aristoteles-et-corpus-aristotelicum.de-caelo 3.7
7 Πάλιν οὖν ἐπισκεπτέον τίς ὁ τρόπος τῆς ἐξ ἀλλήλων γενέσεως , πότερον ὡς Ἐμπεδοκλῆς λέγει καὶ Δημόκριτος ) ἢ ὡς οἱ εἰς τὰ ἐπίπεδα διαλύοντες , ἢ ἔστιν ἄλλος τις τρόπος παρὰ τούτους . οἱ μὲν οὖν περὶ Ἐμπεδοκλέα καὶ Δημόκριτον λανθάνουσιν αὐτοὶ αὑτοὺς οὐ γένεσιν ἐξ ἀλλήλων ποιοῦντες ἀλλὰ φαινομένην γένεσιν · ἐνυπάρχον γὰρ ἕκαστον ἐκκρίνεσθαί φασιν , ὥσπερ ἐξ ἀγγείου τῆς γενέσεως οὕσης ἀλλʼ οὐκ ἔκ τινος ὕλης , οὐδὲ γίγνεσθαι μεταβάλλοντος . ἔπειτα κἂν οὕτως οὐδὲν ἧττον ἄλογα τὰ συμβαίνοντα . τὸ γὰρ αὐτὸ μέγεθος οὐ δοκεῖ συμπιληθὲν γίνεσθαι βαρύτερον . ἀνάγκη δὲ τοῦτο λέγειν τοῖς φάσκουσιν ἐκκρίνεσθαι τὸ ὕδωρ ἐκ τοῦ ἀέρος ἐνυπάρχον · ὅταν γὰρ ὕδωρ ἐξ ἀέρος γένηται , βαρύτερόν ἐστιν . ἔτι δὲ τῶν μεμιγμένων σωμάτων οὐκ ἀνάγκη χωρισθὲν θάτερον ἀεὶ πλείω τόπον ἐπέχειν · ὅταν δʼ ἐξ ὕδατος ἀὴρ γένηται , πλείω καταλαμβάνει τόπον · τὸ δὲ λεπτομερέστερον ἐν πλείονι τόπῳ γίγνεται . φανερὸν δὲ τοῦτό γε καὶ ἐν τῇ μεταβάσει · διατμιζομένου γὰρ καὶ πνευματουμένου τοῦ ὑγροῦ ῥήγνυται τὰ περιέχοντα τοὺς ὄγκους ἀγγεῖα διὰ τὴν στενοχωρίαν . ὥστʼ εἰ μὲν ὅλως μή ἐστι κενὸν μηδʼ ἐπεκτείνεται τὰ σώματα , καθάπερ φασὶν οἱ ταῦτα λέγοντες , φανερὸν τὸ ἀδύνατον · εἰ δʼ ἔστι κενὸν καὶ ἐπέκτασις , ἄλογον τὸ ἐξ ἀνάγκης ἀεὶ πλείω τόπον ἐπιλαμβάνειν τὸ χωριζόμενον . ἀλλʼ ἀνάγκη καὶ ὑπολείπειν τὴν ἐξ ἀλλήλων γένεσιν , εἴπερ ἐν τῷ πεπερασμένῳ μεγέθει μὴ ἐνυπάρχει ἄπειρα μεγέθη πεπερασμένα . ὅταν γὰρ ἐκ γῆς ὕδωρ γένηται , ἀφῄρηταί τι τῆς γῆς , εἴπερ ἐκκρίσει ἡ γένεσις · καὶ πάλιν ὅταν ἐκ τῆς ὑπολειπομένης , ὡσαύτως . εἰ μὲν οὖν ἀεὶ τοῦτʼ ἔσται , συμβήσεται ἐν τῷ πεπερασμένῳ ἄπειρα ἐνυπάρχειν · ἐπεὶ δὲ τοῦτʼ ἀδύνατον , οὐκ ἂν ἀεὶ γίγνοιτο ἐξ ἀλλήλων . ὅτι μὲν οὖν οὐκ ἔστι τῇ ἐκκρίσει ἡ εἰς ἄλληλα μετάβασις , εἴρηται . λείπεται δʼ εἰς ἄλληλα μεταβάλλοντα γίγνεσθαι τοῦτο δὲ διχῶς · ἢ γὰρ τῇ μετασχηματίσει , καθάπερ ἐκ τοῦ αὐτοῦ κηροῦ γίγνοιτʼ ἄν σφαῖρα καὶ κύβος , ἢ τῇ διαλύσει τῇ εἰς τὰ ἐπίπεδα , ὥσπερ ἔνιοί φασιν . εἰ μὲν οὖν τῇ μετασχηματίσει γίνεται , συμβαίνει ἐξ ἀνάγκης ἄτομα λέγειν τὰ σώματα · διαιρετῶν γὰρ ὄντων οὐκ ἔσται τὸ τοῦ πυρὸς μέρος πῦρ , οὐδὲ τὸ τῆς γῆς γῇ , διὰ τὸ μὴ εἶναι μήτε τὸ τῆς πυραμίδος μέρος πάντως πυραμίδα μήτε τὸ τοῦ κύβου κύβον . εἰ δὲ τῇ τῶν ἐπιπέδων διαλύσει , πρῶτον μὲν ἄτοπον τὸ μὴ πάντα γεννᾶν ἐξ ἀλλήλων , ὅπερ ἀνάγκη λέγειν αὐτοῖς , καὶ λέγουσιν . οὕτε γὰρ εὔλογον ἓν μόνον ἄμοιρον γενέσθαι τῆς μεταβάσεως , οὔτε φαίνεται κατὰ τὴν αἴσθησιν , ἀλλʼ ὁμοίως πάντα μεταβάλλειν εἰς ἄλληλα . συμβαίνει δὲ περὶ τῶν φαινομένων λέγουσι μὴ ὁμολογούμενα λέγειν τοῖς φαινομένοις . τούτου δʼ αἴτιον τὸ μὴ καλῶς λαβεῖν τὰς πρώτας ἀρχάς , ἀλλά . πάντα βούλεσθαι πρός τινας δόξας ὡρισμένας ἀνάγειν · δεῖ γὰρ ἴσως τῶν μὲν αἰσθητῶν αἰσθητάς , τῶν δὲ ἀϊδίων ἀϊδίους , τῶν δὲ φθαρτῶν φθαρτὰς εἶναι τὰς ἀρχάς , ὅλως δʼ ὁμογενεῖς τοῖς ὑποκειμένοις . οἱ δὲ διὰ τὴν τούτων φιλίαν ταὐτὸ ποιεῖν ἐοίκασι τοῖς τὰς θέσεις ἐν τοῖς λόγοις διαφυλάττουσιν · ἅπαν γὰρ ὑπομένουσι το συμβαῖνον ὡς ἀληθεῖς ἔχοντες ἀρχάς , ὥσπερ οὐκ ἐνίας δέον κρίνειν ἐκ τῶν ἀποβαινόντων , καὶ μάλιστα ἐκ τοῦ τέλους . τέλος δὲ τῆς μὲν ποιητικῆς ἐπιστήμης τὸ ἔργον , τῆς δὲ φυσικῆς τὸ φαινόμενον ἀεὶ κυρίως κατὰ τὴν αἴσθησιν . συμβαίνει δʼ αὐτοῖς μάλιστα τὴν γῆν εἶναι στοιχεῖον , καὶ μόνην ἄφθαρτον , εἴπερ τὸ ἀδιάλυτον ἄφθαρτόν τʼ ἐστὶ καὶ στοιχεῖον · ἡ γὰρ γῆ μόνη ἀδιάλυτος εἰς ἄλλο σῶμα . ἀλλα μὴν οὐδʼ ἐν τοῖς διαλυομένοις ἡ τῶν τριγώνων παραιώρησις εὔλογος . συμβαίνει δὲ καὶ τοῦτο ἐν τῇ εἰς ἄλληλα μεταβάσει διὰ τὸ ἐξ ἀνίσων τῷ πλήθει συνεστάναι τριγώνων . ἔτι δʼ ἀνάγκη τοῖς ταῦτα λέγουσιν οὐκ ἐκ σώματος ποιεῖν γένεσιν · ὅταν γὰρ ἐξ ἐπιπέδων γένηται , οὐκ ἐκ σώματος ἔσται γεγονός . πρὸς δὲ τούτοις ἀνάγκη μὴ πᾶν σῶμα λέγειν διαιρετόν , ἀλλὰ μάχεσθαι ταῖς ἀκριβεστάταις ἐπιστήμαις · αἱ μὲν γὰρ καὶ τὸ νοητὸν λαμβάνουσι διαιρετόν , αἱ μαθηματικαί , οἱ δὲ οὐδὲ τὸ αἰσθητὸν ἅπαν συγχωροῦσι διὰ τὸ βούλεσθαι σώζειν τὴν ὑπόθεσιν . ἀνάγκη γὰρ ὅσοι σχῆμα ποιοῦσιν ἑκάστου τῶν στοιχείων καὶ τούτῳ διορίζουσι τὰς οὐσίας αὐτῶν , ἀδιαίρετα ποιεῖν αὐτά · τῆς γὰρ πυραμίδος ἢ τῆς σφαίρας διαιρεθείσης πως οὐκ ἔσται τὸ λειπόμενον σφαῖρα ἢ πυραμίς . ὥστε ἢ τὸ τοῦ πυρὸς μέρος οὐ πῦρ , ἀλλʼ ἔσται τι πρότερον τοῦ 306b στοιχείου , διὰ τὸ πᾶν εἶναι ἢ στοιχεῖον ἢ ἐκ στοιχείων , ἢ οὐχ ἅπαν σῶμα διαιρετόν .
Lemmas: 7 πάλιν οὖν ἐπισκοπέω τίς ὁ τρόπος ὁ ἐκ ἀλλήλων γένεσις , πότερος ὡς Ἐμπεδοκλῆς λέγω καί Δημόκριτος ) ἤ ὡς ὁ εἰς ὁ ἐπίπεδος διαλύω , ἤ εἰμί ἄλλος τις τρόπος παρά οὗτος . ὁ μέν οὖν περί Ἐμπεδοκλῆς καί Δημόκριτος λανθάνω αὐτός ἑαυτοῦ οὐ γένεσις ἐκ ἀλλήλων ποιέω ἀλλά φαίνω γένεσις · ἐνυπάρχω γάρ ἕκαστος ἐκκρίνω φημί , ὥσπερ ἐκ ἀγγεῖον ὁ γένεσις εἰμί ἀλλά οὐ ἐκ τις ὕλη , οὐδέ γίγνομαι μεταβάλλω . ἔπειτα ἐάν οὕτως οὐδείς ἥσσων ἄλογος ὁ συμβαίνω . ὁ γάρ αὐτός μέγεθος οὐ δοκέω συμπιλέω γίγνομαι βαρύς . ἀνάγκη δέ οὗτος λέγω ὁ φάσκω ἐκκρίνω ὁ ὕδωρ ἐκ ὁ ἀήρ ἐνυπάρχω · ὅταν γάρ ὕδωρ ἐκ ἀήρ γίγνομαι , βαρύς εἰμί . ἔτι δέ ὁ μείγνυμι σῶμα οὐ ἀνάγκη χωρίζω ἕτερος ἀεί πολύς τόπος ἐπέχω · ὅταν δέ ἐκ ὕδωρ ἀήρ γίγνομαι , πολύς καταλαμβάνω τόπος · ὁ δέ λεπτομερής ἐν πολύς τόπος γίγνομαι . φανερός δέ οὗτος γε καί ἐν ὁ μετάβασις · διατμίζω γάρ καί πνευματόω ὁ ὑγρός ῥήγνυμι ὁ περιέχω ὁ ὄγκος ἀγγεῖον διά ὁ στενοχωρία . ὥστε εἰ μέν ὅλος μή εἰμί κενός μηδέ ἐπεκτείνω ὁ σῶμα , καθά φημί ὁ οὗτος λέγω , φανερός ὁ ἀδύνατος · εἰ δέ εἰμί κενός καί ἐπέκτασις , ἄλογος ὁ ἐκ ἀνάγκη ἀεί πολύς τόπος ἐπιλαμβάνω ὁ χωρίζω . ἀλλά ἀνάγκη καί ὑπολείπω ὁ ἐκ ἀλλήλων γένεσις , εἴπερ ἐν ὁ περαίνω μέγεθος μή ἐν-ὑπάρχω ἄπειρος μέγεθος περαίνω . ὅταν γάρ ἐκ γῆ ὕδωρ γίγνομαι , ἀφαιρέω τις ὁ γῆ , εἴπερ ἔκκρισις ὁ γένεσις · καί πάλιν ὅταν ἐκ ὁ ὑπολείπω , ὡσαύτως . εἰ μέν οὖν ἀεί οὗτος εἰμί , συμβαίνω ἐν ὁ περαίνω ἄπειρος ἐνυπάρχω · ἐπεί δέ οὗτος ἀδύνατος , οὐ ἄν ἀεί γίγνομαι ἐκ ἀλλήλων . ὅτι μέν οὖν οὐ εἰμί ὁ ἔκκρισις ὁ εἰς ἀλλήλων μετάβασις , λέγω . λείπω δέ εἰς ἀλλήλων μεταβάλλω γίγνομαι οὗτος δέ διχῶς · ἤ γάρ ὁ μετασχημάτισις , καθά ἐκ ὁ αὐτός κηρός γίγνομαι ἄν σφαῖρα καί κύβος , ἤ ὁ διάλυσις ὁ εἰς ὁ ἐπίπεδος , ὥσπερ ἔνιοι φημί . εἰ μέν οὖν ὁ μετασχημάτισις γίγνομαι , συμβαίνω ἐκ ἀνάγκη ἄτομος λέγω ὁ σῶμα · διαιρετός γάρ εἰμί οὐ εἰμί ὁ ὁ πῦρ μέρος πῦρ , οὐδέ ὁ ὁ γῆ γῆ , διά ὁ μή εἰμί μήτε ὁ ὁ πυραμίς μέρος πάντως πυραμίς μήτε ὁ ὁ κύβος κύβος . εἰ δέ ὁ ὁ ἐπίπεδος διάλυσις , πρῶτος μέν ἄτοπος ὁ μή πᾶς γεννάω ἐκ ἀλλήλων , ὅς ἀνάγκη λέγω αὐτός , καί λέγω . ἵημι γάρ εὔλογος εἷς μόνος ἄμοιρος γίγνομαι ὁ μετάβασις , οὔτε φαίνω κατά ὁ αἴσθησις , ἀλλά ὅμοιος πᾶς μεταβάλλω εἰς ἀλλήλων . συμβαίνω δέ περί ὁ φαίνω λέγω μή ὁμολογέω λέγω ὁ φαίνω . οὗτος δέ αἴτιος ὁ μή καλός λαμβάνω ὁ πρῶτος ἀρχή , ἀλλά . πᾶς βούλομαι πρός τις δόξα ὁρίζω ἀνάγω · δέω γάρ ἴσως ὁ μέν αἰσθητός αἰσθητός , ὁ δέ ἀίδιος ἀίδιος , ὁ δέ φθαρτός φθαρτός εἰμί ὁ ἀρχή , ὅλος δέ ὁμογενής ὁ ὑπόκειμαι . ὁ δέ διά ὁ οὗτος φιλία αὐτός ποιέω ἔοικα ὁ ὁ θέσις ἐν ὁ λόγος διαφυλάσσω · ἅπας γάρ ὑπομένω ὁ συμβαίνω ὡς ἀληθής ἔχω ἀρχή , ὥσπερ οὐ ἔνιοι δέω κρίνω ἐκ ὁ ἀποβαίνω , καί μάλα ἐκ ὁ τέλος . τέλος δέ ὁ μέν ποιητικός ἐπιστήμη ὁ ἔργον , ὁ δέ φυσικός ὁ φαίνω ἀεί κύριος κατά ὁ αἴσθησις . συμβαίνω δέ αὐτός μάλα ὁ γῆ εἰμί στοιχεῖον , καί μόνος ἄφθαρτος , εἴπερ ὁ ἀδιάλυτος ἄφθαρτος τε εἰμί καί στοιχεῖον · ὁ γάρ γῆ μόνος ἀδιάλυτος εἰς ἄλλος σῶμα . ἀλλά μήν οὐδέ ἐν ὁ διαλύω ὁ ὁ τρίγων παραιώρησις εὔλογος . συμβαίνω δέ καί οὗτος ἐν ὁ εἰς ἀλλήλων μετάβασις διά ὁ ἐκ ἄνισος ὁ πλῆθος συνίστημι τρίγων . ἔτι δέ ἀνάγκη ὁ οὗτος λέγω οὐ ἐκ σῶμα ποιέω γένεσις · ὅταν γάρ ἐκ ἐπίπεδος γίγνομαι , οὐ ἐκ σῶμα εἰμί γίγνομαι . πρός δέ οὗτος ἀνάγκη μή πᾶς σῶμα λέγω διαιρετός , ἀλλά μάχομαι ὁ ἀκριβής ἐπιστήμη · ὁ μέν γάρ καί ὁ νοητός λαμβάνω διαιρετός , ὁ μαθηματικός , ὁ δέ οὐδέ ὁ αἰσθητός ἅπας συγχωρέω διά ὁ βούλομαι σῴζω ὁ ὑπόθεσις . ἀνάγκη γάρ ὅσος σχῆμα ποιέω ἕκαστος ὁ στοιχεῖον καί οὗτος διορίζω ὁ οὐσία αὐτός , ἀδιαίρετος ποιέω αὐτός · ὁ γάρ πυραμίς ἤ ὁ σφαῖρα διαιρέω πως οὐ εἰμί ὁ λείπω σφαῖρα ἤ πυραμίς . ὥστε ἤ ὁ ὁ πῦρ μέρος οὐ πῦρ , ἀλλά εἰμί τις πρότερος ὁ 306b στοιχεῖον , διά ὁ πᾶς εἰμί ἤ στοιχεῖον ἤ ἐκ στοιχεῖον , ἤ οὐ ἅπας σῶμα διαιρετός .