aristoteles-et-corpus-aristotelicum.de-anima 2.3
Τῶν δὲ δυνάμεων τῆς ψυχῆς αἱ λεχθεῖσαι τοῖς μὲν ὑπάρχουσι πᾶσαι , καθάπερ εἴπομεν , τοῖς δὲ τινὲς αὐτῶν , ἐνίοις δὲ μία μόνη . Δυνάμεις δ’ εἴπομεν θρεπτικόν , ὀρεκτικόν , αἰσθητικόν , κινητικὸν κατὰ τόπον , διανοητικόν . Ὑπάρχει δὲ τοῖς μὲν φυτοῖς τὸ θρεπτικὸν μόνον , ἑτέροις δὲ τοῦτό τε καὶ τὸ αἰσθητικόν . Εἰ δὲ τὸ αἰσθητικόν , καὶ τὸ ὀρεκτικόν · ὄρεξις μὲν γὰρ ἐπιθυμία καὶ θυμὸς καὶ βούλησις , τὰ δὲ ζῷα πάντ’ ἔχουσι μίαν γε τῶν αἰσθήσεων , τὴν ἁφήν · ᾧ δ’ αἴσθησις ὑπάρχει , τούτῳ ἡδονή τε καὶ λύπη καὶ τὸ ἡδύ τε καὶ λυπηρόν , οἷς δὲ ταῦτα , καὶ ἡ ἐπιθυμία · τοῦ γὰρ ἡδέος ὄρεξις αὕτη . Ἔτι δὲ τῆς τροφῆς αἴσθησιν ἔχουσιν · ἡ γὰρ ἁφὴ τῆς τροφῆς αἴσθησις · ξηροῖς γὰρ καὶ ὑγροῖς καὶ θερμοῖς καὶ ψυχροῖς τρέφεται τὰ ζῷα πάντα , τούτων δ’ αἴσθησις ἁφή · τῶν δ’ ἄλλων αἰσθητῶν κατὰ συμβεβηκός · οὐθὲν γὰρ εἰς τροφὴν συμβάλλεται ψόφος οὐδὲ χρῶμα οὐδὲ ὀσμή . Ὁ δὲ χυμὸς ἕν τι τῶν ἁπτῶν ἐστίν . Πεῖνα δὲ καὶ δίψα ἐπιθυμία , καὶ ἡ μὲν πεῖνα ξηροῦ καὶ θερμοῦ , ἡ δὲ δίψα ψυχροῦ καὶ ὑγροῦ · ὁ δὲ χυμὸς οἷον ἥδυσμά τι τούτων ἐστίν . Διασαφητέον δὲ περὶ αὐτῶν ὕστερον , νῦν δ’ ἐπὶ τοσοῦτον εἰρήσθω , ὅτι τῶν ζῴων τοῖς ἔχουσιν ἁφὴν καὶ ὄρεξις ὑπάρχει . Περὶ δὲ φαντασίας ἄδηλον , ὕστερον δ’ ἐπισκεπτέον . Ἐνίοις δὲ πρὸς τούτοις ὑπάρχει καὶ τὸ κατὰ τόπον κινητικόν , ἑτέροις δὲ καὶ τὸ διανοητικόν τε καὶ νοῦς , οἷον ἀνθρώποις καὶ εἴ τι τοιοῦτον ἕτερόν ἐστιν ἢ καὶ τιμιώτερον . Δῆλον οὖν ὅτι τὸν αὐτὸν τρόπον εἷς ἂν εἴη λόγος ψυχῆς τε καὶ σχήματος · οὔτε γὰρ ἐκεῖ σχῆμα παρὰ τὸ τρίγωνόν ἐστι καὶ τὰ ἐφεξῆς , οὔτ’ ἐνταῦθα ψυχὴ παρὰ τὰς εἰρημένας . Γένοιτο δ’ ἂν καὶ ἐπὶ τῶν σχημάτων λόγος κοινός , ὃς ἐφαρμόσει μὲν πᾶσιν , ἴδιος δ’ οὐδενὸς ἔσται σχήματος . Ὁμοίως δὲ καὶ ἐπὶ ταῖς εἰρημέναις ψυχαῖς . Διὸ γελοῖον ζητεῖν τὸν κοινὸν λόγον καὶ ἐπὶ τούτων καὶ ἐφ’ ἑτέρων , ὃς οὐδενὸς ἔσται τῶν ὄντων ἴδιος λόγος , οὐδὲ κατὰ τὸ οἰκεῖον καὶ ἄτομον εἶδος , ἀφέντας τὸν τοιοῦτον . Παραπλησίως δ’ ἔχει τῷ περὶ τῶν σχημάτων καὶ τὰ κατὰ ψυχήν · ἀεὶ γὰρ ἐν τῷ ἐφεξῆς ὑπάρχει δυνάμει τὸ πρότερον ἐπί τε τῶν σχημάτων καὶ ἐπὶ τῶν ἐμψύχων , οἷον ἐν τετραγώνῳ μὲν τρίγωνον , ἐν αἰσθητικῷ δὲ τὸ θρεπτικόν . Ὥστε καθ’ ἕκαστον ζητητέον , τίς ἑκάστου ψυχή , οἷον τίς φυτοῦ καὶ τίς ἀνθρώπου ἢ θηρίου . Διὰ τίνα δ’ αἰτίαν τῷ ἐφεξῆς οὕτως ἔχουσι , σκεπτέον . Ἄνευ μὲν γὰρ τοῦ θρεπτικοῦ τὸ αἰσθητικὸν οὐκ ἔστιν · τοῦ δ’ αἰσθητικοῦ χωρίζεται τὸ θρεπτικὸν ἐν τοῖς φυτοῖς . Πάλιν δ’ ἄνευ μὲν τοῦ ἁπτικοῦ τῶν ἄλλων αἰσθήσεων οὐδεμία ὑπάρχει , ἁφὴ δ’ ἄνευ τῶν ἄλλων ὑπάρχει · πολλὰ γὰρ τῶν ζῴων οὔτ’ ὄψιν οὔτ’ ἀκοὴν ἔχουσιν οὔτ’ ὀσμῆς ὅλως αἴσθησιν . Καὶ τῶν αἰσθητικῶν δὲ τὰ μὲν ἔχει τὸ κατὰ τόπον κινητικόν , τὰ δ’ οὐκ ἔχει . Τελευταῖον δὲ καὶ ἐλάχιστα λογισμὸν καὶ διάνοιαν · οἷς μὲν γὰρ ὑπάρχει λογισμὸς τῶν φθαρτῶν , τούτοις καὶ τὰ λοιπὰ πάντα , οἷς δ’ ἐκείνων ἕκαστον , οὐ πᾶσι λογισμός , ἀλλὰ τοῖς μὲν οὐδὲ φαντασία , τὰ δὲ ταύτῃ μόνῃ ζῶσιν . Περὶ δὲ τοῦ θεωρητικοῦ νοῦ ἕτερος λόγος . Ὅτι μὲν οὖν ὁ περὶ τούτων ἑκάστου λόγος οὗτος οἰκειότατος καὶ περὶ ψυχῆς , δῆλον .
Lemmas: ὁ δέ δύναμις ὁ ψυχή ὁ λέγω ὁ μέν ὑπάρχω πᾶς , καθά λέγω , ὁ δέ τις αὐτός , ἔνιοι δέ εἷς μόνος . δύναμις δέ λέγω θρεπτικός , ὀρεκτικός , αἰσθητικός , κινητικός κατά τόπος , διανοητικός . ὑπάρχω δέ ὁ μέν φυτόν ὁ θρεπτικός μόνος , ἕτερος δέ οὗτος τε καί ὁ αἰσθητικός . εἰ δέ ὁ αἰσθητικός , καί ὁ ὀρεκτικός · ὄρεξις μέν γάρ ἐπιθυμία καί θυμός καί βούλησις , ὁ δέ ζῷον πᾶς ἔχω εἷς γε ὁ αἴσθησις , ὁ ἁφή · ὅς δέ αἴσθησις ὑπάρχω , οὗτος ἡδονή τε καί λύπη καί ὁ ἡδύς τε καί λυπηρός , ὅς δέ οὗτος , καί ὁ ἐπιθυμία · ὁ γάρ ἡδύς ὄρεξις οὗτος . ἔτι δέ ὁ τροφή αἴσθησις ἔχω · ὁ γάρ ἁφή ὁ τροφή αἴσθησις · ξηρός γάρ καί ὑγρός καί θερμός καί ψυχρός τρέφω ὁ ζῷον πᾶς , οὗτος δέ αἴσθησις ἁφή · ὁ δέ ἄλλος αἰσθητός κατά συμβαίνω · οὐδείς γάρ εἰς τροφή συμβάλλω ψόφος οὐδέ χρῶμα οὐδέ ὀσμή . ὁ δέ χυμός εἷς τις ὁ ἁπτός εἰμί . πεῖνα δέ καί δίψα ἐπιθυμία , καί ὁ μέν πεῖνα ξηρός καί θερμός , ὁ δέ δίψα ψυχρός καί ὑγρός · ὁ δέ χυμός οἷος ἥδυσμα τις οὗτος εἰμί . διασαφητέον δέ περί αὐτός ὕστερον , νῦν δέ ἐπί τοσοῦτος λέγω , ὅτι ὁ ζῷον ὁ ἔχω ἁφή καί ὄρεξις ὑπάρχω . περί δέ φαντασία ἄδηλος , ὕστερον δέ ἐπισκοπέω . ἔνιοι δέ πρός οὗτος ὑπάρχω καί ὁ κατά τόπος κινητικός , ἕτερος δέ καί ὁ διανοητικός τε καί νόος , οἷος ἄνθρωπος καί εἰ τις τοιοῦτος ἕτερος εἰμί ἤ καί τίμιος . δῆλος οὖν ὅτι ὁ αὐτός τρόπος εἷς ἄν εἰμί λόγος ψυχή τε καί σχῆμα · οὔτε γάρ ἐκεῖ σχῆμα παρά ὁ τρίγωνος εἰμί καί ὁ ἐφεξῆς , οὔτε ἐνταῦθα ψυχή παρά ὁ λέγω . γίγνομαι δέ ἄν καί ἐπί ὁ σχῆμα λόγος κοινός , ὅς ἐφαρμόζω μέν πᾶς , ἴδιος δέ οὐδείς εἰμί σχῆμα . ὅμοιος δέ καί ἐπί ὁ λέγω ψυχή . διό γέλοιος ζητέω ὁ κοινός λόγος καί ἐπί οὗτος καί ἐπί ἕτερος , ὅς οὐδείς εἰμί ὁ εἰμί ἴδιος λόγος , οὐδέ κατά ὁ οἰκεῖος καί ἄτομος εἶδος , ἀφίημι ὁ τοιοῦτος . παραπλήσιος δέ ἔχω ὁ περί ὁ σχῆμα καί ὁ κατά ψυχή · ἀεί γάρ ἐν ὁ ἐφεξῆς ὑπάρχω δύναμις ὁ πρότερος ἐπί τε ὁ σχῆμα καί ἐπί ὁ ἔμψυχος , οἷος ἐν τετράγωνος μέν τρίγωνος , ἐν αἰσθητικός δέ ὁ θρεπτικός . ὥστε κατά ἕκαστος ζητέω , τίς ἕκαστος ψυχή , οἷος τίς φυτόν καί τίς ἄνθρωπος ἤ θηρίον . διά τίς δέ αἰτία ὁ ἐφεξῆς οὕτως ἔχω , σκοπέω . ἄνευ μέν γάρ ὁ θρεπτικός ὁ αἰσθητικός οὐ εἰμί · ὁ δέ αἰσθητικός χωρίζω ὁ θρεπτικός ἐν ὁ φυτόν . πάλιν δέ ἄνευ μέν ὁ ἁπτικός ὁ ἄλλος αἴσθησις οὐδείς ὑπάρχω , ἁφή δέ ἄνευ ὁ ἄλλος ὑπάρχω · πολύς γάρ ὁ ζῷον οὔτε ὄψις οὔτε ἀκοή ἔχω οὔτε ὀσμή ὅλος αἴσθησις . καί ὁ αἰσθητικός δέ ὁ μέν ἔχω ὁ κατά τόπος κινητικός , ὁ δέ οὐ ἔχω . τελευταῖος δέ καί ἐλαχύς λογισμός καί διάνοια · ὅς μέν γάρ ὑπάρχω λογισμός ὁ φθαρτός , οὗτος καί ὁ λοιπός πᾶς , ὅς δέ ἐκεῖνος ἕκαστος , οὐ πᾶς λογισμός , ἀλλά ὁ μέν οὐδέ φαντασία , ὁ δέ οὗτος μόνος ζάω . περί δέ ὁ θεωρητικός νόος ἕτερος λόγος . ὅτι μέν οὖν ὁ περί οὗτος ἕκαστος λόγος οὗτος οἰκεῖος καί περί ψυχή , δῆλος .