aristoteles-et-corpus-aristotelicum.de-generatione-animalium 4.6
Τῶν δὲ ζῳοτόκων τὰ μὲν ἀτελῆ προΐεται ζῷα τὰ δὲ τετελειωμένα , τὰ μὲν μώνυχα τετελειωμένα καὶ τὰ διχηλά , τῶν δὲ πολυσχιδῶν ἀτελῆ πολλά . τούτου δ᾽ αἴτιον ὅτι τὰ μὲν μώνυχα μονοτόκα ἐστί , τὰ δὲ διχηλὰ ἢ μονοτόκα ἢ διτόκα ὡς ἐπὶ τὸ πολύ , ῥᾴδιον δὲ τὰ ὀλίγα ἐκτρέφειν . τῶν δὲ πολυσχιδῶν ὅσα ἀτελῆ τίκτει , πάντα πολυτόκα · διὸ νέα μὲν ὄντα δύναται τὰ κυήματα ἐκτρέφειν , ὅταν δ᾽ αὐξηθῇ καὶ λάβῃ μέγεθος , οὐ δυναμένου τοῦ σώματος ἐκτρέφειν προΐεται καθάπερ τὰ σκωληκοτόκα τῶν ζῴων . καὶ γὰρ τούτων τὰ μὲν ἀδιάρθρωτα σχεδὸν γεννᾷ , καθάπερ ἀλώπηξ ἄρκτος λέων , παραπλησίως δ᾽ ἔνια καὶ τῶν ἄλλων · τυφλὰ δὲ πάντα σχεδόν , οἷον ταῦτά τε καὶ ἔτι κύων λύκος θώς . μόνον δὲ πολυτόκον ὂν ἡ ὗς τελειοτοκεῖ , καὶ ἐπαλλάττει τοῦτο μόνον · πολυτοκεῖ μὲν γὰρ ὡς τὰ πολυσχιδῆ , διχηλὸν δ᾽ ἐστὶ καὶ μώνυχον · εἰσὶ γάρ που μώνυχες ὕες . πολυτοκεῖ μὲν σὖν διὰ τὸ τὴν εἰς τὸ μέγεθος τροφὴν εἰς τὴν σπερματικὴν ἀποκρίνεσθαι περίττωσιν · τοῦτο γὰρ ὡς μώνυχον οὐκ ἔχει μέγεθος . ἅμα δὲ καὶ μᾶλλον , ὥσπερ ἀμφισβητοῦν τῇ φυσει τῇ τῶν μωνύχων , διχηλόν ἐστιν . διὰ μὲν οὖν τοῦτο καὶ μονοτοκεῖ καὶ διτοκεῖ καὶ πολυτοκεῖ τὰ πλεῖστα , ἐκτρέφει δ᾽ εἰς τέλος διὰ τὴν τοῦ σώματος εὐβοσίαν · ἔχει γὰρ ὡς πίειρα γῆ φυτοῖς ἱκανὴν καὶ δαψιλῆ τροφήν . τίκτουσι δ᾽ ἀτελῆ καὶ τυφλὰ καὶ τῶν ὀρνίθων τινές , ὅσοι πολυτοκοῦσιν αὐτῶν μὴ σωμάτων ἔχοντες μέγεθος , οἷον κορώνη κίττα στρουθοὶ χελιδόνες , καὶ τῶν ὀλιγοτοκούντων ὅσα μὴ δαψιλῆ τροφὴν συνεκτίκτει τοῖς τέκνοις , οἷον φάττα καὶ τρυγὼν καὶ περιστερά . καὶ διὰ τοῦτο τῶν χελιδόνων ἐάν τις ἔτι νέων ὄντων ἐκκεντήσῃ τὰ ὄμματα , πάλιν ὑγιάζονται · γινομένων γὰρ ἀλλ᾽ οὐ γεγενημένων φθείρεται , διόπερ φύονται καὶ βλαστάνουσιν ἐξ ἀρχῆς . ὅλως δὲ προτερεῖ μὲν τῆς τελειογονίας διὰ τὴν ἀδυναμίαν τοῦ ἐκτρέφειν , ἀτελῆ δὲ γίνεται διὰ τὸ προτερεῖν . δῆλον δὲ τοῦτο καὶ ἐπὶ τῶν ἑπταμήνων · διὰ γὰρ τὸ ἀτελῆ εἶναι πολλάκις ἔνια αὐτῶν γίνεται οὐδὲ τοὺς πόρους ἔχοντά πω διηρθρωμένους , οἷον ὤτων καὶ μυκτήρων , ἀλλ᾽ ἐπαυξανομένοις διαρθροῦται , καὶ βιοῦσι πολλὰ τῶν τοιούτων . γίνεται δὲ ἀνάπηρα μᾶλλον ἐν τοῖς ἀνθρώποις τὰ ἄρρενα τῶν θηλέων , ἐν δὲ τοῖς ἄλλοις οὐθὲν μᾶλλον . αἴτιον δ᾽ ὅτι ἐν τοῖς ἀνθρώποις πολὺ διαφέρει τὸ ἄρρεν τοῦ θήλεος τῇ θερμότητι τῆς φύσεως , διὸ κινητικώτερά ἐστι κυούμενα τὰ ἄρρενα τῶν θηλέων · διὰ δὲ τὸ κινεῖσθαι θραύεται μᾶλλον · εὔθραυστον γὰρ τὸ νέον διὰ τὴν ἀσθένειαν . διὰ τὴν αὐτὴν δὲ ταύτην αἰτίαν καὶ τελειοῦται τὰ θήλεα τοῖς ἄρρεσιν οὐχ ὁμοίως ἐν ταῖς γυναιξίν · ἐν μὲν γὰρ τῇ μητρὶ ἐν πλείονι χρόνῳ διακρίνεται τὸ θῆλυ τοῦ ἄρρενος , ἐξελθόντων δὲ πάντα πρότερον ἐπιτελεῖται , οἷον ἥβη καὶ ἀκμὴ καὶ γῆρας , τοῖς θήλεσιν ἢ τοῖς ἄρρεσιν . ἀσθενέστερα γάρ ἐστι καὶ ψυχρότερα τὰ θήλεα τὴν φύσιν , καὶ δεῖ ὑπολαμβάνειν ὥσπερ ἀναπηρίαν εἶναι τὴν θηλύτητα φυσικήν . ἔσω μὲν οὖν διακρίνεται διὰ τὴν ψυχρότητα βραδέως ( ἡ γὰρ διάκρισις πέψις ἐστί , πέττει δ᾽ ἡ θερμότης , εὔπεπτον δὲ τὸ θερμότερον ) , ἐκτὸς δὲ διὰ τὴν ἀσθένειαν ταχὺ συνάπτει πρὸς τὴν ἀκμὴν καὶ τὸ γῆρας · πάντα γὰρ τὰ ἐλάττω πρὸς τὸ τέλος ἔρχεται θᾶττον , ὥσπερ καὶ ἐν τοῖς κατὰ τέχνην ἔργοις , καὶ ἐν τοῖς ὑπὸ φύσεως συνισταμένοις . διὰ τὸ εἰρημένον δ᾽ αἴτιον καὶ ἐν μὲν τοῖς ἀνθρώποις τὰ διδυμοτοκούμενα θῆλυ καὶ ἄρρεν ἧττον σώζεται , ἐν δὲ τοῖς ἄλλοις οὐθὲν ἧττον · τοῖς μὲν γὰρ παρὰ φύσιν τὸ ἰσοδρομεῖν , οὐκ ἐν ἴσοις χρόνοις γινομένης τῆς διακρίσεως , ἀλλ᾽ ἀνάγκη τὸ ἄρρεν ὑστερεῖν ἢ τὸ θῆλυ προτερεῖν , ἐν δὲ τοῖς ἄλλοις οὐ παρὰ φύσιν . συμβαίνει δὲ καὶ διαφορὰ περὶ τὰς κυήσεις ἐπί τε τῶν ἀνθρώπων καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων ζῴων · τὰ μὲν γὰρ εὐθηνεῖ μᾶλλον τοῖς σώμασι τὸν πλεῖστον χρόνον , τῶν δὲ γυναικῶν αἱ πολλαὶ δυσφοροῦσι περὶ τὴν κύησιν . ἔστι μὲν οὖν αἴτιόν τι τούτων καὶ διὰ τὸν βίον · ἑδραῖαι γὰρ οὖσαι πλείονος γέμουσι περιττώματος , ἐπεὶ ἐν οἷς ἔθνεσι πονητικὸς ὁ τῶν γυναικῶν βίος , οὔθ᾽ ἡ κύησις ὁμοίως ἐπίδηλός ἐστι , τίκτουσί τε ῥᾳδίως κἀκεῖ καὶ πανταχοῦ αἱ εἰωθυῖαι πονεῖν · ἀναλίσκει γὰρ ὁ πόνος τὰ περιττώματα , ταῖς δ᾽ ἑδραίαις ἐνυπάρχει πολλὰ τοιαῦτα διὰ τὴν ἀπονίαν καὶ τὸ μὴ γίνεσθαι καθάρσεις κυούσαις , ἥ τε ὠδὶς ἐπίπονός ἐστιν · ὁ δὲ πόνος γυμνάζει τὸ πνεῦμα ὥστε δύνασθαι κατέχειν , ἐν ᾧ τὸ τίκτειν ἐστὶ ῥᾳδίως ἢ χαλεπῶς . ἔστι μὲν οὖν , ὥσπερ εἴρηται , καὶ ταῦτα συμβαλλόμενα πρὸς τὴν διαφορὰν τοῦ πάθους τοῖς ἄλλοις ζῴοις καὶ ταῖς γυναιξί , μάλιστα δ᾽ ὅτι τοῖς μὲν αὐτῶν ὀλίγη γίνεται κάθαρσις , τοῖς δ᾽ οὐκ ἐπίδηλος ὅλως , ταῖς δὲ γυναιξὶ πλείστη τῶν ζῴων , ὥστε μὴ γινομένης τῆς ἐκκρίσεως διὰ τὴν κύησιν ταῖς μὲν ταραχὴν παρέχει · καὶ γὰρ μὴ κυούσαις , ὅταν αἱ καθάρσεις μὴ γίγνωνται , νόσοι συμβαίνουσιν · καὶ τὸ πρῶτον δὲ ταράττονται συλλαμβάνουσαι μᾶλλον αἱ πλεῖσται τῶν γυναικῶν · τὸ γὰρ κύημα κωλύειν μὲν δύναται τὰς καθάρσεις , διὰ μικρότητα δὲ οὐδὲν ἀναλίσκει πλῆθος τοῦ περιττώματος τὸ πρῶτον , ὕστερον δὲ κουφίζει μεταλαμβάνον · ἐν δὲ τοῖς ἄλλοις ζῴοις διὰ τὸ ὀλίγον εἶναι σύμμετρον γίνεται πρὸς τὴν αὔξησιν τῶν ἐμβρύων , καὶ ἀναλισκομένων τῶν περιττωμάτων τῶν ἐμποδιζόντων τὴν τροφὴν εὐημερεῖ τοῖς σώμασι μᾶλλον . καὶ ἐν τοῖς ἐνύδροις τὸν αὐτὸν τρόπον καὶ ἐν τοῖς ὄρνισιν . ἤδη δὲ μεγάλων γινομένων τῶν κυημάτων , ὅσοις μηκέτι συμβαίνει ἡ εὐτροφία τῶν σωμάτων , αἴτιον τὸ τὴν αὔξησιν τοῦ κυήματος δεῖσθαι πλείονος τῆς περιττωματικῆς τροφῆς . ὀλίγαις δέ τισι τῶν γυναικῶν βέλτιον ἔχειν τὰ σώματα συμβαίνει κυούσαις · αὗται δ᾽ εἰσὶν ὅσαις μικρὰ τὰ περιττώματα ἐν τῷ σώματι , ὥστε καταναλίσκεσθαι μετὰ τῆς εἰς τὸ ἔμβρυον τροφῆς .
Lemmas: ὁ δέ ζῳοτόκος ὁ μέν ἀτελής προίημι ζῷον ὁ δέ τελειόω , ὁ μέν μώνυχος τελειόω καί ὁ δίχηλος , ὁ δέ πολύσχιστος ἀτελής πολύς . οὗτος δέ αἴτιος ὅτι ὁ μέν μώνυχος μονοτόκος εἰμί , ὁ δέ δίχηλος ἤ μονοτόκος ἤ διτόκος ὡς ἐπί ὁ πολύς , ῥᾴδιος δέ ὁ ὀλίγος ἐκτρέφω . ὁ δέ πολύσχιστος ὅσος ἀτελής τίκτω , πᾶς πολυτόκος · διό νέος μέν εἰμί δύναμαι ὁ κύημα ἐκτρέφω , ὅταν δέ αὐξάνω καί λαμβάνω μέγεθος , οὐ δύναμαι ὁ σῶμα ἐκτρέφω προίημι καθά ὁ σκωληκοτόκος ὁ ζῷον . καί γάρ οὗτος ὁ μέν ἀδιάρθρωτος σχεδόν γεννάω , καθά ἀλώπηξ ἄρκτος λέων , παραπλήσιος δέ ἔνιοι καί ὁ ἄλλος · τυφλός δέ πᾶς σχεδόν , οἷος οὗτος τε καί ἔτι κύων λύκος θώς . μόνος δέ πολυτόκος εἰμί ὁ ὗς τελειοτοκέω , καί ἐπαλλάσσω οὗτος μόνος · πολυτοκέω μέν γάρ ὡς ὁ πολύσχιστος , δίχηλος δέ εἰμί καί μώνυχος · εἰμί γάρ που μῶνυξ ὗς . πολυτοκέω μέν σῦς διά ὁ ὁ εἰς ὁ μέγεθος τροφή εἰς ὁ σπερματικός ἀποκρίνω περίσσωσις · οὗτος γάρ ὡς μώνυχος οὐ ἔχω μέγεθος . ἅμα δέ καί μάλα , ὥσπερ ἀμφισβητέω ὁ φύσις ὁ ὁ μώνυχος , δίχηλος εἰμί . διά μέν οὖν οὗτος καί μονοτοκέω καί διτοκέω καί πολυτοκέω ὁ πολύς , ἐκτρέφω δέ εἰς τέλος διά ὁ ὁ σῶμα εὐβοσία · ἔχω γάρ ὡς πίειρα γῆ φυτόν ἱκανός καί δαψιλής τροφή . τίκτω δέ ἀτελής καί τυφλός καί ὁ ὄρνις τις , ὅσος πολυτοκέω αὐτός μή σῶμα ἔχω μέγεθος , οἷος κορώνη κίσσα στρουθός χελιδών , καί ὁ ὀλιγοτοκέω ὅσος μή δαψιλής τροφή συνεκτίκτω ὁ τέκνον , οἷος φάσσα καί τρυγών καί περιστερά . καί διά οὗτος ὁ χελιδών ἐάν τις ἔτι νέος εἰμί ἐκκεντέω ὁ ὄμμα , πάλιν ὑγιάζω · γίγνομαι γάρ ἀλλά οὐ γίγνομαι φθείρω , διόπερ φύω καί βλαστάνω ἐκ ἀρχή . ὅλος δέ προτερέω μέν ὁ τελειογονία διά ὁ ἀδυναμία ὁ ἐκτρέφω , ἀτελής δέ γίγνομαι διά ὁ προτερέω . δῆλος δέ οὗτος καί ἐπί ὁ ἑπτάμηνος · διά γάρ ὁ ἀτελής εἰμί πολλάκις ἔνιοι αὐτός γίγνομαι οὐδέ ὁ πόρος ἔχω πω διαρθρόω , οἷος οὖς καί μυκτήρ , ἀλλά ἐπαυξάνω διαρθρόω , καί βιόω πολύς ὁ τοιοῦτος . γίγνομαι δέ ἀνάπηρος μάλα ἐν ὁ ἄνθρωπος ὁ ἄρσην ὁ θῆλυς , ἐν δέ ὁ ἄλλος οὐδείς μάλα . αἴτιος δέ ὅτι ἐν ὁ ἄνθρωπος πολύς διαφέρω ὁ ἄρσην ὁ θῆλυς ὁ θερμότης ὁ φύσις , διό κινητικός εἰμί κυέω ὁ ἄρσην ὁ θῆλυς · διά δέ ὁ κινέω θραύω μάλα · εὔθραυστος γάρ ὁ νέος διά ὁ ἀσθένεια . διά ὁ αὐτός δέ οὗτος αἰτία καί τελειόω ὁ θῆλυς ὁ ἄρσην οὐ ὅμοιος ἐν ὁ γυνή · ἐν μέν γάρ ὁ μήτηρ ἐν πολύς χρόνος διακρίνω ὁ θῆλυς ὁ ἄρσην , ἐξέρχομαι δέ πᾶς πρότερος ἐπιτελέω , οἷος ἥβη καί ἀκμή καί γῆρας , ὁ θῆλυς ἤ ὁ ἄρσην . ἀσθενής γάρ εἰμί καί ψυχρός ὁ θῆλυς ὁ φύσις , καί δέω ὑπολαμβάνω ὥσπερ ἀναπηρία εἰμί ὁ θηλύτης φυσικός . ἔσω μέν οὖν διακρίνω διά ὁ ψυχρότης βραδύς ( ὁ γάρ διάκρισις πέψις εἰμί , πέσσω δέ ὁ θερμότης , εὔπεπτος δέ ὁ θερμός ) , ἐκτός δέ διά ὁ ἀσθένεια ταχύς συνάπτω πρός ὁ ἀκμή καί ὁ γῆρας · πᾶς γάρ ὁ ἐλαχύς πρός ὁ τέλος ἔρχομαι ταχύς , ὥσπερ καί ἐν ὁ κατά τέχνη ἔργον , καί ἐν ὁ ὑπό φύσις συνίστημι . διά ὁ λέγω δέ αἴτιος καί ἐν μέν ὁ ἄνθρωπος ὁ διδυμοτοκέω θῆλυς καί ἄρσην ἥσσων σῴζω , ἐν δέ ὁ ἄλλος οὐδείς ἥσσων · ὁ μέν γάρ παρά φύσις ὁ ἰσοδρομέω , οὐ ἐν ἴσος χρόνος γίγνομαι ὁ διάκρισις , ἀλλά ἀνάγκη ὁ ἄρσην ὑστερέω ἤ ὁ θῆλυς προτερέω , ἐν δέ ὁ ἄλλος οὐ παρά φύσις . συμβαίνω δέ καί διαφορά περί ὁ κύησις ἐπί τε ὁ ἄνθρωπος καί ἐπί ὁ ἄλλος ζῷον · ὁ μέν γάρ εὐθηνέω μάλα ὁ σῶμα ὁ πολύς χρόνος , ὁ δέ γυνή ὁ πολύς δυσφορέω περί ὁ κύησις . εἰμί μέν οὖν αἴτιος τις οὗτος καί διά ὁ βίος · ἑδραῖος γάρ εἰμί πολύς γέμω περίσσωμα , ἐπεί ἐν ὅς ἔθνος πονητικός ὁ ὁ γυνή βίος , οὔτε ὁ κύησις ὅμοιος ἐπίδηλος εἰμί , τίκτω τε ῥᾴδιος ἐκεῖ καί πανταχοῦ ὁ εἴωθα πονέω · ἀναλίσκω γάρ ὁ πόνος ὁ περίσσωμα , ὁ δέ ἑδραῖος ἐν-ὑπάρχω πολύς τοιοῦτος διά ὁ ἀπονία καί ὁ μή γίγνομαι κάθαρσις κυέω , ὁ τε ὠδίς ἐπίπονος εἰμί · ὁ δέ πόνος γυμνάζω ὁ πνεῦμα ὥστε δύναμαι κατέχω , ἐν ὅς ὁ τίκτω εἰμί ῥᾴδιος ἤ χαλεπός . εἰμί μέν οὖν , ὥσπερ λέγω , καί οὗτος συμβάλλω πρός ὁ διαφορά ὁ πάθος ὁ ἄλλος ζῷον καί ὁ γυνή , μάλα δέ ὅτι ὁ μέν αὐτός ὀλίγος γίγνομαι κάθαρσις , ὁ δέ οὐ ἐπίδηλος ὅλος , ὁ δέ γυνή πολύς ὁ ζῷον , ὥστε μή γίγνομαι ὁ ἔκκρισις διά ὁ κύησις ὁ μέν ταραχή παρέχω · καί γάρ μή κυέω , ὅταν ὁ κάθαρσις μή γίγνομαι , νόσος συμβαίνω · καί ὁ πρῶτος δέ ταράσσω συλλαμβάνω μάλα ὁ πολύς ὁ γυνή · ὁ γάρ κύημα κωλύω μέν δύναμαι ὁ κάθαρσις , διά μικρότης δέ οὐδείς ἀναλίσκω πλῆθος ὁ περίσσωμα ὁ πρῶτος , ὕστερον δέ κουφίζω μεταλαμβάνω · ἐν δέ ὁ ἄλλος ζῷον διά ὁ ὀλίγος εἰμί σύμμετρος γίγνομαι πρός ὁ αὔξησις ὁ ἔμβρυον , καί ἀναλίσκω ὁ περίσσωμα ὁ ἐμποδίζω ὁ τροφή εὐημερέω ὁ σῶμα μάλα . καί ἐν ὁ ἔνυδρος ὁ αὐτός τρόπος καί ἐν ὁ ὄρνις . ἤδη δέ μέγας γίγνομαι ὁ κύημα , ὅσος μηκέτι συμβαίνω ὁ εὐτροφία ὁ σῶμα , αἴτιος ὁ ὁ αὔξησις ὁ κύημα δέω πολύς ὁ περισσωματικός τροφή . ὀλίγος δέ τις ὁ γυνή ἀγαθός ἔχω ὁ σῶμα συμβαίνω κυέω · οὗτος δέ εἰμί ὅσος μικρός ὁ περίσσωμα ἐν ὁ σῶμα , ὥστε καταναλίσκω μετά ὁ εἰς ὁ ἔμβρυον τροφή .