aristoteles-et-corpus-aristotelicum.de-generatione-et-corruptione 1.1
Περὶ δὲ γενέσεως καὶ φθορᾶς τῶν φύσει γινομένων καὶ φθειρομένων , ὁμοίως κατὰ πάντων , τάς τε αἰτίας διαιρετέον καὶ τοὺς λόγους αὐτῶν , ἔτι δὲ περὶ αὐξήσεως καὶ ἀλλοιώσεως , τί ἑκάτερον , καὶ πότερον τὴν αὐτὴν ὑποληπτέον φύσιν εἶναι ἀλλοιώσεως καὶ γενέσεως , ἢ χωρίς , ὥσπερ διώρισται καὶ τοῖς ὀνόμασιν . τῶν μὲν οὖν ἀρχαίων οἱ μὲν τὴν καλουμένην ἁπλῆν γένεσιν ἀλλοίωσιν εἶναι φασιν , οἱ δʼ ἕτεροι ἀλλοίωσιν καὶ γένεσιν . ὅσοι μὲν γὰρ ἕν τι τὸ πᾶν λέγουσιν εἶναι καὶ πάντα ἐξ ἑνὸς γεννῶσιν , τούτοις μὲν ἀνάγκη τὴν γένεσιν ἀλλοίωσιν φάναι καὶ τὸ κυρίως γιγνόμενον ἀλλοιοῦσθαι · ὅσοι δὲ πλείω τὴν ὕλην ἑνὸς τιθέασιν , οἷον Ἐμπεδοκλῆς καὶ Ἀναξαγόρας καὶ Λεύκιππος , τούτοις δὲ ἕτερον . καίτοι Ἀναξαγόρας γε τὴν οἰκείαν φωνὴν ἠγνόησεν · λέγει γοῦν ὡς τὸ γίγνεσθαι καὶ ἀπόλλυσθαι ταὐτὸν καθέστηκε τῷ ἀλλοιοῦσθαι . πολλά δὲ λέγει τὰ στοιχεῖα , καθάπερ καὶ ἕτεροι . Ἐμπεδοκλῆς μὲν γὰρ τὰ μὲν σωματικὰ τέτταρα , τὰ δὲ πάντα μετὰ τῶν κινούντων ἓξ τὸν ἀριθμόν , Ἀναξαγόρας δὲ ἄπειρα καὶ Λεύκιππος καὶ Δημόκριτος . ὁ μὲν γὰρ τὰ ὁμοιομερῆ στοιχεῖα τίθησιν , οἷον ὀστοῦν καὶ σάρκα καὶ μυελόν , καὶ τῶν ἄλλων ὧν ἑκάστῳ συνώνυμον τὸ μέρος ἐστίν · Δημόκριτος δὲ καὶ Λεύκιππος ἐκ σωμάτων ἀδιαιρέτων τἆλλα συγπεῖσθαί φασι , ταῦτα δʼ ἄπειρα καὶ τὸ πλῆθος εἶναι καὶ τὰς μορφάς , αὐτὰ δὲ πρὸς αὑτὰ διαφέρειν τούτοις ἐξ ὧν εἰσὶ καὶ θέσει καὶ τάξει τούτων . ἐναντίως δὲ φαίνονται λέγοντες οἱ περὶ Ἀναξαγόραν τοῖς περὶ Ἐμπεδοκλέα · ὁ μὲν γάρ φησι πῦρ καὶ ὕδωρ καὶ ἀέρα καὶ γῆν στοιχεῖα τέσσαρα καὶ ἁπλᾶ εἶναι μᾶλλον ἢ σάρκα καὶ ὀστοῦν καὶ τὰ τοιαῦτα τῶν ὁμοιομερῶν , οἱ δὲ ταῦτα μὲν ἀπλᾶ καὶ στοιχεῖα , γῆν δὲ καὶ πῦρ καὶ ὕδωρ καὶ ἀέρα σύνθετα · πανσπερμίαν γὰρ εἶναι τούτων . τοῖς μὲν οὖν ἐξ ἑνὸς πάντα κατασκευάζουσιν ἀναγκαῖον λέγειν τὴν γένεσιν καὶ τὴν φθορὰν ἀλλοίωσιν · ἀεὶ γὰρ μένει τὸ ὑποκείμενον ταὐτὸ καὶ ἕν · τὸ δὲ τοιοῦτον ἀλλοιοῦσθαί φαμεν · τοῖς δὲ τὰ γένη πλείω ποιοῦσι διαφέρειν τὴν ἀλλοίωσιν τῆς γενέσεως · συνιόντων γὰρ καὶ διαλυομένων ἡ γένεσις συμβαίνει καὶ ἡ φθορά . διὸ λέγει τοῦτον τὸν τρόπον καὶ Ἐμπεδοκλῆς , ὅτι φύσις οὐδενός ἐστιν , ἀλλὰ μόνον μίξις τε διάλλαξίς τε μιγέντων . ὅτι μὲν οὖν οἰκεῖος ὁ λόγος αὐτῶν τῇ ὑποθέσει οὕτω φάναι , δῆλον , καὶ ὅτι λέγουσι τὸν τρόπον τοῦτον · ἀναγκαῖον δὲ καὶ τούτοις τὴν ἀλλοίωσιν εἶναι μέν τι φάναι παρὰ τὴν γένεσιν , ἀδύνατον μέντοι κατὰ τὰ ὑπʼ ἐκείνων λεγόμενα . τοῦτο δʼ ὅτι λέγομεν ὀρθῶς , ῥᾴδιον συνιδεῖν . ὥσπερ γὰρ ὁρῶμεν ἠρεμούσης τῆς οὐσίας ἐν αὐτῇ μεταβολὴν κατὰ μέγεθος , τὴν καλουμένην αὔξησιν καὶ φθίσιν , οὕτω καὶ ἀλλοίωσιν . οὐ μὴν ἀλλʼ ἐξ ὧν λέγουσιν οἱ πλείους ἀρχὰς ποιοῦντες μιᾶς ἀδύνατον ἀλλοιοῦσθαι . τὰ γὰρ πάθη , καθʼ ἅ φαμεν τοῦτο συμβαίνειν , διαφοραὶ τῶν στοιχείων εἰσίν , λέγω δʼ οἷον θερμὸν ψυχρόν , λευκὸν μέλαν , ξηρὸν ὑγρόν , μαλακὸν σκληρὸν καὶ τῶν ἄλλων ἕκαστον , ὥσπερ καὶ φησὶν Ἐμπεδοκλῆς “ ἠέλιον μὲν λευκὸν ὁρᾶν καὶ θερμὸν ἁπάντῃ , ὄμβρον δʼ ἐν πᾶσιν δνοφόεντά τε ῥιγαλέον τε . ” ὁμοίως δὲ διορίζει καὶ ἐπὶ τῶν λοιπῶν . ὥστʼ εἰ μὴ δυνατὸν ἐκ πυρὸς γενέσθαι ὕδωρ μηδʼ ἐξ ὕδατος γῆν , οὐδʼ ἐκ λευκοῦ μέλαν ἔσται οὐδὲν οὐδʼ ἐκ μαλακοῦ σκληρόν · ὁ δʼ αὐτὸς λόγος καὶ περὶ τῶν ἄλλων . τοῦτο δʼ ἦν ἀλλοίωσις . ᾗ καὶ φανερὸν ὅτι μίαν ἀεὶ τοῖς ἐναντίοις ὑποθετέον ὕλην , ἄν τε μεταβάλλῃ κατὰ τόπον , ἄν τε κατʼ αὔξησιν καὶ φθίσιν , ἄν τε κατʼ ἀλλοίωσιν . ἔτι δʼ ὁμοίως ἀναγκαῖον εἶναι τοῦτο καὶ ἀλλοίωσιν · εἴτε γὰρ ἀλλοίωσίς ἐστι , καὶ τὸ ὑποκείμενον ἓν στοιχεῖον καὶ μία πάντων ὕλη τῶν ἐχόντων εἰς ἄλληλα μεταβολήν , κἂν εἰ τὸ ὑποκείμενον ἕν , ἔστιν ἀλλοίωσις . Ἐμπεδοκλῆς μὲν οὖν ἔοικεν ἐναντία λέγειν καὶ πρὸς τὰ φαινόμενα καὶ πρὸς αὑτὸν αὐτός . ἅμα μὲν γὰρ οὔ φησιν ἕτερον ἐξ ἑτέρου γίνεσθαι τῶν στοιχείων οὐδέν , ἀλλὰ τἆλλα πάντα ἐκ τούτων , ἅμα δʼ ὅταν εἰς ἓν συναγάγῃ τὴν ἅπασαν φύσιν πλὴν τοῦ νείκους , ἐκ τοῦ ἑνὸς γίγνεσθαι πάλιν ἕκαστον . ὥστʼ ἐξ ἑνός τινος δῆλον ὅτι διαφοραῖς τισὶ χωριζομένων καὶ πάθεσιν ἐγένετο τὸ μὲν ὕδωρ τὸ δὲ πῦρ , καθάπερ λέγει τὸν μὲν ἥλιον λευκὸν καὶ θερμόν , τὴν δὲ γῆν βαρὺ καὶ σκληρόν . ἀφαιρουμένων οὖν τούτων τῶν διαφορῶν ( εἰσὶ γὰρ ἀφαιρεταὶ γενόμεναί γε ) δῆλον ὡς ἀνάγκη γίνεσθαι καὶ γῆν ἐξ ὕδατος καὶ ὕδωρ ἐκ γῆς , ὁμοίως δὲ καὶ τῶν ἄλλων ἕκαστον , οὐ τότε μόνον ἀλλὰ καὶ νῦν , μεταβάλλοντά γε τοῖς πάθεσιν . ἔστι δʼ ἐξ ὧν εἴρηκε δυνάμενα προσγίνεσθαι καὶ χωρίζεσθαι πάλιν , ἄλλως τε καὶ μαχομένων ἀλλήλοις ἔτι τοῦ νείκους καὶ τῆς φιλίας . διόπερ καὶ τότε ἐξ ἑνὸς ἐγεννήθησαν οὐ γὰρ δὴ πῦρ γε καὶ γῇ καὶ ὕδωρ ἔτι ὄντα ἓν ἦν τὸ πᾶν . ἄδηλον δὲ καὶ πότερον ἀρχὴν αὐτῶν θετέον τὸ ἓν ἢ τὰ πολλά , λέγω δὲ πῦρ καὶ γῆν καὶ τὰ σύστοιχα τούτων . ᾗ μὲν γὰρ ὡς ὕλη ὑπόκειται , ἐξ οὗ μεταβάλλοντα διὰ τὴν κίνησιν γίνονται γῆ καὶ πῦρ , τὸ ἓν στοιχεῖον · ᾗ δὲ τοῦτο μὲν ἐκ συνθέσεως γίγνεται συνιόντων ἐκείνων , ἐκεῖνα δʼ ἐκ διαλύσεως , στοιχειωδέστερα ἐκεῖνα καὶ πρότερα τὴν φύσιν .
Lemmas: περί δέ γένεσις καί φθορά ὁ φύσις γίγνομαι καί φθείρω , ὅμοιος κατά πᾶς , ὁ τε αἰτία διαιρετέον καί ὁ λόγος αὐτός , ἔτι δέ περί αὔξησις καί ἀλλοίωσις , τίς ἑκάτερος , καί πότερος ὁ αὐτός ὑπολαμβάνω φύσις εἰμί ἀλλοίωσις καί γένεσις , ἤ χωρίς , ὥσπερ διορίζω καί ὁ ὄνομα . ὁ μέν οὖν ἀρχαῖος ὁ μέν ὁ καλέω ἁπλόος γένεσις ἀλλοίωσις εἰμί φημί , ὁ δέ ἕτερος ἀλλοίωσις καί γένεσις . ὅσος μέν γάρ εἷς τις ὁ πᾶς λέγω εἰμί καί πᾶς ἐκ εἷς γεννάω , οὗτος μέν ἀνάγκη ὁ γένεσις ἀλλοίωσις φημί καί ὁ κύριος γίγνομαι ἀλλοιόω · ὅσος δέ πολύς ὁ ὕλη εἷς τίθημι , οἷος Ἐμπεδοκλῆς καί Ἀναξαγόρας καί Λεύκιππος , οὗτος δέ ἕτερος . καίτοι Ἀναξαγόρας γε ὁ οἰκεῖος φωνή ἀγνοέω · λέγω γοῦν ὡς ὁ γίγνομαι καί ἀπόλλυμι αὐτός καθίστημι ὁ ἀλλοιόω . πολύς δέ λέγω ὁ στοιχεῖον , καθά καί ἕτερος . Ἐμπεδοκλῆς μέν γάρ ὁ μέν σωματικός τέσσαρες , ὁ δέ πᾶς μετά ὁ κινέω ἕξ ὁ ἀριθμός , Ἀναξαγόρας δέ ἄπειρος καί Λεύκιππος καί Δημόκριτος . ὁ μέν γάρ ὁ ὁμοιομερής στοιχεῖον τίθημι , οἷος ὀστέον καί σάρξ καί μυελός , καί ὁ ἄλλος ὅς ἕκαστος συνώνυμος ὁ μέρος εἰμί · Δημόκριτος δέ καί Λεύκιππος ἐκ σῶμα ἀδιαίρετος ἄλλος συγπειεπομαι φημί , οὗτος δέ ἄπειρος καί ὁ πλῆθος εἰμί καί ὁ μορφή , αὐτός δέ πρός αὐτός διαφέρω οὗτος ἐκ ὅς εἰμί καί θέσις καί τάξις οὗτος . ἐναντίος δέ φαίνω λέγω ὁ περί Ἀναξαγόρας ὁ περί Ἐμπεδοκλῆς · ὁ μέν γάρ φημί πῦρ καί ὕδωρ καί ἀήρ καί γῆ στοιχεῖον τέσσαρες καί ἁπλόος εἰμί μάλα ἤ σάρξ καί ὀστέον καί ὁ τοιοῦτος ὁ ὁμοιομερής , ὁ δέ οὗτος μέν ἁπλόος καί στοιχεῖον , γῆ δέ καί πῦρ καί ὕδωρ καί ἀήρ σύνθετος · πανσπερμία γάρ εἰμί οὗτος . ὁ μέν οὖν ἐκ εἷς πᾶς κατασκευάζω ἀναγκαῖος λέγω ὁ γένεσις καί ὁ φθορά ἀλλοίωσις · ἀεί γάρ μένω ὁ ὑπόκειμαι αὐτός καί εἷς · ὁ δέ τοιοῦτος ἀλλοιόω φημί · ὁ δέ ὁ γένος πολύς ποιέω διαφέρω ὁ ἀλλοίωσις ὁ γένεσις · συνέρχομαι γάρ καί διαλύω ὁ γένεσις συμβαίνω καί ὁ φθορά . διό λέγω οὗτος ὁ τρόπος καί Ἐμπεδοκλῆς , ὅτι φύσις οὐδείς εἰμί , ἀλλά μόνος μίξις τε διάλλαξις τε μείγνυμι . ὅτι μέν οὖν οἰκεῖος ὁ λόγος αὐτός ὁ ὑπόθεσις οὕτως φημί , δῆλος , καί ὅτι λέγω ὁ τρόπος οὗτος · ἀναγκαῖος δέ καί οὗτος ὁ ἀλλοίωσις εἰμί μέν τις φημί παρά ὁ γένεσις , ἀδύνατος μέντοι κατά ὁ ὑπό ἐκεῖνος λέγω . οὗτος δέ ὅτι λέγω ὀρθός , ῥᾴδιος συνοράω . ὥσπερ γάρ ὁράω ἠρεμέω ὁ οὐσία ἐν αὐτός μεταβολή κατά μέγεθος , ὁ καλέω αὔξησις καί φθίσις , οὕτως καί ἀλλοίωσις . οὐ μήν ἀλλά ἐκ ὅς λέγω ὁ πολύς ἀρχή ποιέω εἷς ἀδύνατος ἀλλοιόω . ὁ γάρ πάθος , κατά ὅς φημί οὗτος συμβαίνω , διαφορά ὁ στοιχεῖον εἰμί , λέγω δέ οἷος θερμός ψυχρός , λευκός μέλας , ξηρός ὑγρός , μαλακός σκληρός καί ὁ ἄλλος ἕκαστος , ὥσπερ καί φημί Ἐμπεδοκλῆς “ ἥλιος μέν λευκός ὁράω καί θερμός ἀπάντομαι , ὄμβρος δέ ἐν πᾶς δνοφόεις τε ῥιγαλέος τε . ” ὅμοιος δέ διορίζω καί ἐπί ὁ λοιπός . ὥστε εἰ μή δυνατός ἐκ πῦρ γίγνομαι ὕδωρ μηδέ ἐκ ὕδωρ γῆ , οὐδέ ἐκ λευκός μέλας εἰμί οὐδείς οὐδέ ἐκ μαλακός σκληρός · ὁ δέ αὐτός λόγος καί περί ὁ ἄλλος . οὗτος δέ εἰμί ἀλλοίωσις . εἰμί καί φανερός ὅτι εἷς ἀεί ὁ ἐναντίος ὑποθετέος ὕλη , ἐάν τε μεταβάλλω κατά τόπος , ἐάν τε κατά αὔξησις καί φθίσις , ἐάν τε κατά ἀλλοίωσις . ἔτι δέ ὅμοιος ἀναγκαῖος εἰμί οὗτος καί ἀλλοίωσις · εἴτε γάρ ἀλλοίωσις εἰμί , καί ὁ ὑπόκειμαι εἷς στοιχεῖον καί εἷς πᾶς ὕλη ὁ ἔχω εἰς ἀλλήλων μεταβολή , ἄν εἰ ὁ ὑπόκειμαι εἷς , εἰμί ἀλλοίωσις . Ἐμπεδοκλῆς μέν οὖν ἔοικα ἐναντίος λέγω καί πρός ὁ φαίνω καί πρός αὐτός αὐτός . ἅμα μέν γάρ οὐ φημί ἕτερος ἐκ ἕτερος γίγνομαι ὁ στοιχεῖον οὐδείς , ἀλλά ἄλλος πᾶς ἐκ οὗτος , ἅμα δέ ὅταν εἰς εἷς συνάγω ὁ ἅπας φύσις πλήν ὁ νεῖκος , ἐκ ὁ εἷς γίγνομαι πάλιν ἕκαστος . ὥστε ἐκ εἷς τις δῆλος ὅτι διαφορά τις χωρίζω καί πάθος γίγνομαι ὁ μέν ὕδωρ ὁ δέ πῦρ , καθά λέγω ὁ μέν ἥλιος λευκός καί θερμός , ὁ δέ γῆ βαρύς καί σκληρός . ἀφαιρέω οὖν οὗτος ὁ διαφορά ( εἰμί γάρ ἀφαιρετός γίγνομαι γε ) δῆλος ὡς ἀνάγκη γίγνομαι καί γῆ ἐκ ὕδωρ καί ὕδωρ ἐκ γῆ , ὅμοιος δέ καί ὁ ἄλλος ἕκαστος , οὐ τότε μόνος ἀλλά καί νῦν , μεταβάλλω γε ὁ πάθος . εἰμί δέ ἐκ ὅς λέγω δύναμαι προσγίγνομαι καί χωρίζω πάλιν , ἄλλος τε καί μάχομαι ἀλλήλων ἔτι ὁ νεῖκος καί ὁ φιλία . διόπερ καί τότε ἐκ εἷς γεννάω οὐ γάρ δή πῦρ γε καί γῆ καί ὕδωρ ἔτι εἰμί εἷς εἰμί ὁ πᾶς . ἄδηλος δέ καί πότερος ἀρχή αὐτός τίθημι ὁ εἷς ἤ ὁ πολύς , λέγω δέ πῦρ καί γῆ καί ὁ σύστοιχος οὗτος . ὅς μέν γάρ ὡς ὕλη ὑπόκειμαι , ἐκ ὅς μεταβάλλω διά ὁ κίνησις γίγνομαι γῆ καί πῦρ , ὁ εἷς στοιχεῖον · ὅς δέ οὗτος μέν ἐκ σύνθεσις γίγνομαι συνέρχομαι ἐκεῖνος , ἐκεῖνος δέ ἐκ διάλυσις , στοιχειώδης ἐκεῖνος καί πρότερος ὁ φύσις .