aristoteles-et-corpus-aristotelicum.de-caelo 2.9
9 Φανερὸν δʼ ἐκ τούτων ὅτι καὶ τὸ φάναι γίνεσθαι φερομένων ἁρμονίαν , ὡς συμφώνων γινομένων τῶν ψόφων , κομψῶς μὲν εἴρηται καὶ περιττῶς ὑπὸ τῶν εἰπόντων , οὐ μὴν οὕτως ἔχει τἀληθές . δοκεῖ γάρ τισιν ἀναγκαῖον εἶναι τηλικούτων φερομένων σωμάτων γίγνεσθαι ψόφον , ἐπεὶ καὶ τῶν παρʼ ἡμῖν οὔτε τοὺς ὄγκους ἐχόντων ἴσους οὕτε τοιούτῳ τάχει φερομένωνʼ ἡλίου δὲ καὶ σελήνης , ἔτι τε τοσούτων τὸ πλῆθος ἄστρων καὶ τὸ μέγεθος φερομένων τῷ τάχει τοιαύτην φορὰν ἀδύνατον μὴ γίγνεσθαι ψόφον ἀμήχανόν τινα τὸ μέγεθος . ὑποθέμενοι δὲ ταῦτα καὶ τὰς ταχυτῆτας ἐκ τῶν ἀποστάσεων ἔχειν τοὺς τῶν συμφωνιῶν λόγους , ἐναρμόνιόν φασι γίγνεσθαι τὴν φωνὴνφερομένων κύκλῳ τῶν ἄστρων . ἐπεὶ δʼ ἄλογον δοκεῖ τὸ μὴ συνακούειν ἡμᾶς τῆς φωνῆς ταύτης , αἴτιον τούτου φασὶν εἶναι τὸ γιγνομένοις εὐθὺς ὑπάρχειν τὸν ψόφον , ὥστε μὴ διάδηλον εἶναι πρὸς τὴν ἐναντίαν σιγήν · πρὸς ἄλληλα γὰρ φωνῆς καὶ σιγῆς εἶναι τὴν διάγνωσιν , ὥστε καθάπερ τοῖς χαλκοτύποις διὰ συνήθειαν οὐθὲν δοκεῖ διαφέρειν , καὶ τοῖς ἀνθρώποις ταὐτὸ συμβαίνειν . ταῦτα δή , καθάπερ εἴρηται πρότερον , ἐμμελῶς μὲν λέγεται καὶ μουσικῶς , ἀδύνατον δὲ τοῦτον ἔχειν τὸν τρόπον . οὐ γὰρ μόνον τὸ μηθὲν ἀκούειν ἄτοπον , περὶ οὖ λύειν ἐγχειροῦσι τὴν αἰτίαν , ἀλλά καὶ τὸ μηδὲν πάσχειν χωρὶς αἰσθήσεως . οἱ γὰρ ὑπερβάλλοντες ψόφοι διακναίουσι καὶ τῶν ἀψύχων σωμάτων τοὺς ὄγκους , οἷον ὁ τῆς βροντῆς διίστησι λίθους καὶ τὰ καρτερώτατα τῶν σωμάτων . τοσούτων δὲ φερομένων , καὶ τοῦ ψόφου διιόντος πρὸς τὸ φερόμενον μέγεθος , πολλαπλάσιον μέγεθος ἀναγκαῖον ἀφικνεῖσθαί τε δεῦρο καὶ τὴν ἰσχὺν ἀμήχανον εἶναι τῆς βίας . ἀλλʼ εὐλόγως οὕτʼ ἀκούομεν οὕτε πάσχοντα φαίνεται τὰ σώματα βίαιον οὐδὲν πάθος , διὰ τὸ μὴ ψοφεῖν · ἄμα δʼ ἐστὶ τό τʼ αἴτιον τούτων δῆλον , καὶ μαρτύριον τῶν εἰρημένων ἡμῖν λόγων , ὡς εἰσὶν ἀληθεῖς · τὸ γὰρ ἀπορηθὲν καὶ ποιῆσαν τοὺς Πυθαγορείους φάναι γίγνεσθαι συμφωνίαν τῶν φερομένων ἡμῖν ἐστὶ τεκμήριον . ὅσα μὲν γὰρ αὐτὰ φέρεται , ποιεῖ ψόφον καὶ πληγήν · ὅσα δʼ ἐν φερομένῳ ἐνδέδεται ἢ ἐνυπάρχει , καθάπερ ἐν τῷ πλοίῳ τὰ μόρια , οὐχ οἷόν τε ψοφεῖν , οὐδʼ αὖ τὸ πλοῖον , εἰ φέροιτο ἐν ποταμῷ . καίτοι τοὺς αὐτοὺς λόγους ἂν ἐξείη λέγειν , ὡς ἄτοπον εἰ μὴ φερόμενος ὁ ἱστὸς καὶ ἡ πρύμνα ποιεῖ ψόφον πολύν τηλικαύτης νεώς , ἢ πάλιν αὐτὸ τὸ πλοῖον κινούμενον . τὸ δʼ ἐν μὴ φερομένῳ φερόμενον ποιεῖ ψόφον · ἐν φερομένῳ δὲ συνεχὲς καὶ μὴ ποιοῦντι πληγὴν ἀδύνατον ψοφεῖν . ὥστʼ ἐνταῦθα λεκτέον ὡς εἴπερ ἐφέρετο τὰ σώματα τούτων εἴτʼ ἐν ἀέρος πλήθει κεχυμένῳ κατὰ τὸ πᾶν εἴτε πυρός , ὥσπερ πάντες φασίν , ἀναγκαῖον ποιεῖν ὑπερφυᾶ τῷ μεγέθει ψόφον , τούτου δὲ γινομένου καὶ δεῦρʼ ἀφικνεῖσθαι καὶ διακναίεν . ὥστʼ ἐπείπερ οὐ φαίνεται τοῦτο συμβαῖνον , οὔτʼ ἂν ἔμψυχον οὕτε βίαιον φέροιτο φορὰν οὐθὲν αὐτῶν , ὥσπερ τὸ μέλλον ἔσεσθαι προνοούσης τῆς φύσεως , ὅτι μὴ τοῦτον τὸν τρόπον ἐχούσης τῆς κινήσεως οὐθὲν ἂν ἦν τῶν περὶ τὸν δεῦρο τόπον ὁμοίως ἔχον . ὅτι μὲν οὖν σφαιροειδῆ τὰ ἄστρα καὶ ὅτι οὐ κινεῖται διʼ αὑτῶν , εἴρηται .
Lemmas: 9 φανερός δέ ἐκ οὗτος ὅτι καί ὁ φημί γίγνομαι φέρω ἁρμονία , ὡς σύμφωνος γίγνομαι ὁ ψόφος , κομψός μέν λέγω καί περισσός ὑπό ὁ λέγω , οὐ μήν οὕτως ἔχω ἀληθής . δοκέω γάρ τις ἀναγκαῖος εἰμί τηλικοῦτος φέρω σῶμα γίγνομαι ψόφος , ἐπεί καί ὁ παρά ἐγώ οὔτε ὁ ὄγκος ἔχω ἴσος ἵημι τοιοῦτος τάχος φέρω ἥλιος δέ καί σελήνη , ἔτι τε τοσοῦτος ὁ πλῆθος ἄστρον καί ὁ μέγεθος φέρω ὁ τάχος τοιοῦτος φορά ἀδύνατος μή γίγνομαι ψόφος ἀμήχανος τις ὁ μέγεθος . ὑποτίθημι δέ οὗτος καί ὁ ταχυτής ἐκ ὁ ἀπόστασις ἔχω ὁ ὁ συμφωνία λόγος , ἐναρμόνιος φημί γίγνομαι ὁ φωνὴνφερομένων κύκλος ὁ ἄστρον . ἐπεί δέ ἄλογος δοκέω ὁ μή συνακούω ἐγώ ὁ φωνή οὗτος , αἴτιος οὗτος φημί εἰμί ὁ γίγνομαι εὐθύς ὑπάρχω ὁ ψόφος , ὥστε μή διάδηλος εἰμί πρός ὁ ἐναντίος σιγή · πρός ἀλλήλων γάρ φωνή καί σιγή εἰμί ὁ διάγνωσις , ὥστε καθά ὁ χαλκότυπος διά συνήθεια οὐδείς δοκέω διαφέρω , καί ὁ ἄνθρωπος αὐτός συμβαίνω . οὗτος δή , καθά λέγω πρότερος , ἐμμελής μέν λέγω καί μουσικός , ἀδύνατος δέ οὗτος ἔχω ὁ τρόπος . οὐ γάρ μόνος ὁ μηδείς ἀκούω ἄτοπος , περί ὅς λύω ἐγχειρέω ὁ αἰτία , ἀλλά καί ὁ μηδείς πάσχω χωρίς αἴσθησις . ὁ γάρ ὑπερβάλλω ψόφος διακναίω καί ὁ ἄψυχος σῶμα ὁ ὄγκος , οἷος ὁ ὁ βροντή διίστημι λίθος καί ὁ καρτερός ὁ σῶμα . τοσοῦτος δέ φέρω , καί ὁ ψόφος δίειμι πρός ὁ φέρω μέγεθος , πολλαπλάσιος μέγεθος ἀναγκαῖος ἀφικνέομαι τε δεῦρο καί ὁ ἰσχύς ἀμήχανος εἰμί ὁ βία . ἀλλά εὔλογος ὅτε ἀκούω ἵημι πάσχω φαίνω ὁ σῶμα βίαιος οὐδείς πάθος , διά ὁ μή ψοφέω · ἅμα δέ εἰμί ὁ τε αἴτιος οὗτος δῆλος , καί μαρτύριον ὁ λέγω ἐγώ λόγος , ὡς εἰμί ἀληθής · ὁ γάρ ἀπολέγω καί ποιέω ὁ Πυθαγόρειος φημί γίγνομαι συμφωνία ὁ φέρω ἐγώ εἰμί τεκμήριον . ὅσος μέν γάρ αὐτός φέρω , ποιέω ψόφος καί πληγή · ὅσος δέ ἐν φέρω ἐνδέω ἤ ἐν-ὑπάρχω , καθά ἐν ὁ πλοῖον ὁ μόριον , οὐ οἷος τε ψοφέω , οὐδέ αὖ ὁ πλοῖον , εἰ φέρω ἐν ποταμός . καίτοι ὁ αὐτός λόγος ἄν ἔξεστι λέγω , ὡς ἄτοπος εἰ μή φέρω ὁ ἱστός καί ὁ πρύμνα ποιέω ψόφος πολύς τηλικοῦτος ναῦς , ἤ πάλιν αὐτός ὁ πλοῖον κινέω . ὁ δέ ἐν μή φέρω φέρω ποιέω ψόφος · ἐν φέρω δέ συνεχής καί μή ποιέω πληγή ἀδύνατος ψοφέω . ὥστε ἐνταῦθα λεκτέος ὡς εἴπερ φέρω ὁ σῶμα οὗτος εἴτε ἐν ἀήρ πλῆθος χέω κατά ὁ πᾶς εἴτε πῦρ , ὥσπερ πᾶς φημί , ἀναγκαῖος ποιέω ὑπερφυής ὁ μέγεθος ψόφος , οὗτος δέ γίγνομαι καί δεῦρο ἀφικνέομαι καί διακναίω . ὥστε ἐπεί οὐ φαίνω οὗτος συμβαίνω , οὔτε ἄν ἔμψυχος ἵημι βίαιος φέρω φορά οὐδείς αὐτός , ὥσπερ ὁ μέλλω εἰμί προνοέω ὁ φύσις , ὅτι μή οὗτος ὁ τρόπος ἔχω ὁ κίνησις οὐδείς ἄν εἰμί ὁ περί ὁ δεῦρο τόπος ὅμοιος ἔχω . ὅτι μέν οὖν σφαιροειδής ὁ ἄστρον καί ὅτι οὐ κινέω διά ἑαυτοῦ , λέγω .