aristoteles-et-corpus-aristotelicum.de-anima 2.12
Καθόλου δὲ περὶ πάσης αἰσθήσεως δεῖ λαβεῖν ὅτι ἡ μὲν αἴσθησίς ἐστι τὸ δεκτικὸν τῶν αἰσθητῶν εἰδῶν ἄνευ τῆς ὕλης , οἷον ὁ κηρὸς τοῦ δακτυλίου ἄνευ τοῦ σιδήρου καὶ τοῦ χρυσοῦ δέχεται τὸ σημεῖον , λαμβάνει δὲ τὸ χρυσοῦν ἢ τὸ χαλκοῦν σημεῖον , ἀλλ’ οὐχ ᾗ χρυσὸς ἢ χαλκός , ὁμοίως δὲ καὶ ἡ αἴσθησις ἑκάστου ὑπὸ τοῦ ἔχοντος χρῶμα ἢ χυμὸν ἢ ψόφον πάσχει , ἀλλ’ οὐχ ᾗ ἕκαστον ἐκείνων λέγεται , ἀλλ’ ᾗ τοιονδί , καὶ κατὰ τὸν λόγον . Αἰσθητήριον δὲ πρῶτον ἐν ᾧ ἡ τοιαύτη δύναμις . Ἔστι μὲν οὖν ταὐτόν , τὸ δ’ εἶναι ἕτερον · μέγεθος μὲν γὰρ ἄν τι εἴη τὸ αἰσθανόμενον · οὐ μὴν τό γε αἰσθητικῷ εἶναι , οὐδ’ ἡ αἴσθησις μέγεθός ἐστιν , ἀλλὰ λόγος τις καὶ δύναμις ἐκείνου . Φανερὸν δ’ ἐκ τούτων καὶ διὰ τί ποτε τῶν αἰσθητῶν αἱ ὑπερβολαὶ φθείρουσι τὰ αἰσθητήρια · ἐὰν γὰρ ᾖ ἰσχυροτέρα τοῦ αἰσθητηρίου ἡ κίνησις , λύεται ὁ λόγος · τοῦτο δ’ ἦν ἡ αἴσθησις , ὥσπερ καὶ ἡ συμφωνία καὶ ὁ τόνος κρουομένων σφόδρα τῶν χορδῶν . Καὶ διὰ τί ποτε τὰ φυτὰ οὐκ αἰσθάνεται , ἔχοντά τι μόριον ψυχικὸν καὶ πάσχοντά τι ὑπὸ τῶν ἁπτῶν · καὶ γὰρ ψύχεται καὶ θερμαίνεται · αἴτιον γὰρ τὸ μὴ ἔχειν μεσότητα , μηδὲ τοιαύτην ἀρχὴν οἵαν τὰ εἴδη δέχεσθαι τῶν αἰσθητῶν , ἀλλὰ πάσχειν μετὰ τῆς ὕλης . Ἀπορήσειε δ’ ἄν τις εἰ πάθοι ἄν τι ὑπ’ ὀσμῆς τὸ ἀδύνατον ὀσφρανθῆναι , ἢ ὑπὸ χρώματος τὸ μὴ δυνάμενον ἰδεῖν · ὁμοίως δὲ καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων . Εἰ δὲ τὸ ὀσφραντὸν ὀσμή , εἴ τι ποιεῖ τὴν ὄσφρησιν , ἡ ὀσμὴ ποιεῖ . Ὥστε τῶν ἀδυνάτων ὀσφρανθῆναι οὐθὲν οἷόν τε πάσχειν ὑπ’ ὀδμῆς · ὁ δ’ αὐτὸς λόγος καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων · οὐδὲ τῶν δυνατῶν , ἀλλ’ ᾗ αἰσθητικὸν ἕκαστον . Ἅμα δὲ δῆλον καὶ οὕτως . Οὔτε γὰρ φῶς καὶ σκότος οὔτε ψόφος οὔτε ὀσμὴ οὐδὲν ποιεῖ τὰ σώματα , ἀλλ’ ἐν οἷς ἐστίν , οἷον ἀὴρ ὁ μετὰ βροντῆς διίστησι τὸ ξύλον . Ἀλλὰ τὰ ἁπτὰ καὶ οἱ χυμοὶ ποιοῦσιν · εἰ γὰρ μή , ὑπὸ τίνος ἂν πάσχοι τὰ ἄψυχα καὶ ἀλλοιοῖτο ; Ἆρ’ οὖν κἀκεῖνα ποιήσει ; Ἢ οὐ πᾶν σῶμα παθητικὸν ὑπ’ ὀσμῆς καὶ ψόφου · καὶ τὰ πάσχοντα ἀόριστα , καὶ οὐ μένει , οἷον ἀήρ · ὄζει γὰρ ὥσπερ παθών τι . Τί οὖν ἐστὶ τὸ ὀσμᾶσθαι παρὰ τὸ πάσχειν τι ; Ἢ τὸ μὲν ὀσμᾶσθαι αἰσθάνεσθαι , ὁ δ’ ἀὴρ παθὼν ταχέως αἰσθητὸς γίνεται .
Lemmas: καθόλου δέ περί πᾶς αἴσθησις δέω λαμβάνω ὅτι ὁ μέν αἴσθησις εἰμί ὁ δεκτικός ὁ αἰσθητός εἶδος ἄνευ ὁ ὕλη , οἷος ὁ κηρός ὁ δακτύλιος ἄνευ ὁ σίδηρος καί ὁ χρυσός δέχομαι ὁ σημεῖον , λαμβάνω δέ ὁ χρύσεος ἤ ὁ χάλκεος σημεῖον , ἀλλά οὐ ᾗ χρυσός ἤ χαλκός , ὅμοιος δέ καί ὁ αἴσθησις ἕκαστος ὑπό ὁ ἔχω χρῶμα ἤ χυμός ἤ ψόφος πάσχω , ἀλλά οὐ ᾗ ἕκαστος ἐκεῖνος λέγω , ἀλλά ᾗ τοονδ́ς , καί κατά ὁ λόγος . αἰσθητήριον δέ πρῶτος ἐν ὅς ὁ τοιοῦτος δύναμις . εἰμί μέν οὖν αὐτός , ὁ δέ εἰμί ἕτερος · μέγεθος μέν γάρ ἄν τις εἰμί ὁ αἰσθάνομαι · οὐ μήν ὁ γε αἰσθητικός εἰμί , οὐδέ ὁ αἴσθησις μέγεθος εἰμί , ἀλλά λόγος τις καί δύναμις ἐκεῖνος . φανερός δέ ἐκ οὗτος καί διά τίς ποτέ ὁ αἰσθητός ὁ ὑπερβολή φθείρω ὁ αἰσθητήριον · ἐάν γάρ εἰμί ἰσχυρός ὁ αἰσθητήριον ὁ κίνησις , λύω ὁ λόγος · οὗτος δέ εἰμί ὁ αἴσθησις , ὥσπερ καί ὁ συμφωνία καί ὁ τόνος κρούω σφόδρα ὁ χορδή . καί διά τίς ποτέ ὁ φυτόν οὐ αἰσθάνομαι , ἔχω τις μόριον ψυχικός καί πάσχω τις ὑπό ὁ ἁπτός · καί γάρ ψύχω καί θερμαίνω · αἴτιος γάρ ὁ μή ἔχω μεσότης , μηδέ τοιοῦτος ἀρχή οἷος ὁ εἶδος δέχομαι ὁ αἰσθητός , ἀλλά πάσχω μετά ὁ ὕλη . ἀπορέω δέ ἄν τις εἰ πάσχω ἄν τις ὑπό ὀσμή ὁ ἀδύνατος ὀσφραίνω , ἤ ὑπό χρῶμα ὁ μή δύναμαι ὁράω · ὅμοιος δέ καί ἐπί ὁ ἄλλος . εἰ δέ ὁ ὀσφραντός ὀσμή , εἰ τις ποιέω ὁ ὄσφρησις , ὁ ὀσμή ποιέω . ὥστε ὁ ἀδύνατος ὀσφραίνω οὐδείς οἷος τε πάσχω ὑπό ὀσμή · ὁ δέ αὐτός λόγος καί ἐπί ὁ ἄλλος · οὐδέ ὁ δυνατός , ἀλλά ᾗ αἰσθητικός ἕκαστος . ἅμα δέ δῆλος καί οὕτως . οὔτε γάρ φάος καί σκότος οὔτε ψόφος οὔτε ὀσμή οὐδείς ποιέω ὁ σῶμα , ἀλλά ἐν ὅς εἰμί , οἷος ἀήρ ὁ μετά βροντή διίστημι ὁ ξύλον . ἀλλά ὁ ἁπτός καί ὁ χυμός ποιέω · εἰ γάρ μή , ὑπό τίς ἄν πάσχω ὁ ἄψυχος καί ἀλλοιόω ; ἆρα οὖν ἐκεῖνος ποιέω ; ἤ οὐ πᾶς σῶμα παθητικός ὑπό ὀσμή καί ψόφος · καί ὁ πάσχω ἀόριστος , καί οὐ μένω , οἷος ἀήρ · ὄζω γάρ ὥσπερ πάσχω τις . τίς οὖν εἰμί ὁ ὀσμάομαι παρά ὁ πάσχω τις ; ἤ ὁ μέν ὀσμάομαι αἰσθάνομαι , ὁ δέ ἀήρ πάσχω ταχύς αἰσθητός γίγνομαι .