aristoteles-et-corpus-aristotelicum.de-generatione-animalium 2.3
τούτου δ’ ἐχόμενόν ἐστιν ἀπορῆσαι καὶ εἰπεῖν , εἰ τῶν προϊεμένων εἰς τὸ θῆλυ γονὴν μηθὲν μόριόν ἐστι τὸ εἰσελθὸν τοῦ γιγνομένου κυήματος , ποῦ τρέπεται τὸ σωματῶδες αὐτοῦ , εἴπερ ἐργάζεται τῇ δυνάμει τῇ ἐνούσῃ ἐν αὐτῷ διορίσαι τε δεῖ πότερον μεταλαμβάνει τὸ συνιστάμενον ἐν τῷ θήλει ἀπὸ τοῦ εἰσελθόντος τι ἢ ουθέν , καὶ περὶ ψυχῆς καθ’ ἣν λέγεται ζῷον ( ζῷον δ’ ἐστι κατὰ τὸ μόριον τῆς ψυχῆς τὸ αἰσθητικόν ) πότερον ἐνυπάρχει τῷ σπέρματι καὶ τῷ κυήματι ἢ οὔ , καὶ πόθεν . οὔτε γὰρ ὡς ἄψυχον ἂν θείη τις τὸ κύημα κατὰ πάντα τρόπον ἐστερημένον ζωῆς · οὐδὲν γὰρ ἧττον τά τε σπέρματα καὶ τὰ κυήματα τῶν ζῴων ζῇ τῶν φυτῶν , καὶ γόνιμα μέχρι τινός ἐστιν . ὅτι μὲν οὖν τὴν θρεπτικὴν ἔχουσι ψυχήν , φανερόν ( δι’ ὅ τι δὲ ταύτην πρῶτον ἀναγκαῖόν ἐστι λαβεῖν , ἐκ τῶν περὶ ψυχῆς διωρισμένων ἐν ἄλλοις φανερόν ) · προϊόντα δὲ καὶ τὴν αἰσθητικήν , καθ’ ἣν ζῷον . οὐ γὰρ ἅμα γίνεται ζῷον καὶ ἄνθρωπος οὐδὲ ζῷον καὶ ἵππος , ὁμοίως δὲ καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων ζῴων · ὕστερον γὰρ γίνεται τὸ τέλος , τὸ δ’ ἴδιόν ἐστι τὸ ἑκάστου τῆς γενέσεως τέλος . διὸ καὶ περὶ νοῦ , πότε καὶ πῶς μεταλαμβάνει καὶ πόθεν τὰ μετέχοντα ταύτης τῆς ἀρχῆς , ἔχει τ’ ἀπορίαν πλείστην , καὶ δεῖ προθυμεῖσθαι κατὰ δύναμιν λαβεῖν καὶ καθ’ ὅσον ἐνδέχεται . τὴν μὲν οὖν θρεπτικὴν ψθχὴν τὰ σπέρματα καὶ τὰ κυήματα τὰ χωριστὰ δῆλον ὅτι δυνάμει μὲν ἔχοντα θετέον , ἐνεργείᾳ δ’ οὐκ ἔχοντα , πρὶν ἢ καθάπερ τὰ χωριζόμενα τῶν κυημάτων ἕλκει τὴν τροφὴν καὶ ποιεῖ τὸ τῆς τοιαύτης ψυχῆς ἔργον . πρῶτον μὲν γὰρ ἅπαντ’ ἔοικε ζῆν τὰ τοιαῦτα φυτοῦ βίον , ἑπομένως δὲ δῆλον ὅτι καὶ περὶ τῆς αἰσθητικῆς λεκτέον ψυχῆς καὶ περὶ τῆς νοητικῆς . πάσας γὰρ ἀναγκαῖον δυνάμει πρότερον ἔχειν ἢ ἐνεργείᾳ . ἀναγκαῖον δὲ ἤτοι μὴ οὔσας πρότερον ἐγγίνεσθαι πάσας , ἢ πάσας προϋπαρχούσας , ἢ τὰς μὲν τὰς δὲ μή , καὶ ἐγγίνεσθαι ἢ ἐν τιῆ ὕλιη μὴ εἰσελθούσας ἐν τῷ τοῦ ἄρρενος σπέρματι , ἢ ἐνταῦθα μὲν ἐκεῖθεν ἐλούσας , ἐν δὲ τῷ ἄρρενι ἢ θύραθεν ἐγγινομένας ἁπάσας ἢ μηδεμίαν ἢ τὰς μὲν τὰς δὲ μή . ὅτι μὲν τοίνυν οὐχ οἷόν τε πάσας προϋπάρχειν , φανερόν ἐστιν ἐκ τῶν τοιούτων . ὅσων γάρ ἐστιν ἀρχῶν ἡ ἐνέργεια σωματική , δῆλον ὅτι ταύτας ἄνευ σώματος ἀδύνατον ὑπάρχειν , οἷον βαδίζειν ἄνευ ποδῶν · ὥστε καὶ θύραθεν εἰσιέναι ἀδύνατον . οὔτε γὰρ αὐτὰς καθ’ αὑτὰς εἰσιέναι οἷόν τε ἀχωρίστους οὔσας , οὔτ’ ἐν σώματι εἰσιέναι · τὸ γὰρ σπέρμα περίττωμα μεταβαλλούσης τῆς τροφῆς ἐστίν . λείπεται δὲ τὸν ηοῦν μόνον θύραθεν ἐπεισιέναι καὶ θεῖον εἶναι μόνον · οὐθὲν γὰρ αὐτοῦ τῇ ἐνεργείᾳ κοινωνεῖ σωματικὴ ἐνέργεια . πάσης μὲν οὖν ψυχῆς δύναμις ἑτέρου σώματος ἔοικε κεκοινωνηκέναι καὶ θειοτέρου τῶν καλουμένων στοιχείων · ὡς δὲ διαφέρουσι τιμιότητι αἱ ψυχαὶ καὶ ἀτιμίια ἀλλήλων , οὕτω καὶ ἡ τοιαύτη διαφέρει φύσις . πάντων μὲν γὰρ ἐν τῷ σπέρματι ἐνυπάρχει , ὅπερ ποιεῖ γόνιμα εἶναι τὰ σπέρματα , τὸ καλούμενον θερμόν . τοῦτο δ’ οὐ πῦρ οὐδὲ τοιαύτη δύναμίς ἐστιν , ἀλλὰ τὸ ἐμπεριλαμβανόμενον ἐν τῷ σπέρματι καὶ ἐν τῷ ἀφρώδει πνεῦμα καὶ ἡ ἐν τῷ πνεύματι φύσις , ἀνάλογον οὖσα τῷ τῶν ἄστρων στοιχείῳ . διὸ πῦρ μὲν οὐθὲν γεννᾷ ζῷον , οὐδὲ φαίνεται συνιστάμενον πυρουμένοις οὔτ’ ἐν ὑγροῖς οὔτ’ ἐν ξηροῖς οὐθέν · ἡ δὲ τοῦ ἡλίου θερμότης καὶ ἡ τῶν ζῴων οὐ μόνον ἡ διὰ τοῦ σπέρματος , ἀλλα κἄν τι περίττωμα τύχῃ τῆς φύσεως ὂν ἕτερον , ὅμως ἔχει καὶ τοῦτο ζωτικὴν ἀρχήν . ὅτι μὲν οὖν ἡ ἐν τοῖς ζῴοις θερμότης οὔτε πῦρ οὔτε ἀπὸ πυρὸς ἔχει τὴν ἀρχήν , ἐκ τῶν τοιούτων ἐστὶ φανερόν · τὸ δὲ τῆς γονῆς σῶμα , ἐν ᾧ συναπέρχεται τὸ σπέρμα τὸ τῆς ψυχικῆς ἀρχῆς , τὸ μὲν χωριστὸν ὂν σώματος , ὅσοις ἐμπεριλαμβάνεται τὸ θεῖον ( τοιοῦτος δ᾽ ἐστὶν ὁ καλούμενος νῦ ) , τὸ δ᾽ ἀχώριστον , τοῦτο τὸ σπέρμα τῆς γονῆς διαλύεται καὶ πνευματοῦτα , φύσιν ἔχον ὑγρὰν καὶ ὑδατώδη . δόπερ οὐ δεῖ ζητεῖν ἀεὶ θύραζε αὐτὸ ἐξιέναι , οὐδὲ μόριον οὐθὲν εἶναι τῆς συστάσης μορφῆς , ὥσπερ οὐδὲ τὸν ὀπὸν τὸν τὸ γάλα συνιστάντα · καὶ γὰρ οὗτος μεταβάλλει καὶ μόριον οὐθέν ἐστι τῶν συνισταμένων ὄγκων . περὶ μὲν οὖν ψυχῆς , πῶς ἔχει τὰ κυήματα καὶ ἡ γονὴ καὶ πῶς οὐκ ἔχει , διώρισται · δυνάμει μὲν γὰρ ἔχει , ἐνεργείᾳ δ᾽ οὐκ ἔχει . τοῦ δὲ σπέρματος ὄντος περιττώματος καὶ κινουμένου κίνησιν τὴν αὐτὴν καθ᾽ ἥνπερ τὸ σῶμα αὐξάνεται μεριζομένης τῆς ἐσχάτης τροφῆς , ὅταν ἔλθῃ εἰς τὴν εὑστέραν , συνίστησι καὶ κινεῖ τὸ περίττωμα τὸ τοῦ θήλεος τὴν αὐτὴν κίνησιν ἥνπερ αὐτὸ τυγχάνει κινούμενον κἀκεῖνο . καὶ γὰρ ἐκεῖνο περίττωμα , καὶ πάντα τὰ μόρια ἔχει δυνάμει , ἐνεργείᾳ δ᾽ οὐθέν , καὶ γὰρ τὰ τοιαῦτ᾽ ἔχει μόρια δυνάμει , ιἧ διαφέρει τὸ θῆλυ τοῦ ἄρρενος . ὥσπερ γὰρ καὶ ἐκ πεπηρωμένων ὁτὲ μὲν γίνεται πεπηρωμένα ὁτὲ δ᾽ οὔ , οὕτω καὶ ἐκ θήλεος ὁτὲ μὲν θῆλυ , ὁτὲ δ᾽ οὔ , ἀλλ᾽ ἄρρεν . τὸ γὰρ θῆλυ ὥσπερ ἄρρεν ἐστὶ πεπηρωμένον , καὶ τὰ καταμήνια σπέρμα , οὐ καθαρὸν δέ ἓν γὰρ οὐκ ἔχει μόνον , τὴν τῆς ψυχῆς ἀρχήν . καὶ διὰ τοῦτο ὅσοις ὑπηνέμια γίνεται τῶν ζῴων , ἀμφοτέρων ἔχει τὰ μέρη τὸ συνιστάμενον ᾠόν , ἀλλὰ τὴν ἀρχὴν οὐκ ἔχει , διὸ οὐ γίνεται ἔμψυχον · ταύτην γὰρ τὸ τοῦ ἄρρενος ἐπιφέρει σπέρμα . ὅταν δὲ μετάσχῃ τοιαύτης ἀρχῆς τὸ περίττωμα τὸ τοῦ θήλεος , κύημα γίνεται . τοῖς δ᾽ ὑγροῖς μὲν σωματώδεσι δὲ θερμαινομένοις περιίσταται , καθάπερ ἐν τοῖς ἑψήμασι ψυχομένοις τὸ περίξηρον . πάντα δὲ τὰ σώματα συνέχει τὸ γλίσχρον · ὅπερ καὶ προϊοῦσι καὶ μείζοσι γιγνομένοις ἡ τοῦ νεύρου λαμβάνει φύσις , ἥπερ συνέχει τὰ μόρια τῶν ζῴων , ἐν μὲν τοῖς οὖσα νεῦρον , ἐν δὲ τοῖς τὸ ἀνάλογον . τῆς δ᾽ αὐτῆς μορφῆς ἐστὶ καὶ δέρμα καὶ φλὲψ καὶ ὑμὴν καὶ πᾶν τὸ τοιοῦτον γένος · διαφέρει γὰρ ταῦτα τῷ μᾶλλον καὶ ἧττον καὶ ὅλως ἐν ὑπεροχῇ καὶ ἐλλείψει .
Lemmas: οὗτος δέ ἔχω εἰμί ἀπορέω καί λέγω , εἰ ὁ προίημι εἰς ὁ θῆλυς γονή μηδείς μόριον εἰμί ὁ εἰσέρχομαι ὁ γίγνομαι κύημα , ποῦ τρέπω ὁ σωματώδης αὐτός , εἴπερ ἐργάζομαι ὁ δύναμις ὁ ἔνειμι ἐν αὐτός διορίζω τε δέω πότερος μεταλαμβάνω ὁ συνίστημι ἐν ὁ θῆλυς ἀπό ὁ εἰσέρχομαι τις ἤ οὐδείς , καί περί ψυχή κατά ὅς λέγω ζῷον ( ζῷον δέ εἰμί κατά ὁ μόριον ὁ ψυχή ὁ αἰσθητικός ) πότερος ἐν-ὑπάρχω ὁ σπέρμα καί ὁ κύημα ἤ οὐ , καί πόθεν . οὔτε γάρ ὡς ἄψυχος ἄν τίθημι τις ὁ κύημα κατά πᾶς τρόπος στερέω ζωή · οὐδείς γάρ ἥσσων ὁ τε σπέρμα καί ὁ κύημα ὁ ζῷον ζάω ὁ φυτόν , καί γόνιμος μέχρι τις εἰμί . ὅτι μέν οὖν ὁ θρεπτικός ἔχω ψυχή , φανερός ( διά ὁ τίς δέ οὗτος πρῶτος ἀναγκαῖος εἰμί λαμβάνω , ἐκ ὁ περί ψυχή διορίζω ἐν ἄλλος φανερός ) · προέρχομαι δέ καί ὁ αἰσθητικός , κατά ὅς ζῷον . οὐ γάρ ἅμα γίγνομαι ζῷον καί ἄνθρωπος οὐδέ ζῷον καί ἵππος , ὅμοιος δέ καί ἐπί ὁ ἄλλος ζῷον · ὕστερον γάρ γίγνομαι ὁ τέλος , ὁ δέ ἴδιος εἰμί ὁ ἕκαστος ὁ γένεσις τέλος . διό καί περί νόος , πότε καί πῶς μεταλαμβάνω καί πόθεν ὁ μετέχω οὗτος ὁ ἀρχή , ἔχω τε ἀπορία πολύς , καί δέω προθυμέομαι κατά δύναμις λαμβάνω καί κατά ὅσος ἐνδέχομαι . ὁ μέν οὖν θρεπτικός ψθχὴν ὁ σπέρμα καί ὁ κύημα ὁ χωριστός δῆλος ὅτι δύναμις μέν ἔχω τίθημι , ἐνέργεια δέ οὐ ἔχω , πρίν ἤ καθά ὁ χωρίζω ὁ κύημα ἕλκω ὁ τροφή καί ποιέω ὁ ὁ τοιοῦτος ψυχή ἔργον . πρῶτος μέν γάρ ἅπας ἔοικα ζάω ὁ τοιοῦτος φυτόν βίος , ἑπομένως δέ δῆλος ὅτι καί περί ὁ αἰσθητικός λεκτέος ψυχή καί περί ὁ νοητικός . πᾶς γάρ ἀναγκαῖος δύναμις πρότερος ἔχω ἤ ἐνέργεια . ἀναγκαῖος δέ ἤτοι μή εἰμί πρότερος ἐγγίγνομαι πᾶς , ἤ πᾶς προυπάρχω , ἤ ὁ μέν ὁ δέ μή , καί ἐγγίγνομαι ἤ ἐν τίη ὕλιος μή εἰσέρχομαι ἐν ὁ ὁ ἄρσην σπέρμα , ἤ ἐνταῦθα μέν ἐκεῖθεν αἱρέω , ἐν δέ ὁ ἄρσην ἤ θύραθεν ἐγγίγνομαι ἅπας ἤ μηδείς ἤ ὁ μέν ὁ δέ μή . ὅτι μέν τοίνυν οὐ οἷος τε πᾶς προυπάρχω , φανερός εἰμί ἐκ ὁ τοιοῦτος . ὅσος γάρ εἰμί ἀρχή ὁ ἐνέργεια σωματικός , δῆλος ὅτι οὗτος ἄνευ σῶμα ἀδύνατος ὑπάρχω , οἷος βαδίζω ἄνευ πούς · ὥστε καί θύραθεν εἰσέρχομαι ἀδύνατος . οὔτε γάρ αὐτός κατά ἑαυτοῦ εἰσέρχομαι οἷος τε ἀχώριστος εἰμί , οὔτε ἐν σῶμα εἰσέρχομαι · ὁ γάρ σπέρμα περίσσωμα μεταβάλλω ὁ τροφή εἰμί . λείπω δέ ὁ ἠώς μόνος θύραθεν ἐπεισέρχομαι καί θεῖος εἰμί μόνος · οὐδείς γάρ αὐτός ὁ ἐνέργεια κοινωνέω σωματικός ἐνέργεια . πᾶς μέν οὖν ψυχή δύναμις ἕτερος σῶμα ἔοικα κοινωνέω καί θεῖος ὁ καλέω στοιχεῖον · ὡς δέ διαφέρω τιμιότης ὁ ψυχή καί ἀτιμία ἀλλήλων , οὕτως καί ὁ τοιοῦτος διαφέρω φύσις . πᾶς μέν γάρ ἐν ὁ σπέρμα ἐν-ὑπάρχω , ὅς ποιέω γόνιμος εἰμί ὁ σπέρμα , ὁ καλέω θερμός . οὗτος δέ οὐ πῦρ οὐδέ τοιοῦτος δύναμις εἰμί , ἀλλά ὁ ἐμπεριλαμβάνω ἐν ὁ σπέρμα καί ἐν ὁ ἀφρώδης πνεῦμα καί ὁ ἐν ὁ πνεῦμα φύσις , ἀνάλογος εἰμί ὁ ὁ ἄστρον στοιχεῖον . διό πῦρ μέν οὐδείς γεννάω ζῷον , οὐδέ φαίνω συνίστημι πυρόω οὔτε ἐν ὑγρός οὔτε ἐν ξηρός οὐδείς · ὁ δέ ὁ ἥλιος θερμότης καί ὁ ὁ ζῷον οὐ μόνος ὁ διά ὁ σπέρμα , ἀλλά ἐάν τις περίσσωμα τυγχάνω ὁ φύσις εἰμί ἕτερος , ὅμως ἔχω καί οὗτος ζωτικός ἀρχή . ὅτι μέν οὖν ὁ ἐν ὁ ζῷον θερμότης οὔτε πῦρ οὔτε ἀπό πῦρ ἔχω ὁ ἀρχή , ἐκ ὁ τοιοῦτος εἰμί φανερός · ὁ δέ ὁ γονή σῶμα , ἐν ὅς συναπέρχομαι ὁ σπέρμα ὁ ὁ ψυχικός ἀρχή , ὁ μέν χωριστός εἰμί σῶμα , ὅσος ἐμπεριλαμβάνω ὁ θεῖος ( τοιοῦτος δέ εἰμί ὁ καλέω νῦ ) , ὁ δέ ἀχώριστος , οὗτος ὁ σπέρμα ὁ γονή διαλύω καί πνευματόω , φύσις ἔχω ὑγρός καί ὑδατώδης . δόπερ οὐ δέω ζητέω ἀεί θύραζε αὐτός ἐξέρχομαι , οὐδέ μόριον οὐδείς εἰμί ὁ συνίστημι μορφή , ὥσπερ οὐδέ ὁ ὀπός ὁ ὁ γάλα συνίστημι · καί γάρ οὗτος μεταβάλλω καί μόριον οὐδείς εἰμί ὁ συνίστημι ὄγκος . περί μέν οὖν ψυχή , πῶς ἔχω ὁ κύημα καί ὁ γονή καί πῶς οὐ ἔχω , διορίζω · δύναμις μέν γάρ ἔχω , ἐνέργεια δέ οὐ ἔχω . ὁ δέ σπέρμα εἰμί περίσσωμα καί κινέω κίνησις ὁ αὐτός κατά ὅς ὁ σῶμα αὐξάνω μερίζω ὁ ἔσχατος τροφή , ὅταν ἔρχομαι εἰς ὁ ὕστερος , συνίστημι καί κινέω ὁ περίσσωμα ὁ ὁ θῆλυς ὁ αὐτός κίνησις ὅς αὐτός τυγχάνω κινέω ἐκεῖνος . καί γάρ ἐκεῖνος περίσσωμα , καί πᾶς ὁ μόριον ἔχω δύναμις , ἐνέργεια δέ οὐδείς , καί γάρ ὁ τοιοῦτος ἔχω μόριον δύναμις , εἷς διαφέρω ὁ θῆλυς ὁ ἄρσην . ὥσπερ γάρ καί ἐκ πηρόω ὅτε μέν γίγνομαι πηρόω ὅτε δέ οὐ , οὕτως καί ἐκ θῆλυς ὅτε μέν θῆλυς , ὅτε δέ οὐ , ἀλλά ἄρσην . ὁ γάρ θῆλυς ὥσπερ ἄρσην εἰμί πηρόω , καί ὁ καταμήνιος σπέρμα , οὐ καθαρός δέ εἷς γάρ οὐ ἔχω μόνος , ὁ ὁ ψυχή ἀρχή . καί διά οὗτος ὅσος ὑπηνέμιος γίγνομαι ὁ ζῷον , ἀμφότερος ἔχω ὁ μέρος ὁ συνίστημι ᾠόν , ἀλλά ὁ ἀρχή οὐ ἔχω , διό οὐ γίγνομαι ἔμψυχος · οὗτος γάρ ὁ ὁ ἄρσην ἐπιφέρω σπέρμα . ὅταν δέ μετέχω τοιοῦτος ἀρχή ὁ περίσσωμα ὁ ὁ θῆλυς , κύημα γίγνομαι . ὁ δέ ὑγρός μέν σωματώδης δέ θερμαίνω περιίστημι , καθά ἐν ὁ ἕψημα ψύχω ὁ περίξηρος . πᾶς δέ ὁ σῶμα συνέχω ὁ γλίσχρος · ὅς καί προέρχομαι καί μέγας γίγνομαι ὁ ὁ νεῦρον λαμβάνω φύσις , ὅς συνέχω ὁ μόριον ὁ ζῷον , ἐν μέν ὁ εἰμί νεῦρον , ἐν δέ ὁ ὁ ἀνάλογος . ὁ δέ αὐτός μορφή εἰμί καί δέρμα καί φλέψ καί ὑμήν καί πᾶς ὁ τοιοῦτος γένος · διαφέρω γάρ οὗτος ὁ μάλα καί ἥσσων καί ὅλος ἐν ὑπεροχή καί ἔλλειψις .