aristoteles-et-corpus-aristotelicum.de-generatione-et-corruptione 1.6
6 Ἐπεὶ δὲ πρῶτον δεῖ περὶ τῆς ὕλης καὶ τῶν καλουμένων στοιχείων εἰπεῖν , εἴτʼ ἔστιν εἴτε μή , καὶ πότερον ἀΐδιον ἕκαστον ἢ γίγνεταί πως , καὶ εἰ γίνεται , πότερον ἐξ ἀλλήλων γίνεται πάντα τὸν αὐτὸν τρόπον ἤ τι πρῶτον ἓν αὐτῶν ἐστίν , ἀνάγκη δὴ πρότερον εἰπεῖν περὶ ὧν ἀδιορίστως λέγεται νῦν . πάντες γὰρ οἵ τε τὰ στοιχεῖα γεννῶντες καὶ οἱ τὰ ἐκ τῶν στοιχείων διακρίσει χρῶνται καὶ συγκρίσει καὶ τῷ ποιεῖν καὶ πάσχειν . ἔστι δʼ ἡ σύγκρισις μίξις · πῶς δὲ μίγνυσθαι λέγομεν , οὐ διώρισται σαφῶς . ἀλλὰ μὴν οὐδʼ ἀλλοιοῦσθαι δυνατόν , οὐδὲ διακρίνεσθαι καὶ συγκρίνεσθαι , μηδενὸς ποιοῦντος μηδὲ πάσχοντος · καὶ γὰρ οἱ πλείω τὰ στοιχεῖα ποιοῦντες γεννῶσι τῷ ποιεῖν καὶ πάσχειν ὑπʼ ἀλλήλων , καὶ τοῖς ἐξ ἑνὸς ἀνάγκη λέγειν τὴν ποίησιν , καὶ τοῦτʼ ὀρθῶς λέγει Διογένης , ὅτι εἰ μὴ ἐξ ἑνὸς ἅπαντα , οὐκ ἂν ἦν τὸ ποεῖν καὶ τὸ πάσχειν ὑπʼ ἀλλήλων , οἷον τὸ θερμὸν ψύχεσθαι καὶ τοῦτο θερμαίνεσθαι πάλιν · οὐ γὰρ ἡ θερμότης μεταβάλλει καὶ ἡ ψυχρότης εἰς ἄλληλα , ἀλλὰ δῆλον ὅτι τὸ ὑποκείμενον . ὥστε ἐν οἷς τὸ ποιεῖν ἐστὶ καὶ τὸ πάσχειν , ἀνάγκη τούτων μίαν εἶναι τὴν ὑποκειμένην φύσιν . τὸ μὲν οὖν πάντʼ εἶναι τοιαῦτα φάσκειν οὐκ ἀληθές , ἀλλʼ ἐν ὅσοις τὸ ὑπʼ ἀλλήλων ἐστίν . ἀλλὰ μὴν εἰ περὶ τοῦ ποιεῖν καὶ πάσχειν καὶ περὶ μίξεως θεωρητέον , ἀνάγκη καὶ περὶ ἁρῆς · οὔτε γὰρ ποιεῖν ταῦτα καὶ πάσχειν δύναται κυρίως ἃ μὴ οἷόν τε ἅψασθαι ἀλλήλων , οὔτε μὴ ἁψάμενά πως ἐνδέχεται μιχθῆναι πρῶτον . ὥστε περὶ τριῶν τούτων διοριστέον , τί ἁρὴ καὶ τί μίξις καὶ τί ποίησις . ἀρχὴν δὲ λάβωμεν τήνδε . ἀνάγκη γὰρ τῶν ὄντων ὅσοις ἐστὶ μίξις , εἶναι ταῦτʼ ἀλλήλων ἁπτικά · κἂν εἴ τι ποιεῖ , τὸ δὲ πάσχει κυρίως , καὶ τούτοις ὡσαύτως . διὸ πρῶτον λεκτέον περὶ ἁφῆς . σχεδὸν μὲν οὖν , ὥσπερ καὶ τῶν ἄλλων ὀνομάτων ἕκαστον λέγεται πολλαχῶς , καὶ τὰ μὲν ὁμωνύμως τὰ δὲ θάτερα ἀπὸ τῶν ἑτέρων καὶ τῶν προτέρων , οὕτως ἔχει καὶ περὶ ἁρῆς . ὅμως δὲ τὸ κυρίως λεγόμενον ὑπάρχει τοῖς ἔχουσι θέσιν . θέσις δʼ οἷσπερ καὶ τόπος · καὶ γὰρ τοῖς μαθηματικοῖς ὁμοίως ἀποδοτέον ἁρὴν καὶ τόπον , εἴτʼ ἐστὶ κεχωρισμένον ἕκαστον αὐτῶν εἴτʼ ἄλλον τρόπον . εἰ οὖν ἐστίν , ὥσπερ διωρίσθηπρότερον , τὸ ἅπτεσθαι τὸ τὰ ἔσχατα ἔχειν ἅμα , ταῦτα ἂν ἅπτοιτο ἀλλήλων ὅσα διωρισμένα μεγέθη καὶ θέσιν ἔχοντα ἅμα ἔχει τὰ ἔσχατα . ἐπεὶ δὲ θέσις μὲν ὅσοις καὶ τόπος ὑπάρχει , τόπου δὲ διαφορὰ πρώτη τὸ ἄνω καὶ κάτω καὶ τὰ τοιαῦτα τῶν ἀντικειμένων , ἅπαντα τὰ ἀλλήλων ἁπτόμενα βάρος ἂν ἔχοι ἢ κουφότητα , ἢ ἄμφω ἢ θάτερον . τὰ δὲ τοιαῦτα παθητικὰ καὶ ποιητικά · ὥστε φανερὸν ὅτι ταῦτα ἅπτεσθαι πέφυκεν ἀλλήλων , ὧν διῃρημένων μεγεθῶν ἅμα τὰ ἔσχατά ἐστιν , ὄντων κινητικῶν καὶ κινητῶν ὑπʼ ἀλλήλων . ἐπεὶ δὲ τὸ κινοῦν οὐχ ὁμοίως κινεῖ τὸ κινούμενον , ἀλλὰ τὸ μὲν ἀνάγκη κινούμενον καὶ αὐτὸ κινεῖν , τὸ δʼ ἀκίνητον ὄν , δῆλον ὅτι καὶ ἐπὶ τοῦ ποιοῦντος ἐροῦμεν ὡσαύτως · καὶ γὰρ τὸ κινοῦν ποιεῖν τί φασι καὶ τὸ ποιοῦν κινεῖν . οὐ μὲν ἀλλὰ διαφέρει γε καὶ δεῖ διορίζειν · οὐ γὰρ οἷόν τε πὰν τὸ κινοῦν ποιεῖν , εἴπερ τὸ ποιοῦν ἀντιθήσομεν τῷ πάσχοντι . τοῦτο δʼ οἷς ἡ κίνησις πάθος . πάθος δὲ καθʼ ὅσον ἀλλοιοῦται μόνον , οἷον τὸ λευκὸν καὶ τὸ θερμόν · ἀλλὰ τὸ κινεῖν ἐπὶ πλέον τοῦ ποιεῖν ἐστίν . ἐκεῖνο δʼ οὖν φανερόν , ὅτι ἔστι μὲν ὡς τὰ κινοῦντα τῶν κινητῶν ἅπτοιτ’ ἄν , ἔστι δʼ ὡς οὔ . ἀλλʼ ὁ διορισμὸς τοῦ ἅπτεσθαι καθόλου μὲν ὁ τῶν θέσιν ἐχόντων καὶ τοῦ μὲν κινητικοῦ τοῦ δὲ κινητοῦ , πρὸς ἄλληλα δὲ κινητικοῦ καὶ κινητοῦ , ἐν οἷς ὑπάρχει τὸ ποιεῖν καὶ τὸ πάσχειν . ἔστι μὲν οὖν ὡς ἐπὶ τὸ πολύ τὸ ἁπτόμενον ἁπτομένου ἁπτόμενον · καὶ γὰρ κινεῖ κινούμενα πάντα σχεδὸν τὰ ἐμποδών , ὅσοις ἀνάγκη καὶ φαίνεται τὸ ἁπτόμενον ἅπτεσθαι ἁπτομένου · ἔστι δʼ ὡς ἐνίοτέ φαμεν τὸ κινοῦν ἅπτεσθαι μόνου τοῦ κινουμένου , τὸ δʼ ἁπτόμενον μὴ ἅπτεσθαι ἁπτομένου · ἀλλὰ διὰ τὸ κινεῖν κινούμενα τὰ ὁμογενῆ , ἀνάγκη δοκεῖ εἶναι ἁπτομένου ἅπτεσθαι . ὥστε εἴ τι κινεῖ ἀκίνητον ὄν , ἐκεῖνο μὲν ἂν ἅπτοιτο τοῦ κινητοῦ , ἐκείνου δὲ οὐδέν · φαμὲν γὰρ ἐνίοτε τὸν λυποῦντα ἅπτεσθαι ἡμῶν , ἀλλʼ οὐκ αὐτοὶ ἐκείνου . περὶ μὲν οὖν ἁρῆς τῆς ἐν τοῖς φυσικοῖς διωρίσθω τοῦτον τὸν τρόπον .
Lemmas: 6 ἐπεί δέ πρῶτος δέω περί ὁ ὕλη καί ὁ καλέω στοιχεῖον λέγω , εἴτε εἰμί εἴτε μή , καί πότερος ἀίδιος ἕκαστος ἤ γίγνομαι πως , καί εἰ γίγνομαι , πότερος ἐκ ἀλλήλων γίγνομαι πᾶς ὁ αὐτός τρόπος ἤ τις πρῶτος εἷς αὐτός εἰμί , ἀνάγκη δή πρότερος λέγω περί ὅς ἀδιόριστος λέγω νῦν . πᾶς γάρ ὁ τε ὁ στοιχεῖον γεννάω καί ὁ ὁ ἐκ ὁ στοιχεῖον διάκρισις χράω καί σύγκρισις καί ὁ ποιέω καί πάσχω . εἰμί δέ ὁ σύγκρισις μίξις · πῶς δέ μείγνυμι λέγω , οὐ διορίζω σαφής . ἀλλά μήν οὐδέ ἀλλοιόω δυνατός , οὐδέ διακρίνω καί συγκρίνω , μηδείς ποιέω μηδέ πάσχω · καί γάρ ὁ πολύς ὁ στοιχεῖον ποιέω γεννάω ὁ ποιέω καί πάσχω ὑπό ἀλλήλων , καί ὁ ἐκ εἷς ἀνάγκη λέγω ὁ ποίησις , καί οὗτος ὀρθός λέγω Διογένης , ὅτι εἰ μή ἐκ εἷς ἅπας , οὐ ἄν εἰμί ὁ ποιέω καί ὁ πάσχω ὑπό ἀλλήλων , οἷος ὁ θερμός ψύχω καί οὗτος θερμαίνω πάλιν · οὐ γάρ ὁ θερμότης μεταβάλλω καί ὁ ψυχρότης εἰς ἀλλήλων , ἀλλά δῆλος ὅτι ὁ ὑπόκειμαι . ὥστε ἐν ὅς ὁ ποιέω εἰμί καί ὁ πάσχω , ἀνάγκη οὗτος εἷς εἰμί ὁ ὑπόκειμαι φύσις . ὁ μέν οὖν πᾶς εἰμί τοιοῦτος φάσκω οὐ ἀληθής , ἀλλά ἐν ὅσος ὁ ὑπό ἀλλήλων εἰμί . ἀλλά μήν εἰ περί ὁ ποιέω καί πάσχω καί περί μίξις θεωρέω , ἀνάγκη καί περί ἀρή · οὔτε γάρ ποιέω οὗτος καί πάσχω δύναμαι κύριος ὅς μή οἷος τε ἅπτω ἀλλήλων , οὔτε μή ἅπτω πως ἐνδέχομαι μείγνυμι πρῶτος . ὥστε περί τρεῖς οὗτος διοριστέον , τίς ἀρή καί τίς μίξις καί τίς ποίησις . ἀρχή δέ λαμβάνω ὅδε . ἀνάγκη γάρ ὁ εἰμί ὅσος εἰμί μίξις , εἰμί οὗτος ἀλλήλων ἁπτικός · ἄν εἰ τις ποιέω , ὁ δέ πάσχω κύριος , καί οὗτος ὡσαύτως . διό πρῶτος λεκτέος περί ἁφή . σχεδόν μέν οὖν , ὥσπερ καί ὁ ἄλλος ὄνομα ἕκαστος λέγω πολλαχῶς , καί ὁ μέν ὁμώνυμος ὁ δέ ἕτερος ἀπό ὁ ἕτερος καί ὁ πρότερος , οὕτως ἔχω καί περί ἀρή . ὅμως δέ ὁ κύριος λέγω ὑπάρχω ὁ ἔχω θέσις . θέσις δέ ὅς καί τόπος · καί γάρ ὁ μαθηματικός ὅμοιος ἀποδοτέος ἀρά καί τόπος , εἴτε εἰμί χωρίζω ἕκαστος αὐτός εἴτε ἄλλος τρόπος . εἰ ἐν εἰμί , ὥσπερ διωρισθηπροτερος , ὁ ἅπτω ὁ ὁ ἔσχατος ἔχω ἅμα , οὗτος ἄν ἅπτω ἀλλήλων ὅσος διορίζω μέγεθος καί θέσις ἔχω ἅμα ἔχω ὁ ἔσχατος . ἐπεί δέ θέσις μέν ὅσος καί τόπος ὑπάρχω , τόπος δέ διαφορά πρῶτος ὁ ἄνω καί κάτω καί ὁ τοιοῦτος ὁ ἀντίκειμαι , ἅπας ὁ ἀλλήλων ἅπτω βάρος ἄν ἔχω ἤ κουφότης , ἤ ἄμφω ἤ ἕτερος . ὁ δέ τοιοῦτος παθητικός καί ποιητικός · ὥστε φανερός ὅτι οὗτος ἅπτω φύω ἀλλήλων , ὅς διαιρέω μέγεθος ἅμα ὁ ἔσχατος εἰμί , εἰμί κινητικός καί κινητός ὑπό ἀλλήλων . ἐπεί δέ ὁ κινέω οὐ ὅμοιος κινέω ὁ κινέω , ἀλλά ὁ μέν ἀνάγκη κινέω καί αὐτός κινέω , ὁ δέ ἀκίνητος εἰμί , δῆλος ὅτι καί ἐπί ὁ ποιέω λέγω ὡσαύτως · καί γάρ ὁ κινέω ποιέω τίς φημί καί ὁ ποιέω κινέω . οὐ μέν ἀλλά διαφέρω γε καί δέω διορίζω · οὐ γάρ οἷος τε πᾶς ὁ κινέω ποιέω , εἴπερ ὁ ποιέω ἀντιτίθημι ὁ πάσχω . οὗτος δέ ὅς ὁ κίνησις πάθος . πάθος δέ κατά ὅσος ἀλλοιόω μόνος , οἷος ὁ λευκός καί ὁ θερμός · ἀλλά ὁ κινέω ἐπί πολύς ὁ ποιέω εἰμί . ἐκεῖνος δέ οὖν φανερός , ὅτι εἰμί μέν ὡς ὁ κινέω ὁ κινητός ἅπτω ἄν , εἰμί δέ ὡς οὐ . ἀλλά ὁ διορισμός ὁ ἅπτω καθόλου μέν ὁ ὁ θέσις ἔχω καί ὁ μέν κινητικός ὁ δέ κινητός , πρός ἀλλήλων δέ κινητικός καί κινητός , ἐν ὅς ὑπάρχω ὁ ποιέω καί ὁ πάσχω . εἰμί μέν οὖν ὡς ἐπί ὁ πολύς ὁ ἅπτω ἅπτω ἅπτω · καί γάρ κινέω κινέω πᾶς σχεδόν ὁ ἐμποδών , ὅσος ἀνάγκη καί φαίνω ὁ ἅπτω ἅπτω ἅπτω · εἰμί δέ ὡς ἐνίοτε φημί ὁ κινέω ἅπτω μόνος ὁ κινέω , ὁ δέ ἅπτω μή ἅπτω ά̓πτω · ἀλλά διά ὁ κινέω κινέω ὁ ὁμογενής , ἀνάγκη δοκέω εἰμί ἅπτω ἅπτω . ὥστε εἰ τις κινέω ἀκίνητος εἰμί , ἐκεῖνος μέν ἄν ἅπτω ὁ κινητός , ἐκεῖνος δέ οὐδείς · φημί γάρ ἐνίοτε ὁ λυπέω ἅπτω ἐγώ , ἀλλά οὐ αὐτός ἐκεῖνος . περί μέν οὖν ἀρή ὁ ἐν ὁ φυσικός διορίζω οὗτος ὁ τρόπος .