aristoteles-et-corpus-aristotelicum.de-anima 2.10
Τὸ δὲ γευστόν ἐστιν ἁπτόν τι · καὶ τοῦτ’ αἴτιον τοῦ μὴ εἶναι αἰσθητὸν διὰ τοῦ μεταξὺ ἀλλοτρίου ὄντος σώματος · οὐδὲ γὰρ ἡ ἁφή . Καὶ τὸ σῶμα δὲ ἐν ᾧ ὁ χυμός , τὸ γευστόν , ἐν ὑγρῷ ὡς ὕλῃ · τοῦτο δ’ ἁπτόν τι . Διὸ κἂν εἰ ἐν ὕδατι εἶμεν , αἰσθανοίμεθ’ ἂν ἐμβληθέντος τοῦ γλυκέος , οὐκ ἦν δ’ ἂν ἡ αἴσθησις ἡμῖν διὰ τοῦ μεταξύ , ἀλλὰ τῷ μιχθῆναι τῷ ὑγρῷ , καθάπερ ἐπὶ τοῦ ποτοῦ . Τὸ δὲ χρῶμα οὐχ οὕτως ὁρᾶται τῷ μίγνυσθαι , οὐδὲ ταῖς ἀπορροίαις . Ὡς μὲν οὖν τὸ μεταξὺ οὐθέν ἐστιν · ὡς δὲ χρῶμα τὸ ὁρατόν , οὕτω τὸ γευστὸν ὁ χυμός . Οὐθὲν δὲ ποιεῖ χυμοῦ αἴσθησιν ἄνευ ὑγρότητος , ἀλλ’ ἔχει ἐνεργείᾳ ἢ δυνάμει ὑγρότητα , οἷον τὸ ἁλμυρόν · εὔτηκτόν τε γὰρ αὐτὸ καὶ συντηκτικὸν γλώττης . Ὥσπερ δὲ καὶ ἡ ὄψις ἐστὶ τοῦ τε ὁρατοῦ καὶ τοῦ ἀοράτου ( τὸ γὰρ σκότος ἀόρατον , κρίνει δὲ καὶ τοῦτο ἡ ὄψις ) , ἔτι τοῦ λίαν λαμπροῦ ( καὶ γὰρ τοῦτο ἀόρατον , ἄλλον δὲ τρόπον τοῦ σκότους ) , ὁμοίως δὲ καὶ ἡ ἀκοὴ ψόφου τε καὶ σιγῆς , ὧν τὸ μὲν ἀκουστὸν τὸ δ’ οὐκ ἀκουστόν , καὶ μεγάλου ψόφου , καθάπερ ἡ ὄψις τοῦ λαμπροῦ · ὥσπερ γὰρ ὁ μικρὸς ψόφος ἀνήκουστος τρόπον τινά , καὶ ὁ μέγας τε καὶ ὁ βίαιος · ἀόρατον δὲ τὸ μὲν ὅλως λέγεται , ὥσπερ καὶ ἐπ’ ἄλλων τὸ ἀδύνατον , τὸ δ’ , ἐὰν πεφυκὸς μὴ ἔχῃ ἢ φαύλως , ὥσπερ τὸ ἄπουν καὶ τὸ ἀπύρηνον · οὕτω δὴ καὶ ἡ γεῦσις τοῦ γευστοῦ τε καὶ ἀγεύστου · τοῦτο δὲ τὸ μικρὸν ἢ φαῦλον ἔχον χυμὸν ἢ φθαρτικὸν τῆς γεύσεως . Δοκεῖ δ’ εἶναι ἀρχὴ τὸ ποτὸν καὶ ἄποτον · γεῦσις γάρ τις ἀμφότερα · ἀλλὰ τὸ μὲν φαύλη καὶ φθαρτικὴ τῆς γεύσεως , τὸ δὲ κατὰ φύσιν . Ἔστι δὲ κοινὸν ἁφῆς καὶ γεύσεως τὸ ποτόν . Ἐπεὶ δ’ ὑγρὸν τὸ γευστόν , ἀνάγκη καὶ τὸ αἰσθητήριον αὐτοῦ μήτε ὑγρὸν εἶναι ἐντελεχείᾳ μήτε ἀδύνατον ὑγραίνεσθαι · πάσχει γάρ τι ἡ γεῦσις ὑπὸ τοῦ γευστοῦ , ᾗ γευστόν . Ἀναγκαῖον ἄρα ὑγρανθῆναι τὸ δυνάμενον μὲν ὑγραίνεσθαι σωζόμενον , μὴ ὑγρὸν δέ , τὸ γευστικὸν αἰσθητήριον . Σημεῖον δὲ τὸ μήτε κατάξηρον οὖσαν τὴν γλῶτταν αἰσθάνεσθαι μήτε λίαν ὑγράν · αὕτη γὰρ ἁφὴ γίνεται τοῦ πρώτου ὑγροῦ , ὥσπερ ὅταν προγευματίσας τις ἰσχυροῦ χυμοῦ γεύηται ἑτέρου · καὶ οἷον τοῖς κάμνουσι πικρὰ πάντα φαίνεται διὰ τὸ τῇ γλώττῃ πλήρει τοιαύτης ὑγρότητος αἰσθάνεσθαι . Τὰ δ’ εἴδη τῶν χυμῶν , ὥσπερ καὶ ἐπὶ τῶν χρωμάτων , ἁπλᾶ μὲν τἀναντία , τὸ γλυκὺ καὶ τὸ πικρόν , ἐχόμενα δὲ τοῦ μὲν τὸ λιπαρόν , τοῦ δὲ τὸ ἁλμυρόν · μεταξὺ δὲ τούτων τό τε δριμὺ καὶ τὸ αὐστηρὸν καὶ στρυφνὸν καὶ ὀξύ · σχεδὸν γὰρ αὗται δοκοῦσιν εἶναι διαφοραὶ χυμῶν . Ὥστε τὸ γευστικόν ἐστι τὸ δυνάμει τοιοῦτον , γευστὸν δὲ τὸ ποιητικὸν ἐντελεχείᾳ αὐτοῦ .
Lemmas: ὁ δέ γευστός εἰμί ἁπτός τις · καί οὗτος αἴτιος ὁ μή εἰμί αἰσθητός διά ὁ μεταξύ ἀλλότριος εἰμί σῶμα · οὐδέ γάρ ὁ ἁφή . καί ὁ σῶμα δέ ἐν ὅς ὁ χυμός , ὁ γευστός , ἐν ὑγρός ὡς ὕλη · οὗτος δέ ἁπτός τις . διό ἄν εἰ ἐν ὕδωρ εἰμί , αἰσθάνομαι ἄν ἐμβάλλω ὁ γλυκύς , οὐ εἰμί δέ ἄν ὁ αἴσθησις ἐγώ διά ὁ μεταξύ , ἀλλά ὁ μείγνυμι ὁ ὑγρός , καθά ἐπί ὁ ποτός . ὁ δέ χρῶμα οὐ οὕτως ὁράω ὁ μείγνυμι , οὐδέ ὁ ἀπόρροια . ὡς μέν οὖν ὁ μεταξύ οὐδείς εἰμί · ὡς δέ χρῶμα ὁ ὁρατός , οὕτως ὁ γευστός ὁ χυμός . οὐδείς δέ ποιέω χυμός αἴσθησις ἄνευ ὑγρότης , ἀλλά ἔχω ἐνέργεια ἤ δύναμις ὑγρότης , οἷος ὁ ἁλμυρός · εὔτηκτος τε γάρ αὐτός καί συντηκτικός γλῶσσα . ὥσπερ δέ καί ὁ ὄψις εἰμί ὁ τε ὁρατός καί ὁ ἀόρατος ( ὁ γάρ σκότος ἀόρατος , κρίνω δέ καί οὗτος ὁ ὄψις ) , ἔτι ὁ λίαν λαμπρός ( καί γάρ οὗτος ἀόρατος , ἄλλος δέ τρόπος ὁ σκότος ) , ὅμοιος δέ καί ὁ ἀκοή ψόφος τε καί σιγή , ὅς ὁ μέν ἀκουστός ὁ δέ οὐ ἀκουστός , καί μέγας ψόφος , καθά ὁ ὄψις ὁ λαμπρός · ὥσπερ γάρ ὁ μικρός ψόφος ἀνήκουστος τρόπος τις , καί ὁ μέγας τε καί ὁ βίαιος · ἀόρατος δέ ὁ μέν ὅλος λέγω , ὥσπερ καί ἐπί ἄλλος ὁ ἀδύνατος , ὁ δέ , ἐάν φύω μή ἔχω ἤ φαῦλος , ὥσπερ ὁ ἄπους καί ὁ ἀπύρηνος · οὕτως δή καί ὁ γεῦσις ὁ γευστός τε καί ἄγευστος · οὗτος δέ ὁ μικρός ἤ φαῦλος ἔχω χυμός ἤ φθαρτικός ὁ γεῦσις . δοκέω δέ εἰμί ἀρχή ὁ ποτός καί ἄποτος · γεῦσις γάρ τις ἀμφότερος · ἀλλά ὁ μέν φαῦλος καί φθαρτικός ὁ γεῦσις , ὁ δέ κατά φύσις . εἰμί δέ κοινός ἁφή καί γεῦσις ὁ ποτός . ἐπεί δέ ὑγρός ὁ γευστός , ἀνάγκη καί ὁ αἰσθητήριον αὐτός μήτε ὑγρός εἰμί ἐντελέχεια μήτε ἀδύνατος ὑγραίνω · πάσχω γάρ τις ὁ γεῦσις ὑπό ὁ γευστός , ᾗ γευστός . ἀναγκαῖος ἄρα ὑγραίνω ὁ δύναμαι μέν ὑγραίνω σῴζω , μή ὑγρός δέ , ὁ γευστικός αἰσθητήριον . σημεῖον δέ ὁ μήτε κατάξηρος εἰμί ὁ γλῶσσα αἰσθάνομαι μήτε λίαν ὑγρός · οὗτος γάρ ἁφή γίγνομαι ὁ πρῶτος ὑγρός , ὥσπερ ὅταν προγευματίζω τις ἰσχυρός χυμός γεύω ἕτερος · καί οἷος ὁ κάμνω πικρός πᾶς φαίνω διά ὁ ὁ γλῶσσα πλήρης τοιοῦτος ὑγρότης αἰσθάνομαι . ὁ δέ εἶδος ὁ χυμός , ὥσπερ καί ἐπί ὁ χρῶμα , ἁπλόος μέν ἐναντίος , ὁ γλυκύς καί ὁ πικρός , ἔχω δέ ὁ μέν ὁ λιπαρός , ὁ δέ ὁ ἁλμυρός · μεταξύ δέ οὗτος ὁ τε δριμύς καί ὁ αὐστηρός καί στρυφνός καί ὀξύς · σχεδόν γάρ οὗτος δοκέω εἰμί διαφορά χυμός . ὥστε ὁ γευστικός εἰμί ὁ δύναμις τοιοῦτος , γευστός δέ ὁ ποιητικός ἐντελέχεια αὐτός .