aristoteles-et-corpus-aristotelicum.de-caelo 4.3
3 Ἡμεῖς δὲ λέγωμεν πρῶτον διορίσαντες περὶ οὗ μάλιστα ἀποροῦσί τινες , διὰ τί τὰ μὲν ἄνω φέρεται τὰ δὲ κάτω τῶν σωμάτων ἀεὶ κατὰ φύσιν , τὰ δὲ καὶ ἄνω καὶ κάτω , μετὰ δὲ ταῦτα περὶ βαρέος καὶ κούφου καὶ τῶν συμβαινόντων περὶ αὐτὰ παθημάτων , διὰ τίνʼ αἰτίαν ἕκαστον γένεται . περὶ μὲν οὖν τοῦ φέρεσθαι εἰς τὸν αὑτοῦ τόπον ἕκαστον ὁμοίως ὑποληπτέον ὥσπερ καὶ περὶ τὰς ἄλλας γενέσεις καὶ μεταβολάς . ἐπεὶ γάρ εἰσι τρεῖς αἱ κινήσεις , ἡ μὲν κατὰ μέγεθος , ἡ δὲ κατʼ εἶδος , ἡ δὲ κατὰ τόπον , ἐν ἑκάστῃ τούτων τὴν μεταβολὴν ὁρῶμεν γινομένην ἐκ τῶν ἐναντίων εἰς τὰ ἐναντία καὶ τὰ μεταξὺ καὶ οὐκ εἰς τὸ τυχὸν τῷ τυχόντι μεταβολὴν οὖσαν · ὁμοίως δὲ οὐδὲ κινητικὸν τὸ τυχὸν τοῦ τυχόντος · ἀλλʼ ὥσπερ τὸ ἀλλοιωτὸν καὶ τὸ αὐξητὸν ἕτερον , οὕτω καὶ τὸ ἀλλοιωτικὸν καὶ τὸ αὐξητικόν . τὸν αὐτὸν δὴ τρόπον ὑποληπτέον καὶ τὸ κατὰ τόπον κινητικὸν καὶ κινητὸν οὐ τὸ τυχὸν εἶναι τοῦ τυχόντος . εἰ οὖν εἰς τὸ ἄνω καὶ τὸ κάτω κινητικὸν μὲν τὸ βαρυντικὸν καὶ τὸ κουφιστικόν , κινητὸν δὲ τὸ δυνάμει βαρὺ καὶ κοῦφον , τὸ δʼ εἰς τὸν αὑτοῦ τόπον φέρεσθαι ἕκαστον τὸ εἰς τὸ αὑτοῦ εἶδός ἐστι φέρεσθαι . καὶ ταύτῃ μᾶλλον ἄν τις ὑπολάβοι ὁ ἔλεγον οἱ ἀρχαῖοι , ὅτι τὸ ὅμοιον φέροιτο πρὸς τὸ ὅμοιον . τοῦτο γὰρ οὐ συμβαίνει πάντως · οὐ γὰρ ἐάν τις μεταθῇ τὴν γῆν οὗ νῦν ἡ σελήνη , οἰσθήσεται τῶν μορίων ἕκαστον πρὸς αὐτήν , ἀλλʼ ὅπου περ καὶ νῦν , ὅλως μὲν οὖν τοῖς ὁμοίοις καὶ ἀδιαφόροις ὑπὸ τῆς αὐτῆς κινήσεως ἀνάγκη τοῦτο συμβαίνειν , ὥσθʼ ὅπου πέφυκεν ἕν τι φέρεσθαι μόριον , καὶ τὸ πᾶν . ἐπεὶ δʼ ὁ τόπος ἐστὶ τὸ τοῦ περιέχοντος πέρας , περιέχει δὲ πάντα τὰ κινούμενα ἄνω καὶ κάτω τό τε ἔσχατον καὶ τὸ μέσον , τοῦτο δὲ τρόπον τινὰ γίγνεται τὸ εἶδος τοῦ περιεχομένου , τὸ εἰς τὸν αὑτοῦ τόπον φέρεσθαι πρὸς τὸ ὅμοιόν ἐστι φέρεσθαι · τὰ γὰρ ἑξῆς ὅμοιά ἐστιν ἀλλήλοις , οἷον ὕδωρ ἀέρι καὶ ἀὴρ πυρί . ἀνάπαλιν δὲ λέγειν τοῖς μὲν μέσοις ἔστι , τοῖς δʼ ἄκροις οὔ , οἷον ἀέρα μὲν ὕδατι , ὕδωρ δὲ γῇ · ἀεὶ γὰρ τὸ ἀνώτερον προς τὸ ὑφʼ αὑτὸ , ὡς εἶδος πρὸς ὕλην , οὕτως ἔχει πρὸς ἄλληλα . τὸ δὲ ζητεῖν διὰ τί φέρεται τὸ πῦρ ἄνω καὶ ἡ γῆ κάτω , τὸ αὐτό ἐστι καὶ διὰ τί το ὑγιαστὸν ἂν κινῆται καὶ μεταβάλλῃ ᾗ ὑγιαστόν , εἰς ὑγίειαν ἔρχεται ἀλλʼ οὐκ εἰς λευκότητα . ὁμοίως δὲ καὶ τἆλλα πάντα τὰ ἀλλοιωτά . ἀλλά μὴν καὶ τὸ αὐξητὸν ὅταν μεταβάλλῃ ᾗ αὐξητόν , οὐκ εἰς ὑγίειαν ἔρχεται ἀλλʼ εἰς μεγέθους ὑπεροχήν . ὁμοίως δὲ καὶ τούτων ἕκαστον τὸ μὲν ἐν τῷ ποιῷ τὸ δʼ ἐν τῷ ποσῷ μεταβάλλει , καὶ ἐν τόπῳ τὰ μὲν κοῦφα ἄνω τὰ δὲ βαρέα κάτω , πλὴν ὅτι τὰ μὲν ἐν αὑτοῖς δοκεῖ ἔχειν ἀρχὴν τῆς μεταβολῆς , λέγω δὲ τὸ βαρὺ καὶ τὸ κοῦφον , τὰ δʼ οὔ , ἀλλʼ ἔξωθεν , οἷον τὸ ὑγιαστὸν καὶ αὐξητόν . καίτοι ἐνίοτε καὶ ταῦτα ἐξ οὑτῶν μεταβάλλει , καὶ μικρᾶς γενομένης ἐν τοῖς ἔξω κινήσεως τὸ μὲν εἰς ὑγίειαν ἔρχεται τὸ δʼ εἰς αὔξην · καὶ ἐπεὶ ταὐτὸν τὸ ὑγιαστὸν καὶ τὸ νόσου δεκτικόν , ἐὰν μὲν κινηθῇ ᾗ ὑγιαστόν , εἰς ὑγίειαν φέρεται , ἐάν δʼ ᾗ νοσερόν , εἰς νόσον . μᾶλλον δὲ τὸ βαρὺ καὶ τὸ κοῦφον τούτων ἐν ἑαυτοῖς ἔχειν φαίνεται τὴν ἀρχὴν διὰ τὸ ἐγγύτατα τῆς οὐσίας εἶναι τὴν τούτων ὕλην · σημεῖον δʼ ὅτι ἡ φορὰ ἀπολελυμένων ἐστί , καὶ γενέσει ὑστάτη τῶν κινήσεων , ὥστε πρώτη ἂν εἴη κατὰ τὴν οὐσίαν αὕτη κίνησις . ὅταν μὲν οὖν γίγνηται ἐξ ὕδατος ἀὴρ καὶ ἐκ βαρέος κοῦφον , ἔρχεται εἰς τὸ ἄνω . ἄμα δʼ ἐστὶ κοῦφον , καὶ οὐκέτι γίνεται , ἀλλʼ ἐκεῖ ἐστίν . φανερὸν δὴ ὅτι δυνάμει ὄν , εἰς ἐντελέχειαν ἰὸν ἔρχεται ἐκεῖ καὶ εἰς τοσοῦτον καὶ τοιοῦτον , οὗ ἡ ἐντελέχεια καὶ ὅσου καὶ οἴου καὶ ὅπου . τὸ δʼ αὐτὸ αἴτιον καὶ τοῦ ἤδη ὑπάρχοντα καὶ ὄντα γῆν καὶ πῦρ κινεῖσθαι εἰς τοὺς οὑτῶν τόπους μηδενὸς ἐμποδίζοντος . καὶ γὰρ ἡ τροφή , ὅταν τὸ κωλῦον , καὶ τὸ ὑγιαστόν , ὅταν τὸ ἐπίσχον μὴ ἡ , φέρεται εὐθύς · καὶ κινεῖ b 16 . δὲ ] δὴ Alex . apud Simpl . 22 . τούτων ] τῶν ἄλλων Alex . apud Simpl . 26 . καὶ ] καὶ τὸ al . δὲ τό τε ἐξ ἀρχῆς ποιῆσαν καὶ τὸ ὑποσπάσαν ἢ ὅθεν ἀπεπήδησεν , καθάπερ εἴρηται ἐν τοῖς πρώτοις λόγοις , ἐν οἷς διωρίζομεν ὅτι οὐθὲν τούτων αὐτὸ ἑαυτὸ κινεῖ . διὰ τίνα μὲν οὖν αἰτίαν φέρεται τῶν φερομένων ἕκαστον , καὶ τὸ φέρεσθαι εἰς τὸν αὑτοῦ τόπον τί ἐστιν , εἴρηται .
Lemmas: 3 ἐγώ δέ λέγω πρῶτος διορίζω περί ὅς μάλα ἀπορέω τις , διά τίς ὁ μέν ἄνω φέρω ὁ δέ κάτω ὁ σῶμα ἀεί κατά φύσις , ὁ δέ καί ἄνω καί κάτω , μετά δέ οὗτος περί βαρύς καί κοῦφος καί ὁ συμβαίνω περί αὐτός πάθημα , διά τίς αἰτία ἕκαστος γενέτης . περί μέν οὖν ὁ φέρω εἰς ὁ ἑαυτοῦ τόπος ἕκαστος ὅμοιος ὑπολαμβάνω ὥσπερ καί περί ὁ ἄλλος γένεσις καί μεταβολή . ἐπεί γάρ εἰμί τρεῖς ὁ κίνησις , ὁ μέν κατά μέγεθος , ὁ δέ κατά εἶδος , ὁ δέ κατά τόπος , ἐν ἕκαστος οὗτος ὁ μεταβολή ὁράω γίγνομαι ἐκ ὁ ἐναντίος εἰς ὁ ἐναντίος καί ὁ μεταξύ καί οὐ εἰς ὁ τυγχάνω ὁ τυγχάνω μεταβολή εἰμί · ὅμοιος δέ οὐδέ κινητικός ὁ τυγχάνω ὁ τυγχάνω · ἀλλά ὥσπερ ὁ ἀλλοιωτός καί ὁ αὐξητός ἕτερος , οὕτως καί ὁ ἀλλοιωτικός καί ὁ αὐξητικός . ὁ αὐτός δή τρόπος ὑπολαμβάνω καί ὁ κατά τόπος κινητικός καί κινητός οὐ ὁ τυγχάνω εἰμί ὁ τυγχάνω . εἰ οὖν εἰς ὁ ἄνω καί ὁ κάτω κινητικός μέν ὁ βαρυντικός καί ὁ κουφιστικός , κινητός δέ ὁ δύναμις βαρύς καί κοῦφος , ὁ δέ εἰς ὁ ἑαυτοῦ τόπος φέρω ἕκαστος ὁ εἰς ὁ ἑαυτοῦ εἶδος εἰμί φέρω . καί ταύτῃ μάλα ἄν τις ὑπολαμβάνω ὅς λέγω ὁ ἀρχαῖος , ὅτι ὁ ὅμοιος φέρω πρός ὁ ὅμοιος . οὗτος γάρ οὐ συμβαίνω πάντως · οὐ γάρ ἐάν τις μετατίθημι ὁ γῆ οὗ νῦν ὁ σελήνη , φέρω ὁ μόριον ἕκαστος πρός αὐτός , ἀλλά ὅπου περ καί νῦν , ὅλος μέν οὖν ὁ ὅμοιος καί ἀδιάφορος ὑπό ὁ αὐτός κίνησις ἀνάγκη οὗτος συμβαίνω , ὥστε ὅπου φύω εἷς τις φέρω μόριον , καί ὁ πᾶς . ἐπεί δέ ὁ τόπος εἰμί ὁ ὁ περιέχω πέρας , περιέχω δέ πᾶς ὁ κινέω ἄνω καί κάτω ὁ τε ἔσχατος καί ὁ μέσος , οὗτος δέ τρόπος τις γίγνομαι ὁ εἶδος ὁ περιέχω , ὁ εἰς ὁ ἑαυτοῦ τόπος φέρω πρός ὁ ὅμοιος εἰμί φέρω · ὁ γάρ ἑξῆς ὅμοιος εἰμί ἀλλήλων , οἷος ὕδωρ ἀήρ καί ἀήρ πῦρ . ἀνάπαλιν δέ λέγω ὁ μέν μέσος εἰμί , ὁ δέ ἄκρος οὐ , οἷος ἀήρ μέν ὕδωρ , ὕδωρ δέ γῆ · ἀεί γάρ ὁ ἀνώτερος πρός ὁ ὑπό ἑαυτοῦ , ὡς εἶδος πρός ὕλη , οὕτως ἔχω πρός ἀλλήλων . ὁ δέ ζητέω διά τίς φέρω ὁ πῦρ ἄνω καί ὁ γῆ κάτω , ὁ αὐτός εἰμί καί διά τίς ὁ ὑγιαστός ἐάν κινέω καί μεταβάλλω ᾗ ὑγιαστός , εἰς ὑγίεια ἔρχομαι ἀλλά οὐ εἰς λευκότης . ὅμοιος δέ καί ἄλλος πᾶς ὁ ἀλλοιωτός . ἀλλά μήν καί ὁ αὐξητός ὅταν μεταβάλλω ᾗ αὐξητός , οὐ εἰς ὑγίεια ἔρχομαι ἀλλά εἰς μέγεθος ὑπεροχή . ὅμοιος δέ καί οὗτος ἕκαστος ὁ μέν ἐν ὁ ποιός ὁ δέ ἐν ὁ πός μεταβάλλω , καί ἐν τόπος ὁ μέν κοῦφος ἄνω ὁ δέ βαρύς κάτω , πλήν ὅτι ὁ μέν ἐν ἑαυτοῦ δοκέω ἔχω ἀρχή ὁ μεταβολή , λέγω δέ ὁ βαρύς καί ὁ κοῦφος , ὁ δέ οὐ , ἀλλά ἔξωθεν , οἷος ὁ ὑγιαστός καί αὐξητός . καίτοι ἐνίοτε καί οὗτος ἐκ οὐτάω μεταβάλλω , καί μικρός γίγνομαι ἐν ὁ ἔξω κίνησις ὁ μέν εἰς ὑγίεια ἔρχομαι ὁ δέ εἰς αὔξη · καί ἐπεί αὐτός ὁ ὑγιαστός καί ὁ νόσος δεκτικός , ἐάν μέν κινέω ᾗ ὑγιαστός , εἰς ὑγίεια φέρω , ἐάν δέ ᾗ νοσερός , εἰς νόσος . μάλα δέ ὁ βαρύς καί ὁ κοῦφος οὗτος ἐν ἑαυτοῦ ἔχω φαίνω ὁ ἀρχή διά ὁ ἐγγύς ὁ οὐσία εἰμί ὁ οὗτος ὕλη · σημεῖον δέ ὅτι ὁ φορά ἀπολύω εἰμί , καί γένεσις ὕστατος ὁ κίνησις , ὥστε πρῶτος ἄν εἰμί κατά ὁ οὐσία οὗτος κίνησις . ὅταν μέν οὖν γίγνομαι ἐκ ὕδωρ ἀήρ καί ἐκ βαρύς κοῦφος , ἔρχομαι εἰς ὁ ἄνω . ἅμα δέ εἰμί κοῦφος , καί οὐκέτι γίγνομαι , ἀλλά ἐκεῖ εἰμί . φανερός δή ὅτι δύναμις εἰμί , εἰς ἐντελέχεια ἔρχομαι ἔρχομαι ἐκεῖ καί εἰς τοσοῦτος καί τοιοῦτος , ὅς ὁ ἐντελέχεια καί ὅσος καί οἷος καί ὅπου . ὁ δέ αὐτός αἴτιος καί ὁ ἤδη ὑπάρχω καί εἰμί γῆ καί πῦρ κινέω εἰς ὁ οὐτάω τόπος μηδείς ἐμποδίζω . καί γάρ ὁ τροφή , ὅταν ὁ κωλύω , καί ὁ ὑγιαστός , ὅταν ὁ ἐπίσχω μή ὁ , φέρω εὐθύς · καί κινέω b 16 . δέ ] δή Alex . apud Simpl . 22 . οὗτος ] ὁ ἄλλος Alex . apud Simpl . 26 . καί ] καί ὁ al . δέ ὁ τε ἐκ ἀρχή ποιέω καί ὁ ὑποσπάω ἤ ὅθεν ἀποπηδάω , καθά λέγω ἐν ὁ πρῶτος λόγος , ἐν ὅς διορίζω ὅτι οὐδείς οὗτος αὐτός ἑαυτοῦ κινέω . διά τίς μέν οὖν αἰτία φέρω ὁ φέρω ἕκαστος , καί ὁ φέρω εἰς ὁ ἑαυτοῦ τόπος τίς εἰμί , λέγω .