aristoteles-et-corpus-aristotelicum.de-divinatione-per-somnum 1
Περὶ δὲ τῆς μαντικῆς τῆς ἐν τοῖς ὕπνοις γινομένης καὶ λεγομένης συμβαίνειν ἀπὸ τῶν ἐνυπνίων , οὔτε καταφρονῆσαι ῥᾴδιον οὔτε πεισθῆναι . Τὸ μὲν γὰρ πάντας ἢ πολλοὺς ὑπολαμβάνειν ἔχειν τι σημειῶδες τὰ ἐνύπνια παρέχεται πίστιν ὡς ἐξ ἐμπειρίας λεγόμενον , καὶ τὸ περὶ ἐνίων εἶναι τὴν μαντικὴν ἐν τοῖς ἐνυπνίοις οὐκ ἄπιστον · ἔχει γάρ τινα λόγον , διὸ καὶ περὶ τῶν ἄλλων ἐνυπνίων ὁμοίως ἄν τις οἰηθείη . Τὸ δὲ μηδεμίαν αἰτίαν εὔλογον ὁρᾶν , καθ’ ἣν ἂν γίνοιτο , τοῦτο διαπιστεῖν ποιεῖ · τό τε γὰρ θεὸν εἶναι τὸν πέμποντα , πρὸς τῇ ἄλλῃ ἀλογίᾳ , καὶ τὸ μὴ τοῖς βελτίστοις καὶ φρονιμωτάτοις ἀλλὰ τοῖς τυχοῦσι πέμπειν ἄτοπον . Ἀφαιρεθείσης δὲ τῆς ἀπὸ τοῦ θεοῦ αἰτίας οὐδεμία τῶν ἄλλων εὔλογος εἶναι φαίνεται αἰτία · τὸ γὰρ περὶ τῶν ἐφ’ Ἡρακλείαις στήλαις ἢ τῶν ἐν Βορυσθένει προορᾶν τινάς , ὑπὲρ τὴν ἡμετέραν εἶναι δόξειεν ἂν σύνεσιν εὑρεῖν τούτων τὴν ἀρχήν . Ἀνάγκη δ’ οὖν τὰ ἐνύπνια ἢ αἴτια εἶναι ἢ σημεῖα τῶν γιγνομένων ἢ συμπτώματα , ἢ πάντα ἢ ἔνια τούτων ἢ ἓν μόνον . Λέγω δ’ αἴτιον μὲν οἷον τὴν σελήνην τοῦ ἐκλείπειν τὸν ἥλιον καὶ τὸν κόπον τοῦ πυρετοῦ , σημεῖον δὲ τῆς ἐκλείψεως τὸ τὸν ἀστέρα εἰσελθεῖν , τὴν δὲ τραχύτητα τῆς γλώττης τοῦ πυρέττειν , σύμπτωμα δὲ τὸ βαδίζοντος ἐκλείπειν τὸν ἥλιον · οὔτε γὰρ σημεῖον τοῦ ἐκλείπειν τοῦτ’ ἐστὶν οὔτ’ αἴτιον , οὔθ’ ἡ ἔκλειψις τοῦ βαδίζειν . Διὸ τῶν συμπτωμάτων οὐδὲν οὔτ’ ἀεὶ γίνεται οὔθ’ ὡς ἐπὶ τὸ πολύ . Ἆρ’ οὖν ἐστὶ τῶν ἐνυπνίων τὰ μὲν αἴτια , τὰ δὲ σημεῖα , οἷον τῶν περὶ τὸ σῶμα συμβαινόντων ; Λέγουσι γοῦν καὶ τῶν ἰατρῶν οἱ χαρίεντες ὅτι δεῖ σφόδρα προσέχειν τοῖς ἐνυπνίοις · εὔλογον δ’ οὕτως ὑπολαβεῖν καὶ τοῖς μὴ τεχνίταις μέν , σκοπουμένοις δέ τι καὶ φιλοσοφοῦσιν . Αἱ γὰρ μεθ’ ἡμέραν γινόμεναι κινήσεις , ἂν μὴ σφόδρα μεγάλαι ὦσι καὶ ἰσχυραί , λανθάνουσι παρὰ μείζους τὰς ἐγρηγορικὰς κινήσεις . Ἐν δὲ τῷ καθεύδειν τοὐναντίον · καὶ γὰρ αἱ μικραὶ μεγάλαι δοκοῦσιν εἶναι . Δῆλον δ’ ἐπὶ τῶν συμβαινόντων κατὰ τοὺς ὕπνους πολλάκις · οἴονται γὰρ κεραυνοῦσθαι καὶ βροντᾶσθαι μικρῶν ἤχων ἐν τοῖς ὠσὶ γινομένων , καὶ μέλιτος καὶ γλυκέων χυμῶν ἀπολαύειν ἀκαριαίου φλέγματος καταρρέοντος , καὶ βαδίζειν διὰ πυρὸς καὶ θερμαίνεσθαι σφόδρα μικρᾶς θερμασίας περί τινα μέρη γιγνομένης . Ἐπεγειρομένοις δὲ ταῦτα φανερὰ τοῦτον ἔχοντα τὸν τρόπον . Ὥστ’ ἐπεὶ μικραὶ πάντων αἱ ἀρχαί , δῆλον ὅτι καὶ τῶν νόσων καὶ τῶν ἄλλων παθημάτων τῶν ἐν τοῖς σώμασι μελλόντων γίνεσθαι . Φανερὸν οὖν ὅτι ταῦτα ἀναγκαῖον ἐν τοῖς ὕπνοις εἶναι καταφανῆ μᾶλλον ἢ ἐν τῷ ἐγρηγορέναι . Ἀλλὰ μὴν καὶ ἔνιά γε τῶν καθ’ ὕπνον φαντασμάτων αἴτια εἶναι τῶν οἰκείων ἑκάστῳ πράξεων οὐκ ἄλογον · ὥσπερ γὰρ μέλλοντες πράττειν καὶ ἐν ταῖς πράξεσιν ὄντες ἢ πεπραχότες πολλάκις εὐθυονειρίᾳ τούτοις σύνεσμεν καὶ πράττομεν ( αἴτιον δ’ ὅτι προωδοποιημένη τυγχάνει ἡ κίνησις ἀπὸ τῶν μεθ’ ἡμέραν ἀρχῶν ) , οὕτω πάλιν ἀναγκαῖον καὶ τὰς καθ’ ὕπνον κινήσεις πολλάκις ἀρχὴν εἶναι τῶν μεθ’ ἡμέραν πράξεων διὰ τὸ προωδοποιῆσθαι πάλιν καὶ τούτων τὴν διάνοιαν ἐν τοῖς φαντάσμασι τοῖς νυκτερινοῖς . Οὕτω μὲν οὖν ἐνδέχεται τῶν ἐνυπνίων ἔνια καὶ σημεῖα καὶ αἴτια εἶναι . Τὰ δὲ πολλὰ συμπτώμασιν ἔοικε , μάλιστα δὲ τά τε ὑπερβατὰ πάντα καὶ ὧν μὴ ἐν αὐτοῖς ἡ ἀρχὴ ἀλλὰ περὶ ναυμαχίας καὶ τῶν πόρρω συμβαινόντων ἐστίν · περὶ γὰρ τούτων τὸν αὐτὸν τρόπον ἔχειν εἰκὸς οἷον ὅταν μεμνημένῳ τινὶ περί τινος τύχῃ τοῦτο γινόμενον · τί γὰρ κωλύει καὶ ἐν τοῖς ὕπνοις οὕτως ; Μᾶλλον δ’ εἰκὸς πολλὰ τοιαῦτα συμβαίνειν . Ὥσπερ οὖν οὐδὲ τὸ μνησθῆναι περὶ τοῦδε σημεῖον οὐδ’ αἴτιον τοῦ παραγενέσθαι αὐτόν , οὕτως οὐδ’ ἐκεῖ τοῦ ἀποβῆναι τὸ ἐνύπνιον τῷ ἰδόντι οὔτε σημεῖον οὔτ’ αἴτιον , ἀλλὰ σύμπτωμα . Διὸ καὶ πολλὰ τῶν ἐνυπνίων οὐκ ἀποβαίνει · τὰ γὰρ συμπτώματα οὔτ’ ἀεὶ οὔθ’ ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ γίνεται .
Lemmas: περί δέ ὁ μαντικός ὁ ἐν ὁ ὕπνος γίγνομαι καί λέγω συμβαίνω ἀπό ὁ ἐνύπνιον , οὔτε καταφρονέω ῥᾴδιος οὔτε πείθω . ὁ μέν γάρ πᾶς ἤ πολύς ὑπολαμβάνω ἔχω τις σημειώδης ὁ ἐνύπνιον παρέχω πίστις ὡς ἐκ ἐμπειρία λέγω , καί ὁ περί ἔνιοι εἰμί ὁ μαντικός ἐν ὁ ἐνύπνιον οὐ ἄπιστος · ἔχω γάρ τις λόγος , διό καί περί ὁ ἄλλος ἐνύπνιον ὅμοιος ἄν τις οἴομαι . ὁ δέ μηδείς αἰτία εὔλογος ὁράω , κατά ὅς ἄν γίγνομαι , οὗτος διαπιστέω ποιέω · ὁ τε γάρ θεός εἰμί ὁ πέμπω , πρός ὁ ἄλλος ἀλογία , καί ὁ μή ὁ ἀγαθός καί φρόνιμος ἀλλά ὁ τυγχάνω πέμπω ἄτοπος . ἀφαιρέω δέ ὁ ἀπό ὁ θεός αἰτία οὐδείς ὁ ἄλλος εὔλογος εἰμί φαίνω αἰτία · ὁ γάρ περί ὁ ἐπί Ἡράκλειος στήλη ἤ ὁ ἐν Βορυσθένης προοράω τις , ὑπέρ ὁ ἡμέτερος εἰμί δοκέω ἄν σύνεσις εὑρίσκω οὗτος ὁ ἀρχή . ἀνάγκη δέ οὖν ὁ ἐνύπνιον ἤ αἴτιος εἰμί ἤ σημεῖον ὁ γίγνομαι ἤ σύμπτωμα , ἤ πᾶς ἤ ἔνιοι οὗτος ἤ εἷς μόνος . λέγω δέ αἴτιος μέν οἷος ὁ σελήνη ὁ ἐκλείπω ὁ ἥλιος καί ὁ κόπος ὁ πυρετός , σημεῖον δέ ὁ ἔκλειψις ὁ ὁ ἀστήρ εἰσέρχομαι , ὁ δέ τραχύτης ὁ γλῶσσα ὁ πυρέσσω , σύμπτωμα δέ ὁ βαδίζω ἐκλείπω ὁ ἥλιος · οὔτε γάρ σημεῖον ὁ ἐκλείπω οὗτος εἰμί οὔτε αἴτιος , οὔτε ὁ ἔκλειψις ὁ βαδίζω . διό ὁ σύμπτωμα οὐδείς οὔτε ἀεί γίγνομαι οὔτε ὡς ἐπί ὁ πολύς . ἆρα οὖν εἰμί ὁ ἐνύπνιον ὁ μέν αἴτιος , ὁ δέ σημεῖον , οἷος ὁ περί ὁ σῶμα συμβαίνω ; λέγω γοῦν καί ὁ ἰατρός ὁ χαρίεις ὅτι δέω σφόδρα προσέχω ὁ ἐνύπνιον · εὔλογος δέ οὕτως ὑπολαμβάνω καί ὁ μή τεχνίτης μέν , σκοπέω δέ τις καί φιλοσοφέω . ὁ γάρ μετά ἡμέρα γίγνομαι κίνησις , ἐάν μή σφόδρα μέγας εἰμί καί ἰσχυρός , λανθάνω παρά μέγας ὁ ἐγρηγορικός κίνησις . ἐν δέ ὁ καθεύδω ἐναντίος · καί γάρ ὁ μικρός μέγας δοκέω εἰμί . δῆλος δέ ἐπί ὁ συμβαίνω κατά ὁ ὕπνος πολλάκις · οἴομαι γάρ κεραυνόω καί βροντάω μικρός ἦχος ἐν ὁ οὖς γίγνομαι , καί μέλι καί γλυκύς χυμός ἀπολαύω ἀκαριαῖος φλέγμα καταρρέω , καί βαδίζω διά πῦρ καί θερμαίνω σφόδρα μικρός θερμασία περί τις μέρος γίγνομαι . ἐπεγείρω δέ οὗτος φανερός οὗτος ἔχω ὁ τρόπος . ὥστε ἐπεί μικρός πᾶς ὁ ἀρχή , δῆλος ὅτι καί ὁ νόσος καί ὁ ἄλλος πάθημα ὁ ἐν ὁ σῶμα μέλλω γίγνομαι . φανερός οὖν ὅτι οὗτος ἀναγκαῖος ἐν ὁ ὕπνος εἰμί καταφανής μάλα ἤ ἐν ὁ ἐγείρω . ἀλλά μήν καί ἔνιοι γε ὁ κατά ὕπνος φάντασμα αἴτιος εἰμί ὁ οἰκεῖος ἕκαστος πρᾶξις οὐ ἄλογος · ὥσπερ γάρ μέλλω πράσσω καί ἐν ὁ πρᾶξις εἰμί ἤ πράσσω πολλάκις εὐθυονειρία οὗτος σύνειμι καί πράσσω ( αἴτιος δέ ὅτι προοδοποιέω τυγχάνω ὁ κίνησις ἀπό ὁ μετά ἡμέρα ἀρχή ) , οὕτως πάλιν ἀναγκαῖος καί ὁ κατά ὕπνος κίνησις πολλάκις ἀρχή εἰμί ὁ μετά ἡμέρα πρᾶξις διά ὁ προοδοποιέω πάλιν καί οὗτος ὁ διάνοια ἐν ὁ φάντασμα ὁ νυκτερινός . οὕτως μέν οὖν ἐνδέχομαι ὁ ἐνύπνιον ἔνιοι καί σημεῖον καί αἴτιος εἰμί . ὁ δέ πολύς σύμπτωμα ἔοικα , μάλα δέ ὁ τε ὑπερβατός πᾶς καί ὅς μή ἐν αὐτός ὁ ἀρχή ἀλλά περί ναυμαχία καί ὁ πρόσω συμβαίνω εἰμί · περί γάρ οὗτος ὁ αὐτός τρόπος ἔχω ἔοικα οἷος ὅταν μιμνῄσκω τις περί τις τυγχάνω οὗτος γίγνομαι · τίς γάρ κωλύω καί ἐν ὁ ὕπνος οὕτως ; μάλα δέ ἔοικα πολύς τοιοῦτος συμβαίνω . ὥσπερ οὖν οὐδέ ὁ μιμνῄσκω περί ὅδε σημεῖον οὐδέ αἴτιος ὁ παραγίγνομαι αὐτός , οὕτως οὐδέ ἐκεῖ ὁ ἀποβαίνω ὁ ἐνύπνιον ὁ ὁράω οὔτε σημεῖον οὔτε αἴτιος , ἀλλά σύμπτωμα . διό καί πολύς ὁ ἐνύπνιον οὐ ἀποβαίνω · ὁ γάρ σύμπτωμα οὔτε ἀεί οὔτε ὡς ἐπί ὁ πολύς γίγνομαι .