aristoteles-et-corpus-aristotelicum.de-generatione-animalium 5.4
Τῶν δὲ χρωμάτων αἴτιον τοῖς μὲν ἄλλοις ζῴοις , καὶ τοῦ μονόχοοα εἶναι καὶ τοῦ ποικίλα , ἡ τοῦ δέρματος φύσις · τοῖς δ᾽ ἀνθρώποις οὐδὲν πλὴν τῶν πολιῶν , οὐ τῶν διὰ γῆρας ἀλλὰ τῶν διὰ νόσον · ἐν γὰρ τῇ καλουμένῃ λεύκῃ λευκαὶ γίνονται αἱ τρίχες . ἐὰν δ᾽ αἱ τρίχες ὦσι λευκαί , οὐκ ἀκολουθεῖ τῷ δέρματι ἡ λευκότης . αἴτιον δ᾽ ὅτι αἱ τρίχες ἐκ τοῦ δέρματος φύονται · ἐκ νενοσηκότος οὖν καὶ λευκοῦ τοῦ δέρματος καὶ ἡ θρὶξ συννοσεῖ , νόσος δὲ τριχὸς πολιότης ἐστίν , ἡ δὲ δι᾽ ἡλικίαν τῶν τριχῶν πολιότης γίνεται δι᾽ ἀσθένειαν καὶ ἔνδειαν θερμότητος . καὶ γὰρ ἡλικία πᾶσα ῥέπει ἀποκλίνοντος τοῦ σώματος , καὶ ἐν τῷ γήρᾳ , ἐπὶ ψύξιν · τὸ γὰρ γῆρας ψυχρὸν καὶ ξηρόν ἐστιν . δεῖ δὲ νοῆσαι τὴν εἰς ἕκαστον μόριον ἀφικνουμένην τροφὴν ὅτι πέττει μὲν ἡ οἰκεία θερμότης , ἀδυναρτούσης δὲ φθείρεται καὶ πήρωσις γίνεται ἢ νόσος . ἀκριβέστερον δὲ περὶ τῆς τοιαύτης αἰτίας ὕστερον λεκτέον ἐν τοῖς περὶ αὐξήσεως καὶ τροφῆς . ὅσοις οὖν τῶν ἀνθρώπων ὀλιγόθερμός ἐστιν ἡ τῶν τριχῶν φύσις καὶ πλείων ἡ εἰσιοῦσα ὑγρότης ἐστί , τῆς οἰκείας θερμότητος ἀδυνατούσης πέττειν σηπεται ὑπὸ τῆς ἐν τῷ περιέχοντι θερμότητος . γίνεται δὲ σῆψις ὑπὸ θερμότητος μὲν πάσα , οὐ τῆς συμφύτου δέ , ὥσπερ εἴρηται ἐν ἑτέροις . ἔστι δ᾽ ἡ σῆψις καὶ ὕδατος καὶ γῆς καὶ τῶν σωματικῶν πάντων τῶν τοιούτων , διὸ καὶ τῆς γεώδους ἀτμίδος , οἷον ὁ λεγόμενος εὐρώς · καὶ γὰρ ὁ εὐρώς ἐστι σαπρότης γεώδους ἀτμίδος . ὥστε καὶ ἡ ἐν ταῖς θριξὶ τοιαύτη οὖσα τροφὴ οὐ πεττομένη σήπεται , καὶ γίνεται ἡ καλουμένη πολιά . λευκὴ δέ , ὅτι καὶ ὁ εὐρὼς μόνον τῶν σαπρῶν ὡς εἰπεῖν λευκόν ἐστιν . αἴτιον δὲ τούτου ὅτι πολὺν ἔχει ἀέρα · πᾶσα γὰρ ἡ γεώδης ἀτμὶς ἀέρος ἔχει δύναμιν παχέος . ὥσπερ γὰρ ἀντεστραμμένον τῇ πάχνῃ ὁ εὐρώς ἐστιν · ἂν μὲν γὰρ παγῇ ἡ ἀνιοῦσα ἀτμίς , πάχνη γίνεται , ἐὰν δὲ σαπῇ , εὐρώς . διὸ καὶ ἐπιπολῆς ἐστὶν ἄμφω · ἡ γὰρ ἀτμὶς ἐπιπολῆς . καὶ εὖ δὴ οἱ ποιηταὶ ἐν ταῖς κωμῳδίαις μεταφέρουσι σκώπτοντες , τὰς πολιὰς καλοῦντες γήρως εὐρῶτα καὶ πάχνην . τὸ μὲν γὰρ τῷ γένει τὸ δὲ τῷ εἴδει ταὐτόν ἐστιν , ἡ μὲν πάχνη τῷ γένει ( ἀτμὶς γὰρ ἄμφῶ ) , ὁ δὲ εὐρὼς τῷ εἴδει ( σῆψις γὰρ ἄμφω ) . σημεῖον δ᾽ ὅτι τοιοῦτόν ἐστιν · καὶ γὰρ ἐκ νόσων πολλοῖς πολιαὶ ἀνέφυσαν , ὕστερον δ᾽ ὑγιασθεῖσι μέλαιναι ἀντὶ τούτων . αἴτιον δ᾽ ὅτι . ἐν τῇ ἀρρωστίᾳ , ὥσπερ καὶ τὸ ἄλλο σῶμα ἐν ἐνδείᾳ φυσικῆς θερμότητός ἐστιν , οὕτω καὶ τῶν ἄλλων μορίων καὶ τὰ πάνυ μικρὰ μετέχει τῆς ἀρρωστίας ταύτης . περίττωμα δὲ πολὺ ἐγγίνεται ἐν τοῖς σώμασι καὶ τοῖς μορίοις · διόπερ ἡ ἐν ταῖς σαρξὶν ἀπεψία ποιεῖ τὰς πολιάς . ὑγιάναντες δὲ καὶ ἰσχύσαντες πάλιν μεταβάλλουσι , καὶ γίνονται ὥσπερ ἐκ γερόντων νέοι · διὸ καὶ τὰ πάθη συμμεταβάλλουσιν ὀρθῶς δ᾽ ἔχει καὶ λέγειν τὴν μὲν νόσον γῆρας ἐπίκτητον , τὸ δὲ γῆρας νόσον φυσικήν · ποιοῦσι γοῦν νόσοι τινὲς ταὐτὰ ἅπερ καὶ τὸ γῆρας . τοὺς δὲ κροτάφους πολιοῦνται πρῶτον . τὰ μὲν γὰρ ὄπισθεν κενὰ ὑγρότητός ἐστι διὰ τὸ μὴ ἔχειν ἐγκέφαλον , τὸ δὲ βρέγμα πολλὴν ἔχει ὑγρότητα · τὸ δὲ πολὺ οὐκ εὔσηπτον . αἱ δ᾽ ἐν τοῖς κροτάφοις τρίχες οὔθ᾽ οὕτως ὀλίγον ἔχουσιν ὑγρὸν ὤστε πέττειν , οὔτε πολὺ ὥστε μὴ σήπεσθαι · μέσος γὰρ ὢν ὁ τόπος ἀμφοτέρων ἐκτὸς ἀμφοτέρων τῶν παθῶν ἐστίν , περὶ μὲν οὖν τῆς τῶν ἀνθρώπων πολιότητος εἴρηται τὸ αἴτιον .
Lemmas: ὁ δέ χρῶμα αἴτιος ὁ μέν ἄλλος ζῷον , καί ὁ μονόχοοα εἰμί καί ὁ ποικίλος , ὁ ὁ δέρμα φύσις · ὁ δέ ἄνθρωπος οὐδείς πλήν ὁ πολιός , οὐ ὁ διά γῆρας ἀλλά ὁ διά νόσος · ἐν γάρ ὁ καλέω λεύκη λευκός γίγνομαι ὁ θρίξ . ἐάν δέ ὁ θρίξ εἰμί λευκός , οὐ ἀκολουθέω ὁ δέρμα ὁ λευκότης . αἴτιος δέ ὅτι ὁ θρίξ ἐκ ὁ δέρμα φύω · ἐκ νοσέω οὖν καί λευκός ὁ δέρμα καί ὁ θρίξ συννοσέω , νόσος δέ θρίξ πολιότης εἰμί , ὁ δέ διά ἡλικία ὁ θρίξ πολιότης γίγνομαι διά ἀσθένεια καί ἔνδεια θερμότης . καί γάρ ἡλικία πᾶς ῥέπω ἀποκλίνω ὁ σῶμα , καί ἐν ὁ γῆρας , ἐπί ψῦξις · ὁ γάρ γῆρας ψυχρός καί ξηρός εἰμί . δέω δέ νοέω ὁ εἰς ἕκαστος μόριον ἀφικνέομαι τροφή ὅτι πέσσω μέν ὁ οἰκεῖος θερμότης , αδυναρτουω δέ φθείρω καί πήρωσις γίγνομαι ἤ νόσος . ἀκριβής δέ περί ὁ τοιοῦτος αἰτία ὕστερον λεκτέος ἐν ὁ περί αὔξησις καί τροφή . ὅσος οὖν ὁ ἄνθρωπος ὀλιγόθερμος εἰμί ὁ ὁ θρίξ φύσις καί πολύς ὁ εἰσέρχομαι ὑγρότης εἰμί , ὁ οἰκεῖος θερμότης ἀδυνατέω πέσσω σήπω ὑπό ὁ ἐν ὁ περιέχω θερμότης . γίγνομαι δέ σῆψις ὑπό θερμότης μέν πᾶς , οὐ ὁ σύμφυτος δέ , ὥσπερ λέγω ἐν ἕτερος . εἰμί δέ ὁ σῆψις καί ὕδωρ καί γῆ καί ὁ σωματικός πᾶς ὁ τοιοῦτος , διό καί ὁ γεώδης ἀτμίς , οἷος ὁ λέγω εὐρώς · καί γάρ ὁ εὐρώς εἰμί σαπρότης γεώδης ἀτμίς . ὥστε καί ὁ ἐν ὁ θρίξ τοιοῦτος εἰμί τροφή οὐ πέσσω σήπω , καί γίγνομαι ὁ καλέω πολιά . λευκός δέ , ὅτι καί ὁ εὐρώς μόνος ὁ σαπρός ὡς λέγω λευκός εἰμί . αἴτιος δέ οὗτος ὅτι πολύς ἔχω ἀήρ · πᾶς γάρ ὁ γεώδης ἀτμίς ἀήρ ἔχω δύναμις παχύς . ὥσπερ γάρ ἀντιστρέφω ὁ πάχνη ὁ εὐρώς εἰμί · ἐάν μέν γάρ πήγνυμι ὁ ἀνέρχομαι ἀτμίς , πάχνη γίγνομαι , ἐάν δέ σήπω , εὐρώς . διό καί ἐπιπολή εἰμί ἄμφω · ὁ γάρ ἀτμίς ἐπιπολή . καί εὖ δή ὁ ποιητής ἐν ὁ κωμῳδία μεταφέρω σκώπτω , ὁ πολιά καλέω γῆρας εὐρώς καί πάχνη . ὁ μέν γάρ ὁ γένος ὁ δέ ὁ εἶδος αὐτός εἰμί , ὁ μέν πάχνη ὁ γένος ( ἀτμίς γάρ ἄμφω ) , ὁ δέ εὐρώς ὁ εἶδος ( σῆψις γάρ ἄμφω ) . σημεῖον δέ ὅτι τοιοῦτος εἰμί · καί γάρ ἐκ νόσος πολύς πολιός ἀναφύω , ὕστερον δέ ὑγιάζω μέλας ἀντί οὗτος . αἴτιος δέ ὅτι . ἐν ὁ ἀρρωστία , ὥσπερ καί ὁ ἄλλος σῶμα ἐν ἔνδεια φυσικός θερμότης εἰμί , οὕτως καί ὁ ἄλλος μόριον καί ὁ πάνυ μικρός μετέχω ὁ ἀρρωστία οὗτος . περίσσωμα δέ πολύς ἐγγίγνομαι ἐν ὁ σῶμα καί ὁ μόριον · διόπερ ὁ ἐν ὁ σάρξ ἀπεψία ποιέω ὁ πολιά . ὑγιαίνω δέ καί ἰσχύω πάλιν μεταβάλλω , καί γίγνομαι ὥσπερ ἐκ γέρων νέος · διό καί ὁ πάθος συμμεταβάλλω ὀρθός δέ ἔχω καί λέγω ὁ μέν νόσος γῆρας ἐπίκτητος , ὁ δέ γῆρας νόσος φυσικός · ποιέω γοῦν νόσος τις αὐτός ὅς καί ὁ γῆρας . ὁ δέ κρόταφος πολιόω πρῶτος . ὁ μέν γάρ ὄπισθεν κενός ὑγρότης εἰμί διά ὁ μή ἔχω ἐγκέφαλος , ὁ δέ βρέγμα πολύς ἔχω ὑγρότης · ὁ δέ πολύς οὐ εὔσηπτος . ὁ δέ ἐν ὁ κρόταφος θρίξ οὔτε οὕτως ὀλίγος ἔχω ὑγρός ὥστε πέσσω , οὔτε πολύς ὥστε μή σήπω · μέσος γάρ εἰμί ὁ τόπος ἀμφότερος ἐκτός ἀμφότερος ὁ πάθος εἰμί , περί μέν οὖν ὁ ὁ ἄνθρωπος πολιότης λέγω ὁ αἴτιος .