aristoteles-et-corpus-aristotelicum.de-caelo 3.6
6 Ἐπισκεπτέον δὲ πρῶτον πότερον ἀΐδιά ἐστιν ἢ γινόμενα φθτίρεται · τούτου γὰρ δειχθέντος φανερὸν ἔσται καὶ πόσʼ ἄττα καὶ ποῖά ἐστιν . ἀΐδια μὲν οὖν εἶναι ἀδύνατον · ὁρῶμεν γὰρ καὶ πῦρ καὶ ὕδωρ καὶ ἕκαστον τῶν ἁπλῶν σωμάτων διαλυόμενον . ἀνάγκη δὴ ἢ ἄπειρον εἶναι ἢ ἵστασθαι τὴν διάλυσιν . εἰ μὲν οὖν ἄπειρον , ἔσται καὶ ὁ χρόνος ὁ τῆς διαλύσεως ἄπειρος , καὶ πάλιν ὁ τῆς συνθέσεως · ἕκαστον γὰρ ἐν ἄλλῳ χρόνῳ διαλύεται καὶ συντίθεται τῶν μορίων . ὥστε συμβήσεται ἔξω τοῦ ἀπείρου χρόνου ἄλλον εἶναι ἄπειρον , ὅταν ὅ τε τῆς συνθέσεως ἄπειρος ᾖ καὶ ἔτι τούτου πρότερος ὁ τῆς διαλύσεως . ὥστε τοῦ ἀπείρου ἔξω γίγνεται ἄπειρον · ὅπερ ἀδύνατον . εἰ δὲ στήσεταί που ἡ διάλυσις , ἤτοι ἄτομον ἔσται τὸ σῶμα ἐν ᾧ ἵσταται , ἢ διαιρετὸν μὲν οὐ μέντοι διαιρεθησόμενον οὐδέποτε , καθάπερ ἔοικεν Ἐμπεδοκλῆς βούλεσθαι λέγειν . ἄτομον μὲν οὖν οὐκ ἔσται διὰ τοὺς πρότερον εἰρημένους λόγους · ἀλλὰ μὴν οὐδὲ διαιρετὸν μὲν οὐδέποτε δὲ διαλυθησόμενον . τὸ γὰρ ἔλαττον σῶμα τοῦ μείζονος εὐφθαρτότερόν : ἐστιν . εἴπερ οὖν καὶ τὸ πολὺ φθείρεται κατὰ ταύτην τὴν φθοράν , ὥστε διαλύεσθαι εἰς ἐλάττω , ἔτι μᾶλλον τοῦτο πάσχειν εὔλογον τὸ ἔλαττον . δύο δὲ τρόπους ὁρῶμεν φθειρόμενον τὸ πῦρ · ὑπό τε γὰρ τοῦ ἐναντίου φθείρεται σβεννύμενον , καὶ αὐτὸ ὑφʼ αὑτοῦ μαραινόμενον . τοῦτο δὲ πάσχει τὸ ἔλαττον ὑπὸ τοῦ πλείονος , καὶ θᾶττον , ὅσῳ ἂν ᾖ ἔλαττον . ὥστʼ ἀνάγκη φθαρτὰ καὶ γενητὰ εἶναι τὰ στοιχεῖα τῶν σωμάτων . ἐπεὶ δʼ ἐστὶ γενητά , ἤτοι ἐξ ἀσωμάτου ἢ ἐκ σώματος ἔσται ἡ γένεσις , καὶ εἰ ἐκ σώματος , ἤτοι ἐξ ἄλλου ἢ ἐξ ἀλλήλων . ὁ μὲν οὖν ἐξ ἀσωμάτου γεννῶν λόγος ποιεῖ γεννώμενον κενόν . πᾶν γὰρ τὸ γινόμενον ἔν τινι γίνεται , καὶ ἤτοι ἀσώματον ἔσται ἐν ᾧ ἡ γένεσις , ἢ ἕξει σῶμα · καὶ εἰ μὲν ἕξει σῶμα , δύο ἔσται σώματα ἄμα ἐν τῷ αὐτῷ , τό τε γιγνόμενον καὶ τὸ προϋπάρχον · εἰ δʼ ἀσώματον , ἀνάγκη κενὸν εἶναι ἀφωρισμένον . τοῦτο δʼ ὅτι ἀδύνατον , δέδεικται καὶ πρότερον . ἀλλὰ μὴν οὐδʼ ἐκ σώματός τινος ἐγχωρεῖ γίνεσθαι τὰ στοιχεῖα · συμβήσεται γὰρ ἄλλο σῶμα πρότερον εἶναι τῶν στοιχείων . τοῦτο δʼ εἰ μὲν ἕξει βάρος ἢ κουφότητα , τῶν στοιχείων ἔσται τι , μηδεμίαν δʼ ἔχον ῥοπὴν ἀκίνητον ἔσται καὶ μαθηματικόν · τοιοῦτον δὲ ὄν οὐκ ἔσται ἐν τόπῳ . ἐν ᾧ γὰρ ἠρεμεῖ , ἐν τούτῳ καὶ κινεῖσθαι δυνατόν . καὶ εἰ μὲν βίᾳ , παρὰ φύσιν , εἰ δὲ μὴ βίᾳ , κατὰ φύσιν . εἰ μὲν οὖν ἔσται ἐν τόπῳ , καί που ἔσται τι τῶν στοιχείων · εἰ δὲ μὴ ἐν τόπῳ , οὐδὲν ἐξ αὐτοῦ ἔσται · τὸ γὰρ γινόμενον , καὶ ἐξ οὗ γίγνεται , ἀνάγκη ἅμα εἶναι . ἐπεὶ δʼ οὔτε ἐξ ἀσωμάτου γίγνεσθαι δυνατὸν οὔτʼ ἐξ ἄλλου σώματος , λείπεται ἐξ ἀλλήλων γίγνεσθαι .
Lemmas: 6 ἐπισκοπέω δέ πρῶτος πότερος ἀΐδιος εἰμί ἤ γίγνομαι φθείρω · οὗτος γάρ δείκνυμι φανερός εἰμί καί πόσος τις καί ποῖος εἰμί . ἀΐδιος μέν οὖν εἰμί ἀδύνατος · ὁράω γάρ καί πῦρ καί ὕδωρ καί ἕκαστος ὁ ἁπλόος σῶμα διαλύω . ἀνάγκη δή ἤ ἄπειρος εἰμί ἤ ἵστημι ὁ διάλυσις . εἰ μέν οὖν ἤπειρος , εἰμί καί ὁ χρόνος ὁ ὁ διάλυσις ἄπειρος , καί πάλιν ὁ ὁ σύνθεσις · ἕκαστος γάρ ἐν ἄλλος χρόνος διαλύω καί συντίθημι ὁ μόριον . ὥστε συμβαίνω ἔξω ὁ ἄπειρος χρόνος ἄλλος εἰμί ἄπειρος , ὅταν ὁ τε ὁ σύνθεσις ἄπειρος εἰμί καί ἔτι οὗτος πρότερος ὁ ὁ διάλυσις . ὥστε ὁ ἄπειρος ἔξω γίγνομαι ἄπειρος · ὅς ἀδύνατος . εἰ δέ ἵστημι που ὁ διάλυσις , ἤτοι ἄτομος εἰμί ὁ σῶμα ἐν ὅς ἵστημι , ἤ διαιρετός μέν οὐ μέντοι διαιρέω οὐδέποτε , καθά ἔοικα Ἐμπεδοκλῆς βούλομαι λέγω . ἄτομος μέν οὖν οὐ εἰμί διά ὁ πρότερος λέγω λόγος · ἀλλά μήν οὐδέ διαιρετός μέν οὐδέποτε δέ διαλύω . ὁ γάρ ἐλαχύς σῶμα ὁ μέγας εὔφθαρτος : εἰμί . εἴπερ οὖν καί ὁ πολύς φθείρω κατά οὗτος ὁ φθορά , ὥστε διαλύω εἰς ἐλαχύς , ἔτι μάλα οὗτος πάσχω εὔλογος ὁ ἐλαχύς . δύο δέ τρόπος ὁράω φθείρω ὁ πῦρ · ὑπό τε γάρ ὁ ἐναντίος φθείρω σβέννυμι , καί αὐτός ὑπό ἑαυτοῦ μαραίνω . οὗτος δέ πάσχω ὁ ἐλαχύς ὑπό ὁ πολύς , καί ταχύς , ὅσος ἄν εἰμί ἐλαχύς . ὥστε ἀνάγκη φθαρτός καί γενητός εἰμί ὁ στοιχεῖον ὁ σῶμα . ἐπεί δέ εἰμί γενητός , ἤτοι ἐκ ἀσώματος ἤ ἐκ σῶμα εἰμί ὁ γένεσις , καί εἰ ἐκ σῶμα , ἤτοι ἐκ ἄλλος ἤ ἐκ ἀλλήλων . ὁ μέν οὖν ἐκ ἀσώματος γεννάω λόγος ποιέω γεννάω κενός . πᾶς γάρ ὁ γίγνομαι ἐν τις γίγνομαι , καί ἤτοι ἀσώματος εἰμί ἐν ὅς ὁ γένεσις , ἤ ἔχω σῶμα · καί εἰ μέν ἔχω σῶμα , δύο εἰμί σῶμα ἄμη ἐν ὁ αὐτός , ὁ τε γίγνομαι καί ὁ προυπάρχω · εἰ δέ ἀσώματος , ἀνάγκη κενός εἰμί ἀφορίζω . οὗτος δέ ὅτι ἀδύνατος , δείκνυμι καί πρότερος . ἀλλά μήν οὐδέ ἐκ σῶμα τις ἐγχωρέω γίγνομαι ὁ στοιχεῖον · συμβαίνω γάρ ἄλλος σῶμα πρότερος εἰμί ὁ στοιχεῖον . οὗτος δέ εἰ μέν ἔχω βάρος ἤ κουφότης , ὁ στοιχεῖον εἰμί τις , μηδείς δέ ἔχω ῥοπή ἀκίνητος εἰμί καί μαθηματικός · τοιοῦτος δέ εἰμί οὐ εἰμί ἐν τόπος . ἐν ὅς γάρ ἠρεμέω , ἐν οὗτος καί κινέω δυνατός . καί εἰ μέν βία , παρά φύσις , εἰ δέ μή βία , κατά φύσις . εἰ μέν οὖν εἰμί ἐν τόπος , καί που εἰμί τις ὁ στοιχεῖον · εἰ δέ μή ἐν τόπος , οὐδείς ἐκ αὐτός εἰμί · ὁ γάρ γίγνομαι , καί ἐκ ὅς γίγνομαι , ἀνάγκη ἅμα εἰμί . ἐπεί δέ οὔτε ἐκ ἀσώματος γίγνομαι δυνατός οὔτε ἐκ ἄλλος σῶμα , λείπω ἐκ ἀλλήλων γίγνομαι .