμένων , ἀλλὰ καὶ τῶν πλησίον τοῖς ἀγγείοις τιθεμένων ἢ πεφυκότων ἀναλαμβάνουσι τὰς ὀσμάς . Πρὸς δὲ τὴν ἐξ ἀρχῆς σκέψιν ὑποκείσθω ἓν μέν , ὅπερ ἐκ τῶν εἰρημένων φανερόν , ὅτι καὶ ἀπελθόντος τοῦ θύραθεν αἰσθητοῦ ἐμμένει τὰ αἰσθήματα αἰσθητὰ ὄντα , πρὸς δὲ τούτοις ὅτι ῥᾳδίως ἀπατώμεθα περὶ τὰς αἰσθήσεις ἐν τοῖς πάθεσιν ὄντες , ἄλλοι δ’ ἐν ἄλλοις , οἷον ὁ δειλὸς ἐν φόβῳ , ὁ δ’ ἐρωτικὸς ἐν ἔρωτι , ὥστε δοκεῖν ἀπὸ μικρᾶς ὁμοιότητος τὸν μὲν τοὺς πολεμίους ὁρᾶν , τὸν δὲ τὸν ἐρώμενον · καὶ ταῦτα ὅσῳ ἂν ἐμπαθέστερος ᾖ , τοσούτῳ ἀπ’ ἐλάσσονος ὁμοιότητος φαίνεται . Τὸν αὐτὸν δὲ τρόπον καὶ ἐν ὀργαῖς καὶ ἐν πάσαις ἐπιθυμίαις εὐαπάτητοι γίνονται πάντες , καὶ μᾶλλον ὅσῳ ἂν μᾶλλον ἐν τοῖς πάθεσιν ὦσιν . Διὸ καὶ τοῖς πυρέττουσιν ἐνίοτε φαίνεται ζῷα ἐν τοῖς τοίχοις ἀπὸ μικρᾶς ὁμοιότητος τῶν γραμμῶν συντιθεμένων . Καὶ ταῦτ’ ἐνίοτε συνεπιτείνει τοῖς πάθεσιν οὕτως ὥστ’ ἐὰν μὲν μὴ σφόδρα κάμνωσι , μὴ λανθάνειν ὅτι ψεῦδος , ἐὰν δὲ μεῖζον ᾖ τὸ πάθος , καὶ κινεῖσθαι πρὸς αὐτά . Αἴτιον δὲ τοῦ συμβαίνειν ταῦτα τὸ μὴ κατὰ τὴν αὐτὴν δύναμιν κρίνειν τό τε κύριον καὶ ᾧ τὰ φαντάσματα γίνεται . Τούτου δὲ σημεῖον ὅτι φαίνεται μὲν ὁ ἥλιος ποδιαῖος , ἀντίφησι δὲ πολλάκις ἕτερόν τι πρὸς τὴν φαντασίαν . Καὶ τῇ ἐπαλλάξει τῶν δακτύλων τὸ ἓν δύο φαίνεται , ἀλλ’ ὅμως οὔ φαμεν δύο · κυριωτέρα γὰρ τῆς ἁφῆς ἡ ὄψις . Εἰ δ’ ἦν ἡ ἁφὴ μόνη , κἂν ἐκρίνομεν τὸ ἓν δύο . Τοῦ δὲ διεψεῦσθαι αἴτιον ὅτι οὐ μόνον τοῦ αἰσθητοῦ κινουμένου φαίνεται ἁδήποτε , ἀλλὰ καὶ τῆς αἰσθήσεως κινουμένης αὐτῆς , ἐὰν ὡσαύτως κινῆται ὥσπερ καὶ ὑπὸ τοῦ αἰσθητοῦ · λέγω δ’ οἷον ἡ γῆ δοκεῖ τοῖς πλέουσι κινεῖσθαι κινουμένης τῆς ὄψεως ὑπ’ ἄλλου .
Lemmas: τίς δέ εἰμί ὁ ἐνύπνιον καί πῶς γίγνομαι , ἐκ ὁ περί ὁ ὕπνος συμβαίνω μάλα ἄν θεωρέω . ὁ γάρ αἰσθητός κατά ἕκαστος αἰσθητήριον ἐγώ ἐμποιέω αἴσθησις , καί ὁ γίγνομαι ὑπό αὐτός πάθος οὐ μόνος ἐν-ὑπάρχω ἐν ὁ αἰσθητήριον ἐνεργέω ὁ αἴσθησις , ἀλλά καί ἀπέρχομαι . παραπλήσιος γάρ ὁ πάθος ἐπί τε οὗτος καί ἐπί ὁ φέρω ἔοικα εἰμί . καί γάρ ἐπί ὁ φέρω ὁ κινέω οὐκέτι θιγγάνω κινέω · ὁ γάρ κινέω κινέω ἀήρ τις , καί πάλιν οὗτος κινέω ἕτερος . καί οὗτος δή ὁ τρόπος , ἕως ἄν στάζω , ποιέω ὁ κίνησις καί ἐν ἀήρ καί ἐν ὁ ὑγρός . ὅμοιος δέ ὑπολαμβάνω οὗτος δέω καί ἐπί ἀλλοίωσις · ὁ γάρ θερμαίνω ὑπό ὁ θερμός ὁ πλησίον θερμαίνω , καί οὗτος διαδίδωμι ἕως ὁ ἀρχή . ὥστε καί ἐν ὅς ὁ αἰσθάνομαι , ἐπειδή εἰμί ἀλλοίωσις τις ὁ κατά ἐνέργεια αἴσθησις , ἀνάγκη οὗτος συμβαίνω . διό ὁ πάθος εἰμί οὐ μόνος ἐν αἰσθάνομαι ὁ αἰσθητήριον , ἀλλά καί ἐν παύω , καί ἐν βάθος καί ἐπιπολή . φανερός δέ ὅταν συνεχής αἰσθάνομαι μεθός τις · μεταφέρω γάρ ὁ αἴσθησις ἀκολουθέω ὁ πάθος , οἷος ἐκ ὁ ἥλιος εἰς ὁ σκότος · συμβαίνω γάρ μηδείς ὁράω διά ὁ ἔτι ὕπειμι κίνησις ἐν ὁ ὄμμα ὑπό ὁ φώς . ἐάν πρός εἷς χρῶμα πολύς χρόνος βλέπω ἤ λευκός ἤ χλωρός , τοιοῦτος φαίνω ἐπί ὅς ἄν ὁ ὄψις μεταβάλλω . ἐάν πρός ὁ ἥλιος βλέπω ἤ ἄλλος τις λαμπρός μύζω , παρατηρέω φαίνω κατά εὐθυωρία , ὅς συμβαίνω ὁ ὄψις ὁράω , πρῶτος μέν τοιοῦτος ὁ χροιά , εἶτα μεταβάλλω εἰς φοινίκεος ἔπειτα πορφύρεος , ἕως ἄν εἰς ὁ μέλας ἔρχομαι χροιά καί ἀφανίζω . καί ὁ ἀπό ὁ κινέω δέ μεταβάλλω , οἷος ἀπό ὁ ποταμός , μάλα δέ ἀπό ὁ ταχύς ῥέω · φαίνω γάρ ὁ ἠρεμέω κινέω . γίγνομαι δέ καί ἀπό ὁ μέγας ψόφος δύσκωφος καί ἀπό ὁ ἰσχυρός ὀσμή δύσοσμος , καί ἐπί ὁ ὅμοιος . οὗτος γε δή φανερός συμβαίνω οὗτος ὁ τρόπος . ὅτι δέ ταχύς ὁ αἰσθητήριον καί μικρός διαφορά αἰσθάνομαι , σημεῖον ὁ ἐπί ὁ ἔνοπτρον γίγνομαι · περί ὅς καί αὐτός ἐφίστημι σκοπέω τις ἄν καί ἀπορέω . ἅμα δέ ἐκ αὐτός δῆλος ὅτι ὥσπερ καί ὁ ὄψις πάσχω , οὕτως καί ποιέω τις . ἐν γάρ ὁ ἔνοπτρον ὁ σφόδρα καθαρός , ὅταν ὁ καταμήνιος ὁ γυνή γίγνομαι ἐμβλέπω εἰς ὁ κάτοπτρον , γίγνομαι ὁ ἐπιπολή ὁ ἔνοπτρον οἷος νεφέλη αἱματώδης · ἐάν μέν καινός εἰμί ὁ κάτοπτρον , οὐ ῥᾴδιος ἐκμάσσω ὁ τοιοῦτος κηλίς , ἐάν δέ παλαιός , ῥᾴδιος . αἴτιος δέ , ὡς περ λέγω , ὅτι οὐ μόνος πάσχω τις ὁ ὄψις ὑπό ὁ ἀήρ , ἀλλά καί ποιέω τις καί κινέω , ὥσπερ καί ὁ λαμπρός · καί γάρ ὁ ὄψις ὁ λαμπρός καί ἔχω χρῶμα . ὁ μέν οὖν ὄμμα εὔλογος , ὅταν εἰμί ὁ καταμήνιος , διάκειμαι , ὥσπερ καί ἕτερος μέρος ὁστισοῦν · καί γάρ φύσις τυγχάνω φλεβώδης εἰμί . διό γίγνομαι ὁ καταμήνιος διά ταραχή καί φλεγμασία αἱματικός ἐγώ μέν ὁ ἐν ὁ ὄμμα διαφορά ἄδηλος , ἔνειμι δέ ( ὁ γάρ αὐτός φύσις σπέρμα καί καταμήνιος ) , ὁ δέ ἀήρ κινέω ὑπό αὐτός , καί ὁ ἐπί ὁ κάτοπτρον ἀήρ συνεχής εἰμί ποιός τις ποιέω καί τοιοῦτος οἷος αὐτός πάσχω · ὁ δέ ὁ κάτοπτρον ὁ ἐπιφάνεια . ὡς περ δέ ὁ ἱμάτιον ὁ μάλα καθαρός ταχύς κηλιδόω · ὁ γάρ καθαρός ἀκριβής δηλόω ὅς τις ἄν δέχομαι , καί μάλα ὁ ἐλαχύς κίνησις . ὁ δέ χαλκός διά μέν ὁ λεῖος εἰμί ὁποῖος ἁφή μάλα αἰσθάνομαι ( δέω δέ νοέω οἷος τρῖψις εἰμί ὁ ὁ ἀήρ ἁφή καί ὥσπερ ἔκμαξις καί ἀνάπλυσις ) , διά δέ ὁ καθαρός ἔκδηλος γίγνομαι ὁσπηλικηοῦν εἰμί . ὁ δέ μή ἐξέρχομαι ταχύς ἐκ ὁ καινός κάτοπτρον αἴτιος ὁ καθαρός εἰμί καί λεῖος · διαδύνω γάρ διά ὁ τοιοῦτος καί εἰς βάθος καί πάντῃ , διά μέν ὁ καθαρός εἰς βάθος , διά δέ ὁ λεῖος πάντῃ . ἐν δέ ὁ παλαιός οὐ ἐμμένω , ὅτι οὐ ὅμοιος εἰσδύνω ὁ κηλίς ἀλλά ἐπιπόλαιος . ὅτι μέν οὖν καί ὑπό ὁ μικρός διαφορά γίγνομαι κίνησις , καί ὅτι ταχύς ὁ αἴσθησις , ἔτι δέ ὅτι οὐ μόνος πάσχω ἀλλά καί ἀντιποιέω ὁ ὁ χρῶμα αἰσθητήριον , φανερός ἐκ οὗτος . μαρτυρέω δέ ὁ λέγω καί ὁ περί ὁ οἶνος καί ὁ μυρεψία συμβαίνω . ὁ τε γάρ παρασκευάζω ἔλαιον ταχύς λαμβάνω ὁ ὁ πλησίον ὀσμή , καί ὁ οἶνος ὁ αὐτός οὗτος πάσχω · οὐ γάρ μόνος ὁ ἐμβάλλω ἤ ὑποκιρνάω , ἀλλά καί ὁ πλησίον ὁ ἀγγεῖον τίθημι ἤ φύζω ἀναλαμβάνω ὁ ὀσμή . πρός δέ ὁ ἐκ ἀρχή σκέψις ὑπόκειμαι εἷς μέν , ὅς ἐκ ὁ λέγω φανερός , ὅτι καί ἀπέρχομαι ὁ θύραθεν αἰσθητός ἐμμένω ὁ αἴσθημα αἰσθητός εἰμί , πρός δέ οὗτος ὅτι ῥᾴδιος ἀπατάω περί ὁ αἴσθησις ἐν ὁ πάθος εἰμί , ἄλλος δέ ἐν ἄλλος , οἷος ὁ δειλός ἐν φόβος , ὁ δέ ἐρωτικός ἐν ἔρως , ὥστε δοκέω ἀπό μικρός ὁμοιότης ὁ μέν ὁ πολέμιος ὁράω , ὁ δέ ὁ ἐράω · καί οὗτος ὅσος ἄν ἐμπαθής εἰμί , τοσοῦτος ἀπό ἐλαχύς ὁμοιότης φαίνω . ὁ αὐτός δέ τρόπος καί ἐν ὀργή καί ἐν πᾶς ἐπιθυμία εὐαπάτητος γίγνομαι πᾶς , καί μάλα ὅσος ἄν μάλα ἐν ὁ πάθος εἰμί . διό καί ὁ πυρέσσω ἐνίοτε φαίνω ζῷον ἐν ὁ τοῖχος ἀπό μικρός ὁμοιότης ὁ γραμμή συντίθημι . καί οὗτος ἐνίοτε συνεπιτείνω ὁ πάθος οὕτως ὥστε ἐάν μέν μή σφόδρα κάμνω , μή λανθάνω ὅτι ψεῦδος , ἐάν δέ μέγας εἰμί ὁ πάθος , καί κινέω πρός αὐτός . αἴτιος δέ ὁ συμβαίνω οὗτος ὁ μή κατά ὁ αὐτός δύναμις κρίνω ὁ τε κύριος καί ὅς ὁ φάντασμα γίγνομαι . οὗτος δέ σημεῖον ὅτι φαίνω μέν ὁ ἥλιος ποδιαῖος , ἀντίφημι δέ πολλάκις ἕτερος τις πρός ὁ φαντασία . καί ὁ ἐπάλλαξις ὁ δάκτυλος ὁ εἷς δύο φαίνω , ἀλλά ὅμως οὐ φημί δύο · κύριος γάρ ὁ ἁφή ὁ ὄψις . εἰ δέ εἰμί ὁ ἁφή μόνος , ἄν κρίνω ὁ εἷς δύο . ὁ δέ διαψεύδω αἴτιος ὅτι οὐ μόνος ὁ αἰσθητός κινέω φαίνω ἁδήποτε , ἀλλά καί ὁ αἴσθησις κινέω αὐτός , ἐάν ὡσαύτως κινέω ὥσπερ καί ὑπό ὁ αἰσθητός · λέγω δέ οἷος ὁ γῆ δοκέω ὁ πλέω κινέω κινέω ὁ ὄψις ὑπό ἄλλος .