aristoteles-et-corpus-aristotelicum.de-caelo 3.3
3 Λοιπὸν δʼ εἰπεῖν τίνων τέ ἐστι γένεσις σωμάτων , καὶ διὰ τί ἐστιν . ἐπεὶ οὖν ἐν ἅποσιν ἡ γνῶσις διὰ τῶν πρώτων , πρῶτα δὲ τῶν ἐνυπαρχόντων τὰ στοιχεῖα , σκεπτέον , εἰ τῶν τοιούτων σωμάτων ἐστὶ στοιχεῖα , καὶ διὰ τί ἐστιν , ἔπειτα μετὰ ταῦτα πόσα τε καὶ ποῖ᾿ ἄττα . τοῦτο δʼ ἔσται φανερὸν ὑποθεμένοις τίς ἐστιν ἡ τοῦ στοιχείου φύσις . ἔστω δὴ στοιχεῖον τῶν σωμάτων , εἰς ὃ τἆλλα σώματα διαιρεῖται , ἐνυπάρχον δυνάμει ἢ ἐνεργείᾳ ( τοῦτο γὰρ ποτέρως , ἔτι ἀμφισβητήσιμον ) , αὐτὸ δʼ ἐστὶν ἀδιαίρετον εἰς ἕτερα τῷ εἴδει · τοιοῦτον γάρ τι τὸ στοιχεῖον ἄπαντες καὶ ἐν ἅπασι βούλονται λέγειν . εἰ δὴ τὸ εἰρημένον ἐστὶ στοιχεῖον , ἀνάγκη εἶναι ἄττα τοιαῦτα τῶν σωμάτων . ἐν μὲν γὰρ σαρκὶ καὶ ξύλῳ καὶ ἑκάστῳ τῶν τοιούτων ἔνεστι δυνάμει πῦρ καὶ γῆ · φανερὰ γὰρ ταῦτα ἐξ ἐκείνων ἐκκρινόμενα . ἐν δὲ πυρὶ σὰρξ ἢ ξύλον οὐκ ἐνυπάρχουσιν , οὕτε κατὰ δύναμιν οὔτε κατʼ ἐνέργειαν · ἐξεκρίνετο γὰρ ἄν . ὁμοίως δʼ οὐδʼ εἰ ἕν τι μόνον εἴη τοιοῦτον , οὐδʼ ἐν ἐκείνῳ · οὐ γὰρ εἰ ἔσται σὰρξ ἢ ὀστοῦν ἢ τῶν ἄλλων ὁτιοῦν , οὔπω φατέον ἐνυπάρχειν δυνάμει , ἀλλὰ προσθεωρητέον τίς ὁ τρόπος τῆς γενέσεως . Ἀναξαγόρας δʼ Ἐμπεδοκλεῖ ἐναντίως λέγει περὶ τῶν στοιχείων . ὁ μὲν γὰρ πῦρ καὶ γῆν καὶ τὰ σύστοιχα τούτοις στοιχεῖά φησιν εἶναι τῶν σωμάτων καὶ συγκεῖσθαι πάντʼ ἐκ τούτων , Ἀναξαγόρας δὲ τοὐναντίον · τὰ γὰρ ὁμοιομερῆ στοιχεῖα ( λέγω δʼ οἷον σάρκα καὶ ὀστοῦν καὶ τῶν τοιούτων ἕκασνον ) , ἀέρα δὲ καὶ πῦρ μίγματα τούτων καὶ τῶν ἄλλων σπερμάτων πάντων · εἶναι γὰρ ἑκάτερον αὐτῶν ἐξ ἀοράτων τῶν ὁμοιομερῶν πάντων ἡθροισμένων . διὸ καὶ γίγνεσθαι πάντʼ ἐκ τούτων · τὸ γὰρ πῦρ καὶ τὸν αἰθέρα προσαγορεύει ταὐτό . ἐπεὶ δʼ ἐστὶ παντὸς φυσικοῦ σώματος κίνησις οἰκεία , τῶν δὲ κινήσεων αἱ μὲν ἁπλαῖ αἱ δὲ μικταί , καὶ αἱ μὲν μικταὶ τῶν μικτῶν αἱ δὲ ἁπλαῖ τῶν ἁπλῶν εἰσί , φανερὸν ὅτι ἔσται ἄττα σώματα ἀπλᾶ . εἰσὶ γὰρ καὶ κινήσεις ἁπλαῖ . ὥστε δῆλον καὶ ὅτι ἔστι στοιχεῖα καὶ διὰ τί ἐστιν .
Lemmas: 3 λοιπός δέ λέγω τίς τε εἰμί γένεσις σῶμα , καί διά τίς εἰμί . ἐπεί οὖν ἐν ἄπους ὁ γνῶσις διά ὁ πρῶτος , πρῶτος δέ ὁ ἐνυπάρχω ὁ στοιχεῖον , σκοπέω , εἰ ὁ τοιοῦτος σῶμα εἰμί στοιχεῖον , καί διά τίς εἰμί , ἔπειτα μετά οὗτος πόσος τε καί ποῖος τις . οὗτος δέ εἰμί φανερός ὑποτίθημι τίς εἰμί ὁ ὁ στοιχεῖον φύσις . εἰμί δή στοιχεῖον ὁ σῶμα , εἰς ὅς ἄλλος σῶμα διαιρέω , ἐνυπάρχω δύναμις ἤ ἐνέργεια ( οὗτος γάρ ποτέρως , ἔτι ἀμφισβητήσιμος ) , αὐτός δέ εἰμί ἀδιαίρετος εἰς ἕτερος ὁ εἶδος · τοιοῦτος γάρ τις ὁ στοιχεῖον ἅπας καί ἐν ἅπας βούλομαι λέγω . εἰ δή ὁ λέγω εἰμί στοιχεῖον , ἀνάγκη εἰμί τις τοιοῦτος ὁ σῶμα . ἐν μέν γάρ σάρξ καί ξύλον καί ἕκαστος ὁ τοιοῦτος ἔνειμι δύναμις πῦρ καί γῆ · φανερός γάρ οὗτος ἐκ ἐκεῖνος ἐκκρίνω . ἐν δέ πῦρ σάρξ ἤ ξύλον οὐ ἐνυπάρχω , ἵημι κατά δύναμις οὔτε κατά ἐνέργεια · ἐκκρίνω γάρ ἄν . ὅμοιος δέ οὐδέ εἰ εἷς τις μόνος εἰμί τοιοῦτος , οὐδέ ἐν ἐκεῖνος · οὐ γάρ εἰ εἰμί σάρξ ἤ ὀστέον ἤ ὁ ἄλλος ὁστισοῦν , οὔπω φημί ἐνυπάρχω δύναμις , ἀλλά προσθεωρητέον τίς ὁ τρόπος ὁ γένεσις . Ἀναξαγόρας δέ Ἐμπεδοκλῆς ἐναντίος λέγω περί ὁ στοιχεῖον . ὁ μέν γάρ πῦρ καί γῆ καί ὁ σύστοιχος οὗτος στοιχεῖον φημί εἰμί ὁ σῶμα καί σύγκειμαι πᾶς ἐκ οὗτος , Ἀναξαγόρας δέ ἐναντίος · ὁ γάρ ὁμοιομερής στοιχεῖον ( λέγω δέ οἷος σάρξ καί ὀστέον καί ὁ τοιοῦτος καίω ) , ἀήρ δέ καί πῦρ μίγμα οὗτος καί ὁ ἄλλος σπέρμα πᾶς · εἰμί γάρ ἑκάτερος αὐτός ἐκ ἀόρατος ὁ ὁμοιομερής πᾶς ἀθροίζω . διό καί γίγνομαι πᾶς ἐκ οὗτος · ὁ γάρ πῦρ καί ὁ αἰθήρ προσαγορεύω αὐτός . ἐπεί δέ εἰμί πᾶς φυσικός σῶμα κίνησις οἰκεῖος , ὁ δέ κίνησις ὁ μέν ἁπλόος ὁ δέ μικτός , καί ὁ μέν μικτός ὁ μικτός ὁ δέ ἁπλόος ὁ ἁπλόος εἰμί , φανερός ὅτι εἰμί τις σῶμα ἁπλόος . εἰμί γάρ καί κίνησις ἁπλόος . ὥστε δῆλος καί ὅτι εἰμί στοιχεῖον καί διά τίς εἰμί .