aristoteles-et-corpus-aristotelicum.de-caelo 2.2
2 Ἐπειδὴ δέ τινές εἰσιν οἵ φασιν εἶναί τι δεξιὸν καὶ ἀριστερὸν τοῦ οὐρανοῦ , καθάπερ οἱ καλούμενοι Πυθαγόρειοι ( ἐκείνων γὰρ οὗτος ὁ λόγος ἐστίν ) , σκεπτέον πότερον τοῦτον ἔχει τὸν τρόπον ὡς ἐκεῖνοι λέγουσιν , ἢ μᾶλλον ἑτέρως , εἴπερ δεῖ προσάπτειν τῷ τοῦ παντὸς σώματι ταύτας τὰς ἀρχάς . εὐθὺς γὰρ πρῶτον , εἰ τὸ δεξιὸν ὑπάρχει καὶ τὸ ἀριστερόν , ἔτι πρότερον τὰς προτέρας ὑποληπτέον ὑπάρχειν ἀρχὰς ἐν αὐτῷ . διώρισται μὲν οὖν περὶ τούτων ἐν τοῖς περὶ τὰς τῶν ζῴων κινήσεις διὰ τὸ τῆς φύσεως οἰκεῖα τῆς ἐκείνων εἶναι · φανερῶς γὰρ ἔν γε τοῖς ζώοις ὑπάρχοντα φαίνεται τοῖς μὲν πάντα τὰ τοιαῦτα μόρια , λέγω δʼ οἷον τό τε δεξιὸν καὶ τὸ ἀριστερόν , τοῖς δʼ ἔνια , τοῖς δὲ φυτοῖς τὸ ἄνω καὶ κάτω μόνον . εἰ δὲ δεῖ καὶ τῷ οὐρανῷ προσάπτειν τι τῶν τοιούτων , καὶ τὸ πρῶτον , καθάπερ εἴπομεν , ἐν τοῖς ζῴοις ὑπάρχον εὔλογον ὑπάρχειν ἐν αὐτῷ · τριῶν γὰν ὄντων ἕκαστον οἷον ἀρχή τις ἐστίν . λέγω δὲ τὰ τρία τὸ ἄνω καὶ κάτω , καὶ τὸ πρόσθιον καὶ τὸ ἀντικείμενον , καὶ τὸ δεξιὸν καὶ τὸ ἀριστερόν · ταύτας γὰρ τὰς διαστάσεις εὔλογον ὑπάρχειν τοῖς σώμασι τοῖς τελείοις πάσας . ἔστι δὲ τὰ μὲν ἄνω τοῦ μήκους ἀρχή , τὸ δὲ δεξιὸν τοῦ πλάτους , τὸ δὲ πρόσθεν τοῦ βάθους . ἔτι δʼ ἄλλως κατὰ τὰς κινήσεις · ἀρχὰς γὰρ ταύτας λέγω ὅθεν ἄρχονται πρῶτον αἱ κινήσεις τοῖς ἔχουσιν . ἔστι δὲ ἀπὸ μὲν τοῦ ἄνω ἡ αὔξησις , ἀπὸ δὲ τῶν δεξιῶν ἡ κατὰ τόπον , ἀπὸ δὲ τῶν ἔμπροσθεν ἡ κατὰ τὴν αἴσθησιν · ἔμπροσθεν γὰρ λέγω ἐφʼ ὃ αἱ αἰσθήσεις . διὸ οὐκ ἐν ἅπαντι σώματι τὸ ἄνω καὶ κάτω καὶ τὸ δεξιὸν καὶ ἀριστερὸν καὶ τὸ ἔμπροσθεν καὶ ὄπισθεν ζητητέον , ἀλλʼ ὅσα ἔχει κινήσεως ἀρχὴν ἐν αὑτοῖς ἔμψυχα ὄντα · τῶν γὰρ ἀψύχων ἐν οὐθενὶ ὁρῶμεν ὅθεν ἡ ἀρχὴ τῆς κινήσεως . τὰ μὲν γὰρ ὅλως οὐ κινεῖται , τὰ δὲ κινεῖται μὲν ἀλλʼ οὐ πανταχόθεν ὁμοίως , οἷον τὸ πῦρ ἄνω μόνον καὶ ἡ γῆ ἐπὶ τὸ μέσον . ἀλλʼ ἐν μὲν τούτοις λέγομεν τὸ 284a ἄνω καὶ κάτω καὶ τὸ δεξιὸν καὶ ἀριστερὸν πρὸς ἡμᾶς ἐπαναφέροντες · ἢ γὰρ κατὰ τὰ ἡμέτερα δεξιά , ὥσπερ οἱ μάντεις , ἢ καθʼ ὁμοιότητα τοῖς ἡμετέροις , ὥσπερ τὰ τοῦ ἀνδριάντος , ἢ τὰ ἐναντίως ἔχοντα τῇ θέσει , δεξιὸν μὲν τὸ κατὰ τὸ ἡμέτερον ἀριστερόν , ἀριστερὸν δὲ τὸ κατὰ τὸ ἡμέτερον δεξιόν , καὶ ὄπισθεν τὸ κατὰ τὸ ἡμέτερον ἔμπροσθεν , ἐν αὐτοῖς δὲ τούτοις οὐδεμίαν ὁρῶμεν διαφοράν · ἐὰν γὰρ ἀνάπαλιν στραφῇ , τὰ ἐναντία ἐροῦμεν δεξιὰ καὶ ἀριστερὰ καὶ ἄνω καὶ κάτω καὶ ἔμπροσθεν καὶ ὄπισθεν . διὸ καὶ τῶν Πυθαγορείων ἄν τις θαυμάσειεν ὅτι δύο μόνας ταύτας ἀρχὰς ἔλεγον , τὸ δεξιὸν καὶ ἀριστερόν , τὰς δὲ τέτταρας παρέλιπον οὐθὲν ἧττον κυρίας οὔσας · οὐθὲν γὰρ ἐλάττω διαφορὰν ἔχει τὰ ἄνω πρὸς τὰ κάτω καὶ τὰ ἔμπροσθεν πρὸς τὰ ὄπισθεν ἢ τὰ δεξιὰ πρὸς τὰ ἀριστερὰ ἐν ἅπασι τοῖς ζώοις . τὰ μὲν γὰρ τῇ δυνάμει διαφέρει μόνον , τὰ δὲ καὶ τοῖς σχήμασι , καὶ τὸ μὲν ἄνω καὶ τὸ κάτω πᾶσι τοῖς ἐμψύχοις ἐστὶν ὁμοίως ζώοις καὶ φυτοῖς , τὸ δὲ δεξιὸν καὶ ἀριστερὸν οὐκ ἐνυπάρχει τοῖς φυτοῖς . ἔτι δʼ ὡς τὸ μῆκος τοῦ πλάτους πρότερον , εἰ τὸ μὲν ἄνω τοῦ μήκους ἀρχή , τὸ δὲ δεξιὸν χοῦ πλάτους , ἡ δὲ τοῦ προτέρου ἀρχὴ προτέρα , πρότερον ἂν εἴη τὸ ἄνω τοῦ δεξιοῦ κατὰ γένεσιν , ἐπειδὴ πολλαχῶς λέγεται τὸ πρότερον . πρὸς δὲ τούτοις , εἰ τὸ μὲν ἄνω ἐστὶ τὸ ὅθεν ἡ κίνησις , τὸ δὲ δεξιὸν ἀφʼ οὗ , τὸ δʼ εἰς τὸ πρόσθεν ἐφʼ ὅ , καὶ οὕτως ἂν ἔχοι τινὰ δύναμιν ἀρχῆς τὸ ἄνω πρὸς τὰς ἄλλας ἰδέας . διά τε δὴ τὸ παραλείπειν τὰς κυριωτέρας ἀρχὰς δίκαιον αὐτοῖς ἐπιτιμᾶν , καὶ διότι ταύτας ἐν ἅπασιν ὁμοίως ἐνόμιζον ὑπάρχειν . ἡμῖν δʼ ἐπειδὴ ὥρισται πρότερον ὅτι ἐν τοῖς ἔχουσιν ἀρχὴν κινήσεως αἱ τοιαῦται δυνάμεις ὑπάρχουσιν , ὁ δʼ οὐρανὸς ἔμψυχος καὶ ἔχει κινήσεως ἀρχήν , δῆλον ὅτι ἔχει καὶ τὸ ἄνω καὶ τὸ κάτω καὶ τὸ δεξιὸν καὶ τὸ ἀριστερόν . οὐ δεῖ γὰρ ἀπορεῖν διὰ τὸ σφαιροειδὲς εἶναι τὸ σχῆμα τοῦ παντός , ὅπως ἔσται τούτου τὸ μὲν δεξιὸν τὸ δὲ ἀριστερὸν ὁμοίων γʼ ὄντων τῶν μορίων ἁπάντων καὶ κινουμένων τὸν ἅπαντα χρόνον , ἀλλὰ νοεῖν ὥσπερ ἂν εἴ τις , ἐν οἷς ἔχει τὸ δεξιὸν πρὸς τὸ ἀριστερὸν διαφορὰν καὶ τοῖς σχήμασιν , εἶτα περιθείη σφαῖραν · ἕξει μὲν γὰρ τὴν δύναμιν διαφέρουσαν , δόξει δʼ οὐ διὰ τὴν ὁμοιότητα τοῦ σχήματος . τὸν αὐτὸν δὲ τρόπον καὶ περὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ κινεῖσθαι · καὶ γὰρ εἰ μηδέποτʼ ἤρξατο , ὅμως ἔχειν ἀναγκαῖον ἀρχήν , ὅθεν ἂν ἤρξατο , εἰ ἤρχετο κινούμενον , κἂν εἰ σταίη , κινηθείη ἂν πάλιν . λέγω δὲ μῆκος μὲν αὐτοῦ τὸ κατὰ τούς πόλους διάστημα , καὶ τῶν πόλων τὸν μὲν ἄνω τὸν δὲ κάτω διαφορὰν γὰρ ἐν τούτοις μόνοις ὁρῶμεν τῶν ἡμισφαιρίων , τῷ μὴ κινεῖσθαι τούς πόλους . ἅμα δὲ καὶ εἰώθαμεν λέγειν τὰ πλάγια ἐν τῷ κόσμῳ οὐ τὸ ἄνω καὶ τὸ κάτω , ἀλλά τὸ παρὰ τοὺς πόλους , ὡς τούτου μήκους ὄντος · τὸ γὰρ εἰς τὸ πλάγιόν ἐστι τὸ παρὰ τὸ ἄνω καὶ τὸ κάτω . τῶν δὲ πόλων . ὁ μὲν ὑπὲρ ἡμᾶς φαινόμενος τὸ κάτω μέρος ἐστίν , ὁ δʼ ἡμῖν ἄδηλος τὸ ἄνω . δεξιὸν γὰρ ἑκάστου λέγομεν , ὅθεν ἡ ἀρχὴ τῆς κατὰ τόπον κινήσεως · τοῦ δʼ οὐρανοῦ ἀρχὴν τῆς περιφορᾶς , ὅθεν αἱ ἀνατολαὶ τῶν ἄστρων , ὥστε τοῦτʼ ἂν εἴη δεξιόν , οὗ δʼ αἱ δύσεις , ἀριστερόν . εἰ οὖν ἄρχεται ἀπὸ τῶν δεξιῶν καὶ ἐπὶ τὰ δεξιὰ περιφέρεται , ἀνάγκη τὸ ἄνω εἶναι τὸν ἀφανῆ πόλον · εἰ γὰρ ἔσται ὁ φανερός , ἐπʼ ἀριστερὰ ἔσται ἡ κίνησις , ὅπερ οὔ φαμεν . δῆλον τοίνυν ὅτι ὁ ἀφανὴς πόλος ἐστὶ τὸ ἄνω . καὶ οἱ μὲν ἐκεῖ οἰκοῦντες ἐν τῷ ἄνω εἰσὶν ἡμισφαιρίῳ καὶ πρὸς τοῖς δεξιοῖς , ἡμεῖς δʼ ἐν τῷ κάτω καὶ πρὸς τοῖς ἀριστεροῖς , ἐναντίως ἢ ὡς οἱ Πυθαγόρειοι λέγουσιν · ἐκεῖνοι γὰρ ἡμᾶς ἄνω ποιοῦσι καὶ ἐν τῷ δεξιῷ μέρει , τούς δʼ ἐκεῖ κάτω καὶ ἐν τῷ ἀριστερῷ . συμβαίνει δὲ τοὐναντίον . ἀλλὰ τῆς μὲν δευτέρας περιφορᾶς , οἷον τῆς τῶν πλανήτων , ἡμεῖς μὲν ἐν τοῖς ἄνω καὶ τοῖς δεξιοῖς ἐσμέν , ἐκεῖνοι δὲ ἐν τοῖς κάτω καὶ τοῖς ἀριστεροῖς · ἀνάπαλιν γὰρ τούτοις ἡ ἀρχὴ τῆς κινήσεώς ἐστι διὰ τὸ ἐναντίας εἶναι τὰς φοράς , ὥστε συμβαίνειν ἡμᾶς μὲν εἶναι πρὸς τῇ ἀρχῇ ἐκείνους δὲ πρὸς τῷ τέλει . περὶ μὲν οὖν τῶν κατὰ τὰς διαστάσεις μορίων καὶ τῶν κατὰ τόπον ὡρισμένων τοσαῦτα εἰρήσθω .
Lemmas: 2 ἐπειδή δέ τις εἰμί ὅς φημί εἰμί τις δεξιός καί ἀριστερός ὁ οὐρανός , καθά ὁ καλέω Πυθαγόρειος ( ἐκεῖνος γάρ οὗτος ὁ λόγος εἰμί ) , σκοπέω πότερος οὗτος ἔχω ὁ τρόπος ὡς ἐκεῖνος λέγω , ἤ μάλα ἕτερος , εἴπερ δέω προσάπτω ὁ ὁ πᾶς σῶμα οὗτος ὁ ἀρχή . εὐθύς γάρ πρῶτος , εἰ ὁ δεξιός ὑπάρχω καί ὁ ἀριστερός , ἔτι πρότερος ὁ πρότερος ὑπολαμβάνω ὑπάρχω ἀρχή ἐν αὐτός . διορίζω μέν οὖν περί οὗτος ἐν ὁ περί ὁ ὁ ζῷον κίνησις διά ὁ ὁ φύσις οἰκεῖος ὁ ἐκεῖνος εἰμί · φανερός γάρ ἐν γε ὁ ζῷον ὑπάρχω φαίνω ὁ μέν πᾶς ὁ τοιοῦτος μόριον , λέγω δέ οἷος ὁ τε δεξιός καί ὁ ἀριστερός , ὁ δέ ἔνιοι , ὁ δέ φυτόν ὁ ἄνω καί κάτω μόνος . εἰ δέ δέω καί ὁ οὐρανός προσάπτω τις ὁ τοιοῦτος , καί ὁ πρῶτος , καθά λέγω , ἐν ὁ ζῷον ὑπάρχω εὔλογος ὑπάρχω ἐν αὐτός · τρεῖς Γαῖα εἰμί ἕκαστος οἷος ἀρχή τις εἰμί . λέγω δέ ὁ τρεῖς ὁ ἄνω καί κάτω , καί ὁ πρόσθιος καί ὁ ἀντίκειμαι , καί ὁ δεξιός καί ὁ ἀριστερός · οὗτος γάρ ὁ διάστασις εὔλογος ὑπάρχω ὁ σῶμα ὁ τέλειος πᾶς . εἰμί δέ ὁ μέν ἄνω ὁ μῆκος ἀρχή , ὁ δέ δεξιός ὁ πλάτος , ὁ δέ πρόσθεν ὁ βάθος . ἔτι δέ ἄλλος κατά ὁ κίνησις · ἀρχή γάρ οὗτος λέγω ὅθεν ἄρχω πρῶτος ὁ κίνησις ὁ ἔχω . εἰμί δέ ἀπό μέν ὁ ἄνω ὁ αὔξησις , ἀπό δέ ὁ δεξιός ὁ κατά τόπος , ἀπό δέ ὁ ἔμπροσθεν ὁ κατά ὁ αἴσθησις · ἔμπροσθεν γάρ λέγω ἐπί ὅς ὁ αἴσθησις . διό οὐ ἐν ἅπας σῶμα ὁ ἄνω καί κάτω καί ὁ δεξιός καί ἀριστερός καί ὁ ἔμπροσθεν καί ὄπισθεν ζητέω , ἀλλά ὅσος ἔχω κίνησις ἀρχή ἐν ἑαυτοῦ ἔμψυχος εἰμί · ὁ γάρ ἄψυχος ἐν οὐδείς ὁράω ὅθεν ὁ ἀρχή ὁ κίνησις . ὁ μέν γάρ ὅλος οὐ κινέω , ὁ δέ κινέω μέν ἀλλά οὐ πανταχόθεν ὅμοιος , οἷος ὁ πῦρ ἄνω μόνος καί ὁ γῆ ἐπί ὁ μέσος . ἀλλά ἐν μέν οὗτος λέγω ὁ 284a ἄνω καί κάτω καί ὁ δεξιός καί ἀριστερός πρός ἐγώ ἐπαναφέρω · ἤ γάρ κατά ὁ ἡμέτερος δεξιός , ὥσπερ ὁ μάντις , ἤ κατά ὁμοιότης ὁ ἡμέτερος , ὥσπερ ὁ ὁ ἀνδριάς , ἤ ὁ ἐναντίος ἔχω ὁ θέσις , δεξιός μέν ὁ κατά ὁ ἡμέτερος ἀριστερός , ἀριστερός δέ ὁ κατά ὁ ἡμέτερος δεξιός , καί ὄπισθεν ὁ κατά ὁ ἡμέτερος ἔμπροσθεν , ἐν αὐτός δέ οὗτος οὐδείς ὁράω διαφορά · ἐάν γάρ ἀνάπαλιν στρέφω , ὁ ἐναντίος λέγω δεξιός καί ἀριστερός καί ἄνω καί κάτω καί ἔμπροσθεν καί ὄπισθεν . διό καί ὁ Πυθαγόρειος ἄν τις θαυμάζω ὅτι δύο μόνος οὗτος ἀρχή λέγω , ὁ δεξιός καί ἀριστερός , ὁ δέ τέσσαρες παραλείπω οὐδείς ἥσσων κύριος εἰμί · οὐδείς γάρ ἐλαχύς διαφορά ἔχω ὁ ἄνω πρός ὁ κάτω καί ὁ ἔμπροσθεν πρός ὁ ὄπισθεν ἤ ὁ δεξιός πρός ὁ ἀριστερός ἐν ἅπας ὁ ζῷον . ὁ μέν γάρ ὁ δύναμις διαφέρω μόνος , ὁ δέ καί ὁ σχῆμα , καί ὁ μέν ἄνω καί ὁ κάτω πᾶς ὁ ἔμψυχος εἰμί ὅμοιος ζῷον καί φυτόν , ὁ δέ δεξιός καί ἀριστερός οὐ ἐν-ὑπάρχω ὁ φυτόν . ἔτι δέ ὡς ὁ μῆκος ὁ πλάτος πρότερος , εἰ ὁ μέν ἄνω ὁ μῆκος ἀρχή , ὁ δέ δεξιός χόω πλάτος , ὁ δέ ὁ πρότερος ἀρχή πρότερος , πρότερος ἄν εἰμί ὁ ἄνω ὁ δεξιός κατά γένεσις , ἐπειδή πολλαχῶς λέγω ὁ πρότερος . πρός δέ οὗτος , εἰ ὁ μέν ἄνω εἰμί ὁ ὅθεν ὁ κίνησις , ὁ δέ δεξιός ἀπό ὅς , ὁ δέ εἰς ὁ πρόσθεν ἐπί ὅς , καί οὕτως ἄν ἔχω τις δύναμις ἀρχή ὁ ἄνω πρός ὁ ἄλλος ἰδέα . διά τε δή ὁ παραλείπω ὁ κύριος ἀρχή δίκαιος αὐτός ἐπιτιμάω , καί διότι οὗτος ἐν ἅπας ὅμοιος νομίζω ὑπάρχω . ἐγώ δέ ἐπεί ὁρίζω πρότερος ὅτι ἐν ὁ ἔχω ἀρχή κίνησις ὁ τοιοῦτος δύναμις ὑπάρχω , ὁ δέ οὐρανός ἔμψυχος καί ἔχω κίνησις ἀρχή , δῆλος ὅτι ἔχω καί ὁ ἄνω καί ὁ κάτω καί ὁ δεξιός καί ὁ ἀριστερός . οὐ δέω γάρ ἀπορέω διά ὁ σφαιροειδής εἰμί ὁ σχῆμα ὁ πᾶς , ὅπως εἰμί οὗτος ὁ μέν δεξιός ὁ δέ ἀριστερός ὅμοιος γε εἰμί ὁ μόριον ἅπας καί κινέω ὁ ἅπας χρόνος , ἀλλά νοέω ὥσπερ ἄν εἰ τις , ἐν ὅς ἔχω ὁ δεξιός πρός ὁ ἀριστερός διαφορά καί ὁ σχῆμα , εἶτα περιτίθημι σφαῖρα · ἔχω μέν γάρ ὁ δύναμις διαφέρω , δοκέω δέ οὐ διά ὁ ὁμοιότης ὁ σχῆμα . ὁ αὐτός δέ τρόπος καί περί ὁ ἀρχή ὁ κινέω · καί γάρ εἰ μηδέποτε ἄρχω , ὅμως ἔχω ἀναγκαῖος ἀρχή , ὅθεν ἄν ἄρχω , εἰ ἄρχω κινέω , ἄν εἰ ἵστημι , κινέω ἄν πάλιν . λέγω δέ μῆκος μέν αὐτός ὁ κατά ὁ πόλος διάστημα , καί ὁ πόλος ὁ μέν ἄνω ὁ δέ κάτω διαφορά γάρ ἐν οὗτος μόνος ὁράω ὁ ἡμισφαίριον , ὁ μή κινέω ὁ πόλος . ἅμα δέ καί εἴωθα λέγω ὁ πλάγιος ἐν ὁ κόσμος οὐ ὁ ἄνω καί ὁ κάτω , ἀλλά ὁ παρά ὁ πόλος , ὡς οὗτος μῆκος εἰμί · ὁ γάρ εἰς ὁ πλάγιος εἰμί ὁ παρά ὁ ἄνω καί ὁ κάτω . ὁ δέ πόλος . ὁ μέν ὑπέρ ἐγώ φαίνω ὁ κάτω μέρος εἰμί , ὁ δέ ἐγώ ἄδηλος ὁ ἄνω . δεξιός γάρ ἕκαστος λέγω , ὅθεν ὁ ἀρχή ὁ κατά τόπος κίνησις · ὁ δέ οὐρανός ἀρχή ὁ περιφορά , ὅθεν ὁ ἀνατολή ὁ ἄστρον , ὥστε οὗτος ἄν εἰμί δεξιός , οὗ δέ ὁ δύσις , ἀριστερός . εἰ οὖν ἄρχω ἀπό ὁ δεξιός καί ἐπί ὁ δεξιός περιφέρω , ἀνάγκη ὁ ἄνω εἰμί ὁ ἀφανής πόλος · εἰ γάρ εἰμί ὁ φανερός , ἐπί ἀριστερός εἰμί ὁ κίνησις , ὅς οὐ φημί . δῆλος τοίνυν ὅτι ὁ ἀφανής πόλος εἰμί ὁ ἄνω . καί ὁ μέν ἐκεῖ οἰκέω ἐν ὁ ἄνω εἰμί ἡμισφαίριον καί πρός ὁ δεξιός , ἐγώ δέ ἐν ὁ κάτω καί πρός ὁ ἀριστερός , ἐναντίος ἤ ὡς ὁ Πυθαγόρειος λέγω · ἐκεῖνος γάρ ἐγώ ἄνω ποιέω καί ἐν ὁ δεξιός μέρος , ὁ δέ ἐκεῖ κάτω καί ἐν ὁ ἀριστερός . συμβαίνω δέ ἐναντίος . ἀλλά ὁ μέν δεύτερος περιφορά , οἷος ὁ ὁ πλάνης , ἐγώ μέν ἐν ὁ ἄνω καί ὁ δεξιός εἰμί , ἐκεῖνος δέ ἐν ὁ κάτω καί ὁ ἀριστερός · ἀνάπαλιν γάρ οὗτος ὁ ἀρχή ὁ κίνησις εἰμί διά ὁ ἐναντίος εἰμί ὁ φορά , ὥστε συμβαίνω ἐγώ μέν εἰμί πρός ὁ ἀρχή ἐκεῖνος δέ πρός ὁ τέλος . περί μέν οὖν ὁ κατά ὁ διάστασις μόριον καί ὁ κατά τόπος ὁρίζω τοσοῦτος λέγω .