aristoteles-et-corpus-aristotelicum.de-caelo 4.5
5 Τὸ μὲν οὖν ἔχον τοιαύτην ὕλην κοῦφον καὶ ἀεὶ ἄνω , τὸ δὲ τὴν ἐναντίαν βαρύ καὶ ἀεὶ κάτω · τὰ δʼ ἑτέρας μὲν τούτων , ἐχούσας δʼ οὕτω πρὸς ἀλλήλας ὡς αὗται , ἁπλῶς καὶ ἄνω καὶ κάτω φερόμενα · διὸ ἀὴρ καὶ ὕδωρ ἔχουσι καὶ κουφότητα καὶ βάρος ἑκάτερον , καὶ ὕδωρ μὲν πλὴν γῆς πᾶσιν ὑφίσταται , ἀὴρ δὲ πλὴν πυρὸς πᾶσιν ἐπιπολάζει . ἐπεὶ δʼ ἐστὶν ἓν μόνον ὃ πᾶσιν ἐπιπολάζει καὶ ἓν ὃ πᾶσιν ὑφίσταται , ἀνάγκη δύο ἄλλα εἶναι ἃ καὶ ὑφίσταταί τινι καὶ ἐπιπολάζει τινί . ὥστε ἀνάγκη καὶ τὰς ὕλας εἶναι τοσαύτας ὅσαπερ ταῦτα , τέτταρας , οὕτω δὲ τέτταρας ὡς μίαν μὲν ἁπάντων τὴν κοινήν , ἄλλως τε καὶ εἰ γίγνονται ἐξ ἀλλήλων , ἀλλά τὸ εἶναι ἕτερον . οὐδὲ γὰρ κωλύει τῶν ἐναντίων εἶναι μεταξὺ καὶ ἓν καὶ πλείω , ὥσπερ ἐν χρώμασιν · πολλαχῶς γὰρ λέγεται τὸ μεταξὺ καὶ τὸ μέσον . ἐν μὲν οὖν τῇ αὑτοῦ χώρᾳ τῶν ἐχόντων καὶ βάρος καὶ κουφότητα ἕκαστον ἔχει βάρος ( ἡ δὲ γῆ ἐν ἅπασιν ἔχει βάρος ) , κουφότητα δʼ οὐκ ἔχει , εἰ μὴ ἐν οἷς ἐπιπολάζει . διὸ καὶ ὑποσπωμένων μὲν φέρεται εἰς τὰ ἐφεξῆς κάτω , ἀὴρ μὲν εἰς τὴν τοῦ ὕδατος χώραν , ὕδωρ δὲ εἰς τὴν τῆς γῆς . ἄνω δʼ εἰς τὴν τοῦ πυρός , ἀναιρουμένου τοῦ πυρός , οὐκ οἰσθήσεται ὁ ἀήρ , εἰ μὴ βίᾳ , ὥσπερ καὶ τὸ ὕδωρ σπᾶται , ὅταν γένηται τὸ ἐπίπεδον ἓν καὶ θᾶττον σπάσῃ τις ἄνω τῆς φορᾶς , ἣν φέρεται τὸ ὕδωρ κάτω . οὐδὲ τὸ ὕδωρ εἰς τὴν τοῦ ἀέρος , ἀλλ᾿ ἢ ὡς νῦν εἴρηται . ἡ γῆ δὲ τοῦτο οὐ πάσχει , ὅτι οὐχ ἓν τὸ ἐπίπεδον . διὸ τὸ μὲν ὕδωρ εἰς τὸ ἀγγεῖον πυρωθὲν σπᾶται , γῆ δʼ οὔ . ὥσπερ δὲ οὐδʼ ἡ γῆ ἄνω , οὐδὲ τὸ πῦρ κάτω εἶσιν ὑφαιρουμένου τοῦ ἀέρος · οὐδὲν γὰρ ἔχει βάρος οὐδʼ ἐν τῇ αὑτοῦ χώρᾳ , ὥσπερ οὐδʼ ἡ γῆ κουφότητα . φέρεται δὲ κάτω τὰ δύο ὑποσπωμένων , ὅτι τὸ μὲν ἁπλῶς βαρὺ εἰς τὴν ὑπὸ πᾶσιν ὑφίσταται , τὸ δὲ πρός τι βαρὺ ὂν εἰς τὴν αὑτοῦ χώραν ἢ οἷς ἐπιπολάζει , διʼ ὁμοιότητα τῆς ὕλης . ὅτι δʼ ἀναγκαῖον ποιεῖν ἴσας τὰς διαφορὰς αὐτοῖς , δῆλον . εἰ μὲν γὰρ μία ὕλη πάντων , οἷον ἢ τὸ κενὸν ἢ τὸ πλῆρες ἢ τὸ μέγεθος ἢ τὰ τρίγωνα , ἢ πάντα ἄνω ἢ πάντα κάτω οἰσθήσεται , ἡ δὲ ἑτέρα φορὰ οὐκέτι ἔσται · ὥστʼ ἢ κοῦφον οὐδὲν ἔσται ἀπλῶς , εἰ πάντα ῥέπει μᾶλλον τῷ ἐκ μειζόνων εἶναι σωμάτων ἢ ἐκ πλειόνων , ἢ ὅτι πλήρη . τοῦτο δὲ ὁρῶμέν τε , καὶ δέδεικται ὅτι ὁμοίως κάτω τε ἀεὶ καὶ πανταχοῦ φέρεται καὶ ἄνω . ἐὰν δὲ τὸ κενὸν ἤ τι τοιοῦτον ὃ ἀεὶ ἄνω , οὐκ ἔσται τὸ ἀεὶ κάτω . καὶ τῶν μεταξὺ δὴ ἔνια ἔσται κάτω θᾶττον γῆς · ἐν γὰρ τῷ πολλῷ ἀέρι τρίγωνα πλείω ἢ τὰ στερεὰ ἢ τὰ μικρὰ ἔσται . οὐ φαίνεται δʼ οὐδὲ ἓν μόριον ἀέρος κάτω φερόμενον . ὁμοίως δὲ καὶ ἐπὶ τοῦ κούφου , ἐὰν ἐκεῖνο ποιῇ τις ὑπερέχειν τῇ ὕλῃ . ἐὰν δὲ δύο , τὰ μεταξὺ πῶς ἔσται ποιοῦντα ἃ ποιεῖ ἀήρ τε καὶ ὕδωρ ; οἷον εἴ τις φαίη εἶναι κενὸν καὶ πλῆρες . τὸ μὲν οὖν πῦρ κενόν , διὸ ἄνω , τὴν δὲ γῆν πλῆρες , διὸ κάτω . ἀέρα δὲ πλεῖον πυρὸς ἔχειν , ὕδωρ δὲ γῆς · ἔσται γάρ τι ὕδωρ ὃ πλεῖον ἕξει πῦρ ὀλίγου ἀέρος , καὶ ἀὴρ πολὺς ὀλίγου ὕδατος γῆν πλείω , ὥστε δεήσει ἀέρος τι πλῆθος θᾶττον φέρεσθαι κάτω ὕδατος ὀλίγου . τοῦτο δʼ οὐ φαίνεται οὐδαμοῦ οὐδέποτε . ἀνάγκη τοίνυν , ὥσπερ καὶ τὸ πῦρ ἄνω , ὅτι τοδὶ ἔχει , οἷον τὸ κενόν , τὰ δʼ ἄλλα οὔ , καὶ τὴν γῆν κάτω , ὅτι τὸ πλῆρες ἔχει , καὶ τὸν ἀέρα εἰς τὸν αὑτοῦ καὶ ἀνώτερον τοῦ ὕδατος , ὅτι τοδί τι ἔχει , καὶ τὸ ὕδωρ κάτω , ὅτι τοιόνδε τι . εἰ δὲ ἦν ἕν τι ἄμφω ἢ δύο , ἄμφω δʼ ὑπάρξει ταῦτα ἑκατέρω , ἔσται τι πλῆθος ἑκατέρου οὗ ὑπερέξει ὕδωρ τε ἀέρος ὀλίγου τῷ ἄνω καὶ ἀὴρ ὕδατος τῷ κάτω , καθάπερ εἴρηται πολλάκις . Τὰ δὲ σχήματα οὐκ αἴτια τοῦ φέρεσθαι ἁπλῶς ἢ κάτω ἢ ἄνω , ἀλλὰ τοῦ θάττον ἢ βραδύτερον . διʼ ἃς δʼ αἰτίας , οὐ χαλεπὸν ἰδεῖν · ἀπορεῖται γὰρ νύν διὰ τί τὰ πλατέα σιδήρια καὶ μόλιβδος ἐπιπλεῖ ἐπὶ τοῦ ὕδατος , ἄλλα δὲ ἐλάττω καὶ ἧττον βαρέα , ἂν ᾖ στρογγύλα ἢ μακρά , οἷον βελόνη , κάτω φέρεται , καὶ ὅτι ἔνια διὰ μικρότητα ἐπιπλεῖ , οἷον τὸ ψῆγμα καὶ ἄλλα γεώδη καὶ κονιορτώδη ἐπὶ τοῦ ἀέρος . περὶ δὴ τούτων ἀπάντων τὸ μὲν νομίζειν αἴτιον εἶναι ὥσπερ Δημόκριτος οὐκ ὀρθῶς ἔχει . ἐκεῖνος γάρ φησι τὰ ἀναφερόμενα θερμὰ ἐκ τοῦ ὕδατος ἀνακωχεύειν τὰ πλατέα τῶν ἐχόντων βάρος , τὰ δὲ στενὰ διαπίπτειν · 313 b ὀλίγα γὰρ εἶναι τὰ ἀντικρούοντα αὐτοῖς . ἔδει δʼ ἐν τῷ ἀέρι ἔτι μᾶλλον τοῦτο ποιεῖν , ὥσπερ ἐνίσταται κἀκεῖνος αὐτός . ἀλλʼ ἐνστὰς λύει μαλακῶς · φησὶ γὰρ οὐκ εἰς ἓν ὁρμᾶν τὸν σοῦν , λέγων σοῦν τὴν κίνησιν τῶν ἄνω φερομένων σωμάτων . ἐπεὶ δʼ ἐστὶ τὰ μὲν εὐδιαίρετα τῶν συνεχῶν τὰ δʼ ἧττον , καὶ διαιρετικὰ δὲ τὸν αὐτὸν τρόπον τὰ μὲν μᾶλλον τὰ δʼ ἧττον , ταύτας εἶναι νομιστέον αἰτίας . εὐδιαίρετον μὲν οὖν τὸ εὐόριστον , καὶ μᾶλλον τὸ μᾶλλον · ἀὴρ δὲ μᾶλλον ὕδατος τοιοῦτον , ὕδωρ δὲ γῆς . καὶ τὸ ἔλαττον δὴ ἐν ἑκάστῳ γένει εὐδιαιρετώτερον καὶ διασπᾶται ῥᾷον . τὰ μὲν οὖν ἔχοντα πλάτος διὰ τὸ πολὺ περιλαμβάνειν ἐπιμένει , διὰ τὸ μὴ διασπᾶσθαι τὸ πλεῖον ῥᾳδίως · τὰ δʼ ἐναντίως ἔχοντα τοῖς σχήμασι διὰ τὸ ὀλίγον περιλαμβάνειν φέρεται κάτω , διὰ τὸ διαιρεῖν ῥᾳδίως . καὶ ἐν ἀέρι πολύ μᾶλλον , ὅσῳ εὐδιαιρετώτερος ὕδατός ἐστιν . ἐπεὶ δὲ τό τε βάρος ἔχει τινὰ ἰσχὺν καθʼ ἣν φέρεται κάτω , καὶ τὰ συνεχῆ πρὸς τὸ μὴ διασπᾶσθαι , ταῦτα δεῖ πρὸς ἄλληλα συμβάλλειν · ἐὰν γὰρ ὑπερβάλλῃ ἡ ἰσχὺς ἡ τοῦ βάρους τῆς ἐν τῷ συνεχεῖ πρὸς τὴν διάσπασιν καὶ διαίρεσιν , βιάσεται κάτω θᾶττον , ἐὰν δὲ ἀσθενεστέρα ᾖ , ἐπιπολάσει . περὶ μὲν οὖν βαρέος καὶ κούφου καὶ τῶν περὶ αὐτὰ συμβεβηκότων διωρίσθω τοῦτον ἡμῖν τὸν τρόπον .
Lemmas: 5 ὁ μέν οὖν ἔχω τοιοῦτος ὕλη κοῦφος καί ἀεί ἄνω , ὁ δέ ὁ ἐναντίος βαρύς καί ἀεί κάτω · ὁ δέ ἕτερος μέν οὗτος , ἔχω δέ οὕτως πρός ἀλλήλων ὡς οὗτος , ἁπλῶς καί ἄνω καί κάτω φέρω · διό ἀήρ καί ὕδωρ ἔχω καί κουφότης καί βάρος ἑκάτερος , καί ὕδωρ μέν πλήν γῆ πᾶς ὑφίστημι , ἀήρ δέ πλήν πῦρ πᾶς ἐπιπολάζω . ἐπεί δέ εἰμί εἷς μόνος ὅς πᾶς ἐπιπολάζω καί εἷς ὅς πᾶς ὑφίστημι , ἀνάγκη δύο ἄλλος εἰμί ὅς καί ὑφίστημι τις καί ἐπιπολάζω τις . ὥστε ἀνάγκη καί ὁ ὕλη εἰμί τοσοῦτος ὅσος οὗτος , τέσσαρες , οὕτως δέ τέσσαρες ὡς εἷς μέν ἅπας ὁ κοινός , ἄλλος τε καί εἰ γίγνομαι ἐκ ἀλλήλων , ἀλλά ὁ εἰμί ἕτερος . οὐδείς γάρ κωλύω ὁ ἐναντίος εἰμί μεταξύ καί εἷς καί πολύς , ὥσπερ ἐν χρῶμα · πολλαχῶς γάρ λέγω ὁ μεταξύ καί ὁ μέσος . ἐν μέν οὖν ὁ ἑαυτοῦ χώρα ὁ ἔχω καί βάρος καί κουφότης ἕκαστος ἔχω βάρος ( ὁ δέ γῆ ἐν ἅπας ἔχω βάρος ) , κουφότης δέ οὐ ἔχω , εἰ μή ἐν ὅς ἐπιπολάζω . διό καί ὑποσπάω μέν φέρω εἰς ὁ ἐφεξῆς κάτω , ἀήρ μέν εἰς ὁ ὁ ὕδωρ χώρα , ὕδωρ δέ εἰς ὁ ὁ γῆ . ἄνω δέ εἰς ὁ ὁ πῦρ , ἀναιρέω ὁ πῦρ , οὐ φέρω ὁ ἀήρ , εἰ μή βία , ὥσπερ καί ὁ ὕδωρ σπάω , ὅταν γίγνομαι ὁ ἐπίπεδος εἷς καί ταχύς σπάω τις ἄνω ὁ φορά , ὅς φέρω ὁ ὕδωρ κάτω . οὐδέ ὁ ὕδωρ εἰς ὁ ὁ ἀήρ , ἀλλά ἤ ὡς νῦν λέγω . ὁ γῆ δέ οὗτος οὐ πάσχω , ὅτι οὐ εἷς ὁ ἐπίπεδος . διό ὁ μέν ὕδωρ εἰς ὁ ἀγγεῖον πυρόω σπάω , γῆ δέ οὐ . ὥσπερ δέ οὐδέ ὁ γῆ ἄνω , οὐδέ ὁ πῦρ κάτω ἔρχομαι ὑφαιρέω ὁ ἀήρ · οὐδείς γάρ ἔχω βάρος οὐδέ ἐν ὁ ἑαυτοῦ χώρα , ὥσπερ οὐδέ ὁ γῆ κουφότης . φέρω δέ κάτω ὁ δύο ὑποσπάω , ὅτι ὁ μέν ἁπλῶς βαρύς εἰς ὁ ὑπό πᾶς ὑφίστημι , ὁ δέ πρός τις βαρύς εἰμί εἰς ὁ ἑαυτοῦ χώρα ἤ ὅς ἐπιπολάζω , διά ὁμοιότης ὁ ὕλη . ὅτι δέ ἀναγκαῖος ποιέω ἴσος ὁ διαφορά αὐτός , δῆλος . εἰ μέν γάρ εἷς ὕλη πᾶς , οἷος ἤ ὁ κενός ἤ ὁ πλήρης ἤ ὁ μέγεθος ἤ ὁ τρίγωνος , ἤ πᾶς ἄνω ἤ πᾶς κάτω φέρω , ὁ δέ ἕτερος φορά οὐκέτι εἰμί · ὥστε ἤ κοῦφος οὐδείς εἰμί ἁπλῶς , εἰ πᾶς ῥέπω μάλα ὁ ἐκ μέγας εἰμί σῶμα ἤ ἐκ πολύς , ἤ ὅτι πλήρης . οὗτος δέ ὁράω τε , καί δείκνυμι ὅτι ὅμοιος κάτω τε ἀεί καί πανταχοῦ φέρω καί ἄνω . ἐάν δέ ὁ κενός ἤ τις τοιοῦτος ὅς ἀεί ἄνω , οὐ εἰμί ὁ ἀεί κάτω . καί ὁ μεταξύ δή ἔνιοι εἰμί κάτω ταχύς γῆ · ἐν γάρ ὁ πολύς ἀήρ τρίγωνος πολύς ἤ ὁ στερεός ἤ ὁ μικρός εἰμί . οὐ φαίνω δέ οὐδέ εἷς μόριον ἀήρ κάτω φέρω . ὅμοιος δέ καί ἐπί ὁ κοῦφος , ἐάν ἐκεῖνος ποιέω τις ὑπερέχω ὁ ὕλη . ἐάν δέ δύο , ὁ μεταξύ πῶς εἰμί ποιέω ὅς ποιέω ἀήρ τε καί ὕδωρ ; οἷος εἰ τις φημί εἰμί κενός καί πλήρης . ὁ μέν οὖν πῦρ κενός , διό ἄνω , ὁ δέ γῆ πλήρης , διό κάτω . ἀήρ δέ πολύς πῦρ ἔχω , ὕδωρ δέ γῆ · εἰμί γάρ τις ὕδωρ ὅς πολύς ἔχω πῦρ ὀλίγος ἀήρ , καί ἀήρ πολύς ὀλίγος ὕδωρ γῆ πολύς , ὥστε δέω ἀήρ τις πλῆθος ταχύς φέρω κάτω ὕδωρ ὀλίγος . οὗτος δέ οὐ φαίνω οὐδαμοῦ οὐδέποτε . ἀνάγκη τοίνυν , ὥσπερ καί ὁ πῦρ ἄνω , ὅτι ὅδε ἔχω , οἷος ὁ κενός , ὁ δέ ἄλλος οὐ , καί ὁ γῆ κάτω , ὅτι ὁ πλήρης ἔχω , καί ὁ ἀήρ εἰς ὁ ἑαυτοῦ καί ἀνώτερος ὁ ὕδωρ , ὅτι ὅδε τις ἔχω , καί ὁ ὕδωρ κάτω , ὅτι τοιόσδε τις . εἰ δέ εἰμί εἷς τις ἄμφω ἤ δύο , ἄμφω δέ ὑπάρχω οὗτος ἑκάτερος , εἰμί τις πλῆθος ἑκάτερος ὅς ὑπερέχω ὕδωρ τε ἀήρ ὀλίγος ὁ ἄνω καί ἀήρ ὕδωρ ὁ κάτω , καθά λέγω πολλάκις . Τά δέ σχῆμα οὐ αἴτιος ὁ φέρω ἁπλῶς ἤ κάτω ἤ ἄνω , ἀλλά ὁ ταχύς ἤ βραδύς . διά ὅς δέ αἰτία , οὐ χαλεπός ὁράω · ἀφοράω γάρ νῦν διά τίς ὁ πλατύς σιδήριον καί μόλυβδος ἐπιπλέω ἐπί ὁ ὕδωρ , ἄλλος δέ μικρός καί κακός βαρύς , ἄν εἰμί στρογγύλος ἤ μακρός , οἷος βελόνα , κάτω φέρω , καί ὅτι ἔνιοι διά μικρότης ἐπιπλέω , οἷος ὁ ψῆγμα καί ἄλλος γεώδης καί κονιορτώδης ἐπί ὁ αέρας . περί δή οὗτος ἀπαντάω ὁ μέν νομίζω αἴτιος ἔρχομαι ὥσπερ Δημόκριτος οὐ ὀρθός ἔχω . ἐκεῖνος γάρ φημί ὁ ἀναφέρω θερμός ἐκ ὁ ὕδωρ ἀνακωχεύω ὁ πλατύς ὁ ἔχω βάρος , ὁ δέ στενός διαπίπτω · 313 b ὀλίγος γάρ ἔρχομαι ὁ ἀντικρούω αὐτός . δέω δέ ἐν ὁ ἀήρ ἔτι μᾶλλον οὗτος ποιέω , ὥσπερ ἐνίστημι ἐκεῖνος αὐτός . ἀλλά ἐνίστημι λύω μαλακός · φημί γάρ οὐ εἰς εἷς ὁρμάω ὁ σέω , λέγω σέω ὁ κίνησις ὁ ἄνω φέρω σῶμα . ἐπεί δέ εἰμί ὁ μέν εὐδιαίρετος ὁ συνεχής ὁ δέ κακός , καί διαιρετικός δέ ὁ αὐτός τρόπος ὁ μέν μᾶλλον ὁ δέ κακός , αὐτός ἔρχομαι νομίζω αἰτία . εὐδιαίρετος μέν οὖν ὁ εὐόριστος , καί μᾶλλον ὁ μᾶλλον · ἀήρ δέ μᾶλλον ὕδωρ τοιοῦτος , ὕδωρ δέ γῆ . καί ὁ μικρός δή ἐν ἕκαστος γένος εὐδιαίρετος καί διασπάω ῥᾴδιος . ὁ μέν οὖν ἔχω πλάτος διά ὁ πολύς περιλαμβάνω ἐπιμένω , διά ὁ μή διασπάω ὁ πλέως ῥᾴδιος · ὁ δέ ἐναντίος ἔχω ὁ σχῆμα διά ὁ ὀλίγος περιλαμβάνω φέρω κάτω , διά ὁ διαιρέω ῥᾴδιος . καί ἐν ἀήρ πολύς μᾶλλον , ὅσος εὐδιαίρετος ὕδωρ εἰμί . ἐπεί δέ ὁ τε βάρος ἔχω τις ἰσχύς κατά ὅς φέρω κάτω , καί ὁ συνεχής πρός ὁ μή διασπάω , οὗτος δέω πρός ἀλλήλων συμβάλλω · ἐάν γάρ ὑπερβάλλω ὁ ἰσχύς ὁ ὁ βάρος ὁ ἐν ὁ συνεχής πρός ὁ διάσπασις καί διαίρεσις , βιάζομαι κάτω ταχύς , ἐάν δέ ἀσθενής εἰμί , ἐπιπολάζω . περί μέν οὖν βαρύς καί κοῦφος καί ὁ περί αὐτός συμβαίνω διορίζω οὗτος ἐγώ ὁ τρόπος .