aristoteles-et-corpus-aristotelicum.de-caelo 3.5
5 Ἐπεὶ δʼ ἀνάγκη πεπεράνθαι τὰ στοιχεῖα , λοιπὸν σκέψασθαι πότερον πλείω ἔσται ἢ ἕν . ἔνιοι γὰρ ἓν μόνον ὑποτίθενται , καὶ τοῦτο οἱ μὲν ὕδωρ , οἱ δʼ ἀέρα , οἱ δὲ πῦρ , οἱ δʼ ὕδατος μὲν λεπτότερον ἀέρος δὲ πυκνότερον , ὃ περιέχειν φασὶ πάντας τοὺς οὐρανοὺς ἄπειρον ὄν . ὅσοι μὲν οὖν τὸ ἓν τοῦτο ποιοῦσιν ὕδωρ ἢ ἀέρα ἢ ὕδατος μὲν λεπτότερον ἀέρος δὲ πυκνότερον , εἶτ᾿ ἐκ τούτου πυκνότητι καὶ μανότητι τἆλλα γεννῶσιν , οὗτοι λανθάνουσιν αὐτοὶ αὑτοὺς ἄλλο τι πρότερον τοῦ στοιχείου ποιοῦντες · ἔστι γὰρ ἡ μὲν ἐκ τῶν στοιχείων γένεσις σύνθεσις , ὥς φασιν , ἡ δʼ εἰς τὰ στοιχεῖα διάλυσις , ὥστʼ ἀνάγκη πρότερον εἶναι τῇ φύσει τὸ λεπτομερέστερον . ἐπεὶ οὖν φασὶ πάντων τῶν σωμάτων τὸ πῦρ λεπτότατον εἶναι , πρῶτον ἄν εἴη τῇ φύσει τὸ πῦρ ( διαφέρει δʼ οὐθέν , ἀνάγκη γὰρ ἕν τι τῶν ἄλλων εἶναι πρῶτον , καὶ μὴ τὸ μέσον ) . ἔτι δὲ τὸ μὲν πυκνότητι καὶ μανότητι τἆλλα γεννᾶν οὐθὲν διαφέρει ἢ λεπτότητι καὶ παχύτητι · τὸ μὲν γὰρ λεπτὸν μανόν , τὸ δὲ παχὺ βούλονται εἶναι πυκνόν . πάλιν δὲ τὸ λεπτότητι καὶ παχύτητι ταὐτὸν καὶ τὸ μεγέθει καὶ μικρότητι · λεπτὸν μὲν γὰρ τὸ μικρομερές , παχὺ δὲ τὸ μεγαλομερές · τὸ γὰρ ἐπεκτεινόμενον ἐπὶ πολὺ λεπτόν , τοιοῦτον δὲ τὸ ἐκ μικρῶν μερῶν συνεστός . ὥστʼ αὐτοῖς συμβαίνει μεγέθει καὶ μικρότητι διαιρεῖν τὴν τῶν ἄλλων οὐσίαν . οὕτω δὲ διοριζομένοις ἅπαντα συμβήσεται λέγειν πρός τι , καὶ οὐκ ἔσται ἀπλῶς τὸ μὲν πῦρ τὸ δʼ ὕδωρ τὸ δʼ ἀήρ , ἀλλὰ τὸ αὐτὸ πρὸς μὲν τόδε πῦρ , πρὸς δέ τι ἄλλο ἀήρ , ὅπερ συμβαίνει καὶ τοῖς πλείω μὲν τὰ στοιχεῖα λέγουσι , μεγέθει δὲ καὶ μικρότητι διαφέρειν φάσκουσιν · ἐπεὶ γὰρ τῷ ποσῷ διώρισται ἕκαστον , ἔσται τις λόγος πρὸς ἄλληλα τῶν μεγεθῶν , ὥστε τὰ τοῦτον ἔχοντα τὸν λόγον πρὸς ἄλληλα ἀνάγκη τὸ μὲν ἀέρα εἶναι τὸ δὲ πῦρ τὸ δὲ γῆν τὸ δʼ ὕδωρ , διὰ τὸ ἐνυπάρχειν ἐν τοῖς μείζοσι τοὺς τῶν ἐλαττόνων λόγους . ὅσοι δὲ πῦρ ὑποτίθενται τὸ στοιχεῖον , τοῦτο μὲν διαφεύγουσιν , ἄλλα δʼ αὐτοῖς ἀναγκαῖον ἄλογα συμβαίνειν . οἱ μὲν γὰρ αὐτῶν σχῆμα περιάπτουσι τῷ πυρί , καθάπερ οἱ τὴν πυραμίδα ποιοῦντες , καὶ τούτων οἱ μὲν ἁπλουστέρως λέγοντες ὅτι τῶν μὲν σχημάτων τμητικώτατον ἡ πυραμίς , τῶν δὲ σωμάτων τὸ πῦρ , οἱ δὲ κομψοτέρως τῷ λόγῳ προσάγοντες ὅτι τὰ μὲν σώματα πάντα σύγκειται ἐκ τοῦ λεπτομερεστάτου , τὰ δὲ σχήματα τὰ στερεὰ ἐκ πυραμίδων , ὥστʼ ἐπεὶ τῶν μὲν σωμάτων τὸ πῦρ λεπτότατον , τῶν δὲ σχημάτων ἡ πυραμὶς μικρομερέστατον καὶ πρῶτον , τὸ δὲ πρῶτον σχῆμα τοῦ πρώτου σώματος , πυραμὶς ἄν εἴη τὸ πῦρ . οἱ δὲ περὶ μὲν σχήματος οὐδὲν ἀποφαίνονται , λεπτομερέστατον δὲ μόνον ποιοῦσιν , ἔπειτʼ ἐκ τούτου συντιθεμένου φασὶ γίγνεσθαι τἆλλα καθάπερ ἂν εἰ συμφυσωμένου ψήγματος . ἀμφοτέροις δὲ ταὐτὰ συμβαίνει δυσχερῆ · εἰ μὲν γὰρ ἄτομον τὸ πρῶτον σῶμα ποιοῦσι , πάλιν ἥξουσιν οἱ πρότερον εἰρημένοι λόγοι πρός ταύτην τὴν ὑπόθεσιν , ἔτι οὐκ ἐνδέχεται τοῦτο λέγειν φυσικῶς βουλομένοις θεωρεῖν . εἰ γὰρ ἅπαν σῶμα σώματι συμβλητὸν κατὰ τὸ ποσόν , ἔχει δʼ ἀνάλογον τὰ μεγέθη τά τε τῶν ὁμοιομερῶν πρὸς ἄλληλα καὶ τὰ τῶν στοιχείων ( οἷον τὰ τοῦ παντὸς ὕδατος πρὸς τὸν ἅπαντα ἀέρα καὶ τοῦ στοιχείου πρὸς τὸ στοιχεῖον , ὁμοίως δὲ καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων ) , ὁ δʼ ἀὴρ πλείων τοῦ ὕδατος καὶ ὅλως τὸ λεπτομερέστερον τοῦ παχυμερεστέρου , φανερὸν ὅτι καὶ τὸ στοιχεῖον ἔλαττον ἔσται τὸ τοῦ ὕδατος ἢ τὸ τοῦ ἀέρος . εἰ οὖν τὸ ἔλαττον μέγεθος ἐνυπάρχει τῷ μείζονι , διαιρετὸν ἂν εἴη τὸ τοῦ ἀέρος στοιχεῖον . ὡσαύτως δὲ καὶ τὸ τοῦ πυρὸς καὶ ὅλως τῶν λεπτομερεστέρων . εἰ δὲ διαιρετόν , τοῖς μὲν σχηματίζουσι τὸ πῦρ συμβήσεται μὴ εἶναι τὸ τοῦ πυρὸς μέρος πῦρ διὰ τὸ μὴ συγκεῖσθαι τὴν πυραμίδα ἐκ πυραμίδων , ἔτι δὲ μὴ πᾶν σῶμα εἶναι ἢ στοιχεῖον ἢ ἐκ στοιχείων ( τὸ γὰρ μέρος τοῦ πυρὸς οὕτε πῦρ οὔθʼ ἕτερον στοιχεῖον οὐδέν ) , τοῖς δὲ τῷ μεγέθει διορίζουσι πρότερόν τι τοῦ στοιχείου στοιχεῖον εἶναι , καὶ τοῦτʼ εἰς ἄπειρον βαδίζειν , εἴπερ ἅπαν σῶμα διαιρετὸν καὶ τὸ μικρομερέστατον στοιχεῖον . ἔτι δὲ καὶ τούτοις συμβαίνει λέγειν ὡς ταὐτὸν πρὸς μὲν τόδε πῦρ ἐστὶ πρὸς ἄλλο δʼ ἀήρ , καὶ πάλιν ὕδωρ καὶ γῆ . κοινὸν δὲ πᾶσιν ἁμάρτημα τοῖς ἓν τὸ στοιχεῖον ὑποτιθεμένοις τὸ μίαν μόνην κίνησιν ποιεῖν φυσικήν , καὶ πάντων τὴν αὐτήν . ὁρῶμεν γὰρ πᾶν τὸ φυσικὸν σῶμα κινήσεως ἔχον ἀρχήν . εἰ οὖν ἅπαντα τὰ σώματα ἕν τί ἐστι , πάντων ἂν εἴη μία κίνησις · καὶ ταύτην ἀναγκαῖον ὅσῳπερ ἂν πλείω γίγνηται , κινεῖσθαι μᾶλλον , ὥσπερ καὶ τὸ πῦρ ὅσῳ ἂν πλεῖον γίγνηται , φέρεται θᾶττον ἄνω τὴν αὑτοῦ φοράν . συμβαίνει δὲ πολλὰ κάτω φέρεσθαι θᾶττον , ὥστε διά τε ταῦτα , καὶ πρὸς τούτοις ἐπεὶ διώρισται πρότερον ὅτι πλείους αἱ φυσικαὶ κινήσεις , δῆλον ὅτι ἀδύνατον ἓν εἶναι τὸ στοιχεῖον . ἐπεὶ δὲ οὔτε ἄπειρα οὔτε ἕν , πλείω ἀνάγκη εἶναι καὶ πεπερασμένα .
Lemmas: 5 ἐπεί δέ ἀνάγκη περαίνω ὁ στοιχεῖον , λοιπός σκοπέω πότερος πολύς εἰμί ἤ εἷς . ἔνιοι γάρ εἷς μόνος ὑποτίθημι , καί οὗτος ὁ μέν ὕδωρ , ὁ δέ ἀήρ , ὁ δέ πῦρ , ὁ δέ ὕδωρ μέν λεπτός ἀήρ δέ πυκνός , ὅς περιέχω φημί πᾶς ὁ οὐρανός ἄπειρος εἰμί . ὅσος μέν οὖν ὁ εἷς οὗτος ποιέω ὕδωρ ἤ ἀήρ ἤ ὕδωρ μέν λεπτός ἀήρ δέ πυκνός , εἶτα ἐκ οὗτος πυκνότης καί μανότης ἄλλος γεννάω , οὗτος λανθάνω αὐτός ἑαυτοῦ ἄλλος τις πρότερος ὁ στοιχεῖον ποιέω · εἰμί γάρ ὁ μέν ἐκ ὁ στοιχεῖον γένεσις σύνθεσις , ὡς φημί , ὁ δέ εἰς ὁ στοιχεῖον διάλυσις , ὥστε ἀνάγκη πρότερος εἰμί ὁ φύσις ὁ λεπτομερής . ἐπεί οὖν φημί πᾶς ὁ σῶμα ὁ πῦρ λεπτός εἰμί , πρῶτος ἄν εἰμί ὁ φύσις ὁ πῦρ ( διαφέρω δέ οὐδείς , ἀνάγκη γάρ εἷς τις ὁ ἄλλος εἰμί πρῶτος , καί μή ὁ μέσος ) . ἔτι δέ ὁ μέν πυκνότης καί μανότης ἄλλος γεννάω οὐδείς διαφέρω ἤ λεπτότης καί παχύτης · ὁ μέν γάρ λεπτός μανός , ὁ δέ παχύς βούλομαι εἰμί πυκνός . πάλιν δέ ὁ λεπτότης καί παχύτης αὐτός καί ὁ μέγεθος καί μικρότης · λεπτός μέν γάρ ὁ μικρομερής , παχύς δέ ὁ μεγαλομερής · ὁ γάρ ἐπεκτείνω ἐπί πολύς λεπτός , τοιοῦτος δέ ὁ ἐκ μικρός μέρος συνίστημι . ὥστε αὐτός συμβαίνω μέγεθος καί μικρότης διαιρέω ὁ ὁ ἄλλος οὐσία . οὕτως δέ διορίζω ἅπας συμβαίνω λέγω πρός τις , καί οὐ εἰμί ἁπλῶς ὁ μέν πῦρ ὁ δέ ὕδωρ ὁ δέ ἀήρ , ἀλλά ὁ αὐτός πρός μέν ὅδε πῦρ , πρός δέ τις ἄλλος ἀήρ , ὅς συμβαίνω καί ὁ πολύς μέν ὁ στοιχεῖον λέγω , μέγεθος δέ καί μικρότης διαφέρω φάσκω · ἐπεί γάρ ὁ πός διορίζω ἕκαστος , εἰμί τις λόγος πρός ἀλλήλων ὁ μέγεθος , ὥστε ὁ οὗτος ἔχω ὁ λόγος πρός ἀλλήλων ἀνάγκη ὁ μέν ἀήρ εἰμί ὁ δέ πῦρ ὁ δέ γῆ ὁ δέ ὕδωρ , διά ὁ ἐνυπάρχω ἐν ὁ μέγας ὁ ὁ ἐλαχύς λόγος . ὅσος δέ πῦρ ὑποτίθημι ὁ στοιχεῖον , οὗτος μέν διαφεύγω , ἄλλος δέ αὐτός ἀναγκαῖος ἄλογος συμβαίνω . ὁ μέν γάρ αὐτός σχῆμα περιάπτω ὁ πῦρ , καθά ὁ ὁ πυραμίς ποιέω , καί οὗτος ὁ μέν ἁπλόος λέγω ὅτι ὁ μέν σχῆμα τμητικός ὁ πυραμίς , ὁ δέ σῶμα ὁ πῦρ , ὁ δέ κομψός ὁ λόγος προσάγω ὅτι ὁ μέν σῶμα πᾶς σύγκειμαι ἐκ ὁ λεπτομερής , ὁ δέ σχῆμα ὁ στερεός ἐκ πυραμίς , ὥστε ἐπεί ὁ μέν σῶμα ὁ πῦρ λεπτός , ὁ δέ σχῆμα ὁ πυραμίς μικρομερής καί πρῶτος , ὁ δέ πρῶτος σχῆμα ὁ πρῶτος σῶμα , πυραμίς ἄν εἰμί ὁ πῦρ . ὁ δέ περί μέν σχῆμα οὐδείς ἀποφαίνω , λεπτομερής δέ μόνος ποιέω , ἔπειτα ἐκ οὗτος συντίθημι φημί γίγνομαι ἄλλος καθά ἄν εἰ συμφυσάω ψῆγμα . ἀμφότερος δέ αὐτός συμβαίνω δυσχερής · εἰ μέν γάρ ἄτομος ὁ πρῶτος σῶμα ποιέω , πάλιν ἥκω ὁ πρότερος λέγω λόγος πρός οὗτος ὁ ὑπόθεσις , ἔτι οὐ ἐνδέχομαι οὗτος λέγω φυσικός βούλομαι θεωρέω . εἰ γάρ ἅπας σῶμα σῶμα συμβλητός κατά ὁ ποσός , ἔχω δέ ἀνάλογος ὁ μέγεθος ὁ τε ὁ ὁμοιομερής πρός ἀλλήλων καί ὁ ὁ στοιχεῖον ( οἷος ὁ ὁ πᾶς ὕδωρ πρός ὁ ἅπας ἀήρ καί ὁ στοιχεῖον πρός ὁ στοιχεῖον , ὅμοιος δέ καί ἐπί ὁ ἄλλος ) , ὁ δέ ἀήρ πολύς ὁ ὕδωρ καί ὅλος ὁ λεπτομερής ὁ παχυμερής , φανερός ὅτι καί ὁ στοιχεῖον ἐλαχύς εἰμί ὁ ὁ ὕδωρ ἤ ὁ ὁ ἀήρ . εἰ οὖν ὁ ἐλαχύς μέγεθος ἐν-ὑπάρχω ὁ μέγας , διαιρετός ἄν εἰμί ὁ ὁ ἀήρ στοιχεῖον . ὡσαύτως δέ καί ὁ ὁ πῦρ καί ὅλος ὁ λεπτομερής . εἰ δέ διαιρετός , ὁ μέν σχηματίζω ὁ πῦρ συμβαίνω μή εἰμί ὁ ὁ πῦρ μέρος πῦρ διά ὁ μή σύγκειμαι ὁ πυραμίς ἐκ πυραμίς , ἔτι δέ μή πᾶς σῶμα εἰμί ἤ στοιχεῖον ἤ ἐκ στοιχεῖον ( ὁ γάρ μέρος ὁ πῦρ ἵημι πῦρ οὔτε ἕτερος στοιχεῖον οὐδείς ) , ὁ δέ ὁ μέγεθος διορίζω πρότερος τις ὁ στοιχεῖον στοιχεῖον εἰμί , καί οὗτος εἰς ἄπειρος βαδίζω , εἴπερ ἅπας σῶμα διαιρετός καί ὁ μικρομερής στοιχεῖον . ἔτι δέ καί οὗτος συμβαίνω λέγω ὡς αὐτός πρός μέν ὅδε πῦρ εἰμί πρός ἄλλος δέ ἀήρ , καί πάλιν ὕδωρ καί γῆ . κοινός δέ πᾶς ἁμάρτημα ὁ εἷς ὁ στοιχεῖον ὑποτίθημι ὁ εἷς μόνος κίνησις ποιέω φυσικός , καί πᾶς ὁ αὐτός . ὁράω γάρ πᾶς ὁ φυσικός σῶμα κίνησις ἔχω ἀρχή . εἰ οὖν ἅπας ὁ σῶμα εἷς τις εἰμί , πᾶς ἄν εἰμί εἷς κίνησις · καί οὗτος ἀναγκαῖος ὅσος ἄν πολύς γίγνομαι , κινέω μάλα , ὥσπερ καί ὁ πῦρ ὅσος ἄν πολύς γίγνομαι , φέρω ταχύς ἄνω ὁ ἑαυτοῦ φορά . συμβαίνω δέ πολύς κάτω φέρω ταχύς , ὥστε διά τε οὗτος , καί πρός οὗτος ἐπεί διορίζω πρότερος ὅτι πολύς ὁ φυσικός κίνησις , δῆλος ὅτι ἀδύνατος εἷς εἰμί ὁ στοιχεῖον . ἐπεί δέ οὔτε ἄπειρος οὔτε εἷς , πολύς ἀνάγκη εἰμί καί περαίνω .