aristoteles-et-corpus-aristotelicum.de-generatione-et-corruptione 1.7
7 Περὶ δὲ τοῦ ποιεῖν καὶ πάσχειν λεκτέον ἐφεξῆς . παρειλήφαμεν δὲ παρὰ τῶν πρότερον ὑπεναντίους ἀλλήλοις λόγους . οἱ μὲν γὰρ πλεῖστοι τοῦτό γε ὁμονοητικῶς λέγουσιν , ὡς τὸ μὲν ὅμοιον ὑπὸ τοῦ ὁμοίου πᾶν ἀπαθές ἐστι διὰ τὸ μηδὲν μᾶλλον ποητικὸν ἢ παθητικὸν εἶναι θάτερον θατέρου ( πάντα γὰρ ὁμοίως ὑπάρχειν ταὐτὰ τοῖς ὁμοίοις ) , τὰ δʼ ἀνόμοια καὶ τὰ διάφορα ποιεῖν καὶ πάσχειν εἰς ἄλληλα πέφυκεν . καὶ γὰρ ὅταν τὸ ἔλαττον πῦρ ὑπὸ τοῦ πλείονος φθείρηται , διὰ τὴν ἐναντίωσιν τοῦτό φασι πάσχειν · ἐναντίον γὰρ εἶναι τὸ πολὺ τῷ ὀλίγῳ . Δημόκριτος δὲ παρὰ τοὺς ἄλλους ἰδίως ἔλεξε μόνος · φησὶ γὰρ τὸ αὐτὸ καὶ ὅμοιον εἶναι τό τε ποιοῦν καὶ τὸ πάσχον · οὐ γὰρ ἐγχωρεῖν τὰ ἕτερα καὶ διαφέροντα πάσχειν ὑπʼ ἀλλήλων , ἀλλὰ κἂν ἕτερα ὄντα ποιῇ τι εἰς ἄλληλα , οὖχ ᾗ ἕτερα ἀλλʼ ᾗ ταὐτόν τι ὑπάρχει ) ταύτῃ τοῦτο συμβαίνειν αὐτοῖς . τὰ μὲν οὖν λεγόμενα ταῦτʼ ἐστίν , ἐοίκασι δὲ οἱ τοῦτον τὸν τρόπον λέγοντες ὑπεναντία φαίνεσθαι λέγειν . αἴτιον δὲ τῆς ἐναντιολογίας ὅτι δέον ὅλον τι θεωρῆσαι μέρος τι τυγχάνουσι λέγοντες ἑκάτεροι · τό τε γὰρ ὅμοιον καὶ τὸ πάντη πάντως ἀδιάφορον εὔλογον μὴ πάσχειν ὑπὸ τοῦ ὁμοίου μηθέν ( τί γὰρ μᾶλλον θάτερον ἔσται ποιητικὸν ἢ θάτερον ; εἴ τε ὑπὸ τοῦ ὁμοίου τι πάσχειν δυνατόν , καὶ αὐτὸ ὑφʼ αὑτοῦ · καίτοι τούτων οὕτως ἐχόντων οὐδὲν ἂν εἴη οὔτε ἄφθαρτον οὔτε ἀκίνητον , εἴπερ τὸ ὅμοιον ᾗ ὅμοιον ποιητικόν · αὐτὸ γὰρ αὑτὸ κινήσει πᾶν ) , τό τε παντελῶς ἕτερον καὶ τὸ μηθαμῇ ταὐτὸν ὡσαύτως · οὐδὲν γὰρ ἂν πάθοι λευκότης ὑπὸ γραμμῆς ἢ γραμμὴ ὑπὸ λευκότητος , πλὴν εἰ μή που κατὰ συμβεβηκός , οἷον εἰ συμβέβηκε λευκὴν ἢ μέλαιναν εἶναι τὴν γραμμήν · οὐκ ἐξίστησι γὰρ ἄλληλα τῆς φύσεως ὅσα μήτʼ ἐναντία μήτʼ ἐξ ἐναντίων ἐστίν . ἀλλʼ ἐπεὶ οὐ τὸ τυχὸν πέφυκε πάσχειν καὶ ποιεῖν , ἀλλʼ ὅσα ἢ ἐναντία ἐστὶν ἢ ἐναντίωσιν ἔχει , ἀνάγκη καὶ τὸ ποιοῦν καὶ τὸ πάσχον τῷ γένει μὲν ὅμοιον εἶναι καὶ ταὐτό , τῷ δʼ εἴδει ἀνόμοιον καὶ ἐναντίον · πέφυκε γὰρ σῶμα μὲν ὑπὸ σώματος , χυμὸς δʼ ὑπὸ χυμοῦ , χρῶμα δʼ ὑπὸ χρώματος πάσχεῖν , ὅλως δὲ τὸ ὁμογενὲς ὑπὸ τοῦ ὁμογενοῦς . τούτου δʼ αἴτιον ὅτι τἀναντία ἐν ταὐτῷ γένει πάντα . ποιεῖ δὲ καὶ πάσχει τἀναντία ὑπʼ ἀλλήλων . ὥστʼ ἀνάγκη πῶς μὲν εἶναι ταὐτὰ τό τε ποιοῦν καὶ τὸ πάσχον , πῶς δʼ ἕτερα καὶ ἀνόμοια ἀλλήλοις . ἐπεὶ δὲ καὶ τὸ πάσχον καὶ τὸ ποιοῦν τῷ μὲν γένει ταὐτὰ καὶ ὅμοια τῷ δʼ εἴδει ἀνόμοια , τοιαῦτα δὲ τἀναντία , φανερὸν ὅτι παθητικὰ καὶ ποιητικὰ ἀλλήλων ἐστὶ τά τʼ ἐναντία καὶ τὰ μεταξύ · καὶ γὰρ ὅλως φθορὰ καὶ γένεσις ἐν τούτοις . διὸ καὶ εὔλογον ὔδη τό τε πῦρ θερμαίνειν καὶ τὸ ψυχρὸν ψύχειν , καὶ ὅλως τὸ ποιητικὸν ὁμοιοῦν ἑαυτῷ τὸ πάσχον · τό τε γὰρ ποιοῦν καὶ τὸ πάσχον ἐναντία ἐστί , καὶ ἡ γένεσις εἰς τοὐναντίον , ὥστʼ ἀνάγκη τὸ πάσχον εἰς τὸ ποιοῦν μεταβάλλειν · οὕτω γὰρ ἔσται εἰς τοὐναντίον ἡ γένεσις . καὶ κατὰ λόγον δὴ τὸ μὴ ταὐτὰ λέγοντας ἀμφοτέρους ὅμως ἅπτεσθαι τῆς φύσεως . λέγομεν γὰρ πάσχειν ὁτὲ μὲν τὸ ὑποκείμενον , οἷον ὑγιάζεσθαι τὸν ἄνθρωπον καὶ θερμαίνεσθαι καὶ ψύχεσθαι καὶ τἆλλα τὸν αὐτὸν τρόπον , ὁτὲ δὲ θερμαίνεσθαι μὲν τὸ ψυχρόν , ὑγιάζεσθαι δὲ τὸ κάμνον · ἀμφότερα δʼ ἐστὶν ἀληθῆ . τὸν αὐτὸν δὲ τρόπον καὶ ἐπὶ τοῦ ποιοῦντος · ὁτὲ μὲν γὰρ τὸν ἄνθρωπόν φαμεν θερμαίνειν , ὁτὲ δὲ τὸ θερμόν · ἔστι μὲν γὰρ ὡς ἡ ὕλη πάσχει , ἔστι δʼ ὡς τοὐναντίον . οἱ μὲν οὖν εἰς ἐκεῖνο βλέψαντες ταὐτόν τι δεῖν ᾠήθησαν τὸ ποιοῦν ἔχειν καὶ τὸ πάσχον , οἱ δʼ εἰς θάτερα τοὐναντίον . τὸν αὐτὸν δὲ λόγον ὑποληπτέον εἶναι περὶ τοῦ ποιεῖν καὶ πάσχειν ὅνπερ καὶ περὶ τοῦ κινεῖν καὶ κινεῖσθαι . διχῶς γὰρ λέγεται καὶ τὸ κινοῦν · ἐν ᾧ τε γὰρ ἡ ἀρχὴ τῆς κινήσεως , δοκεῖ τοῦτο κινεῖν ( ἡ γὰρ ἀρχὴ πρώτη τῶν αἰτίων ) , καὶ πάλιν τὸ ἔσχατον πρὸς τὸ κινούμενον καὶ τὴν γένεσιν . ὁμοίως δὲ καὶ περὶ τοῦ ποιοῦντος · καὶ γὰρ τὸν ἰατρόν φαμεν ὑγιάζειν καὶ τὸν οἶνον . τὸ μὲν οὖν πρῶτον κινοῦν οὐδὲν κωλύει ἐν μὲν κινήσει ἀκίνητον εἶναι · ἐπʼ ἐνίων δὲ καὶ ἀναγκαῖον · τὸ δʼ ἔσχατον ἀεὶ κινεῖν κινούμενον . ἐπὶ δὲ ποιήσεως τὸ μὲν πρῶτον ἀπαθές , τὸ δʼ ἔσχατον καὶ αὐτὸ πάσχον · ὅσα γὰρ μὴ ἔχει τὴν αὐτὴν ὕλην , ποιεῖ ἀπαθῆ ὄντα , οἷον ἡ ἰατρική · αὐτὴ γὰρ ποιοῦσα ὑγίειαν οὐδὲν πάσχει ὑπὸ τοῦ ὑγιαζομένου . τὸ δὲ σιτίον ποιοῦν καὶ αὐτὸ πάσχει τι · ἢ γὰρ θερμαίνεται ἢ ψύχεται ἢ ἄλλο τι πάσχει ἅμα ποιοῦν . ἔστι δὲ ἡ μὲν ἰατρικὴ ὡς ἀρχή , τὸ δὲ σιτίον τὸ ἔσχατον καὶ ἁπτόμενον . ὅσα μὲν οὖν μὴ ἐν ὕλῃ ἔχει τὴν μορφήν , ταῦτα μὲν ἀπαθῆ τῶν ποιητικῶν , ὅσα δʼ ἐν ὕλῃ , παθητικά . τὴν μὲν γὰρ ὕλην λέγομεν ὁμοίως ὡς εἰπεῖν τὴν αὐτὴν εἶναι τῶν ἀντικειμένων ὁποτερουοῦν , ὥσπερ γένος ὄν , τὸ δὲ δυνάμενον θερμὸν εἶναιπαρόντος τοῦ θερμαντικοῦ καὶ πλησιάζοντος ἀνάγκη θερμαίνεσθαι · διὸ καθάπερ εἴρηται , τὰ μὲν τῶν ποιητικῶν ἀπαθῆ τὰ δὲ παθητικά . καὶ ὥσπερ ἐπὶ κινήσεως , τὸν αὐτὸν ἔχει τρόπον καὶ ἐπὶ τῶν ποιητικῶν · ἐκεῖ τε γὰρ τὸ πρώτως κινοῦν ἀκίνητον , καὶ ἐπὶ τῶν ποιητικῶν τὸ πρῶτον ποιοῦν ἀπαθές . ἔστι δὲ τὸ ποιητικὸν αἴτιον ὡς ὅθεν ἡ ἀρχὴ τῆς κινήσεως . τὸ δʼ οὗ ἕνεκα , οὐ ποιητικόν . διὸ ἡ ὑγίεια οὐ ποιητικόν , εἰ μὴ κατὰ μεταφοράν · καὶ γὰρ τοῦ μὲν ποιοῦντος ὅταν ὑπάρχῃ , γίγνεταί τι τὸ πάσχον , τῶν δʼ ἕξεων παρουσῶν οὐκέτι γίνεται , ἀλλʼ ἔστιν ἤδη · τὰ δʼ εἴδη καὶ τὰ τέλη ἕξεις τινές , ἡ δʼ ὕλη ὕλη παθητικόν . τὸ μὲν οὖν πῦρ ἔχει ἐν ὕλῃ τὸ θερμόν · εἰ δέ τι εἴη θερμὸν χωριστόν , τοῦτο οὐθὲν ἂν πάσχοι . τοῦτο μὲν οὖν ἴσως ἀδύνατον εἶναι χωριστόν · εἰ δʼ ἐστὶν ἔνια τοιαῦτα , ἐπʼ ἐκείνων ἂν εἴη τὸ λεγόμενον ἀληθές . τί μὲν οὖν τὸ ποιεῖν καὶ πάσχειν ἐστὶ καὶ τίσιν ὑπάρχει καὶ διὰ τί καὶ πῶς , διωρίσθω τοῦτον τὸν τρόπον .
Lemmas: 7 περί δέ ὁ ποιέω καί πάσχω λεκτέος ἐφεξῆς . παραλαμβάνω δέ παρά ὁ πρότερος ὑπεναντίος ἀλλήλων λόγος . ὁ μέν γάρ πολύς οὗτος γε ὁμονοητικός λέγω , ὡς ὁ μέν ὅμοιος ὑπό ὁ ὅμοιος πᾶς ἀπαθής εἰμί διά ὁ μηδείς μάλα ποητικὸν ἤ παθητικός εἰμί ἕτερος ἕτερος ( πᾶς γάρ ὅμοιος ὑπάρχω αὐτός ὁ ὅμοιος ) , ὁ δέ ἀνόμοιος καί ὁ διάφορος ποιέω καί πάσχω εἰς ἀλλήλων φύω . καί γάρ ὅταν ὁ ἐλαχύς πῦρ ὑπό ὁ πολύς φθείρω , διά ὁ ἐναντίωσις οὗτος φημί πάσχω · ἐναντίος γάρ εἰμί ὁ πολύς ὁ ὀλίγος . Δημόκριτος δέ παρά ὁ ἄλλος ἴδιος λέγω μόνος · φημί γάρ ὁ αὐτός καί ὅμοιος εἰμί ὁ τε ποιέω καί ὁ πάσχω · οὐ γάρ ἐγχωρέω ὁ ἕτερος καί διαφέρω πάσχω ὑπό ἀλλήλων , ἀλλά ἐάν ἕτερος εἰμί ποιέω τις εἰς ἀλλήλων , οὐ ᾗ ἕτερος ἀλλά ᾗ αὐτός τις ὑπάρχω ) ταύτῃ οὗτος συμβαίνω αὐτός . ὁ μέν οὖν λέγω οὗτος εἰμί , ἔοικα δέ ὁ οὗτος ὁ τρόπος λέγω ὑπεναντίος φαίνω λέγω . αἴτιος δέ ὁ ἐναντιολογία ὅτι δέω ὅλος τις θεωρέω μέρος τις τυγχάνω λέγω ἑκάτερος · ὁ τε γάρ ὅμοιος καί ὁ πάντῃ πάντως ἀδιάφορος εὔλογος μή πάσχω ὑπό ὁ ὅμοιος μηδείς ( τίς γάρ μάλα ἕτερος εἰμί ποιητικός ἤ ἕτερος ; εἰ τε ὑπό ὁ ὅμοιος τις πάσχω δυνατός , καί αὐτός ὑπό αὐτός · καίτοι οὗτος οὕτως ἔχω οὐδείς ἄν εἰμί οὔτε ἄφθαρτος οὔτε ἀκίνητος , εἴπερ ὁ ὅμοιος εἰμί ὅμοιος ποιητικός · αὐτός γάρ ἑαυτοῦ κινέω πᾶς ) , ὁ τε παντελής ἕτερος καί ὁ μηθαμῇ αὐτός ὡσαύτως · οὐδείς γάρ ἄν πάσχω λευκότης ὑπό γραμμή ἤ γραμμή ὑπό λευκότης , πλήν εἰ μή που κατά συμβαίνω , οἷος εἰ συμβαίνω λευκός ἤ μέλας εἰμί ὁ γραμμή · οὐ ἐξίστημι γάρ ἀλλήλων ὁ φύσις ὅσος μήτε ἐναντίος μήτε ἐκ ἐναντίος εἰμί . ἀλλά ἐπεί οὐ ὁ τυγχάνω φύω πάσχω καί ποιέω , ἀλλά ὅσος ἤ ἐναντίος εἰμί ἤ ἐναντίωσις ἔχω , ἀνάγκη καί ὁ ποιέω καί ὁ πάσχω ὁ γένος μέν ὅμοιος εἰμί καί αὐτός , ὁ δέ εἶδος ἀνόμοιος καί ἐναντίος · φύω γάρ σῶμα μέν ὑπό σῶμα , χυμός δέ ὑπό χυμός , χρῶμα δέ ὑπό χρῶμα πάσχω , ὅλος δέ ὁ ὁμογενής ὑπό ὁ ὁμογενής . οὗτος δέ αἴτιος ὅτι ἐναντίος ἐν αὐτός γένος πᾶς . ποιέω δέ καί πάσχω ἐναντίος ὑπό ἀλλήλων . ὥστε ἀνάγκη πῶς μέν εἰμί αὐτός ὁ τε ποιέω καί ὁ πάσχω , πῶς δέ ἕτερος καί ἀνόμοιος ἀλλήλων . ἐπεί δέ καί ὁ πάσχω καί ὁ ποιέω ὁ μέν γένος αὐτός καί ὅμοιος ὁ δέ εἶδος ἀνόμοιος , τοιοῦτος δέ ἐναντίος , φανερός ὅτι παθητικός καί ποιητικός ἀλλήλων εἰμί ὁ τε ἐναντίος καί ὁ μεταξύ · καί γάρ ὅλος φθορά καί γένεσις ἐν οὗτος . διό καί εὔλογος ὕδη ὁ τε πῦρ θερμαίνω καί ὁ ψυχρός ψύχω , καί ὅλος ὁ ποιητικός ὁμοιόω ἑαυτοῦ ὁ πάσχω · ὁ τε γάρ ποιέω καί ὁ πάσχω ἐναντίος εἰμί , καί ὁ γένεσις εἰς ἐναντίος , ὥστε ἀνάγκη ὁ πάσχω εἰς ὁ ποιέω μεταβάλλω · οὕτως γάρ εἰμί εἰς ἐναντίος ὁ γένεσις . καί κατά λόγος δή ὁ μή αὐτός λέγω ἀμφότερος ὅμως ἅπτω ὁ φύσις . λέγω γάρ πάσχω ὅτε μέν ὁ ὑπόκειμαι , οἷος ὑγιάζω ὁ ἄνθρωπος καί θερμαίνω καί ψύχω καί ἄλλος ὁ αὐτός τρόπος , ὅτε δέ θερμαίνω μέν ὁ ψυχρός , ὑγιάζω δέ ὁ κάμνω · ἀμφότερος δέ εἰμί ἀληθής . ὁ αὐτός δέ τρόπος καί ἐπί ὁ ποιέω · ὅτε μέν γάρ ὁ ἄνθρωπος φημί θερμαίνω , ὅτε δέ ὁ θερμός · εἰμί μέν γάρ ὡς ὁ ὕλη πάσχω , εἰμί δέ ὡς ἐναντίος . ὁ μέν οὖν εἰς ἐκεῖνος βλέπω αὐτός τις δέω οἴομαι ὁ ποιέω ἔχω καί ὁ πάσχω , ὁ δέ εἰς ἕτερος ἐναντίος . ὁ αὐτός δέ λόγος ὑπολαμβάνω εἰμί περί ὁ ποιέω καί πάσχω ὅς καί περί ὁ κινέω καί κινέω . διχῶς γάρ λέγω καί ὁ κινέω · ἐν ὅς τε γάρ ὁ ἀρχή ὁ κίνησις , δοκέω οὗτος κινέω ( ὁ γάρ ἀρχή πρῶτος ὁ αἴτιος ) , καί πάλιν ὁ ἔσχατος πρός ὁ κινέω καί ὁ γένεσις . ὅμοιος δέ καί περί ὁ ποιέω · καί γάρ ὁ ἰατρός φημί ὑγιάζω καί ὁ οἶνος . ὁ μέν οὖν πρῶτος κινέω οὐδείς κωλύω ἐν μέν κίνησις ἀκίνητος εἰμί · ἐπί ἔνιοι δέ καί ἀναγκαῖος · ὁ δέ ἔσχατος ἀεί κινέω κινέω . ἐπί δέ ποίησις ὁ μέν πρῶτος ἀπαθής , ὁ δέ ἔσχατος καί αὐτός πάσχω · ὅσος γάρ μή ἔχω ὁ αὐτός ὕλη , ποιέω ἀπαθής εἰμί , οἷος ὁ ἰατρικός · αὐτός γάρ ποιέω ὑγίεια οὐδείς πάσχω ὑπό ὁ ὑγιάζω . ὁ δέ σιτίον ποιέω καί αὐτός πάσχω τις · ἤ γάρ θερμαίνω ἤ ψύχω ἤ ἄλλος τις πάσχω ἅμα ποιέω . εἰμί δέ ὁ μέν ἰατρικός ὡς ἀρχή , ὁ δέ σιτίον ὁ ἔσχατος καί ἅπτω . ὅσος μέν οὖν μή ἐν ὕλη ἔχω ὁ μορφή , οὗτος μέν ἀπαθής ὁ ποιητικός , ὅσος δέ ἐν ὕλη , παθητικός . ὁ μέν γάρ ὕλη λέγω ὅμοιος ὡς λέγω ὁ αὐτός εἰμί ὁ ἀντίκειμαι ὁποτέσρις , ὥσπερ γένος εἰμί , ὁ δέ δύναμαι θερμός ειναιπαρειμι ὁ θερμαντικός καί πλησιάζω ἀνάγκη θερμαίνω · διό καθά λέγω , ὁ μέν ὁ ποιητικός ἀπαθής ὁ δέ παθητικός . καί ὥσπερ ἐπί κίνησις , ὁ αὐτός ἔχω τρόπος καί ἐπί ὁ ποιητικός · ἐκεῖ τε γάρ ὁ πρῶτος κινέω ἀκίνητος , καί ἐπί ὁ ποιητικός ὁ πρῶτος ποιέω ἀπαθής . εἰμί δέ ὁ ποιητικός αἴτιος ὡς ὅθεν ὁ ἀρχή ὁ κίνησις . ὁ δέ ὅς ἕνεκα , οὐ ποιητικός . διό ὁ ὑγίεια οὐ ποιητικός , εἰ μή κατά μεταφορά · καί γάρ ὁ μέν ποιέω ὅταν ὑπάρχω , γίγνομαι τις ὁ πάσχω , ὁ δέ ἕξις πάρειμι οὐκέτι γίγνομαι , ἀλλά εἰμί ἤδη · ὁ δέ εἶδος καί ὁ τέλος ἕξις τις , ὁ δέ ὕλη ὕλη παθητικός . ὁ μέν οὖν πῦρ ἔχω ἐν ὕλη ὁ θερμός · εἰ δέ τις εἰμί θερμός χωριστός , οὗτος οὐδείς ἄν πάσχω . οὗτος μέν οὖν ἴσως ἀδύνατος εἰμί χωριστός · εἰ δέ εἰμί ἔνιοι τοιοῦτος , ἐπί ἐκεῖνος ἄν εἰμί ὁ λέγω ἀληθής . τίς μέν οὖν ὁ ποιέω καί πάσχω εἰμί καί τίς ὑπάρχω καί διά τίς καί πῶς , διορίζω οὗτος ὁ τρόπος .