aristoteles-et-corpus-aristotelicum.de-divinatione-per-somnum 2
Ὅλως δ’ ἐπεὶ καὶ τῶν ἄλλων ζῴων ὀνειρώττει τινά , θεόπεμπτα μὲν οὐκ ἂν εἴη τὰ ἐνύπνια , οὐδὲ γέγονε τούτου χάριν , δαιμόνια μέντοι · ἡ γὰρ φύσις δαιμονία , ἀλλ’ οὐ θεία . Σημεῖον δέ · πάνυ γὰρ εὐτελεῖς ἄνθρωποι προορατικοί εἰσι καὶ εὐθυόνειροι , ὡς οὐ θεοῦ πέμποντος , ἀλλ’ ὅσων ὥσπερ ἂν εἰ λάλος ἡ φύσις ἐστὶ καὶ μελαγχολική , παντοδαπὰς ὄψεις ὁρῶσιν · διὰ γὰρ τὸ πολλὰ καὶ παντοδαπὰ κινεῖσθαι ἐπιτυγχάνουσιν ὁμοίοις θεωρήμασιν , ἐπιτυχεῖς ὄντες ἐν τούτοις ὥσπερ ἔνιοι ἄρτια μερίζοντες · ὥσπερ γὰρ καὶ λέγεται ἂν πολλὰ βάλλῃς , ἄλλοτ’ ἀλλοῖον βαλεῖς , καὶ ἐπὶ τούτων τοῦτο συμβαίνει . Ὅτι δ’ οὐκ ἀποβαίνει πολλὰ τῶν ἐνυπνίων , οὐδὲν ἄτοπον · οὐδὲ γὰρ τῶν ἐν τοῖς σώμασι σημείων καὶ τῶν οὐρανίων , οἷον τὰ τῶν ὑδάτων καὶ τὰ τῶν πνευμάτων · ἂν γὰρ ἄλλη κυριωτέρα ταύτης συμβῇ κίνησις , ἀφ’ ἧς μελλούσης ἐγένετο τὸ σημεῖον , οὐ γίνεται . Καὶ πολλὰ βουλευθέντα καλῶς τῶν πραχθῆναι δεόντων διελύθη δι’ ἄλλας κυριωτέρας ἀρχάς . Ὅλως γὰρ οὐ πᾶν γίνεται τὸ μελλῆσαν , οὐδὲ ταὐτὸ τὸ ἐσόμενον καὶ τὸ μέλλον · ἀλλ’ ὅμως ἀρχάς τε λεκτέον εἶναι , ἀφ’ ὧν οὐκ ἐπετελέσθη , καὶ σημεῖα πέφυκε ταῦτα τινῶν οὐ γενομένων . Περὶ δὲ τῶν μὴ τοιαύτας ἐχόντων ἀρχὰς ἐνυπνίων οἵας εἴπομεν , ἀλλ’ ὑπερορίας ἢ τοῖς χρόνοις ἢ τοῖς τόποις ἢ τοῖς μεγέθεσιν , ἢ τούτων μὲν μηδέν , μὴ μέντοι γε ἐν αὑτοῖς ἐχόντων τὰς ἀρχὰς τῶν ἰδόντων τὸ ἐνύπνιον , εἰ μὴ γίνεται τὸ προορᾶν ἀπὸ συμπτώματος , τοιόνδ’ ἂν εἴη μᾶλλον ἢ ὥσπερ λέγει Δημόκριτος εἴδωλα καὶ ἀπορροὰς αἰτιώμενος . Ὥσπερ γὰρ ὅταν κινήσῃ τι τὸ ὕδωρ ἢ τὸν ἀέρα , τοῦθ’ ἕτερον ἐκίνησε , καὶ παυσαμένου ἐκείνου συμβαίνει τὴν τοιαύτην κίνησιν προϊέναι μέχρι τινός , τοῦ κινήσαντος οὐ παρόντος , οὕτως οὐδὲν κωλύει κίνησίν τινα καὶ αἴσθησιν ἀφικνεῖσθαι πρὸς τὰς ψυχὰς τὰς ἐνυπνιαζούσας , ἀφ’ ὧν ἐκεῖνος τὰ εἴδωλα ποιεῖ καὶ τὰς ἀπορροίας , καὶ ὅπῃ δὴ ἔτυχεν ἀφικνουμένας μᾶλλον αἰσθητὰς εἶναι νύκτωρ διὰ τὸ μεθ’ ἡμέραν φερομένας διαλύεσθαι μᾶλλον ( ἀταραχωδέστερος γὰρ ὁ ἀὴρ τῆς νυκτὸς διὰ τὸ νηνεμωτέρας εἶναι τὰς νύκτας ) , καὶ ἐν τῷ σώματι ποιεῖν αἴσθησιν διὰ τὸν ὕπνον , διὰ τὸ καὶ τῶν μικρῶν κινήσεων τῶν ἐντὸς αἰσθάνεσθαι καθεύδοντας μᾶλλον ἢ ἐγρηγορότας . Αὗται δ’ αἱ κινήσεις φαντάσματα ποιοῦσιν , ἐξ ὧν προορῶσι τὰ μέλλοντα περὶ τῶν τοιούτων . Καὶ διὰ ταῦτα συμβαίνει τὸ πάθος τοῦτο τοῖς τυχοῦσι καὶ οὐ τοῖς φρονιμωτάτοις . Μεθ’ ἡμέραν τε γὰρ ἐγίνετ’ ἂν καὶ τοῖς σοφοῖς , εἰ θεὸς ἦν ὁ πέμπων · οὕτω δ’ εἰκὸς τοὺς τυχόντας προορᾶν · ἡ γὰρ διάνοια τῶν τοιούτων οὐ φροντιστικὴ ἀλλ’ ὥσπερ ἔρημος καὶ κενὴ πάντων , καὶ κινηθεῖσα κατὰ τὸ κινοῦν ἄγεται . Καὶ τοῦ ἐνίους τῶν ἐκστατικῶν προορᾶν αἴτιον ὅτι αἱ οἰκεῖαι κινήσεις οὐκ ἐνοχλοῦσιν ἀλλ’ ἀπορραπίζονται · τῶν ξενικῶν οὖν μάλιστα αἰσθάνονται . Τὸ δέ τινας εὐθυονείρους εἶναι καὶ τὸ τοὺς γνωρίμους περὶ τῶν γνωρίμων μάλιστα προορᾶν συμβαίνει διὰ τὸ μάλιστα τοὺς γνωρίμους ὑπὲρ ἀλλήλων φροντίζειν · ὥσπερ γὰρ πόρρω ὄντων τάχιστα γνωρίζουσι καὶ αἰσθάνονται , οὕτω καὶ τῶν κινήσεων · αἱ γὰρ τῶν γνωρίμων γνωριμώτεραι κινήσεις . Οἱ δὲ μελαγχολικοὶ διὰ τὸ σφόδρα , ὥσπερ βάλλοντες πόρρωθεν , εὔστοχοί εἰσιν . Καὶ διὰ τὸ μεταβλητικὸν ταχὺ τὸ ἐχόμενον φαντάζεται αὐτοῖς · ὥσπερ γὰρ τὰ Φιλαιγίδου ποιήματα καὶ οἱ ἐμμανεῖς ἐχόμενα τοῦ ὁμοίου λέγουσι καὶ διανοοῦνται , οἷον Ἀφροδίτην , καὶ οὕτω συνείρουσιν εἰς τὸ πρόσω . Ἔτι δὲ διὰ τὴν σφοδρότητα οὐκ ἐκκρούεται αὐτῶν ἡ κίνησις ὑφ’ ἑτέρας κινήσεως . Τεχνικώτατος δ’ ἐστὶ κριτὴς ἐνυπνίων ὅστις δύναται τὰς ὁμοιότητας θεωρεῖν · τὰς γὰρ εὐθυονειρίας κρίνειν παντός ἐστιν . Λέγω δὲ τὰς ὁμοιότητας , ὅτι παραπλήσια συμβαίνει τὰ φαντάσματα τοῖς ἐν τοῖς ὕδασιν εἰδώλοις , καθάπερ καὶ πρότερον εἴπομεν . Ἐκεῖ δέ , ἂν πολλὴ γίνηται ἡ κίνησις , οὐδὲν ὁμοία γίνεται ἡ ἔμφασις καὶ τὰ εἴδωλα τοῖς ἀληθινοῖς . Δεινὸς δὴ τὰς ἐμφάσεις κρίνειν εἴη ἂν ὁ δυνάμενος ταχὺ διαισθάνεσθαι καὶ συνορᾶν τὰ διαπεφορημένα καὶ διεστραμμένα τῶν εἰδώλων , ὅτι ἐστὶν ἀνθρώπου ἢ ἵππου ἢ ὁτουδήποτε . Κἀκεῖ δὴ ὁμοίως τι δύναται τὸ ἐνύπνιον τοῦτο · ἡ γὰρ κίνησις ἐκκόπτει τὴν εὐθυονειρίαν . Τί μὲν οὖν ἐστὶν ὕπνος καὶ ἐνύπνιον , καὶ διὰ τίν’ αἰτίαν ἑκάτερον αὐτῶν γίνεται , ἔτι δὲ περὶ τῆς ἐκ τῶν ἐνυπνίων μαντικῆς εἴρηται .
Lemmas: ὅλος δέ ἐπεί καί ὁ ἄλλος ζῷον ὀνειρώσσω τις , θεόπεμπτος μέν οὐ ἄν εἰμί ὁ ἐνύπνιον , οὐδέ γίγνομαι οὗτος χάριν , δαιμόνιον μέντοι · ὁ γάρ φύσις δαιμόνιος , ἀλλά οὐ θεῖος . σημεῖον δέ · πάνυ γάρ εὐτελής ἄνθρωπος προορατικός εἰμί καί εὐθυόνειρος , ὡς οὐ θεός πέμπω , ἀλλά ὅσος ὥσπερ ἄν εἰ λάλος ὁ φύσις εἰμί καί μελαγχολικός , παντοδαπός ὄψις ὁράω · διά γάρ ὁ πολύς καί παντοδαπός κινέω ἐπιτυγχάνω ὅμοιος θεώρημα , ἐπιτυχής εἰμί ἐν οὗτος ὥσπερ ἔνιοι ἄρτιος μερίζω · ὥσπερ γάρ καί λέγω ἐάν πολύς βάλλω , ἄλλοτε ἀλλοῖος βάλλω , καί ἐπί οὗτος οὗτος συμβαίνω . ὅτι δέ οὐ ἀποβαίνω πολύς ὁ ἐνύπνιον , οὐδείς ἄτοπος · οὐδέ γάρ ὁ ἐν ὁ σῶμα σημεῖον καί ὁ οὐράνιος , οἷος ὁ ὁ ὕδωρ καί ὁ ὁ πνεῦμα · ἐάν γάρ ἄλλος κύριος οὗτος συμβαίνω κίνησις , ἀπό ὅς μέλλω γίγνομαι ὁ σημεῖον , οὐ γίγνομαι . καί πολύς βουλεύω καλός ὁ πράσσω δέω διαλύω διά ἄλλος κύριος ἀρχή . ὅλος γάρ οὐ πᾶς γίγνομαι ὁ μέλλω , οὐδέ αὐτός ὁ εἰμί καί ὁ μέλλω · ἀλλά ὅμως ἀρχή τε λεκτέος εἰμί , ἀπό ὅς οὐ ἐπιτελέω , καί σημεῖον φύω οὗτος τις οὐ γίγνομαι . περί δέ ὁ μή τοιοῦτος ἔχω ἀρχή ἐνύπνιον οἷος λέγω , ἀλλά ὑπερορία ἤ ὁ χρόνος ἤ ὁ τόπος ἤ ὁ μέγεθος , ἤ οὗτος μέν μηδείς , μή μέντοι γε ἐν ἑαυτοῦ ἔχω ὁ ἀρχή ὁ ὁράω ὁ ἐνύπνιον , εἰ μή γίγνομαι ὁ προοράω ἀπό σύμπτωμα , τοιόσδε ἄν εἰμί μάλα ἤ ὥσπερ λέγω Δημόκριτος εἴδωλον καί ἀπορροή αἰτιάομαι . ὥσπερ γάρ ὅταν κινέω τις ὁ ὕδωρ ἤ ὁ ἀήρ , οὗτος ἕτερος κινέω , καί παύω ἐκεῖνος συμβαίνω ὁ τοιοῦτος κίνησις προέρχομαι μέχρι τις , ὁ κινέω οὐ πάρειμι , οὕτως οὐδείς κωλύω κίνησις τις καί αἴσθησις ἀφικνέομαι πρός ὁ ψυχή ὁ ἐνυπνιάζω , ἀπό ὅς ἐκεῖνος ὁ εἴδωλον ποιέω καί ὁ ἀπόρροια , καί ὅπῃ δή τυγχάνω ἀφικνέομαι μάλα αἰσθητός εἰμί νύκτωρ διά ὁ μετά ἡμέρα φέρω διαλύω μάλα ( ἀταραχώδης γάρ ὁ ἀήρ ὁ νύξ διά ὁ νήνεμος εἰμί ὁ νύξ ) , καί ἐν ὁ σῶμα ποιέω αἴσθησις διά ὁ ὕπνος , διά ὁ καί ὁ μικρός κίνησις ὁ ἐντός αἰσθάνομαι καθεύδω μάλα ἤ ἐγείρω . οὗτος δέ ὁ κίνησις φάντασμα ποιέω , ἐκ ὅς προοράω ὁ μέλλω περί ὁ τοιοῦτος . καί διά οὗτος συμβαίνω ὁ πάθος οὗτος ὁ τυγχάνω καί οὐ ὁ φρόνιμος . μετά ἡμέρα τε γάρ γίγνομαι ἄν καί ὁ σοφός , εἰ θεός εἰμί ὁ πέμπω · οὕτως δέ ἔοικα ὁ τυγχάνω προοράω · ὁ γάρ διάνοια ὁ τοιοῦτος οὐ φροντιστικός ἀλλά ὥσπερ ἐρῆμος καί κενός πᾶς , καί κινέω κατά ὁ κινέω ἄγω . καί ὁ ἔνιοι ὁ ἐκστατικός προοράω αἴτιος ὅτι ὁ οἰκεῖος κίνησις οὐ ἐνοχλέω ἀλλά ἀπορραπίζω · ὁ ξενικός οὖν μάλα αἰσθάνομαι . ὁ δέ τις εὐθυόνειρος εἰμί καί ὁ ὁ γνώριμος περί ὁ γνώριμος μάλα προοράω συμβαίνω διά ὁ μάλα ὁ γνώριμος ὑπέρ ἀλλήλων φροντίζω · ὥσπερ γάρ πρόσω εἰμί ταχύς γνωρίζω καί αἰσθάνομαι , οὕτως καί ὁ κίνησις · ὁ γάρ ὁ γνώριμος γνώριμος κίνησις . ὁ δέ μελαγχολικός διά ὁ σφόδρα , ὥσπερ βάλλω πρόσωθεν , εὔστοχος εἰμί . καί διά ὁ μεταβλητικός ταχύς ὁ ἔχω φαντάζω αὐτός · ὥσπερ γάρ ὁ Φιλαιγίδης ποίημα καί ὁ ἐμμανής ἔχω ὁ ὅμοιος λέγω καί διανοέω , οἷος Ἀφροδίτη , καί οὕτως συνείρω εἰς ὁ πρόσω . ἔτι δέ διά ὁ σφοδρότης οὐ ἐκκρούω αὐτός ὁ κίνησις ὑπό ἕτερος κίνησις . τεχνικός δέ εἰμί κριτής ἐνύπνιον ὅστις δύναμαι ὁ ὁμοιότης θεωρέω · ὁ γάρ εὐθυονειρία κρίνω πᾶς εἰμί . λέγω δέ ὁ ὁμοιότης , ὅτι παραπλήσιος συμβαίνω ὁ φάντασμα ὁ ἐν ὁ ὕδωρ εἴδωλον , καθά καί πρότερος λέγω . ἐκεῖ δέ , ἐάν πολύς γίγνομαι ὁ κίνησις , οὐδείς ὅμοιος γίγνομαι ὁ ἔμφασις καί ὁ εἴδωλον ὁ ἀληθινός . δεινός δή ὁ ἔμφασις κρίνω εἰμί ἄν ὁ δύναμαι ταχύς διαισθάνομαι καί συνοράω ὁ διαφορέω καί διαστρέφω ὁ εἴδωλον , ὅτι εἰμί ἄνθρωπος ἤ ἵππος ἤ ὅστις . ἐκεῖ δή ὅμοιος τις δύναμαι ὁ ἐνύπνιον οὗτος · ὁ γάρ κίνησις ἐκκόπτω ὁ εὐθυονειρία . τίς μέν οὖν εἰμί ὕπνος καί ἐνύπνιον , καί διά τίς αἰτία ἑκάτερος αὐτός γίγνομαι , ἔτι δέ περί ὁ ἐκ ὁ ἐνύπνιον μαντικός λέγω .