aristoteles-et-corpus-aristotelicum.de-generatione-animalium 2.5
Καίτοι τις ἀπορήσειεν ἂν διὰ τίν’ αἰτίαν , εἴπερ ἔχει τὸ θῆλυ τὴν αὐτὴν ψυχὴν καὶ ἡ ὕλη τὸ περίττωμα τὸ τοῦ θήλεός ἐστι , τί προσδεῖται τοῦ ἄρρενος , ἀλλ’ οὐκ αὐτὸ ἐξ αὑτοῦ γεννᾷ τὸ θῆλυ . αἴτιον δ’ ὅτι διαφέρει τὸ ζῷον τοῦ φυτοῦ αἰσθήσει · ἀδύνατον δὲ πρόσωπον ἢ χεῖρα ἢ σάρκα εἶναι ἢ ἄλλο τι μόριον μὴ ἐνούσης αἰσθητικῆς ψυχῆς , ἢ ἐνεργείᾳ ἢ δυνάμει , καὶ ἢ πῇ ἢ ἁπλῶς · ἔσται γὰρ οἷον νεκρὸς ἢ νεκροῦ μόριον . εἰ οὖν τὸ ἄρρεν ἐστὶ τὸ τῆς τοιαύτης ποιητικὸν ψυχῆς , ὅπου κεχώρισται τὸ θῆλυ καὶ τὸ ἄρρεν , ἀδύνατον τὸ θῆλυ αὐτὸ ἐξ αὑτοῦ γεννᾶν ζῷον · τὸ γὰρ εἰρημένον ἦν τὸ ἄρρεν εἶναι · ἐπεὶ ὅτι γ’ ἔχει λόγον ἡ λεχθεῖσα ἀπορία , φανερὸν ἐπὶ τῶν ὀρνίθων τῶν τὰ ὑπηνέμια τικτόντων , ὅτι δύναται μέχρι γέ τινος τὸ θῆλυ γεννᾶν . ἔτι δ’ ἔχει καὶ τοῦτο ἀπορίαν , πῶς τις αὐτῶν τὰ ᾠὰ φήσει ζῆν . οὔτε γὰρ οὕτως ὡς τὰ γόνιμα ᾠὰ ἐνδέχεται ( ἐγίγνετο γὰρ ἂν ἐξ αὐτῶν ἐνεργείᾳ ἔμψυχον ) οὔθ’ οὕτως ὥσπερ ξύλον ἢ λίθος . ἔστι γὰρ καὶ τούτων τῶν ᾠῶν φθορά τις ὡς μετεχόντων τρόπον τινὰ ζωῆς πρότερον . δῆλον οὖν ὅτι ἔχει τινὰ δυνάμει ψυχήν . ποίαν οὖν ταύτην ; ἀνάγκη δὴ τὴν ἐσχάτην . αὕτη δ’ ἐστὶν ἡ θρεπτική · αὕτη γὰρ ὑπάρχει πᾶσιν ὁμοίως ζῴοις τε καὶ φυτοῖς . διὰ τί οῦν οὐκ ἀποτελεῖ τὰ μόρια καὶ τὸ ζῷον ; ὅτι δεῖ αἰσθητικὴν αὐτὰ ἔχειν ψυχήν · οὐ γάρ ἐστιν ὥσπερ φυτοῦ τὰ μόρια τῶν ζῴων . διὸ δεῖται τῆς τοῦ ἄρρενος κοινωνίας · κεχώρισται γὰρ ἐν τούτοις τὸ ἄρρεν . ὅπερ καὶ συμβαίνει · τὰ γὰρ ὑπηνέμια γίνεται γόνιμα , ἐὰν ἔν τινι καιρῷ τὸ ἄρρεν ἐποχεύσῃ . ἀλλὰ περὶ μὲν τῆς τούτων αἰτίας ὕστερον διορισθήσεται · εἰ δ’ ἔστι τι γένος ὃ θῆλυ μέν ἐστιν , ἄρρεν δὲ μὴ ἔχει κεχωρισμένον , ἐνδέχεται τοῦτο ζῷον ἐξ αὑτοῦ γεννᾶν . ὅπερ ἀξιοπίστως μὲν οὐ συνῶπται μέχρι γε τοῦ νῦν , ποιεῖ δὲ διστάζειν ἐν τῷ γένει τῷ τῶν ἰχθύων · τῶν γὰρ καλουμένων ἐρυθρίνων ἄρρην μὲν οὐθεὶς ὦπταί πω , θήλειαι δὲ καὶ κυημάτων πλήρεις . ἀλλὰ τούτων μὲν οὔπω πεῖραν ἔχομεν ἀξιόπιστον , οὔτε δὲ θήλεα οὔτε ἄρρενα καὶ ἐν τῷ τῶν ἰχθύων γένει ἐστίν , οἷον αἷ τ’ ἐγχέλεις καὶ γένος τι κεστρέων περὶ τοὺς τελματιαίους ποταμούς . ἐν ὅσοις δὲ κεχώρισται τὸ θῆλυ καὶ τὸ ἄρρεν , ἀδύνατον αὐτὸ καθ’ αὑτὸ τὸ θῆλυ γεννᾶν εἰς τέλος · τὸ γὰρ ἄρρεν μάτην ἂν ἦν , ἡ δὲ φύσις οὐδὲν ποιεῖ μάτην . διόπερ ἐν τοῖς τοιούτοις ἀεὶ τὸ ἄρρεν ἐπιτελεῖ τὴν γένεσιν . ἐμποιεῖ γὰρ τοῦτο τὴν αἰσθητικὴν ψυχήν , ἢ δι’ αὑτοῦ ἢ διὰ τῆς γονῆς . ἐνυπαρχόντων δ’ ἐν τῇ ὕλῃ δυνάμει τῶν μορίων , ὅταν ἀρχὴ γένηται κινήσεως , ὥσπερ ἐν τοῖς αὐτομάτοις θαύμασι , συνείρεται τὸ ἐφεξῆς · καὶ ὃ βούλονται λέγειν τινὲς τῶν φυσικῶν , τὸ φέρεσθαι εἰς τὸ ὅμοιον , λεκτέον οὐχ ὡς τόπον μεταβάλλοντα τὰ μόρια κινεῖσθαι , ἀλλὰ μένοντα καὶ ἀλλοιούμενα μαλακότητι καὶ σκληρότητι καὶ χρώμασι καὶ ταῖς ἄλλαις ταῖς τῶν ὁμοιομερῶν διαφοραῖς , γινόμενα ἐνεργείᾳ ἃ ὑπῆρχεν ὄντα δυνάμει πρότερον . γίγνεται δὲ πρῶτον ἡ ἀρχή . αὕτη δ’ ἐστὶν ἡ καρδία τοῖς ἐναίμοις , τοῖς δ’ ἄλλοις τὸ ἀνάλογον , ὥσπερ εἴρηται πολλάκις . καὶ τοῦτο φανερὸν οὐ μόνον κατὰ τὴν αἴσθησιν , ὅτι γίνεται πρῶτον , ἀλλὰ καὶ περὶ τὴν τελευτήν · ἀπολείπει γὰρ τὸ ζῆν ἐντεῦθεν τελευταῖον , συμβαίνει δ’ ἐπὶ πάντων τελευταῖον , ὥσπερ τῆς φύσεως διαυλοδρομούσης καὶ ἀνελιττομένης ἐπὶ τὴν ἀρχὴν ὅθεν ἦλθεν . ἔστι γὰρ ἡ μὲν γένεσις ἐκ τοῦ μὴ ὄντος εἰς τὸ ὄν , ἡ δὲ φθορὰ ἐκ τοῦ ὄντος πάλιν εἰς τὸ μὴ ὄν .
Lemmas: καίτοι τις ἀπορέω ἄν διά τίς αἰτία , εἴπερ ἔχω ὁ θῆλυς ὁ αὐτός ψυχή καί ὁ ὕλη ὁ περίσσωμα ὁ ὁ θῆλυς εἰμί , τίς προσδέω ὁ ἄρσην , ἀλλά οὐ αὐτός ἐκ ἑαυτοῦ γεννάω ὁ θῆλυς . αἴτιος δέ ὅτι διαφέρω ὁ ζῷον ὁ φυτόν αἴσθησις · ἀδύνατος δέ πρόσωπον ἤ χείρ ἤ σάρξ εἰμί ἤ ἄλλος τις μόριον μή ἔνειμι αἰσθητικός ψυχή , ἤ ἐνέργεια ἤ δύναμις , καί ἤ πη ἤ ἁπλῶς · εἰμί γάρ οἷος νεκρός ἤ νεκρός μόριον . εἰ οὖν ὁ ἄρσην εἰμί ὁ ὁ τοιοῦτος ποιητικός ψυχή , ὅπου χωρίζω ὁ θῆλυς καί ὁ ἄρσην , ἀδύνατος ὁ θῆλυς αὐτός ἐκ ἑαυτοῦ γεννάω ζῷον · ὁ γάρ λέγω εἰμί ὁ ἄρσην εἰμί · ἐπεί ὅτι γε ἔχω λόγος ὁ λέγω ἀπορία , φανερός ἐπί ὁ ὄρνις ὁ ὁ ὑπηνέμιος τίκτω , ὅτι δύναμαι μέχρι γε τις ὁ θῆλυς γεννάω . ἔτι δέ ἔχω καί οὗτος ἀπορία , πῶς τις αὐτός ὁ ᾠόν φημί ζάω . οὔτε γάρ οὕτως ὡς ὁ γόνιμος ᾠόν ἐνδέχομαι ( γίγνομαι γάρ ἄν ἐκ αὐτός ἐνέργεια ἔμψυχος ) οὔτε οὕτως ὥσπερ ξύλον ἤ λίθος . εἰμί γάρ καί οὗτος ὁ ᾠόν φθορά τις ὡς μετέχω τρόπος τις ζωή πρότερος . δῆλος οὖν ὅτι ἔχω τις δύναμις ψυχή . ποῖος οὖν οὗτος ; ἀνάγκη δή ὁ ἔσχατος . οὗτος δέ εἰμί ὁ θρεπτικός · οὗτος γάρ ὑπάρχω πᾶς ὅμοιος ζῷον τε καί φυτόν . διά τίς οὖν οὐ ἀποτελέω ὁ μόριον καί ὁ ζῷον ; ὅτι δέω αἰσθητικός αὐτός ἔχω ψυχή · οὐ γάρ εἰμί ὥσπερ φυτόν ὁ μόριον ὁ ζῷον . διό δέω ὁ ὁ ἄρσην κοινωνία · χωρίζω γάρ ἐν οὗτος ὁ ἄρσην . ὅς καί συμβαίνω · ὁ γάρ ὑπηνέμιος γίγνομαι γόνιμος , ἐάν ἐν τις καιρός ὁ ἄρσην ἐποχεύω . ἀλλά περί μέν ὁ οὗτος αἰτία ὕστερον διορίζω · εἰ δέ εἰμί τις γένος ὅς θῆλυς μέν εἰμί , ἄρσην δέ μή ἔχω χωρίζω , ἐνδέχομαι οὗτος ζῷον ἐκ ἑαυτοῦ γεννάω . ὅς ἀξιόπιστος μέν οὐ συνοράω μέχρι γε ὁ νῦν , ποιέω δέ διστάζω ἐν ὁ γένος ὁ ὁ ἰχθῦς · ὁ γάρ καλέω ἐρυθρῖνος ἄρσην μέν οὐδείς ὁράω πω , θῆλυς δέ καί κύημα πλήρης . ἀλλά οὗτος μέν οὔπω πεῖρα ἔχω ἀξιόπιστος , οὔτε δέ θῆλυς οὔτε ἄρσην καί ἐν ὁ ὁ ἰχθῦς γένος εἰμί , οἷος ὁ τε ἔγχελυς καί γένος τις κέστρα περί ὁ τελματιαῖος ποταμός . ἐν ὅσος δέ χωρίζω ὁ θῆλυς καί ὁ ἄρσην , ἀδύνατος αὐτός κατά ἑαυτοῦ ὁ θῆλυς γεννάω εἰς τέλος · ὁ γάρ ἄρσην μάτην ἄν εἰμί , ὁ δέ φύσις οὐδείς ποιέω μάτην . διόπερ ἐν ὁ τοιοῦτος ἀεί ὁ ἄρσην ἐπιτελέω ὁ γένεσις . ἐμποιέω γάρ οὗτος ὁ αἰσθητικός ψυχή , ἤ διά ἑαυτοῦ ἤ διά ὁ γονή . ἐνυπάρχω δέ ἐν ὁ ὕλη δύναμις ὁ μόριον , ὅταν ἀρχή γίγνομαι κίνησις , ὥσπερ ἐν ὁ αὐτόματος θαῦμα , συλλέγω ὁ ἐφεξῆς · καί ὅς βούλομαι λέγω τις ὁ φυσικός , ὁ φέρω εἰς ὁ ὅμοιος , λεκτέος οὐ ὡς τόπος μεταβάλλω ὁ μόριον κινέω , ἀλλά μένω καί ἀλλοιόω μαλακότης καί σκληρότης καί χρῶμα καί ὁ ἄλλος ὁ ὁ ὁμοιομερής διαφορά , γίγνομαι ἐνέργεια ὅς ὑπάρχω εἰμί δύναμις πρότερος . γίγνομαι δέ πρῶτος ὁ ἀρχή . οὗτος δέ εἰμί ὁ καρδία ὁ ἔναιμος , ὁ δέ ἄλλος ὁ ἀνάλογος , ὥσπερ λέγω πολλάκις . καί οὗτος φανερός οὐ μόνος κατά ὁ αἴσθησις , ὅτι γίγνομαι πρῶτος , ἀλλά καί περί ὁ τελευτή · ἀπολείπω γάρ ὁ ζάω ἐντεῦθεν τελευταῖος , συμβαίνω δέ ἐπί πᾶς τελευταῖος , ὥσπερ ὁ φύσις διαυλοδρομέω καί ἀνελίσσω ἐπί ὁ ἀρχή ὅθεν ἔρχομαι . εἰμί γάρ ὁ μέν γένεσις ἐκ ὁ μή εἰμί εἰς ὁ εἰμί , ὁ δέ φθορά ἐκ ὁ εἰμί πάλιν εἰς ὁ μή εἰμί .