aristoteles-et-corpus-aristotelicum.de-anima 3.1
Ὅτι δ’ οὐκ ἔστιν αἴσθησις ἑτέρα παρὰ τὰς πέντε ( λέγω δὲ ταύτας ὄψιν , ἀκοήν , ὄσφρησιν , γεῦσιν , ἁφήν ) , ἐκ τῶνδε πιστεύσειεν ἄν τις . Εἰ γὰρ παντὸς οὗ ἐστὶν αἴσθησις ἁφή , καὶ νῦν αἴσθησιν ἔχομεν ( πάντα γὰρ τὰ τοῦ ἁπτοῦ ᾗ ἁπτὸν πάθη τῇ ἁφῇ ἡμῖν αἰσθητά ἐστιν ) , ἀνάγκη τ’ , εἴπερ ἐκλείπει τις αἴσθησις , καὶ αἰσθητήριόν τι ἡμῖν ἐκλείπειν · καὶ ὅσων μὲν αὐτῶν ἁπτόμενοι αἰσθανόμεθα , τῇ ἁφῇ αἰσθητά ἐστιν , ἣν τυγχάνομεν ἔχοντες · ὅσα δὲ διὰ τῶν μεταξύ , καὶ μὴ αὐτῶν ἁπτόμενοι τοῖς ἁπλοῖς , λέγω δ’ οἷον ἀέρι καὶ ὕδατι . Ἔχει δ’ οὕτως , ὥστ’ εἰ μὲν δι’ ἑνὸς πλείω αἰσθητὰ ἕτερα ὄντα ἀλλήλων τῷ γένει , ἀνάγκη τὸν ἔχοντα τὸ τοιοῦτον αἰσθητήριον ἀμφοῖν αἰσθητικὸν εἶναι · οἷον εἰ ἐξ ἀέρος ἐστὶ τὸ αἰσθητήριον , καὶ ἔστιν ὁ ἀὴρ καὶ ψόφου καὶ χρόας . Εἰ δὲ πλείω τοῦ αὐτοῦ , οἷον χρόας καὶ ἀὴρ καὶ ὕδωρ ( ἄμφω γὰρ διαφανῆ ) , καὶ ὁ τὸ ἕτερον αὐτῶν ἔχων μόνον αἰσθήσεται ἀμφοῖν . Τῶν δὲ ἁπλῶν ἐκ δύο τούτων αἰσθητήρια μόνον ἐστίν , ἐξ ἀέρος καὶ ὕδατος · ἡ μὲν γὰρ κόρη ὕδατος , ἡ δ’ ἀκοὴ ἀέρος , ἡ δ’ ὄσφρησις θατέρου τούτων . Τὸ δὲ πῦρ ἢ οὐθενὸς ἢ κοινὸν πάντων · οὐθὲν γὰρ ἄνευ θερμότητος αἰσθητικόν . Γῆ δὲ ἢ οὐθενός , ἢ ἐν τῇ ἁφῇ μάλιστα μέμικται ἰδίως . Διὸ λείποιτ’ ἂν μηθὲν εἶναι αἰσθητήριον ἔξω ὕδατος καὶ ἀέρος . Ταῦτα δὲ καὶ νῦν ἔχουσιν ἔνια ζῷα . Πᾶσαι ἄρα αἱ αἰσθήσεις ἔχονται ὑπὸ τῶν μὴ ἀτελῶν μηδὲ πεπηρωμένων · φαίνεται γὰρ καὶ ἡ σπάλαξ ὑπὸ τὸ δέρμα ἔχουσα ὀφθαλμούς . Ὥστ’ εἰ μή τι ἕτερόν ἐστι σῶμα , καὶ πάθος ὃ μηθενός ἐστι τῶν ἐνταῦθα σωμάτων , οὐδεμία ἂν ἐκλίποι αἴσθησις . Ἀλλὰ μὴν οὐδὲ τῶν κοινῶν οἷόν τ’ εἶναι αἰσθητήριόν τι ἴδιον , ὧν ἑκάστῃ αἰσθήσει αἰσθανόμεθα κατὰ συμβεβηκός , οἷον κινήσεως , στάσεως , σχήματος , μεγέθους , ἀριθμοῦ ἑνός · ταῦτα γὰρ πάντα κινήσει αἰσθανόμεθα , οἷον μέγεθος κινήσει . Ὥστε καὶ σχῆμα · μέγεθος γάρ τι τὸ σχῆμα . Τὸ δ’ ἠρεμοῦν τῷ μὴ κινεῖσθαι · ὁ δ’ ἀριθμὸς τῇ ἀποφάσει τοῦ συνεχοῦς καὶ τοῖς ἰδίοις · ἑκάστη γὰρ ἓν αἰσθάνεται αἴσθησις . Ὥστε δῆλον ὅτι ἀδύνατον ὁτουοῦν ἰδίαν αἴσθησιν εἶναι τούτων , οἷον κινήσεως · οὕτω γὰρ ἔσται ὥσπερ νῦν τῇ ὄψει τὸ γλυκὺ αἰσθανόμεθα . Τοῦτο δ’ ὅτι ἀμφοῖν ἔχοντες τυγχάνομεν αἴσθησιν , ᾗ καὶ ὅταν συμπέσωσιν ἀναγνωρίζομεν · εἰ δὲ μή , οὐδαμῶς ἂν ἀλλ’ ἢ κατὰ συμβεβηκὸς ᾐσθανόμεθα , οἷον τὸν Κλέωνος υἱὸν οὐχ ὅτι Κλέωνος υἱός , ἀλλ’ ὅτι λευκός · τούτῳ δὲ συμβέβηκεν υἱῷ Κλέωνος εἶναι . Τῶν δὲ κοινῶν ἤδη ἔχομεν αἴσθησιν κοινήν , οὐ κατὰ συμβεβηκός · οὐκ ἄρ’ ἐστὶν ἰδία · οὐδαμῶς γὰρ ἂν ᾐσθανόμεθα ἀλλ’ ἢ οὕτως ὥσπερ εἴρηται τὸν Κλέωνος υἱὸν ἡμᾶς ὁρᾶν . Τὰ δ’ ἀλλήλων ἴδια κατὰ συμβεβηκὸς αἰσθάνονται αἱ αἰσθήσεις , οὐχ ᾗ αἱ αὐταί , ἀλλ’ ᾗ μία , ὅταν ἅμα γένηται ἡ αἴσθησις ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ , οἷον χολὴν ὅτι πικρὰ καὶ ξανθή · οὐ γὰρ δὴ ἑτέρας γε τὸ εἰπεῖν ὅτι ἄμφω ἕν · διὸ καὶ ἀπατᾶται , καὶ ἐὰν ᾖ ξανθόν , χολὴν οἴεται εἶναι . Ζητήσειε δ’ ἄν τις τίνος ἕνεκα πλείους ἔχομεν αἰσθήσεις , ἀλλ’ οὐ μίαν μόνην . Ἢ ὅπως ἧττον λανθάνῃ τὰ ἀκολουθοῦντα καὶ κοινά , οἷον κίνησις καὶ μέγεθος καὶ ἀριθμός · εἰ γὰρ ἦν ἡ ὄψις μόνη , καὶ αὐτὴ λευκοῦ , ἐλάνθανεν ἂν μᾶλλον καὶ ἐδόκει ταὐτὸ εἶναι πάντα διὰ τὸ ἀκολουθεῖν ἀλλήλοις ἅμα χρῶμα καὶ μέγεθος . Νῦν δ’ ἐπεὶ καὶ ἐν ἑτέρῳ αἰσθητῷ τὰ κοινὰ ὑπάρχει , δῆλον ποιεῖ ὅτι ἄλλο τι ἕκαστον αὐτῶν .
Lemmas: ὅτι δέ οὐ εἰμί αἴσθησις ἕτερος παρά ὁ πέντε ( λέγω δέ οὗτος ὄψις , ἀκοή , ὄσφρησις , γεῦσις , ἁφή ) , ἐκ ὅδε πιστεύω ἄν τις . εἰ γάρ πᾶς ὅς εἰμί αἴσθησις ἁφή , καί νῦν αἴσθησις ἔχω ( πᾶς γάρ ὁ ὁ ἁπτός ᾗ ἁπτός πάθος ὁ ἁφή ἐγώ αἰσθητός εἰμί ) , ἀνάγκη τε , εἴπερ ἐκλείπω τις αἴσθησις , καί αἰσθητήριον τις ἐγώ ἐκλείπω · καί ὅσος μέν αὐτός ἅπτω αἰσθάνομαι , ὁ ἁφή αἰσθητός εἰμί , ὅς τυγχάνω ἔχω · ὅσος δέ διά ὁ μεταξύ , καί μή αὐτός ἅπτω ὁ ἁπλόος , λέγω δέ οἷος ἀήρ καί ὕδωρ . ἔχω δέ οὕτως , ὥστε εἰ μέν διά εἷς πολύς αἰσθητός ἕτερος εἰμί ἀλλήλων ὁ γένος , ἀνάγκη ὁ ἔχω ὁ τοιοῦτος αἰσθητήριον ἄμφω αἰσθητικός εἰμί · οἷον εἰ ἐκ ἀήρ εἰμί ὁ αἰσθητήριον , καί εἰμί ὁ ἀήρ καί ψόφος καί χροιά . εἰ δέ πολύς ὁ αὐτός , οἷος χροιά καί ἀήρ καί ὕδωρ ( ἄμφω γάρ διαφανής ) , καί ὁ ὁ ἕτερος αὐτός ἔχω μόνος αἰσθάνομαι ἄμφω . ὁ δέ ἁπλόος ἐκ δύο οὗτος αἰσθητήριον μόνος εἰμί , ἐκ ἀήρ καί ὕδωρ · ὁ μέν γάρ κόρη ὕδωρ , ὁ δέ ἀκοή ἀήρ , ὁ δέ ὄσφρησις ἕτερος οὗτος . ὁ δέ πῦρ ἤ οὐδείς ἤ κοινός πᾶς · οὐδείς γάρ ἄνευ θερμότης αἰσθητικός . γῆ δέ ἤ οὐδείς , ἤ ἐν ὁ ἁφή μάλα μείγνυμι ἴδιος . διό λείπω ἄν μηδείς εἰμί αἰσθητήριον ἔξω ὕδωρ καί ἀήρ . οὗτος δέ καί νῦν ἔχω ἔνιοι ζῷον . πᾶς ἄρα ὁ αἴσθησις ἔχω ὑπό ὁ μή ἀτελής μηδέ πηρόω · φαίνω γάρ καί ὁ σπάλαξ ὑπό ὁ δέρμα ἔχω ὀφθαλμός . ὥστε εἰ μή τις ἕτερος εἰμί σῶμα , καί πάθος ὅς μηθενός εἰμί ὁ ἐνταῦθα σῶμα , οὐδείς ἄν ἐκλείπω αἴσθησις . ἀλλά μήν οὐδέ ὁ κοινός οἷος τε εἰμί αἰσθητήριον τις ἴδιος , ὅς ἕκαστος αἴσθησις αἰσθάνομαι κατά συμβαίνω , οἷος κίνησις , στάσις , σχῆμα , μέγεθος , ἀριθμός εἷς · οὗτος γάρ πᾶς κίνησις αἰσθάνομαι , οἷος μέγεθος κίνησις . ὥστε καί σχῆμα · μέγεθος γάρ τις ὁ σχῆμα . ὁ δέ ἠρεμέω ὁ μή κινέω · ὁ δέ ἀριθμός ὁ ἀπόφασις ὁ συνεχής καί ὁ ἴδιος · ἕκαστος γάρ εἷς αἰσθάνομαι αἴσθησις . ὥστε δῆλος ὅτι ἀδύνατος ὅστις ἴδιος αἴσθησις εἰμί οὗτος , οἷος κίνησις · οὕτως γάρ εἰμί ὥσπερ νῦν ὁ ὄψις ὁ γλυκύς αἰσθάνομαι . οὗτος δέ ὅτι ἄμφω ἔχω τυγχάνω αἴσθησις , ὅς καί ὅταν συμπίπτω ἀναγνωρίζω · εἰ δέ μή , οὐδαμῶς ἄν ἀλλά ἤ κατά συμβαίνω αἰσθάνομαι , οἷος ὁ Κλέων υἱός οὐ ὅτι Κλέων υἱός , ἀλλά ὅτι λευκός · οὗτος δέ συμβαίνω υἱός Κλέων εἰμί . ὁ δέ κοινός ἤδη ἔχω αἴσθησις κοινός , οὐ κατά συμβαίνω · οὐ ἄρα εἰμί ἴδιος · οὐδαμῶς γάρ ἄν αἰσθάνομαι ἀλλά ἤ οὕτως ὥσπερ λέγω ὁ Κλέων υἱός ἐγώ ὁράω . ὁ δέ ἀλλήλων ἴδιος κατά συμβαίνω αἰσθάνομαι ὁ αἴσθησις , οὐ ᾗ ὁ αὐτός , ἀλλά ᾗ εἷς , ὅταν ἅμα γίγνομαι ὁ αἴσθησις ἐπί ὁ αὐτός , οἷος χολή ὅτι πικρός καί ξανθός · οὐ γάρ δή ἕτερος γε ὁ λέγω ὅτι ἄμφω εἷς · διό καί ἀπατάω , καί ἐάν εἰμί ξανθός , χολή οἴομαι εἰμί . ζητέω δέ ἄν τις τίς ἕνεκα πολύς ἔχω αἴσθησις , ἀλλά οὐ εἷς μόνος . ἤ ὅπως ἥσσων λανθάνω ὁ ἀκολουθέω καί κοινός , οἷος κίνησις καί μέγεθος καί ἀριθμός · εἰ γάρ εἰμί ὁ ὄψις μόνος , καί αὐτός λευκός , λανθάνω ἄν μάλα καί δοκέω αὐτός εἰμί πᾶς διά ὁ ἀκολουθέω ἀλλήλων ἅμα χρῶμα καί μέγεθος . νῦν δέ ἐπεί καί ἐν ἕτερος αἰσθητός ὁ κοινός ὑπάρχω , δῆλος ποιέω ὅτι ἄλλος τις ἕκαστος αὐτός .