aristoteles-et-corpus-aristotelicum.de-anima 2.7
Οὗ μὲν οὖν ἐστὶν ἡ ὄψις , τοῦτ’ ἐστὶν ὁρατόν . Ὁρατὸν δ’ ἔστιν χρῶμά τε , καὶ ὃ λόγῳ μὲν ἔστιν εἰπεῖν , ἀνώνυμον δὲ τυγχάνει ὄν · δῆλον δὲ ἔσται ὃ λέγομεν προελθοῦσι μάλιστα . Τὸ γὰρ ὁρατόν ἐστι χρῶμα . Τοῦτο δ’ ἐστὶ τὸ ἐπὶ τοῦ καθ’ αὑτὸ ὁρατοῦ · καθ’ αὑτὸ δὲ οὐ τῷ λόγῳ , ἀλλ’ ὅτι ἐν ἑαυτῷ ἔχει τὸ αἴτιον τοῦ εἶναι ὁρατόν . Πᾶν δὲ χρῶμα κινητικόν ἐστι τοῦ κατ’ ἐνέργειαν διαφανοῦς , καὶ τοῦτ’ ἔστιν αὐτοῦ ἡ φύσις . Διόπερ οὐχ ὁρατὸν ἄνευ φωτός , ἀλλὰ πᾶν τὸ ἑκάστου χρῶμα ἐν φωτὶ ὁρατόν . Διὸ περὶ φωτὸς πρῶτον λεκτέον τί ἐστιν . Ἔστι δή τι διαφανές . Διαφανὲς δὲ λέγω ὃ ἔστι μὲν ὁρατόν , οὐ καθ’ αὑτὸ δὲ ὁρατὸν ὡς ἁπλῶς εἰπεῖν , ἀλλὰ δι’ ἀλλότριον χρῶμα . Τοιοῦτον δέ ἐστιν ἀὴρ καὶ ὕδωρ καὶ πολλὰ τῶν στερεῶν · οὐ γὰρ ᾗ ὕδωρ οὐδ’ ᾗ ἀήρ , διαφανές , ἀλλ’ ὅτι ἐστὶ φύσις ἐνυπάρχουσα ἡ αὐτὴ ἐν τούτοις ἀμφοτέροις καὶ ἐν τῷ ἀϊδίῳ τῷ ἄνω σώματι . Φῶς δέ ἐστιν ἡ τούτου ἐνέργεια τοῦ διαφανοῦς ᾗ διαφανές . Δυνάμει δὲ ἐν ᾧ τοῦτ’ ἐστί , καὶ τὸ σκότος . Τὸ δὲ φῶς οἷον χρῶμά ἐστι τοῦ διαφανοῦς , ὅταν ᾗ ἐντελεχείᾳ διαφανὲς ὑπὸ πυρὸς ἢ τοιούτου οἷον τὸ ἄνω σῶμα · καὶ γὰρ τούτῳ τι ὑπάρχει ἓν καὶ ταὐτόν . Τί μὲν οὖν τὸ διαφανὲς καὶ τί τὸ φῶς , εἴρηται , ὅτι οὔτε πῦρ οὔθ’ ὅλως σῶμα οὐδ’ ἀπορροὴ σώματος οὐδενός ( εἴη γὰρ ἂν σῶμά τι καὶ οὕτως ) , ἀλλὰ πυρὸς ἢ τοιούτου τινὸς παρουσία ἐν τῷ διαφανεῖ · οὐδὲ γὰρ δύο σώματα ἅμα δυνατὸν ἐν τῷ αὐτῷ εἶναι . Δοκεῖ δὲ τὸ φῶς ἐναντίον εἶναι τῷ σκότει · ἔστι δὲ τὸ σκότος στέρησις τῆς τοιαύτης ἕξεως ἐκ διαφανοῦς , ὥστε δῆλον ὅτι καὶ ἡ τούτου παρουσία τὸ φῶς ἐστίν . Καὶ οὐκ ὀρθῶς Ἐμπεδοκλῆς , οὐδ’ εἴ τις ἄλλος οὕτως εἴρηκεν , ὡς φερομένου τοῦ φωτὸς καὶ γιγνομένου ποτὲ μεταξὺ τῆς γῆς καὶ τοῦ περιέχοντος , ἡμᾶς δὲ λανθάνοντος · τοῦτο γάρ ἐστι καὶ παρὰ τὴν ἐν τῷ λόγῳ ἀλήθειαν καὶ παρὰ τὰ φαινόμενα · ἐν μικρῷ μὲν γὰρ διαστήματι λάθοι ἄν , ἀπ’ ἀνατολῆς δ’ ἐπὶ δυσμὰς τὸ λανθάνειν μέγα λίαν τὸ αἴτημα . Ἔστι δὲ χρώματος μὲν δεκτικὸν τὸ ἄχρουν , ψόφου δὲ τὸ ἄψοφον . Ἄχρουν δ’ ἐστὶ τὸ διαφανὲς καὶ τὸ ἀόρατον ἢ τὸ μόλις ὁρώμενον , οἷον δοκεῖ τὸ σκοτεινόν . Τοιοῦτον δὲ τὸ διαφανὲς μέν , ἀλλ’ οὐχ ὅταν ᾖ ἐντελεχείᾳ διαφανές , ἀλλ’ ὅταν δυνάμει · ἡ γὰρ αὐτὴ φύσις ὁτὲ μὲν σκότος ὁτὲ δὲ φῶς ἐστίν . Οὐ πάντα δὲ ὁρατὰ ἐν φωτί ἐστιν , ἀλλὰ μόνον ἑκάστου τὸ οἰκεῖον χρῶμα · ἔνια γὰρ ἐν μὲν τῷ φωτὶ οὐχ ὁρᾶται , ἐν δὲ τῷ σκότει ποιεῖ αἴσθησιν , οἷον τὰ πυρώδη φαινόμενα καὶ λάμποντα ( ἀνώνυμα δ’ ἐστὶ ταῦτα ἑνὶ ὀνόματι ) , οἷον μύκης , κέρας , κεφαλαὶ ἰχθύων καὶ λεπίδες καὶ ὀφθαλμοί · ἀλλ’ οὐδενὸς ὁρᾶται τούτων τὸ οἰκεῖον χρῶμα . Δι’ ἣν μὲν οὖν αἰτίαν ταῦτα ὁρᾶται , ἄλλος λόγος · νῦν δ’ ἐπὶ τοσοῦτον φανερόν ἐστιν , ὅτι τὸ μὲν ἐν φωτὶ ὁρώμενον χρῶμα . Διὸ καὶ οὐχ ὁρᾶται ἄνευ φωτός · τοῦτο γὰρ ἦν αὐτῷ τὸ χρώματι εἶναι τὸ κινητικῷ εἶναι τοῦ κατ’ ἐνέργειαν διαφανοῦς · ἡ δ’ ἐντελέχεια τοῦ διαφανοῦς φῶς ἐστίν . Σημεῖον δὲ τούτου φανερόν · ἐὰν γάρ τις θῇ τὸ ἔχον χρῶμα ἐπ’ αὐτὴν τὴν ὄψιν , οὐκ ὄψεται · ἀλλὰ τὸ μὲν χρῶμα κινεῖ τὸ διαφανές , οἷον τὸν ἀέρα , ὑπὸ τούτου δὲ συνεχοῦς ὄντος κινεῖται τὸ αἰσθητήριον . Οὐ γὰρ καλῶς τοῦτο λέγει Δημόκριτος οἰόμενος , εἰ γένοιτο κενὸν τὸ μεταξύ , ὁρᾶσθαι ἂν ἀκριβῶς καὶ εἰ μύρμηξ ἐν τῷ οὐρανῷ εἴη · τοῦτο γὰρ ἀδύνατόν ἐστιν . Πάσχοντος γάρ τι τοῦ αἰσθητικοῦ γίνεται τὸ ὁρᾶν · ὑπ’ αὐτοῦ μὲν οὖν τοῦ ὁρωμένου χρώματος ἀδύνατον , λείπεται δὲ ὑπὸ τοῦ μεταξύ , ὥστ’ ἀναγκαῖόν τι εἶναι μεταξύ · κενοῦ δὲ γενομένου οὐχ ὅτι ἀκριβῶς , ἀλλ’ ὅλως οὐθὲν ὀφθήσεται . Δι’ ἣν μὲν οὖν αἰτίαν τὸ χρῶμα ἀναγκαῖον ἐν φωτὶ ὁρᾶσθαι , εἴρηται . Πῦρ δὲ ἐν ἀμφοῖν ὁρᾶται , καὶ ἐν σκότει καὶ ἐν φωτί , καὶ τοῦτο ἐξ ἀνάγκης · τὸ γὰρ διαφανὲς ὑπὸ τούτου γίνεται διαφανές . Ὁ δ’ αὐτὸς λόγος καὶ περὶ ψόφου καὶ ὀσμῆς ἐστίν · οὐθὲν γὰρ αὐτῶν ἁπτόμενον τοῦ αἰσθητηρίου ποιεῖ τὴν αἴσθησιν , ἀλλ’ ὑπὸ μὲν ὀσμῆς καὶ ψόφου τὸ μεταξὺ κινεῖται , ὑπὸ δὲ τούτου τῶν αἰσθητηρίων ἑκάτερον · ὅταν δ’ ἐπ’ αὐτό τις ἐπιθῇ τὸ αἰσθητήριον τὸ ψοφοῦν ἢ τὸ ὄζον , οὐδεμίαν αἴσθησιν ποιήσει . Περὶ δὲ ἁφῆς καὶ γεύσεως ἔχει μὲν ὁμοίως , οὐ φαίνεται δέ · δι’ ἣν δ’ αἰτίαν , ὕστερον ἔσται δῆλον . Τὸ δὲ μεταξὺ ψόφων μὲν ἀήρ , ὀσμῆς δ’ ἀνώνυμον · κοινὸν γὰρ δή τι πάθος ἐπ’ ἀέρος καὶ ὕδατός ἐστιν , ὥσπερ τὸ διαφανὲς χρώματι , οὕτω τῷ ἔχοντι ὀσμὴν ὃ ἐν ἀμφοτέροις ὑπάρχει τούτοις · φαίνεται γὰρ καὶ τὰ ἔνυδρα τῶν ζῴων ἔχειν αἴσθησιν ὀσμῆς . Ἀλλ’ ὁ μὲν ἄνθρωπος καὶ τῶν πεζῶν ὅσα ἀναπνεῖ , ἀδυνατεῖ ὀσμᾶσθαι μὴ ἀναπνέοντα . Ἡ δ’ αἰτία καὶ περὶ τούτων ὕστερον λεχθήσεται .
Lemmas: ὅς μέν οὖν εἰμί ὁ ὄψις , οὗτος εἰμί ὁρατός . ὁρατός δέ εἰμί χρῶμα τε , καί ὅς λόγος μέν εἰμί λέγω , ἀνώνυμος δέ τυγχάνω εἰμί · δῆλος δέ εἰμί ὅς λέγω προέρχομαι μάλα . ὁ γάρ ὁρατός εἰμί χρῶμα . οὗτος δέ εἰμί ὁ ἐπί ὁ κατά ἑαυτοῦ ὁρατός · κατά ἑαυτοῦ δέ οὐ ὁ λόγος , ἀλλά ὅτι ἐν ἑαυτοῦ ἔχω ὁ αἴτιος ὁ εἰμί ὁρατός . πᾶς δέ χρῶμα κινητικός εἰμί ὁ κατά ἐνέργεια διαφανής , καί οὗτος εἰμί αὐτός ὁ φύσις . διόπερ οὐ ὁρατός ἄνευ φώς , ἀλλά πᾶς ὁ ἕκαστος χρῶμα ἐν φώς ὁρατός . διό περί φώς πρῶτος λεκτέος τίς εἰμί . εἰμί δή τις διαφανής . διαφανής δέ λέγω ὅς εἰμί μέν ὁρατός , οὐ κατά ἑαυτοῦ δέ ὁρατός ὡς ἁπλῶς λέγω , ἀλλά διά ἀλλότριος χρῶμα . τοιοῦτος δέ εἰμί ἀήρ καί ὕδωρ καί πολύς ὁ στερεός · οὐ γάρ ᾗ ὕδωρ οὐδέ ᾗ ἀήρ , διαφανής , ἀλλά ὅτι εἰμί φύσις ἐνυπάρχω ὁ αὐτός ἐν οὗτος ἀμφότερος καί ἐν ὁ ἀίδιος ὁ ἄνω σῶμα . φάος δέ εἰμί ὁ οὗτος ἐνέργεια ὁ διαφανής ᾗ διαφανής . δύναμις δέ ἐν ὅς οὗτος εἰμί , καί ὁ σκότος . ὁ δέ φάος οἷος χρῶμα εἰμί ὁ διαφανής , ὅταν ἵημι ἐντελέχεια διαφανής ὑπό πῦρ ἤ τοιοῦτος οἷος ὁ ἄνω σῶμα · καί γάρ οὗτος τις ὑπάρχω εἷς καί αὐτός . τίς μέν οὖν ὁ διαφανής καί τίς ὁ φάος , λέγω , ὅτι οὔτε πῦρ οὔτε ὅλος σῶμα οὐδέ ἀπορροή σῶμα οὐδείς ( εἰμί γάρ ἄν σῶμα τις καί οὕτως ) , ἀλλά πῦρ ἤ τοιοῦτος τις παρουσία ἐν ὁ διαφανής · οὐδέ γάρ δύο σῶμα ἅμα δυνατός ἐν ὁ αὐτός εἰμί . δοκέω δέ ὁ φάος ἐναντίος εἰμί ὁ σκότος · εἰμί δέ ὁ σκότος στέρησις ὁ τοιοῦτος ἕξις ἐκ διαφανής , ὥστε δῆλος ὅτι καί ὁ οὗτος παρουσία ὁ φάος εἰμί . καί οὐ ὀρθός Ἐμπεδοκλῆς , οὐδέ εἰ τις ἄλλος οὕτως λέγω , ὡς φέρω ὁ φώς καί γίγνομαι ποτέ μεταξύ ὁ γῆ καί ὁ περιέχω , ἐγώ δέ λανθάνω · οὗτος γάρ εἰμί καί παρά ὁ ἐν ὁ λόγος ἀλήθεια καί παρά ὁ φαίνω · ἐν μικρός μέν γάρ διάστημα λανθάνω ἄν , ἀπό ἀνατολή δέ ἐπί δυσμή ὁ λανθάνω μέγας λίαν ὁ αἴτημα . εἰμί δέ χρῶμα μέν δεκτικός ὁ ἄχρεος , ψόφος δέ ὁ ἄψοφος . ἄχρεος δέ εἰμί ὁ διαφανής καί ὁ ἀόρατος ἤ ὁ μόλις ὁράω , οἷος δοκέω ὁ σκοτεινός . τοιοῦτος δέ ὁ διαφανής μέν , ἀλλά οὐ ὅταν εἰμί ἐντελέχεια διαφανής , ἀλλά ὅταν δύναμις · ὁ γάρ αὐτός φύσις ὅτε μέν σκότος ὅτε δέ φάος εἰμί . οὐ πᾶς δέ ὁρατός ἐν φώς εἰμί , ἀλλά μόνος ἕκαστος ὁ οἰκεῖος χρῶμα · ἔνιοι γάρ ἐν μέν ὁ φώς οὐ ὁράω , ἐν δέ ὁ σκότος ποιέω αἴσθησις , οἷος ὁ πυρώδης φαίνω καί λάμπω ( ἀνώνυμος δέ εἰμί οὗτος εἷς ὄνομα ) , οἷος μύκης , κέρας , κεφαλή ἰχθῦς καί λεπίς καί ὀφθαλμός · ἀλλά οὐδείς ὁράω οὗτος ὁ οἰκεῖος χρῶμα . διά ὅς μέν οὖν αἰτία οὗτος ὁράω , ἄλλος λόγος · νῦν δέ ἐπί τοσοῦτος φανερός εἰμί , ὅτι ὁ μέν ἐν φώς ὁράω χρῶμα . διό καί οὐ ὁράω ἄνευ φώς · οὗτος γάρ εἰμί αὐτός ὁ χρῶμα εἰμί ὁ κινητικός εἰμί ὁ κατά ἐνέργεια διαφανής · ὁ δέ ἐντελέχεια ὁ διαφανής φάος εἰμί . σημεῖον δέ οὗτος φανερός · ἐάν γάρ τις τίθημι ὁ ἔχω χρῶμα ἐπί αὐτός ὁ ὄψις , οὐ ὁράω · ἀλλά ὁ μέν χρῶμα κινέω ὁ διαφανής , οἷος ὁ ἀήρ , ὑπό οὗτος δέ συνεχής εἰμί κινέω ὁ αἰσθητήριον . οὐ γάρ καλός οὗτος λέγω Δημόκριτος οἴομαι , εἰ γίγνομαι κενός ὁ μεταξύ , ὁράω ἄν ἀκριβής καί εἰ μύρμηξ ἐν ὁ οὐρανός εἰμί · οὗτος γάρ ἀδύνατος εἰμί . πάσχω γάρ τις ὁ αἰσθητικός γίγνομαι ὁ ὁράω · ὑπό αὐτός μέν οὖν ὁ ὁράω χρῶμα ἀδύνατος , λείπω δέ ὑπό ὁ μεταξύ , ὥστε ἀναγκαῖος τις εἰμί μεταξύ · κενός δέ γίγνομαι οὐ ὅτι ἀκριβής , ἀλλά ὅλος οὐδείς ὁράω . διά ὅς μέν οὖν αἰτία ὁ χρῶμα ἀναγκαῖος ἐν φώς ὁράω , λέγω . πῦρ δέ ἐν ἄμφω ὁράω , καί ἐν σκότος καί ἐν φώς , καί οὗτος ἐκ ἀνάγκη · ὁ γάρ διαφανής ὑπό οὗτος γίγνομαι διαφανής . ὁ δέ αὐτός λόγος καί περί ψόφος καί ὀσμή εἰμί · οὐδείς γάρ αὐτός ἅπτω ὁ αἰσθητήριον ποιέω ὁ αἴσθησις , ἀλλά ὑπό μέν ὀσμή καί ψόφος ὁ μεταξύ κινέω , ὑπό δέ οὗτος ὁ αἰσθητήριον ἑκάτερος · ὅταν δέ ἐπί αὐτός τις ἐπιτίθημι ὁ αἰσθητήριον ὁ ψοφέω ἤ ὁ ὄζω , οὐδείς αἴσθησις ποιέω . περί δέ ἁφή καί γεῦσις ἔχω μέν ὅμοιος , οὐ φαίνω δέ · διά ὅς δέ αἰτία , ὕστερον εἰμί δῆλος . ὁ δέ μεταξύ ψόφος μέν ἀήρ , ὀσμή δέ ἀνώνυμος · κοινός γάρ δή τις πάθος ἐπί ἀήρ καί ὕδωρ εἰμί , ὥσπερ ὁ διαφανής χρῶμα , οὕτως ὁ ἔχω ὀσμή ὅς ἐν ἀμφότερος ὑπάρχω οὗτος · φαίνω γάρ καί ὁ ἔνυδρος ὁ ζῷον ἔχω αἴσθησις ὀσμή . ἀλλά ὁ μέν ἄνθρωπος καί ὁ πεζός ὅσος ἀναπνέω , ἀδυνατέω ὀσμάομαι μή ἀναπνέω . ὁ δέ αἰτία καί περί οὗτος ὕστερον λέγω .