aristoteles-et-corpus-aristotelicum.de-generatione-animalium 2.2
περὶ δὲ τῆς τοῦ σπέρματος φύσεως ἀπορήσειεν ἄν τις . τὸ γὰρ σπέρμα ἐξέρχεται μὲν ἐκ τοῦ ζῴου παχὺ καὶ λευκόν , ψυχόμενον δὲ γίνεται ὑγρὸν ὥσπερ ὕδωρ , καὶ τὸ χρῶμα ὕδατος . ἄτοπον δὴ ἂν δόξειεν · οὐ γὰρ παχύνεται ὕδωρ θερμῷ , τὸ δ’ ἔσωθεν ἐκ θερμοῦ ἐξέρχεται παχύ , ψυχόμενον δὲ γίνεται ὑγρόν . καίτοι πήγνυταί γε τὰ ὑδατώδη · τὸ δὲ σπέρμα οὐ πήγνυται τιθέμενον ἐν τοῖς πάγοις ὑπαίθριον , ἀλλ’ ὑγραίνεται , ὡς ὑπὸ τοῦ ἐναντίου παχυνθέν . ἀλλὰ μὴν οὐδ’ ὑπὸ θερμοῦ παχύνεσθαι εὔλογον . ὅσα γὰρ γῆς πλεῖον ἔχει , ταῦτα συνίσταται καὶ παχύνεται ἑψόριενα , οἷον καὶ τὸ γάλα . ἔδει οὖν ψυχόμενον στερεοῦσθαι . νῦν δ’ οὐθὲν γίνεται στερεόν , ἀλλὰ πᾶν ὥσπερ ύδωρ . ἡ μὲν οὖν ἀπορία αὕτη ἐστίν . εἰ μὲν γὰρ ὕδωρ , τὸ ὕδωρ οὐ φαίνεται παχυνόμενον ὑπὸ τοῦ θερμοῦ , τὸ δ’ ἐξέρχεται παχὺ καὶ θερμὸν καὶ ἐκ θερμοῦ τοῦ σώματος · εἰ δ’ ἐκ γῆς ἢ μικτὸν γῆς καὶ ὕδατος , οὐχ ἔδει ὑγρὸν πᾶν γίνεσθαι καὶ ῾ὕδωρ . ἢ οὐ πάντα τὰ συμβαίνοντα διιηρήκαμεν . οὐ γὰρ μόνον παχύνεται τὸ ἐξ ὕδατος καὶ γεώδους συνιστάμενον ὑγρόν , ἀλλὰ καὶ τὸ ἐξ ὕδατος καὶ πνεύματος , οἷον καὶ ὁ ἀφρὸς γίνεται παχύτερος καὶ λευκός , καὶ ὅσιω ἂν ἐλάττους καὶ ἀδηλότεραι αἱ πομφόλυγες ὦσι , τοσούτῳ καὶ λευκότερος καὶ στιφρότερος ὁ ὄγκος φαίνεται . τὸ δ’ αὐτὸ καὶ τὸ ἕλαιον πάσχει · παχύνεται γὰρ τῷ πνεύματι μιγνύμενον · διὸ καὶ τὸ λευκαινόμοῦ μενον παχύτερον γίνεται , τοῦ ἐνότος ὑδατώδους ὑπὸ τοῦ θερδιακρινομένου καὶ γινομένου πνεύματος . καὶ ἡ μολύβ δαινα μιγνυμένη ὕδατι ἢ καὶ ἐλαὶῳ ἐξ ὀλίγου τε πολὺν ὄγκον ποιεῖ καὶ ἐξ ὑγροῦ στιφρὸν καὶ ἐκ μέλανος λευκόν . αἴτιον δ’ ὅτι ἐγκαταμίγνυται πνεῦμα , ὃ τόν τε ὄγκον ποιεῖ καὶ τὴν λευκότητα διαφαίνει , ὥσπερ ἐν τῷ ἀφρῷ καὶ τῇ χιόνι · καὶ γὰρ ἡ χιών ἐστιν ἀφρός . καὶ αὐτὸ τὸ ὕδωρ τῷ ἐλαίῳ μιγνύμενον γίνεται παχὺ καὶ λευκόν · καὶ γὰρ ὑπὸ τῆς τρίψεως ἐγκατακλείεται πνεῦμα , καὶ αὐτὸ τὸ ἔλαιον ἔχει πνεῦμα πολύ · ἔστι γὰρ οὕτε γῆς οὔτε ὕδατος ἀλλὰ πνεύματος τὸ λιπαρόν . διὸ καὶ ἐπὶ τῷ ὕδατι ἐπιπολάζει · ὁ γὰρ ἐν αὐτῷ ὢν ἀήρ , ὥσπερ ἐν ἀγγείῳ , φέρει ἄνω καὶ ἐπιπολάζει καὶ αἴτιος τῆς κουφότητός ἐστιν . καὶ ἐν τοῖς ψύχεσι δὲ καὶ πάγοις παχύνεται τὸ ἔλαιον , πήγνυται δ’ οὔ · διὰ μὲν γὰρ θερμότητα οὐ πήγνυται ( ὁ γὰρ ἀὴρ θερμὸν καὶ ἄπηκτον ) , διὰ δὲ τὸ συνίστασθαι αὐτὸν καὶ πυκνοῦσθαι ὥσπερ ὑπὸ τοῦ ψύχους παχύτερον γίνεται τὸ ἔλαιον . διὰ ταύτας τὰς αἰτίας καὶ τὸ σπέρμα ἔσωθεν μὲν ἐξέρχεται στιφρὸν καὶ λευκόν , ὑπὸ τῆς ἐντὸς θερμότητος πνεῦμα πολὺ ἔχον θερμόν , ἐξελθόντος δὲ ὅταν ἀποπνεύσιη τὸ θερμὸν καὶ ὁ ἀὴρ ψυχθῇ , ὑγρὸν γίνεται καὶ μέλαν · λείπεται γὰρ τὸ ὕδωρ καὶ εἴ τι μικρὸν γεῶδες , ὥσπερ ἐν φλέγματι , καὶ ἐν τῷ σπέρματι ξηραινομένῳ . ἔστ μὲν οὖν τὸ σπέρμα κοινὸν πεύματος καὶ ὕδατος , τὸ δὲ πνεῦμά ἐστι θερμὸς ἀήρ · διὸ ὑγρὸν τὴν φύσιν , ὅτι ἐξ ὕδατος . Κτησίας γὰρ ὁ Κνίδιος ἃ περὶ τοῦ σπέρματος τῶν ἐλεφάντων εἴρηκε , φανερός ἐστιν ἐψευσμένος . φησὶ γὰρ οὕτω σκληρύνεσθαι ξηραινόμενον ὥστε γίνεσθαι ἠλέκτρῳ ὅμοιον . τοῦτο δ’ οὐ γίνεται · μᾶλλον μὲν γὰρ ἕτερον ἑτέρου σπέρμα γεωδέστερον ἀναγκαῖον εἶναι , καὶ μάλιστα τοιοῦτον ὅσοις πολὺ γεῶδες ὑπάρχει κατὰ τὸν ὄγκον τὸν τοῦ σώματος . παχὺ δὲ καὶ λευκὸν διὰ τὸ μεμῖχθαι πνεῦμα . καὶ γὰρ λευκόν ἐστι τὸ σπέρμα πάντων · Ἡρόδοτος γὰρ οὐκ ἀληθῆ λέγει , φάσκων μέλαιναν εἶναι τὴν τῶν Αἰθιόπων γονήν , ὥσπερ ἀναγκαῖον ὂν τῶν τὴν χρόαν μελάνων εἶναι πάντα μέλανα , καὶ ταῦθ’ ὁρῶν καὶ τοὺς ὀδόντας αὐτῶν ὄντας λευκούς . αἴτιον δὲ τῆς λευκότητος τοῦ σπέρματος ὅτι ἐστὶν ἡ γονὴ ἀφρός , ὁ δ’ ἀφρὸς λευκόν , καὶ μάλιστα τὸ ἐξ ὀλιγίστων συγκείμενον μορίων καὶ οὕτω μικρῶν ὥσπερ ἑκάστης ἀοράτου τῆς πομφόλυγος οὔσης , ὅπερ συμβαίνει καὶ ἐπὶ τοῦ ὕδατος καὶ τοῦ ἐλαίου μιγυμένων καὶ τριβομένων , καθάπερ ἐλέχθη πρότερον . ἔοικε δὲ οὐδὲ τοὺς ἀρχαίους λανθάνειν ἀφρώδης ἡ τοῦ σπέρματος οὖσα φύσις · τὴν γοῦν κυρίαν θεὸν τῆς μιξεως ἀπὸ τῆς δυνάμεως ταύτης προσηγόρευσαν . Ἡ μὲν οὖν αἰτία τῆς λεχθείσης ἀπορίας εἴρηται , φανερὸν δὲ ὅτι διὰ τοῦτ’ οὐδὲ πήγνυται · ὁ γὰρ ἀὴρ ἄπηκτος .
Lemmas: περί δέ ὁ ὁ σπέρμα φύσις ἀπορέω ἄν τις . ὁ γάρ σπέρμα ἐξέρχομαι μέν ἐκ ὁ ζῷον παχύς καί λευκός , ψύχω δέ γίγνομαι ὑγρός ὥσπερ ὕδωρ , καί ὁ χρῶμα ὕδωρ . ἄτοπος δή ἄν δοκέω · οὐ γάρ παχύνω ὕδωρ θερμός , ὁ δέ ἔσωθεν ἐκ θερμός ἐξέρχομαι παχύς , ψύχω δέ γίγνομαι ὑγρός . καίτοι πήγνυμι γε ὁ ὑδατώδης · ὁ δέ σπέρμα οὐ πήγνυμι τίθημι ἐν ὁ πάγος ὑπαίθριος , ἀλλά ὑγραίνω , ὡς ὑπό ὁ ἐναντίος παχύνω . ἀλλά μήν οὐδέ ὑπό θερμός παχύνω εὔλογος . ὅσος γάρ γῆ πολύς ἔχω , οὗτος συνίστημι καί παχύνω εψοριεις , οἷος καί ὁ γάλα . δέω οὖν ψύχω στερεόω . νῦν δέ οὐδείς γίγνομαι στερεός , ἀλλά πᾶς ὥσπερ ὕδωρ . ὁ μέν οὖν ἀπορία οὗτος εἰμί . εἰ μέν γάρ ὕδωρ , ὁ ὕδωρ οὐ φαίνω παχύνω ὑπό ὁ θερμός , ὁ δέ ἐξέρχομαι παχύς καί θερμός καί ἐκ θερμός ὁ σῶμα · εἰ δέ ἐκ γῆ ἤ μικτός γῆ καί ὕδωρ , οὐ δέω ὑγρός πᾶς γίγνομαι καί ὕδωρ . ἤ οὐ πᾶς ὁ συμβαίνω διαιρέω . οὐ γάρ μόνος παχύνω ὁ ἐκ ὕδωρ καί γεώδης συνίστημι ὑγρός , ἀλλά καί ὁ ἐκ ὕδωρ καί πνεῦμα , οἷος καί ὁ ἀφρός γίγνομαι παχύς καί λευκός , καί ὅσιος ἄν ἐλαχύς καί ἄδηλος ὁ πομφόλυξ εἰμί , τοσοῦτος καί λευκός καί στιφρός ὁ ὄγκος φαίνω . ὁ δέ αὐτός καί ὁ ἔλαιον πάσχω · παχύνω γάρ ὁ πνεῦμα μείγνυμι · διό καί ὁ λευκαινομος μένω παχύς γίγνομαι , ὁ ἔνατος ὑδατώδης ὑπό ὁ θερδιακρινομενω καί γίγνομαι πνεῦμα . καί ὁ μολύβα Δάινα μείγνυμι ὕδωρ ἤ καί ἔλαιον ἐκ ὀλίγος τε πολύς ὄγκος ποιέω καί ἐκ ὑγρός στιφρός καί ἐκ μέλας λευκός . αἴτιος δέ ὅτι ἐγκαταμίγνυμαι πνεῦμα , ὅς ὁ τε ὄγκος ποιέω καί ὁ λευκότης διαφαίνω , ὥσπερ ἐν ὁ ἀφρός καί ὁ χιών · καί γάρ ὁ χιών εἰμί ἀφρός . καί αὐτός ὁ ὕδωρ ὁ ἔλαιον μείγνυμι γίγνομαι παχύς καί λευκός · καί γάρ ὑπό ὁ τρῖψις ἐγκατακλείω πνεῦμα , καί αὐτός ὁ ἔλαιον ἔχω πνεῦμα πολύς · εἰμί γάρ ἵημι γῆ οὔτε ὕδωρ ἀλλά πνεῦμα ὁ λιπαρός . διό καί ἐπί ὁ ὕδωρ ἐπιπολάζω · ὁ γάρ ἐν αὐτός εἰμί ἀήρ , ὥσπερ ἐν ἀγγεῖον , φέρω ἄνω καί ἐπιπολάζω καί αἴτιος ὁ κουφότης εἰμί . καί ἐν ὁ ψῦχος δέ καί πάγος παχύνω ὁ ἔλαιον , πήγνυμι δέ οὐ · διά μέν γάρ θερμότης οὐ πήγνυμι ( ὁ γάρ ἀήρ θερμός καί ἄπηκτος ) , διά δέ ὁ συνίστημι αὐτός καί πυκνόω ὥσπερ ὑπό ὁ ψῦχος παχύς γίγνομαι ὁ ἔλαιον . διά οὗτος ὁ αἰτία καί ὁ σπέρμα ἔσωθεν μέν ἐξέρχομαι στιφρός καί λευκός , ὑπό ὁ ἐντός θερμότης πνεῦμα πολύς ἔχω θερμός , ἐξέρχομαι δέ ὅταν ἀποπνέω ὁ θερμός καί ὁ ἀήρ ψύχω , ὑγρός γίγνομαι καί μέλας · λείπω γάρ ὁ ὕδωρ καί εἰ τις μικρός γεώδης , ὥσπερ ἐν φλέγμα , καί ἐν ὁ σπέρμα ξηραίνω . εἰμί μέν οὖν ὁ σπέρμα κοινός πευμα καί ὕδωρ , ὁ δέ πνεῦμα εἰμί θερμός ἀήρ · διό ὑγρός ὁ φύσις , ὅτι ἐκ ὕδωρ . Κτησίας γάρ ὁ Κνίδιος ὅς περί ὁ σπέρμα ὁ ἐλέφας λέγω , φανερός εἰμί ψεύδω . φημί γάρ οὕτως σκληρύνω ξηραίνω ὥστε γίγνομαι ἤλεκτρον ὅμοιος . οὗτος δέ οὐ γίγνομαι · μάλα μέν γάρ ἕτερος ἕτερος σπέρμα γεώδης ἀναγκαῖος εἰμί , καί μάλα τοιοῦτος ὅσος πολύς γεώδης ὑπάρχω κατά ὁ ὄγκος ὁ ὁ σῶμα . παχύς δέ καί λευκός διά ὁ μείγνυμι πνεῦμα . καί γάρ λευκός εἰμί ὁ σπέρμα πᾶς · Ἡρόδοτος γάρ οὐ ἀληθής λέγω , φάσκω μέλας εἰμί ὁ ὁ Αἰθίοψ γονή , ὥσπερ ἀναγκαῖος εἰμί ὁ ὁ χροιά μέλας εἰμί πᾶς μέλας , καί οὗτος ὁράω καί ὁ ὀδούς αὐτός εἰμί λευκός . αἴτιος δέ ὁ λευκότης ὁ σπέρμα ὅτι εἰμί ὁ γονή ἀφρός , ὁ δέ ἀφρός λευκός , καί μάλα ὁ ἐκ ὀλίγιστος σύγκειμαι μόριον καί οὕτως μικρός ὥσπερ ἕκαστος ἀόρατος ὁ πομφόλυξ εἰμί , ὅς συμβαίνω καί ἐπί ὁ ὕδωρ καί ὁ ἔλαιον μίγνυμι καί τρίβω , καθά λέγω πρότερος . ἔοικα δέ οὐδέ ὁ ἀρχαῖος λανθάνω ἀφρώδης ὁ ὁ σπέρμα εἰμί φύσις · ὁ γοῦν κυρία θεός ὁ μίξις ἀπό ὁ δύναμις οὗτος προσαγορεύω . ὁ μέν οὖν αἰτία ὁ λέγω ἀπορία λέγω , φανερός δέ ὅτι διά οὗτος οὐδέ πήγνυμι · ὁ γάρ ἀήρ ἄπηκτος .