aristoteles-et-corpus-aristotelicum.de-generatione-animalium 1.21
περὶ μὲν τούτων διωρίσθω τὸν τρόπον τοῦτον . ἅμα δ᾽ ἐκ τούτων φανερόν , περὶ ὧν ἐχόμενόν ἐστιν ἐπισκέψασθαι , πῶς ποτὲ συμβάλλεται εἰς τὴν γένεσιν τὸ ἄρρεν , καὶ πῶς αἴτιόν ἐστι τοῦ γινομένου τὸ σπέρμα τὸ ἀπὸ τοῦ ἄρρενος , πότερον ὡς ἐνυπάρχον καὶ μόριον ὂν εὐθὺς τοῦ γινομένου σώματος , μιγνύμενον τῇ ὕλῃ τῇ παρὰ τοῦ θήλεος , ἢ τὸ μὲν σῶμα οὐθὲν κοινωνεῖ τοῦ σπέρματος , ἡ δ᾽ ἐν αὐτῷ δύναμις καὶ κίνησις · αὕτη μὲν γάρ ἐστιν ἡ ποιοῦσα , τὸ δὲ συνιστάμενον καὶ λαμβάνον τὴν μορφὴν τὸ τοῦ ἐν τῷ θήλει περιττώματος λοιπόν . κατά τε δὴ τὸν λόγον οὕτω φαίνεται καὶ ἐπὶ τῶν ἔργων . καθόλου τε γὰρ ἐπισκοποῦσιν οὐ φαίνεται γιγνόμενον ἓν ἐκ τοῦ παθητικοῦ καὶ τοῦ ποιοῦντος ὡς ἐνυπάρχοντος ἐν τῷ γινομένῳ τοῦ ποιοῦντος , οὐδ᾽ ὅλως δὴ ἐκ τοῦ κινουμένου καὶ κινοῦντος . ἀλλὰ μὴν τό γε θῆλυ , ᾗ θῆλυ , παθητικόν , τὸ δ᾽ ἄρρεν , ιἧ ἄρρεν , ποιητικὸν καὶ ὅθεν ἡ ἀρχὴ τῆς κινήσεως . ὥστε ἂν ληφθῇ τὰ ἄκρα ἑκατέρων , ᾗ τὸ μὲν ποιητικὸν καὶ κινοῦν , τὸ δὲ παθητικὸν καὶ κινούμενον , οὐκ ἔστιν ἐκ τούτων τὸ γιγνόμενον ἕν , ἀλλ᾽ ἢ οὕτως ὡς ἐκ τοῦ τέκτονος καὶ ξύλου ἡ κλίνη , ἢ ὡς ἐκ τοῦ κηροῦ καὶ τοῦ εἴδους ἡ σφαῖρα . δῆλον ἄρα ὅτι οὔτ᾽ ἀνάγκη ἀπιέναι τι ἀπὸ τοῦ ἄρρενος , οὔτ᾽ εἴ τι ἀπέρχεται , διὰ τοῦτο ἐκ τούτου ὡς ἐνυπάρχοντος τὸ γιγνόμενόν ἐστιν , ἀλλ᾽ ὡς ἐκ κινήσαντος καὶ τοῦ εἴδους , ὡς καὶ ἀπὸ τῆς ἰατρικῆς ὁ ὑγιασθείς . συμβαίνει δ᾽ ὁμολογούμενα τῷ λόγῳ καὶ ἐπὶ τῶν ἔργων . διὰ τοῦτο γὰρ ἔνια τῶν ἀρρένων καὶ συνδυαξομένων τοῖς θήλεσιν οὐδὲ μόριον οὐθὲν φαίνεται προϊέμενα εἰς τὸ θῆλυ , ἀλλὰ τοὐναντίον τὸ θῆλυ , εἰς τὸ ἄρρεν , ὃ συμβαίνει ἐνίοις τῶν ἐντόμων . ὃ γὰρ ἐν τοῖς προϊεμένοις ἀπεργάζεται τὸ σπέρμα ἐν τῷ θήλει , τοῦτο ἡ ἐν τῷ ζῴῳ αὐτῷ ὑγρότης καὶ δύναμις ἀπεργάζεται , εἰσ φέροντος τοῦ θήλεος τὸ δεκτικὸν τοῦ περιττώματος μόριον , καὶ διὰ τοῦτο τὰ τοιαῦτα τῶν ζῴων συμπλέκεται μὲν ποοῦν μέχρι ἂν συστήσῃ , ὥσπερ ἡ γονή · διαλυθέντα δὲ προΐεται τὸ κύημα ταχέως . γεννᾷ γὰρ ἀτελές · σκωληκοτοκεῖ γὰρ παντα τὰ τοιαῦτα . μέγιστον δὲ σημεῖον τὸ συμβαῖνον . περὶ τοὺς ὄρνιθας καὶ τὸ τῶν ἰχθύων γένος τῶν ᾠοτόκων τοῦ μήτε ἀπὸ πάντων εἶναι τὸ σπέρμα τῶν μορίων , μήτε προΐεσθαι τὸ ἄρρεν τοιοῦτόν τι μόριον ὃ ἔσται ἐνυπάρχον τῷ γεννηθέντι , ἀλλὰ μόνον τῇ δυνάμει τῇ ἐν τῇ γονῇ ζῳοποιεῖν , ὥσπερ εἴπομεν ἐπὶ τῶν ἐντόμων , ἐν οἷς τὸ θῆλυ προΐεται εἰς τὸ ἄρρεν . ἐάν τε γὰρ ὑπηνέμια τύχῃ κύουσα ἡ ὄρνις , ἐὰν μετὰ ταῦτα ὀχεύηται μήπω μεταβεβληκότος τοῦ ᾠοῦ ἐκ τοῦ ὠχρὸν ὅλον εἶναι εἰσ τὸ λευκαίνεσθαι , γόνιμα γίνεται ἀντὶ ὑπηνεμίων · ἐάν τε ὑφ᾽ ἑτέρου ὠχευμένη καὶ ἔτι ὠχροῦ ὄντος , κατὰ τὸν ὕστερον ὀχεύσαντα τὸ γένος ἀποβαίνει πᾶν τὸ τῶν νεοττῶν . διὸ ἔνιος τοῦτον τὸν τρόπον τῶν περὶ τὰς ὄρνιθας τὰς γενναίας σπουδαζόντων ποιοῦσι , μεταβάλλοντες τὰ πρῶτα ὀχεῖα καὶ τὰ ὕστερα , ὡς οὐ συμμιγνύμενον καὶ ἐνυπάρχον , οὐδ᾽ ἀπὸ παντὸς ἐλθὸν τὸ σπέρμα . ἀπ᾽ ἀμφοῖν γὰρ ἂν ἦλθεν , ὥστ᾽ εἶχεν ἂν δὶς ταὐτὰ μέρη . ἀλλὰ τῇ δυνάμει τὸ τοῦ ἄρρενος σπέρμα τὴν ἐν τῷ θήλει ὕλην καὶ τροφὴν ποιάν τινα κατασκευάζει . τοῦτο γὰρ ἐνδέχεται ποιεῖν τὸ ὕστερον ἐπεισελθὸν ἐκ τοῦ θερμᾶναι καὶ πέψαι · λαμβάνει γὰρ τροφὴν τὸ ᾠὸν ἕως ἂν αὐξάνηται . τὸ δ᾽ αὐτὸ συμβαίνει καὶ περὶ τὴν τῶν ἰχθύων γένεσιν τῶν ᾠοτοκουμένων . ὅταν γὰρ ἀποτέκῃ τὰ ᾠὰ ἡ θήλεια , ὁ ἄρρην ἐπιρραίνει τὸν θορόν · καὶ ὧν μὲν ἂν ἐφάψηται , γόνιμα ταῦτα γίνεται τὰ ᾠᾴ , ὧν δ᾽ ἂν μή , ἄγονα , ὡς οὐκ εἰς τὸ ποσὸν συμβαλλομένου τοῖς ζῴοις τοῦ ἄρρενος , ἀλλ᾽ εἰς τὸ ποιόν . Ὅτι μὲν οὖν οὔτ’ ἀπὸ παντὸς ἀπέρχεται τὸ σπέρμα τοῖς προϊεμένοις σπέρμα τῶν ζῴων , οὔτε τὸ θῆλυ πρὸς τὴν γένεσιν οὕτω συμβάλλεται τοῖς συνισταμένοις ὡς τὸ ἄρρεν , ἀλλὰ τὸ μὲν ἄρρεν ἀρχὴν κινήσεως , τὸ δὲ θῆλυ τὴν ὕλην , δῆλον ἐκ τῶν εἰρημένων . διὰ γὰρ τοῦτο οὔτ᾽ αὐτὸ καθ᾽ αὑτὸ γεννᾷ τὸ θῆλυ · δεῖται γὰρ ἀρχῆς καὶ τοῦ κινήσοντος καὶ διοριοῦντος . ἀλλ᾽ ἐνίοις γε τῶν ζῴων , οἷον τοῖς ὄρνισι , μέχρι τινὸς ἡ φύσις δύναται γεννᾶν · αὗται γὰρ συνιστᾶσι μέν , ἀτελῆ δὲ συνιστᾶσι τὰ καλούμενα ὑπηνέμια ᾠά .
Lemmas: περί μέν οὗτος διορίζω ὁ τρόπος οὗτος . ἅμα δέ ἐκ οὗτος φανερός , περί ὅς ἔχω εἰμί ἐπισκοπέω , πῶς ποτέ συμβάλλω εἰς ὁ γένεσις ὁ ἄρσην , καί πῶς αἴτιος εἰμί ὁ γίγνομαι ὁ σπέρμα ὁ ἀπό ὁ ἄρσην , πότερος ὡς ἐνυπάρχω καί μόριον εἰμί εὐθύς ὁ γίγνομαι σῶμα , μείγνυμι ὁ ὕλη ὁ παρά ὁ θῆλυς , ἤ ὁ μέν σῶμα οὐδείς κοινωνέω ὁ σπέρμα , ὁ δέ ἐν αὐτός δύναμις καί κίνησις · οὗτος μέν γάρ εἰμί ὁ ποιέω , ὁ δέ συνίστημι καί λαμβάνω ὁ μορφή ὁ ὁ ἐν ὁ θῆλυς περίσσωμα λοιπός . κατά τε δή ὁ λόγος οὕτως φαίνω καί ἐπί ὁ ἔργον . καθόλου τε γάρ ἐπισκοπέω οὐ φαίνω γίγνομαι εἷς ἐκ ὁ παθητικός καί ὁ ποιέω ὡς ἐνυπάρχω ἐν ὁ γίγνομαι ὁ ποιέω , οὐδέ ὅλος δή ἐκ ὁ κινέω καί κινέω . ἀλλά μήν ὁ γε θῆλυς , ᾗ θῆλυς , παθητικός , ὁ δέ ἄρσην , εἷς ἄρσην , ποιητικός καί ὅθεν ὁ ἀρχή ὁ κίνησις . ὥστε ἐάν λαμβάνω ὁ ἄκρον ἑκάτερος , ᾗ ὁ μέν ποιητικός καί κινέω , ὁ δέ παθητικός καί κινέω , οὐ εἰμί ἐκ οὗτος ὁ γίγνομαι εἷς , ἀλλά ἤ οὕτως ὡς ἐκ ὁ τέκτων καί ξύλον ὁ κλίνη , ἤ ὡς ἐκ ὁ κηρός καί ὁ εἶδος ὁ σφαῖρα . δῆλος ἄρα ὅτι οὔτε ἀνάγκη ἀπέρχομαι τις ἀπό ὁ ἄρσην , οὔτε εἰ τις ἀπέρχομαι , διά οὗτος ἐκ οὗτος ὡς ἐνυπάρχω ὁ γίγνομαι εἰμί , ἀλλά ὡς ἐκ κινέω καί ὁ εἶδος , ὡς καί ἀπό ὁ ἰατρικός ὁ ὑγιάζω . συμβαίνω δέ ὁμολογέω ὁ λόγος καί ἐπί ὁ ἔργον . διά οὗτος γάρ ἔνιοι ὁ ἄρσην καί συνδυαξομένων ὁ θῆλυς οὐδέ μόριον οὐδείς φαίνω προίημι εἰς ὁ θῆλυς , ἀλλά ἐναντίος ὁ θῆλυς , εἰς ὁ ἄρσην , ὁ συμβαίνω ἔνιοι ὁ ἔντομος . ὅς γάρ ἐν ὁ προίημι ἀπεργάζομαι ὁ σπέρμα ἐν ὁ θῆλυς , οὗτος ὁ ἐν ὁ ζῷον αὐτός ὑγρότης καί δύναμις ἀπεργάζομαι , εἰς φέρω ὁ θῆλυς ὁ δεκτικός ὁ περίσσωμα μόριον , καί διά οὗτος ὁ τοιοῦτος ὁ ζῷον συμπλέκω μέν ποιέω μέχρι ἄν συνίστημι , ὥσπερ ὁ γονή · διαλύω δέ προίημι ὁ κύημα ταχύς . γεννάω γάρ ἀτελής · σκωληκοτοκέω γάρ πᾶς ὁ τοιοῦτος . μέγας δέ σημεῖον ὁ συμβαίνω . περί ὁ ὄρνις καί ὁ ὁ ἰχθῦς γένος ὁ ᾠότοκος ὁ μήτε ἀπό πᾶς ἔρχομαι ὁ σπέρμα ὁ μόριον , μήτε προίημι ὁ ἄρσην τοιοῦτος τις μόριον ὅς εἰμί ἐνυπάρχω ὁ γεννάω , ἀλλά μόνος ὁ δύναμις ὁ ἐν ὁ γονή ζῳοποιέω , ὥσπερ λέγω ἐπί ὁ ἔντομος , ἐν ὅς ὁ θῆλυς προίημι εἰς ὁ ἄρσην . ἐάν τε γάρ ὑπηνέμιος τυγχάνω κύω ὁ ὄρνις , ἐάν μετά οὗτος ὀχεύω μήπω μεταβάλλω ὁ ᾠόν ἐκ ὁ ὠχρός ὅλος εἰμί εἰς ὁ λευκαίνω , γόνιμος γίγνομαι ἀντί ὑπηνέμιος · ἐάν τε ὑπό ἕτερος ὀχεύω καί ἔτι ὠχρός εἰμί , κατά ὁ ὕστερον ὀχεύω ὁ γένος ἀποβαίνω πᾶς ὁ ὁ νεοσσός . διό ἔνιοι οὗτος ὁ τρόπος ὁ περί ὁ ὄρνις ὁ γενναῖος σπουδάζω ποιέω , μεταβάλλω ὁ πρῶτος ὀχεῖον καί ὁ ὕστερος , ὡς οὐ συμμείγνυμι καί ἐνυπάρχω , οὐδέ ἀπό πᾶς ἔρχομαι ὁ σπέρμα . ἀπό ἄμφω γάρ ἄν ἔρχομαι , ὥστε ἔχω ἄν δίς αὐτός μέρος . ἀλλά ὁ δύναμις ὁ ὁ ἄρσην σπέρμα ὁ ἐν ὁ θῆλυς ὕλη καί τροφή ποιός τις κατασκευάζω . οὗτος γάρ ἐνδέχομαι ποιέω ὁ ὕστερον ἐπεισέρχομαι ἐκ ὁ θερμαίνω καί πέσσω · λαμβάνω γάρ τροφή ὁ ᾠόν ἕως ἄν αὐξάνω . ὁ δέ αὐτός συμβαίνω καί περί ὁ ὁ ἰχθῦς γένεσις ὁ ᾠοτοκέω . ὅταν γάρ ἀποτίκτω ὁ ᾠόν ὁ θῆλυς , ὁ ἄρσην ἐπιρραίνω ὁ θορός · καί ὅς μέν ἄν ἐφάπτω , γόνιμος οὗτος γίγνομαι ὁ ᾠόν , ὅς δέ ἄν μή , ἄγονος , ὡς οὐ εἰς ὁ ποσός συμβάλλω ὁ ζῷον ὁ ἄρσην , ἀλλά εἰς ὁ ποιός . ὅτι μέν οὖν οὔτε ἀπό πᾶς ἀπέρχομαι ὁ σπέρμα ὁ προίημι σπέρμα ὁ ζῷον , οὔτε ὁ θῆλυς πρός ὁ γένεσις οὕτως συμβάλλω ὁ συνίστημι ὡς ὁ ἄρσην , ἀλλά ὁ μέν ἄρσην ἀρχή κίνησις , ὁ δέ θῆλυς ὁ ὕλη , δῆλος ἐκ ὁ λέγω . διά γάρ οὗτος οὔτε αὐτός κατά ἑαυτοῦ γεννάω ὁ θῆλυς · δέω γάρ ἀρχή καί ὁ κινέω καί διορίζω . ἀλλά ἔνιοι γε ὁ ζῷον , οἷος ὁ ὄρνις , μέχρι τις ὁ φύσις δύναμαι γεννάω · οὗτος γάρ συνίστημι μέν , ἀτελής δέ συνίστημι ὁ καλέω ὑπηνέμιος ᾠόν .