aristoteles-et-corpus-aristotelicum.de-anima 3.12
Τὴν μὲν οὖν θρεπτικὴν ψυχὴν ἀνάγκη πᾶν ἔχειν ὅτι περ ἂν ζῇ καὶ ψυχὴν ἔχῃ ἀπὸ γενέσεως μέχρι φθορᾶς · ἀνάγκη γὰρ τὸ γενόμενον αὔξησιν ἔχειν καὶ ἀκμὴν καὶ φθίσιν , ταῦτα δ’ ἄνευ τροφῆς ἀδύνατον · ἀνάγκη ἄρα ἐνεῖναι τὴν θρεπτικὴν δύναμιν ἐν πᾶσι τοῖς φυομένοις καὶ φθίνουσιν . Αἴσθησιν δ’ οὐκ ἀναγκαῖον ἐν ἅπασι τοῖς ζῶσιν · οὔτε γὰρ ὅσων τὸ σῶμα ἁπλοῦν , ἐνδέχεται ἁφὴν ἔχειν , οὔτε ἄνευ ταύτης οἷόν τε οὐθὲν εἶναι ζῷον · οὔτε ὅσα μὴ δεκτικὰ τῶν εἰδῶν ἄνευ τῆς ὕλης . Τὸ δὲ ζῷον ἀναγκαῖον αἴσθησιν ἔχειν , εἰ μηθὲν μάτην ποιεῖ ἡ φύσις . Ἕνεκά του γὰρ πάντα ὑπάρχει τὰ φύσει , ἢ συμπτώματα ἔσται τῶν ἕνεκά του . Εἰ οὖν πᾶν σῶμα πορευτικὸν μὴ ἔχον αἴσθησιν , φθείροιτο ἂν καὶ εἰς τέλος οὐκ ἂν ἔλθοι , ὅ ἐστι φύσεως ἔργον · πῶς γὰρ θρέψεται ; Τοῖς μὲν γὰρ μονίμοις ὑπάρχει τὸ ὅθεν πεφύκασιν · οὐχ οἷόν τε δὲ σῶμα ἔχειν μὲν ψυχὴν καὶ νοῦν κριτικόν , αἴσθησιν δὲ μὴ ἔχειν , μὴ μόνιμον ὄν , γεννητὸν δέ . Ἀλλὰ μὴν οὐδὲ ἀγέννητον · διὰ τί γὰρ ἕξει ; Ἢ γὰρ τῇ ψυχῇ βέλτιον ἢ τῷ σώματι . Νῦν δ’ οὐδέτερον · ἡ μὲν γὰρ οὐ μᾶλλον νοήσει , τὸ δ’ οὐθὲν ἔσται μᾶλλον δι’ ἐκεῖνο . Οὐθὲν ἄρα ἔχει ψυχὴν σῶμα μὴ μόνιμον ἄνευ αἰσθήσεως . Ἀλλὰ μὴν εἴγε αἴσθησιν ἔχει , ἀνάγκη τὸ σῶμα εἶναι ἢ ἁπλοῦν ἢ μικτόν . Οὐχ οἷόν τε δὲ ἁπλοῦν · ἁφὴν γὰρ οὐχ ἕξει , ἔστι δὲ ἀνάγκη ταύτην ἔχειν . Τοῦτο δὲ ἐκ τῶνδε δῆλον . Ἐπεὶ γὰρ τὸ ζῷον σῶμα ἔμψυχόν ἐστι , σῶμα δὲ ἅπαν ἁπτόν , ἁπτὸν δὲ τὸ αἰσθητὸν ἁφῇ , ἀνάγκη καὶ τὸ τοῦ ζῴου σῶμα ἁπτικὸν εἶναι , εἰ μέλλει σώζεσθαι τὸ ζῷον . Αἱ γὰρ ἄλλαι αἰσθήσεις δι’ ἑτέρων αἰσθάνονται , οἷον ὄσφρησις ὄψις ἀκοή · ἁπτόμενον δέ , εἰ μὴ ἕξει αἴσθησιν , οὐ δυνήσεται τὰ μὲν φεύγειν τὰ δὲ λαβεῖν . Εἰ δὲ τοῦτο , ἀδύνατον ἔσται σώζεσθαι τὸ ζῷον . Διὸ καὶ ἡ γεῦσίς ἑστιν ὥσπερ ἁφή τις · τροφῆς γάρ ἐστιν , ἡ δὲ τροφὴ τὸ σῶμα τὸ ἁπτόν . Ψόφος δὲ καὶ χρῶμα καὶ ὀσμὴ οὐ τρέφει , οὐδὲ ποιεῖ οὔτ’ αὔξησιν οὔτε φθίσιν . Ὥστε καὶ τὴν γεῦσιν ἀνάγκη ἁφὴν εἶναί τινα , διὰ τὸ τοῦ ἁπτοῦ καὶ θρεπτικοῦ αἴσθησιν εἶναι . Αὗται μὲν οὖν ἀναγκαῖαι τῷ ζῴῳ , καὶ φανερὸν ὅτι οὐχ οἷόν τε ἄνευ ἁφῆς εἶναι ζῷον . Αἱ δὲ ἄλλαι τοῦ τε εὖ ἕνεκα καὶ γένει ζῴων ἤδη οὐ τῷ τυχόντι , ἀλλὰ τισίν , οἷον τῷ πορευτικῷ ἀνάγκη ὑπάρχειν · εἰ γὰρ μέλλει σώζεσθαι , οὐ μόνον δεῖ ἁπτόμενον αἰσθάνεσθαι ἀλλὰ καὶ ἄποθεν . Τοῦτο δ’ ἂν εἴη , εἰ διὰ τοῦ μεταξὺ αἰσθητικὸν εἴη τῷ ἐκεῖνο μὲν ὑπὸ τοῦ αἰσθητοῦ πάσχειν καὶ κινεῖσθαι , αὐτὸ δ’ ὑπ’ ἐκείνου . Ὥσ περ γὰρ τὸ κινοῦν κατὰ τόπον μέχρι τοῦ μεταβάλλειν ποιεῖ , καὶ τὸ ὦσαν ἕτερον ποιεῖ ὥστε ὠθεῖν , καὶ ἔστι διὰ μέσου ἡ κίνησις , καὶ δὴ τὸ μὲν πρῶτον κινοῦν ὠθεῖ οὐκ ὠθούμενον , τὸ δ’ ἔσχατον μόνον ὠθεῖται οὐκ ὦσαν , τὸ δὲ μέσον ἄμφω , πολλὰ δὲ μέσα , οὕτως ἐπ’ ἀλλοιώσεως , πλὴν ὅτι μένοντος ἐν τῷ αὐτῷ τόπῳ ἀλλοιοῖ , οἷον εἰ εἰς κηρὸν βάψειέ τις , μέχρι τούτου ἐκινήθη , ἕως ἔβαψεν · λίθος δὲ οὐδέν , ἀλλ’ ὕδωρ μέχρι πόρρω . Ὁ δ’ ἀὴρ ἐπὶ πλεῖστον κινεῖται καὶ ποιεῖ καὶ πάσχει , ἐὰν μένῃ καὶ εἷς ᾖ . Διὸ καὶ περὶ ἀνακλάσεως βέλτιον ἢ τὴν ὄψιν ἐξιοῦσαν κλᾶσθαι , τὸν ἀέρα πάσχειν ὑπὸ τοῦ σχήματος καὶ χρώματος , μέχρι περ οὗ ἂν εἷς ᾖ . Ἐπὶ δὲ τοῦ λείου ἐστὶν εἷς · διὸ πάλιν οὗτος τὴν ὄψιν κινεῖ , ὥσπερ ἂν εἰ τὸ ἐν τῷ κηρῷ σημεῖον διεδίδοτο μέχρι τοῦ πέρατος .
Lemmas: ὁ μέν οὖν θρεπτικός ψυχή ἀνάγκη πᾶς ἔχω ὅστις περ ἄν ζάω καί ψυχή ἔχω ἀπό γένεσις μέχρι φθορά · ἀνάγκη γάρ ὁ γίγνομαι αὔξησις ἔχω καί ἀκμή καί φθίσις , οὗτος δέ ἄνευ τροφή ἀδύνατος · ἀνάγκη ἄρα ἔνειμι ὁ θρεπτικός δύναμις ἐν πᾶς ὁ φύω καί φθίω . αἴσθησις δέ οὐ ἀναγκαῖος ἐν ἅπας ὁ ζάω · οὔτε γάρ ὅσος ὁ σῶμα ἁπλόος , ἐνδέχομαι ἁφή ἔχω , οὔτε ἄνευ οὗτος οἷος τε οὐδείς εἰμί ζῷον · οὔτε ὅσος μή δεκτικός ὁ εἶδος ἄνευ ὁ ὕλη . ὁ δέ ζῷον ἀναγκαῖος αἴσθησις ἔχω , εἰ μηδείς μάτην ποιέω ὁ φύσις . ἕνεκα τις γάρ πᾶς ὑπάρχω ὁ φύσις , ἤ σύμπτωμα εἰμί ὁ ἕνεκα τις . εἰ οὖν πᾶς σῶμα πορευτικός μή ἔχω αἴσθησις , φθείρω ἄν καί εἰς τέλος οὐ ἄν ἔρχομαι , ὅς εἰμί φύσις ἔργον · πῶς γάρ τρέφω ; ὁ μέν γάρ μόνιμος ὑπάρχω ὁ ὅθεν φύω · οὐ οἷος τε δέ σῶμα ἔχω μέν ψυχή καί νόος κριτικός , αἴσθησις δέ μή ἔχω , μή μόνιμος εἰμί , γεννητός δέ . ἀλλά μήν οὐδέ ἀγέννητος · διά τίς γάρ ἔχω ; ἤ γάρ ὁ ψυχή ἀγαθός ἤ ὁ σῶμα . νῦν δέ οὐδέτερος · ὁ μέν γάρ οὐ μάλα νοέω , ὁ δέ οὐδείς εἰμί μάλα διά ἐκεῖνος . οὐδείς ἄρα ἔχω ψυχή σῶμα μή μόνιμος ἄνευ αἴσθησις . ἀλλά μήν εἰ αἴσθησις ἔχω , ἀνάγκη ὁ σῶμα εἰμί ἤ ἁπλόος ἤ μικτός . οὐ οἷος τε δέ ἁπλόος · ἁφή γάρ οὐ ἔχω , εἰμί δέ ἀνάγκη οὗτος ἔχω . οὗτος δέ ἐκ ὅδε δῆλος . ἐπεί γάρ ὁ ζῷον σῶμα ἔμψυχος εἰμί , σῶμα δέ ἅπας ἁπτός , ἁπτός δέ ὁ αἰσθητός ἁφή , ἀνάγκη καί ὁ ὁ ζῷον σῶμα ἁπτικός εἰμί , εἰ μέλλω σῴζω ὁ ζῷον . ὁ γάρ ἄλλος αἴσθησις διά ἕτερος αἰσθάνομαι , οἷος ὄσφρησις ὄψις ἀκοή · ἅπτω δέ , εἰ μή ἔχω αἴσθησις , οὐ δύναμαι ὁ μέν φεύγω ὁ δέ λαμβάνω . εἰ δέ οὗτος , ἀδύνατος εἰμί σῴζω ὁ ζῷον . διό καί ὁ γεῦσις εἱμί ὥσπερ ἁφή τις · τροφή γάρ εἰμί , ὁ δέ τροφή ὁ σῶμα ὁ ἁπτός . ψόφος δέ καί χρῶμα καί ὀσμή οὐ τρέφω , οὐδέ ποιέω οὔτε αὔξησις οὔτε φθίσις . ὥστε καί ὁ γεῦσις ἀνάγκη ἁφή εἰμί τις , διά ὁ ὁ ἁπτός καί θρεπτικός αἴσθησις εἰμί . οὗτος μέν οὖν ἀναγκαῖος ὁ ζῷον , καί φανερός ὅτι οὐ οἷος τε ἄνευ ἁφή εἰμί ζῷον . ὁ δέ ἄλλος ὁ τε εὖ ἕνεκα καί γένος ζῷον ἤδη οὐ ὁ τυγχάνω , ἀλλά τις , οἷος ὁ πορευτικός ἀνάγκη ὑπάρχω · εἰ γάρ μέλλω σῴζω , οὐ μόνος δέω ἅπτω αἰσθάνομαι ἀλλά καί ἄποθεν . οὗτος δέ ἄν εἰμί , εἰ διά ὁ μεταξύ αἰσθητικός εἰμί ὁ ἐκεῖνος μέν ὑπό ὁ αἰσθητός πάσχω καί κινέω , αὐτός δέ ὑπό ἐκεῖνος . ὡς περ γάρ ὁ κινέω κατά τόπος μέχρι ὁ μεταβάλλω ποιέω , καί ὁ ὠθέω ἕτερος ποιέω ὥστε ὠθέω , καί εἰμί διά μέσος ὁ κίνησις , καί δή ὁ μέν πρῶτος κινέω ὠθέω οὐ ὠθέω , ὁ δέ ἔσχατος μόνος ὠθέω οὐ ὠθέω , ὁ δέ μέσος ἄμφω , πολύς δέ μέσος , οὕτως ἐπί ἀλλοίωσις , πλήν ὅτι μένω ἐν ὁ αὐτός τόπος ἀλλοιόω , οἷος εἰ εἰς κηρός βάπτω τις , μέχρι οὗτος κινέω , ἕως βάπτω · λίθος δέ οὐδείς , ἀλλά ὕδωρ μέχρι πρόσω . ὁ δέ ἀήρ ἐπί πολύς κινέω καί ποιέω καί πάσχω , ἐάν μένω καί εἷς εἰμί . διό καί περί ἀνάκλασις ἀγαθός ἤ ὁ ὄψις ἐξέρχομαι κλάω , ὁ ἀήρ πάσχω ὑπό ὁ σχῆμα καί χρῶμα , μέχρι περ ὅς ἄν εἷς εἰμί . ἐπί δέ ὁ λεῖος εἰμί εἷς · διό πάλιν οὗτος ὁ ὄψις κινέω , ὥσπερ ἄν εἰ ὁ ἐν ὁ κηρός σημεῖον διαδίδωμι μέχρι ὁ πέρας .