aristoteles-et-corpus-aristotelicum.de-generatione-et-corruptione 2.9
9 Ἐπεὶ δʼ ἐστὶν ἔνια γενητὰ καὶ φθαρτά , καὶ ἡ γένεσις τυγχάνει οὖσα ἐν τῷ περὶ τὸ μέσον τόπῳ , λεκτέον περὶ πάσης γενέσεως ὁμοίως πόσαι τε καὶ τίνες αὐτῆς ἀρχαί · ῥᾷον γὰρ οὕτω τὰ καθʼ ἕκαστον θεωρήσομεν , ὅταν περὶ τῶν καθόλου λάβωμεν πρῶτον . εἰσὶν οὖν καὶ τὸν ἀριθμὸν ἴσαι καὶ τῷ γένει αἱ αὐταὶ αἵπερ ἐν τοῖς ἀϊδίοις τε καὶ πρώτοις · ἡ μὲν γάρ ἐστιν ὡς ὕλη , ἡ δʼ ὡς μορφή . δεῖ δὲ καὶ τὴν τρίτην ἔτι προσυπάρχειν · οὐ γὰρ ἱκαναὶ πρὸς τὸ γεννῆσαι αἱ δύο , καθάπερ οὐδʼ ἐν τοῖς πρώτοις . ὡς μὲν σὖν ὕλη τοῖς γενητοῖς ἐστὶν αἴτιον τὸ δυνατὸν εἶναι καὶ μὴ εἶναι . τὰ μὲν γὰρ ἐξ ἀνάγκης ἐστίν , οἷον τὰ ἀΐδια , τὰ δʼ ἐξ ἀνάγκης οὐκ ἔστιν . τούτων δὲ τὰ μὲν ἀδύνατον μὴ εἶναι , τὰ δὲ ἀδύνατον εἶναι διὰ τὸ μὴ ἐνδέχεσθαι παρὰ τὸ ἀναγκαῖον ἄλλως ἔχειν . ἔνια δὲ καὶ εἶναι καὶ μὴ εἶναι δυνατά , ὅπερ ἐστὶ τὸ γενητὸν καὶ φθαρτόν · ποτὲ μὲν γάρ ἐστι τοῦτο , ποτὲ δʼ οὐκ ἔστιν . ὥστʼ ἀνάγκη γένεσιν εἶναι καὶ φθορὰν περὶ τὸ δυνατὸν εἶναι καὶ μὴ εἶναι . διὸ καὶ ὡς μὲν ὕλη τοῦτʼ ἐστὶν αἴτιον τοῖς γενητοῖς , ὡς δὲ τὸ οὗ ἕνεκεν ἡ μορφὴ καὶ τὸ εἶδος · τοῦτο δʼ ἐστὶν ὁ λόγος ὁ τῆς ἑκάστου οὐσίας . δεῖ δὲ προσεῖναι καὶ τὴν τρίτην , ἣν ἅπαντες μὲν ὀνειρώττουσι , λέγει δʼ οὐδείς , ἀλλʼ οἱ μὲν ἱκανὴν ᾠήθησαν αἰτίαν εἶναι πρὸς τὸ γίνεσθαι τὴν τῶν εἰδῶν φύσιν , ὥσπερ ὁ ἐν Φαίδωνι Σωκράτης · καὶ γὰρ ἐκεῖνος , ἐπιτιμήσας τοῖς ἄλλοις ὡς οὐδὲν εἰρηκόσιν , ὑποτίθεται ὅτι ἐστὶ τῶν ὄντων τὰ μὲν εἴδη τά δὲ μεθεκτικὰ τῶν εἰδῶν , καὶ ὅτι εἶναι μὲν ἕκαστον λέγεται κατὰ τὸ εἶδος , γίνεσθαι δὲ κατὰ τὴν μετάληψιν καὶ φθείρεσθαι κατὰ τὴν ἀποβολήν , ὥστʼ εἰ ταῦτα ἀληθῆ , τὰ εἴδη οἴεται ἐξ ἀνάγκης αἴτια εἶναι καὶ γενέσεως καὶ φθορᾶς . οἱ δʼ αὐτὴν τὴν ὕλην · ἀπὸ ταύτης γὰρ εἶναι τὴν κίνησιν . οὐδέτεροι δὲ λέγουσι καλῶς . εἰ μὲν γάρ ἐστιν αἴτια τὰ εἴδη , διὰ τί οὐκ ἀεὶ γεννᾷ συνεχῶς , ἀλλὰ ποτὲ μὲν ποτὲ δʼ οὔ , ὄντων καὶ τῶν εἰδῶν ἀεὶ καὶ τῶν μεθεκτικῶν ; ἔτι δʼ ἐπʼ ἐνίων θεωροῦμεν ἄλλο τὸ αἴτιον ὄν · ὑγίειαν γὰρ ὁ ἰατρὸς ἐμποιεῖ καὶ ἐπιστήμην ὁ ἐπιστήμων , οὔσης καὶ ὑγιείας αὐτῆς καὶ ἐπιστήμης καὶ τῶν μεθεκτικῶν · ὡσαύτως δὲ καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων τῶν κατὰ δύναμιν πραττομένων . εἰ δὲ τὴν ὕλην τις φήσειε γεννᾶν διὰ τὴν κίνησιν , φυσικώτερον μὲν ἂν λέγοι τῶν οὕτω λεγομένων · τὸ γὰρ ἀλλοιοῦν καὶ τὸ μετασχηματίζον αἰτιώτερόν τε τοῦ γεννᾶν , καὶ ἐν ἅπασιν εἰώθαμεν τοῦτο λέγειν τὸ ποιοῦν , ὁμοίως ἔν τε τοῖς φύσει καὶ ἐν τοῖς ἀπὸ τέχνης , ὃ ἂν ᾖ κινητικόν . οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ οὗτοι οὐκ ὀρθῶς λέγουσιν · τῆς μὲν γὰρ ὕλης τὸ πάσχειν ἐστὶ καὶ τὸ κινεῖσθαι , τὸ δὲ κινεῖν καὶ ποιεῖν ἑτέρας δυνάμεως . δῆλον δὲ καὶ ἐπὶ τῶν τέχνῃ καὶ ἐπὶ τῶν φύσει γινομένων · οὐ γὰρ αὐτὸ ποιεῖ τὸ ὕδωρ ζῷον ἐξ αὑτοῦ , οὐδὲ τὸ ξύλον κλίνην , ἀλλʼ ἡ τέχνη . ὥστε καὶ οὗτοι διὰ τοῦτο λέγουσιν οὐκ ὀρθῶς , καὶ ὅτι παραλείπουσι τὴν κυριωτέραν αἰτίαν · ἐξαιροῦσι γὰρ τὸ τί ἦν εἶναι καὶ τὴν μορφήν . ἔτι δὲ καὶ τὰς δυνάμεις ἀποδιδόασι τοῖς σώμασι , διʼ ἃς γεννῶσι , λίαν ὀργανικῶς , ἀφαιροῦντες τὴν κατὰ τὸ εἶδος αἰτίαν . ἐπειδὴ γὰρ πέφυκεν , ὥς φασι , τὸ μὲν θερμὸν διακρίνειν τὸ δὲ ψυχρὸν συνιστάναι , καὶ τῶν ἄλλων ἕκαστον τὸ μὲν ποιεῖν τὸ δὲ πάσχειν , ἐκ τούτων λέγουσι καὶ διὰ τούτων ἅπαντα τἆλλα γίγνεσθαι καὶ φθείρεσθαι · φαίνεται δὲ καὶ τὸ πῦρ αὐτὸ κινούμενον καὶ πάσχον . ἔτι δὲ παραπλήσιον ποιοῦσιν ὥσπερ εἴ τις τῷ πρίονι καὶ ἑκάστῳ τῶν ὀργάνων ἀπονέμοι τὴν αἰτίαν τῶν γινομένων · ἀνάγκη γὰρ πρίοντος διαιρεῖσθαι καὶ ξέοντος λεαίνεσθαι , καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων ὁμοίως . ὥστʼ εἰ ὅτι μάλιστα ποιεῖ καὶ κινεῖ τὸ πῦρ , ἀλλὰ πῶς κινεῖ οὐχ ὁρῶσιν , ὅτι χεῖρον ἢ τὰ ὄργανα . ἡμῖν δὲ καθόλου τε πρότερον εἴρηται περὶ τῶν αἰτίων , καὶ νῦν διώρισται περί τε τῆς ὕλης καὶ τῆς μορφῆς .
Lemmas: 9 ἐπεί δέ εἰμί ἔνιοι γενητός καί φθαρτός , καί ὁ γένεσις τυγχάνω εἰμί ἐν ὁ περί ὁ μέσος τόπος , λεκτέος περί πᾶς γένεσις ὅμοιος πόσος τε καί τίς αὐτός ἀρχή · ῥᾴδιος γάρ οὕτως ὁ κατά ἕκαστος θεωρέω , ὅταν περί ὁ καθόλου λαμβάνω πρῶτος . εἰμί οὖν καί ὁ ἀριθμός ἴσος καί ὁ γένος ὁ αὐτός ὅς ἐν ὁ ἀίδιος τε καί πρῶτος · ὁ μέν γάρ εἰμί ὡς ὕλη , ὁ δέ ὡς μορφή . δέω δέ καί ὁ τρίτος ἔτι προσυπάρχω · οὐ γάρ ἱκανός πρός ὁ γεννάω ὁ δύο , καθά οὐδέ ἐν ὁ πρῶτος . ὡς μέν σῦς ὕλη ὁ γενητός εἰμί αἴτιος ὁ δυνατός εἰμί καί μή εἰμί . ὁ μέν γάρ ἐκ ἀνάγκη εἰμί , οἷος ὁ ἀΐδιος , ὁ δέ ἐκ ἀνάγκη οὐ εἰμί . οὗτος δέ ὁ μέν ἀδύνατος μή εἰμί , ὁ δέ ἀδύνατος εἰμί διά ὁ μή ἐνδέχομαι παρά ὁ ἀναγκαῖος ἄλλος ἔχω . ἔνιοι δέ καί εἰμί καί μή εἰμί δυνατός , ὅς εἰμί ὁ γενητός καί φθαρτός · ποτέ μέν γάρ εἰμί οὗτος , ποτέ δέ οὐ εἰμί . ὥστε ἀνάγκη γένεσις εἰμί καί φθορά περί ὁ δυνατός εἰμί καί μή εἰμί . διό καί ὡς μέν ὕλη οὗτος εἰμί αἴτιος ὁ γενητός , ὡς δέ ὁ ὅς ἕνεκα ὁ μορφή καί ὁ εἶδος · οὗτος δέ εἰμί ὁ λόγος ὁ ὁ ἕκαστος οὐσία . δέω δέ πρόσειμι καί ὁ τρίτος , ἐάν ἅπας μέν ὀνειρώσσω , λέγω δέ οὐδείς , ἀλλά ὁ μέν ἱκανός οἴομαι αἰτία εἰμί πρός ὁ γίγνομαι ὁ ὁ εἶδος φύσις , ὥσπερ ὁ ἐν Φαίδων Σωκράτης · καί γάρ ἐκεῖνος , ἐπιτιμάω ὁ ἄλλος ὡς οὐδείς λέγω , ὑποτίθημι ὅτι εἰμί ὁ εἰμί ὁ μέν εἶδος ὁ δέ μεθεκτικός ὁ εἶδος , καί ὅτι εἰμί μέν ἕκαστος λέγω κατά ὁ εἶδος , γίγνομαι δέ κατά ὁ μετάληψις καί φθείρω κατά ὁ ἀποβολή , ὥστε εἰ οὗτος ἀληθής , ὁ εἶδος οἴομαι ἐκ ἀνάγκη αἴτιος εἰμί καί γένεσις καί φθορά . ὁ δέ αὐτός ὁ ὕλη · ἀπό οὗτος γάρ εἰμί ὁ κίνησις . οὐδέτερος δέ λέγω καλός . εἰ μέν γάρ εἰμί αἴτιος ὁ εἶδος , διά τίς οὐ ἀεί γεννάω συνεχής , ἀλλά ποτέ μέν ποτέ δέ οὐ , εἰμί καί ὁ εἶδος ἀεί καί ὁ μεθεκτικός ; ἔτι δέ ἐπί ἔνιοι θεωρέω ἄλλος ὁ αἴτιος εἰμί · ὑγίεια γάρ ὁ ἰατρός ἐμποιέω καί ἐπιστήμη ὁ ἐπιστήμων , εἰμί καί ὑγίεια αὐτός καί ἐπιστήμη καί ὁ μεθεκτικός · ὡσαύτως δέ καί ἐπί ὁ ἄλλος ὁ κατά δύναμις πράσσω . εἰ δέ ὁ ὕλη τις φημί γεννάω διά ὁ κίνησις , φυσικός μέν ἄν λέγω ὁ οὕτως λέγω · ὁ γάρ ἀλλοιόω καί ὁ μετασχηματίζω αἴτιος τε ὁ γεννάω , καί ἐν ἅπας εἴωθα οὗτος λέγω ὁ ποιέω , ὅμοιος ἐν τε ὁ φύσις καί ἐν ὁ ἀπό τέχνη , ὅς ἄν ἵημι κινητικός . οὐ μήν ἀλλά καί οὗτος οὐ ὀρθός λέγω · ὁ μέν γάρ ὕλη ὁ πάσχω εἰμί καί ὁ κινέω , ὁ δέ κινέω καί ποιέω ἕτερος δύναμις . δῆλος δέ καί ἐπί ὁ τέχνη καί ἐπί ὁ φύσις γίγνομαι · οὐ γάρ αὐτός ποιέω ὁ ὕδωρ ζῷον ἐκ αὐτός , οὐδέ ὁ ξύλον κλίνη , ἀλλά ὁ τέχνη . ὥστε καί οὗτος διά οὗτος λέγω οὐ ὀρθός , καί ὅτι παραλείπω ὁ κύριος αἰτία · ἐξαιρέω γάρ ὁ τίς εἰμί εἰμί καί ὁ μορφή . ἔτι δέ καί ὁ δύναμις ἀποδίδωμι ὁ σῶμα , διά ὅς γεννάω , λίαν ὀργανικός , ἀφαιρέω ὁ κατά ὁ εἶδος αἰτία . ἐπειδή γάρ φύω , ὡς φημί , ὁ μέν θερμός διακρίνω ὁ δέ ψυχρός συνίστημι , καί ὁ ἄλλος ἕκαστος ὁ μέν ποιέω ὁ δέ πάσχω , ἐκ οὗτος λέγω καί διά οὗτος ἅπας ἄλλος γίγνομαι καί φθείρω · φαίνω δέ καί ὁ πῦρ αὐτός κινέω καί πάσχω . ἔτι δέ παραπλήσιος ποιέω ὥσπερ εἰ τις ὁ πρίων καί ἕκαστος ὁ ὄργανον ἀπονέμω ὁ αἰτία ὁ γίγνομαι · ἀνάγκη γάρ πρίω διαιρέω καί ξέω λεαίνω , καί ἐπί ὁ ἄλλος ὅμοιος . ὥστε εἰ ὅτι μάλα ποιέω καί κινέω ὁ πῦρ , ἀλλά πῶς κινέω οὐ ὁράω , ὅτι κακός ἤ ὁ ὄργανον . ἐγώ δέ καθόλου τε πρότερος λέγω περί ὁ αἴτιος , καί νῦν διορίζω περί τε ὁ ὕλη καί ὁ μορφή .