aristoteles-et-corpus-aristotelicum.de-generatione-animalium 1.1
Ἐπεὶ δὲ περὶ τῶν ἄλλων μορίων εἴρηται τῶν ἐν τοῖς ζῴοις καὶ κοινῇ καὶ καθ’ ἕκαστον γένος περὶ τῶν ἰδίων χωρίς , τίνα τρόπον διὰ τὴν τοιαύτην αἰτίαν ἐστὶν ἕκαστον , λέγω δὲ ταύτην τὴν ἕνεκά του · ὑπόκεινται γὰρ αἰτίαι τέτταρες , τό τε οὗ ἕνεκα ὡς τέλος , καὶ ὁ λόγος τῆς οὐσίας . ταῦτα μὲν οὖν ὡς ἕν τι σχεδὸν ὑπολαβεῖν δεῖ , τρίτον δὲ καὶ τέταρτον ἡ ὕλη καὶ ὅθεν ἡ ἀρχὴ τῆς κινήσεως . περὶ μὲν οὖν τῶν ἄλλων εἴρηται ( ὅ τε γὰρ λόγος καὶ τὸ οὗ ἕνεκα ὡς τέλος ταὐτόν , καὶ ὕλη τοῖς ζῴοις τὰ μέρη , παντὶ μὲν τῷ ὅλῳ τὰ ἀνομοιομερῆ , τοῖς δ᾽ ἀνομοιομερέσι τὰ ὁμοιομερῆ , τούτοις δὲ τὰ καλούμενα στοιχεῖα τῶν σωμάτων ) , λοιπὸν δὲ τῶν μὲν μορίων τὰ πρὸς τὴν γένεσιν συντελοῦντα τοῖς ζῴοις , περὶ ὧν οὐθὲν διώρισται πρότερον , περὶ αἰτίας δὲ τῆς κινούσης , τίς αὕτη . τὸ δὲ περὶ ταύτης σκοπεῖν καὶ τὸ περὶ τῆς γενέσεως τῆς ἑκάστου τρόπον τινὰ ταὐτόν ἐστιν · διόπερ ὁ λόγος εἰς ἓν συνήγαγε , τῶν μὲν περὶ τὰ μόρια τελευταῖα ταῦτα , τῶν δὲ περὶ γενέσεως τὴν ἀρχὴν ἐχομένην τούτων τάξας . τῶν δὴ ζῴων τὰ μὲν ἐκ συνδυασμοῦ γίνεται θήλεος καὶ ἄρρενος , ἐν ὅσοις γένεσι τῶν ζῴων ἐστὶ τὸ θῆλυ καὶ τὸ ἄρρεν . οὐ γὰρ ἐν πᾶσίν ἐστιν , ἀλλ᾽ ἐν μὲν τοῖς ἐναίμοις ἔξω ὀλίγων ἅπασι τὸ μὲν ἄρρεν τὸ δὲ θῆλυ τελειωθέν ἐστι , τῶν δ᾽ ἀναίμων τὰ μὲν ἔχει τὸ θῆλυ καὶ τὸ ἄρρεν , ὥστε τὰ ὁμογενῆ γεννᾶν , τὰ δὲ γεννᾷ μέν , οὐ μέντοι τά γε ὁμογενῆ · τοιαῦτα δ’ ἐστὶν ὅσα γίνεται μὴ ἐκ ζῴων συνδυαζο μένων , ἀλλ’ ἐκ γῆς σηπομένης καὶ περιττωμάτων . ὡς δὲ κατὰ παντὸς εἰπεῖν , ὅσα μὲν κατὰ τόπον μεταβλητικὰ τῶν ζῴων ὄντα τὰ μὲν νευστικὰ τὰ δὲ πτηνὰ τὰ δὲ πεζευτικὰ τοῖς σώμασιν , ἐν ἐνίοις μὲν τούτων ἅπαν τὸ γένος ἔχει τὸ θῆλυ καὶ τὸ ἄρρεν , οὐ μόνον ἐν τοῖς ἐναίμοις , ἀλλὰ καὶ τῶν ἀναίμων ἔν τισιν . καὶ τούτων τοῖς μὲν καθ’ ὅλον τὸ γένος , οἷον τοῖς μαλακίοις καὶ τοῖς μαλακοστράκοις · ἐν δὲ τῷ τῶν ἐντόμων γένει τὰ πλεῖστα . τούτων δ’ αὐτῶν ὅσα μὲν ἐκ συνδυασμοῦ γίνεται τῶν συγγενῶν ζῴῳν , καὶ αὐτὰ γεννᾷ κατὰ τὴν συγγένειαν · ὅσα δὲ μὴ ἐκ ζῴων ἀλλ’ ἐκ σηπομένης τῆς ὕλης , ταῦτα δὲ γεννᾷ μὲν ἕτερον δὲ γένος , καὶ τὸ γιγνόμενον οὔτε θῆλύ ἐστιν οὔτε ἄρρεν . τοιαῦτα δ’ ἐστὶν ἔνια τῶν ἐντόμων . καὶ τοῦτο συμβέβηκεν εὐλόγως · εἰ γὰρ ὅσα μὴ γίγνεται ἐκ ζῴων , ἐκ τούτων ἐγίνετο ζῷα συνδυαζομένων , εἰ μὲν ὁμοιογενῆ , καὶ τὴν ἐξ ἀρχῆς τοιαύτην ἔδει τῶν τεκνωσάντων εἶναι γένεσιν . τοῦτο δ’ εὐλόγως ἀξιοῦμεν · φαίνεται γὰρ συμβαῖνον οὕτως ἐπὶ τῶν ἄλλων ζῴων . εἰ δ’ ἀνόμοια μὲν δυνάμενα δὲ συνδυάζεσθαι , πάλιν ἐκ τούτων ἑτέρα τις ἂν ἐγίνετο φύσις , καὶ πάλιν ἄλλη τις ἐκ τούτων , καὶ τοῦτ’ ἐπορεύετ’ ἂν εἰς ἄπειρον . ἡ δὲ φύσις φεύγει τὸ ἄπειρον · τὸ μὲν γὰρ ἄπειρον ἀτελές , ἡ δὲ φύσις ἀεὶ ζητεῖ τέλος . ὅσα δὲ μὴ πορευτικά , καθάπερ τὰ ὀστρακόδερμα τῶν ζῴων καὶ τὰ ζῶντα τῷ προσπεφυκέναι , διὰ τὸ παραπλησίαν αὐτῶν εἶναι τὴν οὐσίαν τοῖς φυτοῖς , ὥσπερ οὐδ’ ἐν ἐκείνοις , οὐδ’ ἐν τούτοις ἐστι τὸ θῆλυ καὶ τὸ ἄρρεν , ἀλλ’ ἤδη καθ’ ὁμοιότητα καὶ κατ’ ἀναλογίαν λέγεται · μικρὰν γάρ τινα τοιαύτην ἔχει διαφοράν . καὶ γὰρ ἐν τοῖς φυτοῖς ὑπάρχει τὰ μὲν καρποφόρα δένδρα τοῦ αὐτοῦ γένος , τὰ δ’ αὐτὰ μὲν οὐ φέρει καρπόν , συμβάλλεται δὲ τοῖς φέρουσι πρὸς τὸ πέττειν , οἷον συμβαίνει περὶ τὴν συκῆν καὶ τὸν ἐρινεόν . ἔστι δὲ καὶ ἐπὶ τῶν φυτῶν τὸν αὐτὸν τρόπον · τὰ μὲν γὰρ ἐκ σπέρματος γίνεται , τὰ δ’ ὥσπερ αὐτοματιζούσης τῆς φύσεως . γίνεται γὰρ ἢ τῆς γῆς σηπομένης ἢ μορίων τινῶν ἐν τοῖς φυτοῖς . ἔνια γὰρ αὐτὰ μὲν οὐ συνίσταται καθ᾽ αὑτὰ χωρίς , ἐν ἑτέροις δ᾽ ἐγγίνεται δένδρεσιν , οἷον ὁ ἰξός .
Lemmas: ἐπεί δέ περί ὁ ἄλλος μόριον λέγω ὁ ἐν ὁ ζῷον καί κοινῇ καί κατά ἕκαστος γένος περί ὁ ἴδιος χωρίς , τίς τρόπος διά ὁ τοιοῦτος αἰτία εἰμί ἕκαστος , λέγω δέ οὗτος ὁ ἕνεκα τις · ὑπόκειμαι γάρ αἰτία τέσσαρες , ὁ τε ὅς ἕνεκα ὡς τέλος , καί ὁ λόγος ὁ οὐσία . οὗτος μέν οὖν ὡς εἷς τις σχεδόν ὑπολαμβάνω δέω , τρίτος δέ καί τέταρτος ὁ ὕλη καί ὅθεν ὁ ἀρχή ὁ κίνησις . περί μέν οὖν ὁ ἄλλος λέγω ( ὁ τε γάρ λόγος καί ὁ ὅς ἕνεκα ὡς τέλος αὐτός , καί ὕλη ὁ ζῷον ὁ μέρος , πᾶς μέν ὁ ὅλος ὁ ἀνομοιομερής , ὁ δέ ἀνομοιομερής ὁ ὁμοιομερής , οὗτος δέ ὁ καλέω στοιχεῖον ὁ σῶμα ) , λοιπός δέ ὁ μέν μόριον ὁ πρός ὁ γένεσις συντελέω ὁ ζῷον , περί ὅς οὐδείς διορίζω πρότερος , περί αἰτία δέ ὁ κινέω , τίς οὗτος . ὁ δέ περί οὗτος σκοπέω καί ὁ περί ὁ γένεσις ὁ ἕκαστος τρόπος τις αὐτός εἰμί · διόπερ ὁ λόγος εἰς εἷς συνάγω , ὁ μέν περί ὁ μόριον τελευταῖος οὗτος , ὁ δέ περί γένεσις ὁ ἀρχή ἔχω οὗτος τάσσω . ὁ δή ζῷον ὁ μέν ἐκ συνδυασμός γίγνομαι θῆλυς καί ἄρσην , ἐν ὅσος γένος ὁ ζῷον εἰμί ὁ θῆλυς καί ὁ ἄρσην . οὐ γάρ ἐν πᾶς εἰμί , ἀλλά ἐν μέν ὁ ἔναιμος ἔξω ὀλίγος ἅπας ὁ μέν ἄρσην ὁ δέ θῆλυς τελειόω εἰμί , ὁ δέ ἄναιμος ὁ μέν ἔχω ὁ θῆλυς καί ὁ ἄρσην , ὥστε ὁ ὁμογενής γεννάω , ὁ δέ γεννάω μέν , οὐ μέντοι ὁ γε ὁμογενής · τοιοῦτος δέ εἰμί ὅσος γίγνομαι μή ἐκ ζῷον συνδυάζω μένω , ἀλλά ἐκ γῆ σήπω καί περίσσωμα . ὡς δέ κατά πᾶς λέγω , ὅσος μέν κατά τόπος μεταβλητικός ὁ ζῷον εἰμί ὁ μέν νευστικός ὁ δέ πτηνός ὁ δέ πεζευτικός ὁ σῶμα , ἐν ἔνιοι μέν οὗτος ἅπας ὁ γένος ἔχω ὁ θῆλυς καί ὁ ἄρσην , οὐ μόνος ἐν ὁ ἔναιμος , ἀλλά καί ὁ ἄναιμος ἐν τις . καί οὗτος ὁ μέν κατά ὅλος ὁ γένος , οἷος ὁ μαλάκια καί ὁ μαλακόστρακος · ἐν δέ ὁ ὁ ἔντομος γένος ὁ πολύς . οὗτος δέ αὐτός ὅσος μέν ἐκ συνδυασμός γίγνομαι ὁ συγγενής ζῷον , καί αὐτός γεννάω κατά ὁ συγγένεια · ὅσος δέ μή ἐκ ζῷον ἀλλά ἐκ σήπω ὁ ὕλη , οὗτος δέ γεννάω μέν ἕτερος δέ γένος , καί ὁ γίγνομαι οὔτε θῆλυς εἰμί οὔτε ἄρσην . τοιοῦτος δέ εἰμί ἔνιοι ὁ ἔντομος . καί οὗτος συμβαίνω εὔλογος · εἰ γάρ ὅσος μή γίγνομαι ἐκ ζῷον , ἐκ οὗτος γίνομαι ζῷον συνδυάζω , εἰ μέν ὁμοιογενής , καί ὁ ἐκ ἀρχή τοιοῦτος δέω ὁ τεκνόω εἰμί γένεσις . οὗτος δέ εὔλογος ἀξιόω · φαίνω γάρ συμβαίνω οὕτως ἐπί ὁ ἄλλος ζῷον . εἰ δέ ἀνόμοιος μέν δύναμαι δέ συνδυάζω , πάλιν ἐκ οὗτος ἕτερος τις ἄν γίνομαι φύσις , καί πάλιν ἄλλος τις ἐκ οὗτος , καί οὗτος πορεύω ἄν εἰς ἄπειρος . ὁ δέ φύσις φεύγω ὁ ἄπειρος · ὁ μέν γάρ ἄπειρος ἀτελής , ὁ δέ φύσις ἀεί ζητέω τέλος . ὅσος δέ μή πορευτικός , καθά ὁ ὀστρακόδερμος ὁ ζῷον καί ὁ ζάω ὁ προσφύω , διά ὁ παραπλήσιος αὐτός εἰμί ὁ οὐσία ὁ φυτόν , ὥσπερ οὐδέ ἐν ἐκεῖνος , οὐδέ ἐν οὗτος εἰμί ὁ θῆλυς καί ὁ ἄρσην , ἀλλά ἤδη κατά ὁμοιότης καί κατά ἀναλογία λέγω · μικρός γάρ τις τοιοῦτος ἔχω διαφορά . καί γάρ ἐν ὁ φυτόν ὑπάρχω ὁ μέν καρποφόρος δένδρον ὁ αὐτός γένος , ὁ δέ αὐτός μέν οὐ φέρω καρπός , συμβάλλω δέ ὁ φέρω πρός ὁ πέσσω , οἷος συμβαίνω περί ὁ συκῆ καί ὁ ἐρινεός . εἰμί δέ καί ἐπί ὁ φυτόν ὁ αὐτός τρόπος · ὁ μέν γάρ ἐκ σπέρμα γίγνομαι , ὁ δέ ὥσπερ αὐτοματίζω ὁ φύσις . γίγνομαι γάρ ἤ ὁ γῆ σήπω ἤ μόριον τις ἐν ὁ φυτόν . ἔνιοι γάρ αὐτός μέν οὐ συνίστημι κατά ἑαυτοῦ χωρίς , ἐν ἕτερος δέ ἐγγίγνομαι δένδρον , οἷος ὁ ἰξός .