aristoteles-et-corpus-aristotelicum.de-caelo 4.4
4 Τὰς δὲ διαφορὰς καὶ τὰ συμβαίνοντα περὶ αὐτὰ νῦν λέγωμεν . πρῶτον μὲν οὖν διωρίσθω , καθάπερ φαίνεται πᾶσι , βαρὺ μὲν ἀπλῶς τὸ πᾶσιν ὑφιστάμενον , κοῦφον δὲ τὸ πᾶσιν ἐπιπολάζον . ἁπλῶς δὲ λέγω εἴς τε τὸ γένος βλέπων , καὶ ὅσοις μὴ ἀμφότερα ὑπάρχει · οἷον φαίνεται πυρὸς μὲν τὸ τυχὸν μέγεθος ἄνω φερόμενον , ἐὰν μή τι τύχῃ κωλῦον ἕτερον , γῆς δὲ κάτω · τὸν αὐτὸν δὲ τρόπον καὶ θᾶττον τὸ πλεῖον . ἄλλως δὲ βαρὺ καὶ κοῦφον , οἷς ἀμφότερα ὑπάρχει · καὶ γὰρ ἐπιπολάζουσί τισι καὶ ὑφίστανται , καθάπερ ἀὴρ καὶ ὕδωρ · ἁπλῶς μὲν γὰρ οὐδέτερον τούτων κοῦφον ἢ βαρύ · γῆς μὲν γὰρ ἄμφω κουφότερα ( ἐπιπολάζει γὰρ αὐτῇ τὸ τυχὸν αὐτῶν μόριον ) , πυρὸς δὲ βαρύτερα ( ὑφίσταται γὰρ αὐτῶν ὁπόσον ἂν μόριον ) , πρὸς ἑαυτὰ δὲ ἀπλῶς τὸ μὲν βαρυ τὸ δὲ κοῦφον · ἀὴρ μὲν γὰρ ὁπόσος ἂν ᾖ , ἐπιπολάζει ὕδατι , ὕδωρ δὲ ὁπόσον ἂν ᾖ , ἀέρι ὑφίσταται . ἐπεὶ δὲ καὶ τῶν ἄλλων τὰ μὲν ἔχει βάρος τὰ δὲ κουφότητα , δῆλον ὅτι τούτων μὲν αἰτία πάντων ἡ ἐν τοῖς ἀσυνθέτοις διαφορά · κατὰ γὰρ τὸ ἐκείνων τετυχηκέναι τοῦ μὲν πλεῖον τοῦ δʼ ἔλαττον , ἔσται τὰ μὲν κοῦφα τὰ δὲ βαρέα τῶν σωμάτων . ὥστε περὶ ἐκείνων λεκτέον · τἆλλα γὰρ ἀκολουθεῖ τοῖς πρώτοις , ὅπερ ἔφαμεν χρῆναι ποιεῖν καὶ τοὺς διὰ τὸ πλῆρες τὸ βαρὺ λέγοντας καὶ διὰ τὸ κενὸν τὸ κοῦφον . συμβαίνει δὴ μὴ πανταχοῦ ταὐτὰ βαρέα δοκεῖν εἶναι καὶ κοῦφα διὰ τὴν τῶν πρώτων διαφοράν · λέγω δʼ οἷον ἐν μὲν ἀέρι βαρύτερον ἔσται ταλαντιαῖον ξύλον μολίβδου μναιαίου , ἐν δὲ ὕδατι κουφότερον · αἴτιον δʼ ὅτι πάντα βάρος ἔχει πλὴν πυρὸς καὶ κουφότητα πλὴν γῆς . γῆν μὲν οὖν καὶ ὅσα γῆς ἔχει πλεῖστον , πανταχοῦ βάρος ἔχειν ἀναγκαῖον , ὕδωρ δὲ πανταχοῦ πλὴν ἐν γῇ , ἀέρα δὲ πλὴν ἐν ὕδατι καὶ γῇ · ἐν τῇ αὑτοῦ γὰρ χώρᾳ πάντα βάρος ἔχει πλὴν πυρός , καὶ ὁ ἀήρ . σημεῖον δʼ ὅτι ἕλκει πλεῖον ὁ πεφυσημένος ἀσκὸς τοῦ κενοῦ · ὥστʼ εἴ τι ἀέρος ἔχει πλεῖον ἢ γῆς καὶ ὕδατος , ἐν μὲν ὅδατι ἐνδέχεται κουφότερον εἶναι τινός , ἐν δὲ ἀέρι βαρύτερον · ἀέρι μὲν γὰρ οὐκ ἐπιπολάζει , τῷ δὲ ὕδατι ἐπιπολάζει . ὅτι δʼ ἔστι τι ἁπλῶς κοῦφον καὶ ἁπλῶς βαρύ , ἐκ τῶνδʼ ἐστὶ φανερόν ( λέγω δʼ ἀπλῶς κοῦφον ὃ ἀεὶ ἄνω καὶ βαρὺ ὃ ἀεὶ κάτω πέφυκε φέρεσθαι μη κωλυόμενον · τοιαῦτα γὰρ ἔστι , καὶ οὐχ ὥσπερ οἔονταί τινες πάντʼ ἔχειν βάρος · βαρὺ μὲν γὰρ δοκεῖ τισὶν εἶναι καὶ ἑτέροις , καὶ ἀεὶ φέρεσθαι πρὸς τὸ μέσον . ἔστι δʼ ὁμοίως καὶ τὸ κοῦφον ) · ὁρῶμεν γάρ , καθάπερ εἴρηται πρότερον , ὅτι τὰ γεηρὰ πᾶσιν ὑφίσταται καὶ φέρεται πρὸς τὸ μέσον . ἀλλὰ μὴν ὥρισται τὸ μέσον . εἰ τοίνυν ἔστι τι ὁ πᾶσιν ἐπιπολάζει , καθάπερ φαίνεται τὸ πῦρ καὶ ἐν αὐτῷ τῷ ἀέρι ἄνω φερόμενον , ὁ δʼ ἀὴρ ἡσυχάζων , δῆλον ὅτι τοῦτο φέρεται πρὸς τὸ ἔσχατον . ὥστε βάρος οὐδὲν οἷόν τʼ ἔχειν αὐτό · ὑφίστατο γὰρ ἂν ἄλλῳ · εἰ δὲ τοῦτο , εἴη ἄν τι ἕτερον , ὃ φέρεται ἐπὶ το ἔσχατον , οὗ πᾶσι τοῖς φερομένοις ἐπιπολάσει . νῦν δʼ οὐδὲν φαίνεται . τὸ ἄρα πῦρ οὐδὲν ἔχει βάρος , οὐδὲ ἡ γῆ κουφότητα οὐδεμίαν , εἴπερ ὑφίσταται πᾶσι καὶ τὸ ὑφιστάμενον φέρεται ἐπὶ τὸ μέσον . ἀλλὰ μὴν ὅτι γʼ ἐστὶ μέσον πρὸς ὃ ἡ φορὰ τοῖς ἔχουσι βάρος καὶ ἀφʼ οὗ τοῖς κούφοις , δῆλον πολλαχόθεν , πρῶτον μὲν τῷ εἰς ἄπειρον μὴ ἐνδέχεσθαι φέρεσθαι μηθέν . ὥσπερ γὰρ οὐκ ἔστιν οὐθὲν ἀδύνατον , οὕτως οὐδὲ γίγνεται · ἡ δὲ φορὰ γένεσίς ποθέν ποι . ἔπειτα πρὸς ὁμοίας φαίνεται γωνίας τὸ μὲν πῦρ ἄνω φερόμενον , ἡ δὲ γῇ κάτω καὶ πᾶν τὸ βάρος ἔχον . ὥστʼ ἀνάγκη φέρεσθαι πρὸς τὸ μέσον . τοῦτο δὲ πότερον συμβαίνει πρὸς τὸ τῆς γῆς μέσον ἢ πρὸς τὸ τοῦ παντός , ἐπεὶ ταὐτόν ἔστιν , ἄλλος λό γος . ἐπεὶ δὲ τὸ πᾶσιν ὑφιστάμενον φέρεται πρὸς τὸ μέσον , ἀνάγκη τὸ πᾶσιν ἐπιπτολάζον φέρεσθαι πρὸς τὸ ἔσχατον τῆς χώρας , ἐν ᾗ ποιοῦνται τὴν κίνησιν · ἐναντίον γὰρ τὸ μὲν μέσον τῷ ἐσχάτῳ , τὸ δὲ ὑφιστάμενον ἀεὶ τῷ ἐπιπολάζοντι . διὸ καὶ εὐλόγως τὸ βαρὺ καὶ κοῦφον δύο ἐστίν · καὶ γὰρ οἱ τόποι δύο , τὸ μέσον καὶ τὸ ἔσχατον . ἔστι δὲ δή τι καὶ τὸ μεταξύ τούτων , ὃ πρὸς ἑκάτερον αὐτῶν λέγεται θάτερον · εἴ τι γὰρ ὡς ἔσχατον καὶ μέσον ἀμφοτέρων ἐστὶ τὸ μεταξύ , διὰ τοῦτο ἔστι τι καὶ ἄλλο βαρὺ καὶ κοῦφον , οἷον ὕδωρ καὶ ἀήρ᾿ φαμὲν δὲ τὸ μὲν περιέχον τοῦ εἴδους εἶναι , τὸ δὲ περιεχόμενον τῆς ὕλης . ἔστι δʼ ἐν πᾶσι τοῖς γένεσιν αὕτη ἡ διάστασις · καὶ γὰρ ἐν τῷ ποιῷ καὶ ἐν τῷ ποσῷ ἐστὶ τὸ μὲν ὡς εἶδος μᾶλλον , τὸ δʼ ὡς ὕλη . καὶ ἐν τοῖς κατὰ τόπον ὡσαύτως τὸ μὲν ἄνω τοῦ ὡρισμένου , τὸ δὲ κάτω τῆς ὕλης . ὥστε καὶ ἐν αὐτῇ τῇ ὕλη τῇ τοῦ βαρέος καὶ κούφου , ᾗ μὲν τοιοῦτον δυνάμει , βαρέος ὕλη , ᾗ δὲ τοιοῦτον , κούφου · καὶ ἔστι μὲν ἢ αὐτή , τὸ δʼ εἶναι οὐ ταὐτόν , ὥσπερ καὶ τὸ νοσερὸν καὶ τὸ ὑγιαστόν , τὸ δʼ εἶναι οὐ ταὐτόν · διόπερ οὐδὲ τὸ νοσώ δει εἶναι ἢ ὑγιεινῷ .
Lemmas: 4 ὁ δέ διαφορά καί ὁ συμβαίνω περί αὐτός νῦν λέγω . πρῶτος μέν οὖν διορίζω , καθά φαίνω πᾶς , βαρύς μέν ἁπλῶς ὁ πᾶς ὑφίστημι , κοῦφος δέ ὁ πᾶς ἐπιπολάζω . ἁπλῶς δέ λέγω εἰς τε ὁ γένος βλέπω , καί ὅσος μή ἀμφότερος ὑπάρχω · οἷος φαίνω πῦρ μέν ὁ τυγχάνω μέγεθος ἄνω φέρω , ἐάν μή τις τυγχάνω κωλύω ἕτερος , γῆ δέ κάτω · ὁ αὐτός δέ τρόπος καί ταχύς ὁ πολύς . ἄλλος δέ βαρύς καί κοῦφος , ὅς ἀμφότερος ὑπάρχω · καί γάρ ἐπιπολάζω τις καί ὑφίστημι , καθά ἀήρ καί ὕδωρ · ἁπλῶς μέν γάρ οὐδέτερος οὗτος κοῦφος ἤ βαρύς · γῆ μέν γάρ ἄμφω κοῦφος ( ἐπιπολάζω γάρ αὐτός ὁ τυγχάνω αὐτός μόριον ) , πῦρ δέ βαρύς ( ὑφίστημι γάρ αὐτός ὁπόσος ἄν μόριον ) , πρός ἑαυτοῦ δέ ἁπλῶς ὁ μέν βαρύς ὁ δέ κοῦφος · ἀήρ μέν γάρ ὁπόσος ἄν εἰμί , ἐπιπολάζω ὕδωρ , ὕδωρ δέ ὁπόσος ἄν εἰμί , ἀήρ ὑφίστημι . ἐπεί δέ καί ὁ ἄλλος ὁ μέν ἔχω βάρος ὁ δέ κουφότης , δῆλος ὅτι οὗτος μέν αἴτιος πᾶς ὁ ἐν ὁ ἀσύνθετος διαφορά · κατά γάρ ὁ ἐκεῖνος τυγχάνω ὁ μέν πολύς ὁ δέ ἐλαχύς , εἰμί ὁ μέν κοῦφος ὁ δέ βαρύς ὁ σῶμα . ὥστε περί ἐκεῖνος λεκτέος · ἄλλος γάρ ἀκολουθέω ὁ πρῶτος , ὅς φημί χρή ποιέω καί ὁ διά ὁ πλήρης ὁ βαρύς λέγω καί διά ὁ κενός ὁ κοῦφος . συμβαίνω δή μή πανταχοῦ αὐτός βαρύς δοκέω εἰμί καί κοῦφος διά ὁ ὁ πρῶτος διαφορά · λέγω δέ οἷος ἐν μέν ἀήρ βαρύς εἰμί ταλαντιαῖος ξύλον μόλυβδος μναιαῖος , ἐν δέ ὕδωρ κοῦφος · αἴτιος δέ ὅτι πᾶς βάρος ἔχω πλήν πῦρ καί κουφότης πλήν γῆ . γῆ μέν οὖν καί ὅσος γῆ ἔχω πολύς , πανταχοῦ βάρος ἔχω ἀναγκαῖος , ὕδωρ δέ πανταχοῦ πλήν ἐν γῆ , ἀήρ δέ πλήν ἐν ὕδωρ καί γῆ · ἐν ὁ ἑαυτοῦ γάρ χώρα πᾶς βάρος ἔχω πλήν πῦρ , καί ὁ ἀήρ . σημεῖον δέ ὅτι ἕλκω πολύς ὁ φυσάω ἀσκός ὁ κενός · ὥστε εἰ τις ἀήρ ἔχω πολύς ἤ γῆ καί ὕδωρ , ἐν μέν ὅδα ἐνδέχομαι κοῦφος εἰμί τις , ἐν δέ ἀήρ βαρύς · ἀήρ μέν γάρ οὐ ἐπιπολάζω , ὁ δέ ὕδωρ ἐπιπολάζω . ὅτι δέ εἰμί τις ἁπλῶς κοῦφος καί ἁπλῶς βαρύς , ἐκ ὅδε εἰμί φανερός ( λέγω δέ ἁπλῶς κοῦφος ὅς ἀεί ἄνω καί βαρύς ὅς ἀεί κάτω φύω φέρω μή κωλύω · τοιοῦτος γάρ εἰμί , καί οὐ ὥσπερ μαί τις πᾶς ἔχω βάρος · βαρύς μέν γάρ δοκέω τις εἰμί καί ἕτερος , καί ἀεί φέρω πρός ὁ μέσος . εἰμί δέ ὅμοιος καί ὁ κοῦφος ) · ὁράω γάρ , καθά λέγω πρότερος , ὅτι ὁ γεηρός πᾶς ὑφίστημι καί φέρω πρός ὁ μέσος . ἀλλά μήν ὁρίζω ὁ μέσος . εἰ τοίνυν εἰμί τις ὅς πᾶς ἐπιπολάζω , καθά φαίνω ὁ πῦρ καί ἐν αὐτός ὁ ἀήρ ἄνω φέρω , ὁ δέ ἀήρ ἡσυχάζω , δῆλος ὅτι οὗτος φέρω πρός ὁ ἔσχατος . ὥστε βάρος οὐδείς οἷος τε ἔχω αὐτός · ὑφίστημι γάρ ἄν ἄλλος · εἰ δέ οὗτος , εἰμί ἄν τις ἕτερος , ὅς φέρω ἐπί ὁ ἔσχατος , ὅς πᾶς ὁ φέρω ἐπιπολάζω . νῦν δέ οὐδείς φαίνω . ὁ ἄρα πῦρ οὐδείς ἔχω βάρος , οὐδέ ὁ γῆ κουφότης οὐδείς , εἴπερ ὑφίστημι πᾶς καί ὁ ὑφίστημι φέρω ἐπί ὁ μέσος . ἀλλά μήν ὅτι γε εἰμί μέσος πρός ὅς ὁ φορά ὁ ἔχω βάρος καί ἀπό ὅς ὁ κοῦφος , δῆλος πολλαχόθεν , πρῶτος μέν ὁ εἰς ἄπειρος μή ἐνδέχομαι φέρω μηδείς . ὥσπερ γάρ οὐ εἰμί οὐδείς ἀδύνατος , οὕτως οὐδέ γίγνομαι · ὁ δέ φορά γένεσις ποθεν ποι . ἔπειτα πρός ὅμοιος φαίνω γωνία ὁ μέν πῦρ ἄνω φέρω , ὁ δέ γῆ κάτω καί πᾶς ὁ βάρος ἔχω . ὥστε ἀνάγκη φέρω πρός ὁ μέσος . οὗτος δέ πότερος συμβαίνω πρός ὁ ὁ γῆ μέσος ἤ πρός ὁ ὁ πᾶς , ἐπεί αὐτός εἰμί , ἄλλος λό γος . ἐπεί δέ ὁ πᾶς ὑφίστημι φέρω πρός ὁ μέσος , ἀνάγκη ὁ πᾶς ἐπιπολάζω φέρω πρός ὁ ἔσχατος ὁ χώρα , ἐν ὅς ποιέω ὁ κίνησις · ἐναντίος γάρ ὁ μέν μέσος ὁ ἔσχατος , ὁ δέ ὑφίστημι ἀεί ὁ ἐπιπολάζω . διό καί εὔλογος ὁ βαρύς καί κοῦφος δύο εἰμί · καί γάρ ὁ τόπος δύο , ὁ μέσος καί ὁ ἔσχατος . εἰμί δέ δή τις καί ὁ μεταξύ οὗτος , ὅς πρός ἑκάτερος αὐτός λέγω ἕτερος · εἰ τίς γάρ ὡς ἔσχατος καί μέσος ἀμφότερος εἰμί ὁ μεταξύ , διά οὗτος εἰμί τις καί ἄλλος βαρύς καί κοῦφος , οἷος ὕδωρ καί ἀήρ φημί δέ ὁ μέν περιέχω ὁ εἶδος εἰμί , ὁ δέ περιέχω ὁ ὕλη . εἰμί δέ ἐν πᾶς ὁ γένεσις οὗτος ὁ διάστασις · καί γάρ ἐν ὁ ποιός καί ἐν ὁ πός εἰμί ὁ μέν ὡς εἶδος μάλα , ὁ δέ ὡς ὕλη . καί ἐν ὁ κατά τόπος ὡσαύτως ὁ μέν ἄνω ὁ ὁρίζω , ὁ δέ κάτω ὁ ὕλη . ὥστε καί ἐν αὐτός ὁ ὕλη ὁ ὁ βαρύς καί κοῦφος , ᾗ μέν τοιοῦτος δύναμις , βαρύς ὕλη , ᾗ δέ τοιοῦτος , κοῦφος · καί εἰμί μέν ὁ αὐτός , ὁ δέ εἰμί οὐ αὐτός , ὥσπερ καί ὁ νοσερός καί ὁ ὑγιαστός , ὁ δέ εἰμί οὐ αὐτός · διόπερ οὐδέ ὁ νοσέω δεῖ εἰμί ἤ ὑγιεινός .