aristoteles-et-corpus-aristotelicum.de-caelo 1.2
2 Περὶ μὲν οὖν τῆς τοῦ παντὸς φύσεως , εἴτʼ ἄπειρός ἐστι κατὰ τὸ μέγεθος εἴτε · πεπέρανται τὸν σύνολον ὄγκον , ὕστερον ἐπισκεπτέον · περὶ δὲ τῶν κατʼ εἶδος αὐτοῦ μορίων νῦν λέγω ἀρχὴν ποιησάμενοι τήνδε . πάντα γὰρ τὰ φυσικὰ σώματα καὶ μεγέθη καθʼ αὖτὰ κινητὰ λέγομεν εἶναι κατὰ τόπονʼ τὴν γὰρ φύσιν κινήσεως ἀρχὴν εἶναί φαμεν αὐτοῖς . πᾶσα δὲ κίνησις ὅση κατὰ τόπον , ἣν καλοῦμεν φοράν , ἢ εὐθεῖα ἢ κύκλῳ ἢ ἐκ τούτων μικτή · ἀπίαι γὰρ αὗται δύο μόναι . αἴτιον δʼ ὅτι καὶ τὰ μεγέθη ταῦτα ἀπλᾶ μόνον , ἥ τʼ εὐθεῖα καὶ ἡ περιφερής . κύκλῳ μὲν οὖν ἐστὶν ἡ περὶ τὸ μέσον , εὐθεῖα δʼ ἡ ἄνω καὶ κάτω . λέγω δʼ ἄνω μὲν τὴν ἀπὸ τοῦ μέσου , κάτω δὲ τὴν ἐπὶ τὸ μέσον . ὥστʼ ἀνάγκη πᾶσαν εἶναι τὴν ἀπλῆν φορὰν τὴν μὲν ἀπὸ τοῦ μέσου , τὴν δʼ ἐπὶ τὸ μέσον , τὴν δὲ περὶ τὸ μέσον . καὶ ἔοικεν ἠκολουθηκέναι καὶ κατὰ λόγον τοῦτο τοῖς ἐξ ἀρχῆς · τό τε γὰρ σῶμα ἀπετελέσθη ἐν τρισὶ καὶ ἡ κίνησις αὐτοῦ . ἐπεὶ δὲ τῶν σωμάτων τὰ μέν ἐστιν ἀπλᾶ τὰ δὲ σύνθετα ἐκ τούτων ( λέγω δʼ ἀπλᾶ ὅσα κινήσεως ἀρχὴν ἔχει κατὰ φύσιν , οἷον πῦρ καὶ γῆν καὶ τὰ τούτων εἴδη καὶ τὰ συγγενῆ τούτοις ) , ἀνάγκη καὶ τὰς κινήσεις εἶναι τὰς μὲν ἁπλὰς τὰς δὲ μικτάς πως , καὶ τῶν μὲν ἁπλῶν ἁπλᾶς , μικτὰς δὲ τῶν συνθέτων , κινεῖσθαι δὲ κατὰ τὸ ἐπικρατοῦν . εἴπερ οὗν ἐστὶν ἁπλῆ κίνησις , ἁπλῆ δʼ ἡ κύκλῳ κίνησις , καὶ τοῷ τε ἁπλοῦ σώματος ἁπλῆ ἡ κίνησις καὶ ἡ ἁπλῆ κίνησις ἀπλοῷ σώματος ( καὶ γὰρ ἂν συνθέτου ἡ , κατὰ τὸ ἐπικρατοῦν ἔσται ) , ἀναγκαῖον εἶναί τι σῶμα ἀπλοῦν ὃ πέφυκε φέρεσθαι τὴν κύκλῳ κίνησιν κατὰ τὴν αὐτοῦ φύσιν · βίᾳ μὲν γὰρ ἐνδέχεται τὴν ἄλλου καὶ ἑτέρου , κατὰ φύσιν δὲ ἀδύνατον , εἴπερ μία ἑκάστου κίνησις ἡ κατὰ φύσιν τῶν ἁπλῶν . ἔτι εἰ ἡ παρὰ φύσιν ἐναντία τῇ κατὰ φύσιν καὶ ἓν ἐνὶ ἐναντίον , ἀνάγκη , ἐπεὶ ἁπλῆ ἡ ωύκλῳ , εἰ μὴ ἔσται κατὰ φύσιν τοῦ φερομένου σώματος , παρὰ φύσιν αὐτοῖ εἶναι . εἰ οὖν πῦρ ἢ ἄλλο τι τῶν τοιούτων ἐστὶ τὸ κύκλῳ φερόμενον , ἐναντία ἡ κατὰ φύσιν αὐτοῦ φορὰ ἔσται τῇ κύκλῳ . ἀλλʼ ἦν ἐνὶ ἐναντίον · ὁ δʼ ἄνω καὶ κάτω ἀλλήλαις ἐναντίαι . εἰ δʼ ἕτερόν τί ἐστι σῶμα τὸ φερόμενον κύκλῳ παρὰ φύσιν , ἔσται τις αὐτοῷ ἄλλη κίνησις κατὰ φύσιν . τούτο δʼ ἐδόνατον · εἰ μὲν γὰρ ἡ ἄνω , πῦρ ἔσται ἤ ἀήρ , εἰ δʼ ἡ κάταω , ὕδωρ ἢ γῆ . ἀλλὰ μὴν καὶ πραώτην γε ἀναγκαῖον εἶναι τὴν τοιαότην φοράν . τὸ γὰρ τέλειον πρότερον τῇ φύσει τοῦ ἀτελοῦς , ὁ δὲ κύκλος τῶν τελείων , εὐθεῖα δὲ γραμμὴ οὐδεμία · οὕτε γὰρ ἡ ἄπειρος ( ἔχοι γὰρ ἂν πέρας καὶ τέλος ) οὔτε τῶν πεπερασμένων οὐδεμία ( πασῶν γάρ τι ἐκτός · αὐξῆεαι γὰρ ἐνδέχεται ὁποιανοῦν ) . ὥστʼ εἴπερ ἡ μὲν προτέρα κίνησις προτέρου τῇ φύσει σώματος , ἡ δὲ κύκλῳ προτέρα τῆς εὐθείας , ἡ δʼ ἐπʼ εὐθείας τῶν ἁπλῶν σωμάτων ἐστί ( τό τε γὰρ πῦρ ἐπʼ εὐθείας ἄνω φέρεται καὶ τὰ γεηρὰ κάτω πρὸς τὸ μέσον ) , ἀνάγκη καὶ τὴν κύκλῳ κίνησιν τῶν ἁπλῶν τινὸς εἶναι σωμάτων · τῶν γὰρ μικτῶν τὴνφορὰνἔφαμεν εἶναι κατὰ τὸ ἐπικρατοῦν ἐν τῇ μίξει τῶν ὅπλῶν . ἔκ τε δὴ τούτων φανερὸν ὅτι πέφυκέ τις οὐσία σώματος ἄλλη παρὰ τὰς ἐνταύθα συστάσεις , θειοτέρα καὶ προτέρα τούτων ἀπάντων , κἂν εἴ τις ἔτι λάβοι πᾶσαν εἶναι κίνησιν ἢ κατὰ φύσιν ἢ παρὰ φύσιν , καὶ τὴν ἄλλῳ παρὰ φύσιν ἑτέρῳ κατὰ φύσιν , οἷον ἡ ἄνω καὶ ἡ κάτω πέπονθεν · ἡ μὲν γὰρ τῷ πυρί , ἡ δὲ τῇ γῇ παρὰ φύσιν καὶ κατὰ φύσιν · ὥστʼ ἀναγκαῖον καὶ τὴν κύκλῳ κίνησιν , ἐπειδὴ τούτοις παρὰ φύσιν , ἑτέρου τινὸς εἶναι κατὰ φύσιν . πρὸς δὲ τούτοις εἰ μέν ἐστιν ἡ κύκλῳ τινὶ φορὰ κατὰ φύσιν , δῆλον ὡς εἴη ἄν τι σῶμα τῶν ἁπλῶν καὶ πρώτων , ὃ πέφυκεν , ὥσπερ τὸ πῦρ ἄνω καὶ ἡ γῆ κάτω , ἐκεῖνο κύκλῳ φέρεσθαι κατὰ φύσιν . εἰ δὲ παρὰ φύσιν φέρεται τὰ φερόμενα κύκλῳ τὴν πέριξ φοράν , θαυμαστὸν καὶ παντελῶς ἄλογον τὸ μόνην εἶναι συνεχῆ ταύτην τὴν κίνησιν καὶ ἀῖδιον , οὖσαν παρὰ φύσινʼ φαίνεται γὰρ ἔν γε τοῖς ἄλλοις τάχιστα φθειρόμενα τὰ παρὰ φύσιν . ὥστʼ εἴπερ ἐστὶ πῦρ τὸ φερόμενον , καθάπερ φασί τινες , οὐδὲν ἦττον αὐτῷ παρὰ φύσιν ἡ κίνησίς ἐστιν αὕτη ἢ ἡ κάτω · πυρὸς γὰρ κίνησιν ὁρῶμεν τὴν ἀπὸ τοῦ μέσου κατʼ εὐθεῖαν . διόπερ ἐξ ἀπάντων ἄν τις τούτων συλλογιζόμενος πιστεύσειεν ὡς ἔστι τι παρά τὰ σώματα τὰ δεὔρο καὶ περὶ ἡμὰς ἕτερον κεχοωρισμένον , τοσούτῳ τιμιωτέραν ἔχον τὴν φύσιν ὅσῳπερ ἀφέστηκε τῶν ἐνταῦθα πλεῖον .
Lemmas: 2 περί μέν οὖν ὁ ὁ πᾶς φύσις , εἴτε ἄπειρος εἰμί κατά ὁ μέγεθος εἴτε · περαίνω ὁ σύνολος ὄγκος , ὕστερον ἐπισκοπέω · περί δέ ὁ κατά εἶδος αὐτός μόριον νῦν λέγω ἀρχή ποιέω ὅδε . πᾶς γάρ ὁ φυσικός σῶμα καί μέγεθος κατά ἑαυτοῦ κινητός λέγω εἰμί κατά ὁράω ὁ γάρ φύσις κίνησις ἀρχή εἰμί φημί αὐτός . πᾶς δέ κίνησις ὅσος κατά τόπος , ὅς καλέω φορά , ἤ εὐθύς ἤ κύκλος ἤ ἐκ οὗτος μικτός · ἄπιος γάρ οὗτος δύο μόνος . αἴτιος δέ ὅτι καί ὁ μέγεθος οὗτος ἁπλόος μόνος , ὁ τε εὐθύς καί ὁ περιφερής . κύκλος μέν οὖν εἰμί ὁ περί ὁ μέσος , εὐθύς δέ ὁ ἄνω καί κάτω . λέγω δέ ἄνω μέν ὁ ἀπό ὁ μέσος , κάτω δέ ὁ ἐπί ὁ μέσος . ὥστε ἀνάγκη πᾶς εἰμί ὁ ἁπλόος φορά ὁ μέν ἀπό ὁ μέσος , ὁ δέ ἐπί ὁ μέσος , ὁ δέ περί ὁ μέσος . καί ἔοικα ἀκολουθέω καί κατά λόγος οὗτος ὁ ἐκ ἀρχή · ὁ τε γάρ σῶμα ἀποτελέω ἐν τρεῖς καί ὁ κίνησις αὐτός . ἐπεί δέ ὁ σῶμα ὁ μέν εἰμί ἁπλόος ὁ δέ σύνθετος ἐκ οὗτος ( λέγω δέ ἁπλόος ὅσος κίνησις ἀρχή ἔχω κατά φύσις , οἷος πῦρ καί γῆ καί ὁ οὗτος εἶδος καί ὁ συγγενής οὗτος ) , ἀνάγκη καί ὁ κίνησις εἰμί ὁ μέν ἁπλόος ὁ δέ μικτός πως , καί ὁ μέν ἁπλόος ἁπλόος , μικτός δέ ὁ σύνθετος , κινέω δέ κατά ὁ ἐπικρατέω . εἴπερ οὖν εἰμί ἁπλόος κίνησις , ἁπλόος δέ ὁ κύκλος κίνησις , καί τοώς τε ἁπλόος σῶμα ἁπλόος ὁ κίνησις καί ὁ ἁπλόος κίνησις ἁπλόος σῶμα ( καί γάρ ἐάν σύνθετος ὁ , κατά ὁ ἐπικρατέω εἰμί ) , ἀναγκαῖος εἰμί τις σῶμα ἁπλόος ὅς φύω φέρω ὁ κύκλος κίνησις κατά ὁ αὐτός φύσις · βία μέν γάρ ἐνδέχομαι ὁ ἄλλος καί ἕτερος , κατά φύσις δέ ἀδύνατος , εἴπερ εἷς ἕκαστος κίνησις ὁ κατά φύσις ὁ ἁπλόος . ἔτι εἰ ὁ παρά φύσις ἐναντίος ὁ κατά φύσις καί εἷς εἷς ἐναντίος , ἀνάγκη , ἐπεί ἁπλόος ὁ ωύκλῳ , εἰ μή εἰμί κατά φύσις ὁ φέρω σῶμα , παρά φύσις αὐτός εἰμί . εἰ οὖν πῦρ ἤ ἄλλος τις ὁ τοιοῦτος εἰμί ὁ κύκλος φέρω , ἐναντίος ὁ κατά φύσις αὐτός φορά εἰμί ὁ κύκλος . ἀλλά εἰμί εἷς ἐναντίος · ὁ δέ ἄνω καί κάτω ἀλλήλων ἐναντίος . εἰ δέ ἕτερος τις εἰμί σῶμα ὁ φέρω κύκλος παρά φύσις , εἰμί τις αὐτός ἄλλος κίνησις κατά φύσις . τούτος δέ δονέω · εἰ μέν γάρ ὁ ἄνω , πῦρ εἰμί ἤ ἀήρ , εἰ δέ ὁ κατάημι , ὕδωρ ἤ γῆ . ἀλλά μήν καί πιπράσκω γε ἀναγκαῖος εἰμί ὁ τοιαοος φορά . ὁ γάρ τέλειος πρότερος ὁ φύσις ὁ ἀτελής , ὁ δέ κύκλος ὁ τέλειος , εὐθύς δέ γραμμή οὐδείς · ἵημι γάρ ὁ ἄπειρος ( ἔχω γάρ ἄν πέρας καί τέλος ) οὔτε ὁ περαίνω οὐδείς ( πᾶς γάρ τις ἐκτός · αὐξάνω γάρ ἐνδέχομαι ὁποῖος ) . ὥστε εἴπερ ὁ μέν πρότερος κίνησις πρότερος ὁ φύσις σῶμα , ὁ δέ κύκλος πρότερος ὁ εὐθύς , ὁ δέ ἐπί εὐθύς ὁ ἁπλόος σῶμα εἰμί ( ὁ τε γάρ πῦρ ἐπί εὐθεῖα ἄνω φέρω καί ὁ γεηρός κάτω πρός ὁ μέσος ) , ἀνάγκη καί ὁ κύκλος κίνησις ὁ ἁπλόος τις εἰμί σῶμα · ὁ γάρ μικτός τὴνφορὰνἔφαμεν εἰμί κατά ὁ ἐπικρατέω ἐν ὁ μίξις ὁ ὅπλον . ἐκ τε δή οὗτος φανερός ὅτι φύω τις οὐσία σῶμα ἄλλος παρά ὁ ἐνταῦθα σύστασις , θεῖος καί πρότερος οὗτος ἅπας , ἄν εἰ τις ἔτι λαμβάνω πᾶς εἰμί κίνησις ἤ κατά φύσις ἤ παρά φύσις , καί ὁ ἄλλος παρά φύσις ἕτερος κατά φύσις , οἷος ὁ ἄνω καί ὁ κάτω πάσχω · ὁ μέν γάρ ὁ πῦρ , ὁ δέ ὁ γῆ παρά φύσις καί κατά φύσις · ὥστε ἀναγκαῖος καί ὁ κύκλος κίνησις , ἐπειδή οὗτος παρά φύσις , ἕτερος τις εἰμί κατά φύσις . πρός δέ οὗτος εἰ μέν εἰμί ὁ κύκλος τις φορά κατά φύσις , δῆλος ὡς εἰμί ἄν τις σῶμα ὁ ἁπλόος καί πρῶτος , ὅς φύω , ὥσπερ ὁ πῦρ ἄνω καί ὁ γῆ κάτω , ἐκεῖνος κύκλος φέρω κατά φύσις . εἰ δέ παρά φύσις φέρω ὁ φέρω κύκλος ὁ πέριξ φορά , θαυμαστός καί παντελής ἄλογος ὁ μόνος εἰμί συνεχής οὗτος ὁ κίνησις καί ἀίδιος , εἰμί παρά ὅς φαίνω γάρ ἐν γε ὁ ἄλλος ταχύς φθείρω ὁ παρά φύσις . ὥστε εἴπερ εἰμί πῦρ ὁ φέρω , καθά φημί τις , οὐδείς ἥσσων αὐτός παρά φύσις ὁ κίνησις εἰμί οὗτος ἤ ὁ κάτω · πῦρ γάρ κίνησις ὁράω ὁ ἀπό ὁ μέσος κατά εὐθύς . διόπερ ἐκ ἅπας ἄν τις οὗτος συλλογίζομαι πιστεύω ὡς εἰμί τις παρά ὁ σῶμα ὁ δεῦρο καί περί ἐγώ ἕτερος χωρίζω , τοσοῦτος τίμιος ἔχω ὁ φύσις ὅσος ἀφίστημι ὁ ἐνταῦθα πολύς .