aristoteles-et-corpus-aristotelicum.de-caelo 2.12
12 Δυοῖν δʼ ἀπορίαιν οὔσαιν , περὶ ὧν εἰκότως ἂν ὁστισοῦν ἀπορήσειε , πειρατέον λέγειν τὸ φαινόμενον , αἰδοῦς ἀξίαν εἶναι νομίζοντας τὴν προθυμίαν μᾶλλον ἢ θράσους , εἴ τις διὰ τὸ φιλοσοφίας διψῆν καὶ μικρὰς εὐπορίας ἀγαπᾷ περὶ ὧν τὰς μεγίστας ἔχομεν ἀπορίας . ἔστι δὲ πολλῶν ὄντων τοιούτων οὐχ ἥκιστα θαυμαστόν , διὰ τίνα ποτʼ αἰτίαν οὐκ ἀεὶ τὰ πλεῖον ἀπέχοντα τῆς πρώτης φορὰς κινεῖται πλείους κινήσεις , ἀλλά τὰ μεταξύ πλείστας . εὔλογον γὰρ ἂν δόξειεν εἶναι τοῦ πρώτου σώματος μίαν κινουμένου φορὰν τὸ πλησιαίτατον ἐλαχίστας κινεῖσθαι κινήσεις , οἷον δύο , τὸ δʼ ἐχόμενον τρεῖς ἤ τινα ἄλλην τοιαύτην τάξιν . νῦν δὲ συμβαίνει τοὐναντίον · ἐλάττους γὰρ ἥλιος καὶ σελήνη κινοῦνται κινήσεις ἢ τῶν πλανωμένων ἄστρων ἔνια · καίτοι πορρώτερον τοῦ μέσου καὶ πλησιαίτερον τοῦ πρώτου σώματός εἰσιν οὐτῶν . δῆλον δὲ τοῦτο περὶ ἐνίων καὶ τῇ ὄψει γέγονεν · τὴν γὰρ σελήνην ἑωράκαμεν διχότομον μὲν οὖσαν , ὑπελθοῦσαν δὲ τὸν ἀστέρα τὸν Ἄρεος , καὶ ἀποκρυφθέντα μὲν κατὰ τὸ μέλαν αὐτῆς , ἐξελθόντα δὲ κατὰ τὸ φανὸν καὶ λαμπρόν . ὁμοίως δὲ καὶ περὶ τοὺς ἄλλους ἀστέρας λέγουσιν οἱ πάλαι τετηρηκότες ἐκ πλείστων ἐτῶν Αἰγύπτιοι καὶ Βαβυλώνιοι , παρʼ ὧν πολλὰς πίστεις ἔχομεν περὶ ἑκάστου τῶν ἄστρων , τοῦτό τε δὴ δικαίως ἀπορήσειεν ἄν τις , καὶ διὰ τίνα ποτʼ αἰτίαν ἐν μέν τῇ πρώτῃ φορᾷ τοσοῦτόν ἐστιν ἄστρων πλῆθος ὥστε τῶν ἀναριθμήτων εἶναι δοκεῖν τὴν πᾶσαν τάξιν , τῶν δʼ ἄλλων ἓν χωρὶς ἕκαστον , δύο δʼ ἢ πλείω οὐ φαίνεται ἐν τῇ αὐτῇ ἐνδεδεμένα φορῷ . περὶ δὴ τούτων ζητεῖν μὲν καλῶς ἔχει καὶ τὴν ἐπὶ πλεῖον σύνεσιν , καίπερ μικρὰς ἔχοντας ἀφορμὰς καὶ τοσαύτην ἀπόστασιν ἀπέχοντας τῶν περὶ αὐτὰ συμβαινόντων · ὅμως δʼ ἐκ τῶν τοιούτων θεωροῦσιν οὐδὲν ἄλογον ἄν δόξειεν εἶναι τὸ νῦν ἀπορούμενον . ἀλλʼ ἡμεῖς ὡς περὶ σωμάτων αὐτῶν μόνον , καὶ μονάδων τάξιν μὲν ἐχόντων , ἀψύχων δὲ πάμπαν , διανοούμεθα · δεῖ δʼ ὡς μετεχόντων ὑπολαμβάνειν πράξεως καὶ ζωῆς · οὕτω γὰρ οὐθὲν δόξει παράλογον εἶναι τὸ συμβαῖνον . ἔοικε γὰρ τῷ μὲν ἄριστα ἔχοντι ὑπάρχειν τὸ εὖ ἄνευ πράξεως , τῷ δʼ ἐγγύτατα διὰ ὀλίγης καὶ μιᾶς , τοῖς δὲ πορρωτέρω διὰ πλειόνων , ὥσπερ ἐπὶ σώματος τὸ μὲν οὐδὲ γυμναζόμενον εὖ ἔχει , τὸ δὲ μικρὰ περιπατῆσαν , τῷ δὲ καὶ δρόμου δεῖ καὶ πάλης καὶ κονίσεως , πάλιν δʼ ἑτέρῳ οὐδʼ ὁποσαοῦν πονοῦντιτοῦτό γʼ ἂν ἔτι ὑπάρξαι τἀγαθόν , ἀλλʼ ἕτερόν τι . ἔστι δὲ τὸ κατορθοῦν χαλεπὸν ἢ τὸ πολλὰ ἢ τὸ πολλάκις , οἷον μυρίους ἀστραγάλους Κῴους βαλεῖν ἀμήχανον , ἀλλʼ ἕνα ἢ δύο ῥᾷον . καὶ πάλιν ὅταν τοδὶ μὲν δέῃ τοῦδʼ ἕνεκα ποιῆσαι , τοῦτο δʼ ἄλλου καὶ τοῦτο ἑτέρου , ἐν μὲν ἑνὶ ἢ δυσὶ ῥᾴδιον ἐπιτυχεῖν , ὅσῳ δʼ ἂν διὰ πλειόνων , χαλεπώτερον . διὸ δεῖ νομίζειν καὶ τὴν τῶν ἄστρων πρᾶξιν εἶναι τοιαύτην οἵα περ ἡ τῶν ζῴων καὶ φυτῶν · καὶ γὰρ ἐνταῦθα αἱ τοῦ ἀνθρώπου πλεῖσται πράξεις ( πολλῶν γὰρ τῶν εὖ δόναται τυχεῖν , ὥστε πολλὰ πράττειν , καὶ ἄλλων ἕνεκα · τῷ δʼ ὡς ἄριστα ἔχοντι οὐθὲν δεῖ πράξεως · ἔστι γὰρ αὐτὸ τὸ οὖ ἕνεκα , ἡ δὲ πρᾶξις ἀεί ἐστιν ἐν δυσίν , ὅταν καὶ οὖ ἕνεκα ᾖ καὶ τὸ τούτου ἕνεκα ) · τῶν δʼ ἄλλων ζῴων ἐλάττους , τῶν δὲ φυτῶν μικρά τις καὶ μία ἴσως · ἢ γὰρ ἕν τί ἐστιν οὖ τύχοι ἄν , ὥσπερ καὶ ἄνθρωπος , ἢ καὶ τὰ πολλὰ πάντα πρὸ ὁδοῦ ἐστὶ πρὸς τὸ ἄριστον . τὸ μὲν οὖν ἔχει καὶ μετέχει τοῦ ἀρίστου , τὸ δʼ ἀφικνεῖται ἐγγὺς διʼ ὀλίγων , τὸ δὲ διὰ πολλῶν , τὸ δʼ οὐδʼ ἐγχειρεῖ , ἀλλʼ ἱκανὸν εἰς τὸ ἐγγύς τοῦ ἐσχάτου ἐλθεῖν ( οἷον εἰ ὑγίεια τέλος , τὸ μὲν δὴ ἀεὶ ὑγιαίνει , τὸ δʼ ἰσχνανθέν , τὸ δὲ δραμὸν καὶ ἰσχνανθέν , τὸ δὲ καὶ ἄλλο τι πρᾶξαν τοῦ δραμεῖν ἕνεκα , ὥστε πλείους αἱ κινήσεις , ἕτερον δʼ ἀδυνατεῖ πρὸς τὸ ὑγιᾶναι ἐλθεῖν , ἀλλὰ πρὸς τὸ δραμεῖν μόνον ἢ ἰσχνανθῆναι ) · καὶ τούτων θάτερον τέλος αὐτοῖς . μάλίστα μὲν γὰρ ἐκείνου τυχεῖν ἄριστον πᾶσι τοῦ τέλους · εἰ δὲ μή , ἀεὶ ἄμεινόν ἐστιν ὅσῳ ἂν ἐγγύτερον ᾖ τοῦ ἀρίστου . καὶ διὰ τοῦτο ἡ μὲν γῆ ὅλως οὐ κινεῖται , τὰ δʼ ἐγγὺς ὀλίγας κινήσεις · οὐ γὰρ ἀφικνεῖται πρὸς τὸ ἔσχατον , ἀλλὰ μέχρι ὅτου δύναται τυχεῖν τῆς θειοτάτης ἀρχῆς . ὁ δὲ πρῶτος οὐρανὸς εὐθύς τυγχάνει διὰ μιᾶς κινήσεως . τὰ δʼ ἐν τῷ μέσῳ τοῦ πρώτου καὶ τῶν ἐσχάτων ἀφικινεῖται μέν , διὰ πλειόνων δʼ ἀφικνεῖται κινήσεων . περὶ δὲ τῆς ἀπορίας ὅτι κατὰ μὲν τὴν πρώτην μίαν οὖσαν φορὰν πολὺ πλῆθος συνέστηκεν ἄστρων , τῶν δʼ ἄλλων χωρὶς ἕκαστον εἴληφεν ἰδίας κινήσεις , διʼ ἓν μὲν ἄν τις πρῶτον εὐλόγως οἰηθείη τοῦθʼ ὑπάρχειν · νοῆσαι γὰρ δεῖ τῆς ζωῆς καὶ τῆς ἀρχῆς ἑκάστης πολλὴν ὑπεροχὴν εἶναι τῆς πρώτης πρὸς τὰς ἄλλας , εἴη δʼ ἂν ἥδε συμβαίνουσα κατὰ λόγον · ἡ μὲν γὰρ πρώτη μία οὖσα πολλὰ κινεῖ τῶν σωμάτων τῶν θείων , αἱ δὲ πολλαὶ οὖσαι ἓν μόνον ἑκάστη · τῶν γὰρ πλανωμένων ἓν ὁτιοῦν πλείους φέρεται φοράς . ταύτῃ τε οὖν ἀνισάζει ἡ φύσις καὶ ποιεῖ τινὰ τάξιν , τῇ μὲν μιᾷ φορῷ πολλὰ ἀποδοῦσα σώματα , τῷ δʼ ἑνὶ σώματι πολλὰς φοράς · καὶ ἔτι διὰ τόδε ἓν ἔχουσι σῶμα αἱ ἄλλαι φοραί , ὅτι πολλὰ σώματα κινοῦσιν αἱ πρὸ τῆς τελευταίας καὶ τῆς ἓν ἄστρον ἐχούσης · ἐν πολλαῖς γὰρ σφαίραις ἡ τελευταία σφαῖρα ἐνδεδεμένη φέρεται , ἑκάστη δὲ σφαῖρα σῶμά τι τυγχάνει ὄν . ἐκείνης ἄν οὖν κοινὸν εἴη τὸ ἔργον · αὐτῇ μὲν γὰρ ἑκάστῃ ἡ ἴδιος φύσει φορά , αὕτη δὲ οἷον πρόσκειται , παντὸς δὲ πεπερασμένου σώματος πρὸς πεπερασμένον ἡ δύναμίς ἐστιν . ἀλλὰ περὶ μὲν τῶν τὴν ἐγκύκλιον φερομένων κίνησιν ἄστρων εἴρηται ποῖʼ ἄττα κατά τε τὴν οὐσίαν ἐστὶ καὶ κατὰ τὸ σχῆμα , παὶ περὶ τῆς φορᾶς καὶ τῆς τάξεως αὐτῶν .
Lemmas: 12 δύο δέ ἀπορία εἰμί , περί ὅς ἔοικα ἄν ὅστις ἀπορέω , πειράω λέγω ὁ φαίνω , αἰδώς ἄξιος εἰμί νομίζω ὁ προθυμία μάλα ἤ θράσος , εἰ τις διά ὁ φιλοσοφία διψάω καί μικρός εὐπορία ἀγαπάω περί ὅς ὁ μέγας ἔχω ἀπορία . εἰμί δέ πολύς εἰμί τοιοῦτος οὐ ἦκα θαυμαστός , διά τίς ποτέ αἰτία οὐ ἀεί ὁ πολύς ἀπέχω ὁ πρῶτος φορά κινέω πολύς κίνησις , ἀλλά ὁ μεταξύ πολύς . εὔλογος γάρ ἄν δοκέω εἰμί ὁ πρῶτος σῶμα εἷς κινέω φορά ὁ πλησίος ἐλαχύς κινέω κίνησις , οἷος δύο , ὁ δέ ἔχω τρεῖς ἤ τις ἄλλος τοιοῦτος τάξις . νῦν δέ συμβαίνω ἐναντίος · ἐλαχύς γάρ ἥλιος καί σελήνη κινέω κίνησις ἤ ὁ πλανάω ἄστρον ἔνιοι · καίτοι πρόσω ὁ μέσος καί πλησίος ὁ πρῶτος σῶμα εἰμί οὐτάω . δῆλος δέ οὗτος περί ἔνιοι καί ὁ ὄψις γίγνομαι · ὁ γάρ σελήνη ὁράω διχότομος μέν εἰμί , ὑπέρχομαι δέ ὁ ἀστήρ ὁ Ἄρης , καί ἀποκρύπτω μέν κατά ὁ μέλας αὐτός , ἐξέρχομαι δέ κατά ὁ φανός καί λαμπρός . ὅμοιος δέ καί περί ὁ ἄλλος ἀστήρ λέγω ὁ πάλαι τηρέω ἐκ πολύς ἔτος Αἰγύπτιος καί Βαβυλώνιος , παρά ὅς πολύς πίστις ἔχω περί ἕκαστος ὁ ἄστρον , οὗτος τε δή δίκαιος ἀπορέω ἄν τις , καί διά τίς ποτέ αἰτία ἐν μέν ὁ πρῶτος φορά τοσοῦτος εἰμί ἄστρον πλῆθος ὥστε ὁ ἀναρίθμητος εἰμί δοκέω ὁ πᾶς τάξις , ὁ δέ ἄλλος εἷς χωρίς ἕκαστος , δύο δέ ἤ πολύς οὐ φαίνω ἐν ὁ αὐτός ἐνδέω φορός . περί δή οὗτος ζητέω μέν καλός ἔχω καί ὁ ἐπί πολύς σύνεσις , καίπερ μικρός ἔχω ἀφορμή καί τοσοῦτος ἀπόστασις ἀπέχω ὁ περί αὐτός συμβαίνω · ὅμως δέ ἐκ ὁ τοιοῦτος θεωρέω οὐδείς ἄλογος ἄν δοκέω εἰμί ὁ νῦν ἀφοράω . ἀλλά ἐγώ ὡς περί σῶμα αὐτός μόνος , καί μονάς τάξις μέν ἔχω , ἄψυχος δέ πάμπαν , διανοέω · δέω δέ ὡς μετέχω ὑπολαμβάνω πρᾶξις καί ζωή · οὕτως γάρ οὐδείς δοκέω παράλογος εἰμί ὁ συμβαίνω . ἔοικα γάρ ὁ μέν ἀγαθός ἔχω ὑπάρχω ὁ εὖ ἄνευ πρᾶξις , ὁ δέ ἐγγύς διά ὀλίγος καί εἷς , ὁ δέ πρόσω διά πολύς , ὥσπερ ἐπί σῶμα ὁ μέν οὐδέ γυμνάζω εὖ ἔχω , ὁ δέ μικρός περιπατέω , ὁ δέ καί δρόμος δέω καί πάλα καί κόνισις , πάλιν δέ ἕτερος οὐδέ ὁποσοσοῦν πονέω γε ἄν ἔτι ὑπάρχω ἀγαθός , ἀλλά ἕτερος τις . εἰμί δέ ὁ κατορθόω χαλεπός ἤ ὁ πολύς ἤ ὁ πολλάκις , οἷος μυρίος ἀστράγαλος Κῷος βάλλω ἀμήχανος , ἀλλά εἷς ἤ δύο ῥᾴδιος . καί πάλιν ὅταν ὅδε μέν δέω ὅδε ἕνεκα ποιέω , οὗτος δέ ἄλλος καί οὗτος ἕτερος , ἐν μέν εἷς ἤ δύο ῥᾴδιος ἐπιτυγχάνω , ὅσος δέ ἄν διά πολύς , χαλεπός . διό δέω νομίζω καί ὁ ὁ ἄστρον πρᾶξις εἰμί τοιοῦτος οἷος περ ὁ ὁ ζῷον καί φυτόν · καί γάρ ἐνταῦθα ὁ ὁ ἄνθρωπος πολύς πρᾶξις ( πολύς γάρ ὁ εὖ δίδωμι τυγχάνω , ὥστε πολύς πράσσω , καί ἄλλος ἕνεκα · ὁ δέ ὡς ἀγαθός ἔχω οὐδείς δέω πρᾶξις · εἰμί γάρ αὐτός ὁ ὅς ἕνεκα , ὁ δέ πρᾶξις ἀεί εἰμί ἐν δύο , ὅταν καί ὅς ἕνεκα εἰμί καί ὁ οὗτος ἕνεκα ) · ὁ δέ ἄλλος ζῷον ἐλαχύς , ὁ δέ φυτόν μικρός τις καί εἷς ἴσως · ἤ γάρ εἷς τις εἰμί ὅς τυγχάνω ἄν , ὥσπερ καί ἄνθρωπος , ἤ καί ὁ πολύς πᾶς πρό ὁδός εἰμί πρός ὁ ἄριστον . ὁ μέν οὖν ἔχω καί μετέχω ὁ ἀγαθός , ὁ δέ ἀφικνέομαι ἐγγύς διά ὀλίγος , ὁ δέ διά πολύς , ὁ δέ οὐδέ ἐγχειρέω , ἀλλά ἱκανός εἰς ὁ ἐγγύς ὁ ἔσχατος ἔρχομαι ( οἷον εἰ ὑγίεια τέλος , ὁ μέν δή ἀεί ὑγιαίνω , ὁ δέ ἰσχναίνω , ὁ δέ τρέχω καί ἰσχναίνω , ὁ δέ καί ἄλλος τις πράσσω ὁ τρέχω ἕνεκα , ὥστε πολύς ὁ κίνησις , ἕτερος δέ ἀδυνατέω πρός ὁ ὑγιαίνω ἔρχομαι , ἀλλά πρός ὁ τρέχω μόνος ἤ ἰσχναίνω ) · καί οὗτος ἕτερος τέλος αὐτός . μάλα μέν γάρ ἐκεῖνος τυγχάνω ἀγαθός πᾶς ὁ τέλος · εἰ δέ μή , ἀεί ἀγαθός εἰμί ὅσος ἄν ἐγγύς εἰμί ὁ ἀγαθός . καί διά οὗτος ὁ μέν γῆ ὅλος οὐ κινέω , ὁ δέ ἐγγύς ὀλίγος κίνησις · οὐ γάρ ἀφικνέομαι πρός ὁ ἔσχατος , ἀλλά μέχρι ὅστις δύναμαι τυγχάνω ὁ θεῖος ἀρχή . ὁ δέ πρῶτος οὐρανός εὐθύς τυγχάνω διά εἷς κίνησις . ὁ δέ ἐν ὁ μέσος ὁ πρῶτος καί ὁ ἔσχατος ἀφικνέομαι μέν , διά πολύς δέ ἀφικνέομαι κίνησις . περί δέ ὁ ἀπορία ὅτι κατά μέν ὁ πρῶτος εἷς εἰμί φορά πολύς πλῆθος συνίστημι ἄστρον , ὁ δέ ἄλλος χωρίς ἕκαστος λαμβάνω ἴδιος κίνησις , διά εἷς μέν ἄν τις πρῶτος εὔλογος οἴομαι οὗτος ὑπάρχω · νοέω γάρ δέω ὁ ζωή καί ὁ ἀρχή ἕκαστος πολύς ὑπεροχή εἰμί ὁ πρῶτος πρός ὁ ἄλλος , εἰμί δέ ἄν ὅδε συμβαίνω κατά λόγος · ὁ μέν γάρ πρῶτος εἷς εἰμί πολύς κινέω ὁ σῶμα ὁ θεῖος , ὁ δέ πολύς εἰμί εἷς μόνος ἕκαστος · ὁ γάρ πλανάω εἷς ὁστισοῦν πολύς φέρω φορά . ταύτῃ τε οὖν ἀνισάζω ὁ φύσις καί ποιέω τις τάξις , ὁ μέν εἷς φορός πολύς ἀποδίδωμι σῶμα , ὁ δέ εἷς σῶμα πολύς φορά · καί ἔτι διά ὅδε εἷς ἔχω σῶμα ὁ ἄλλος φορά , ὅτι πολύς σῶμα κινέω ὁ πρό ὁ τελευταῖος καί ὁ εἷς ἄστρον ἔχω · ἐν πολύς γάρ σφαῖρα ὁ τελευταῖος σφαῖρα ἐνδέω φέρω , ἕκαστος δέ σφαῖρα σῶμα τις τυγχάνω εἰμί . ἐκεῖνος ἄν οὖν κοινός εἰμί ὁ ἔργον · αὐτός μέν γάρ ἕκαστος ὁ ἴδιος φύσις φορά , οὗτος δέ οἷος πρόσκειμαι , πᾶς δέ περαίνω σῶμα πρός περαίνω ὁ δύναμις εἰμί . ἀλλά περί μέν ὁ ὁ ἐγκύκλιος φέρω κίνησις ἄστρον λέγω ποῖος τις κατά τε ὁ οὐσία εἰμί καί κατά ὁ σχῆμα , παι περί ὁ φορά καί ὁ τάξις αὐτός .