aristoteles-et-corpus-aristotelicum.de-anima 3.10
Φαίνεται δέ γε δύο ταῦτα κινοῦντα , ἢ ὄρεξις ἢ νοῦς , εἴ τις τὴν φαντασίαν τιθείη ὡς νόησίν τινα · πολλὰ γὰρ παρὰ τὴν ἐπιστήμην ἀκολουθοῦσι ταῖς φαντασίαις , καὶ ἐν τοῖς ἄλλοις ζῴοις οὐ νόησις οὐδὲ λογισμός ἐστιν , ἀλλὰ φαντασία . Ἄμφω ἄρα ταῦτα κινητικὰ κατὰ τόπον , νοῦς καὶ ὄρεξις . Νοῦς δὲ ὁ ἕνεκά του λογιζόμενος καὶ ὁ πρακτικός · διαφέρει δὲ τοῦ θεωρητικοῦ τῷ τέλει . Καὶ ἡ ὄρεξις ἕνεκά του πᾶσα · οὗ γὰρ ἡ ὄρεξις , αὕτη ἀρχὴ τοῦ πρακτικοῦ νοῦ · τὸ δ’ ἔσχατον ἀρχὴ τῆς πράξεως . Ὥστε εὐλόγως ταῦτα δύο φαίνεται τὰ κινοῦντα , ὄρεξις καὶ διάνοια πρακτική · τὸ ὀρεκτὸν γὰρ κινεῖ , καὶ διὰ τοῦτο ἡ διάνοια κινεῖ , ὅτι ἀρχὴ αὐτῆς ἐστὶ τὸ ὀρεκτόν . Καὶ ἡ φαντασία δὲ ὅταν κινῇ οὐ κινεῖ ἄνευ ὀρέξεως . Ἓν δή τι τὸ κινοῦν τὸ ὀρεκτόν . Εἰ γὰρ δύο , νοῦς καὶ ὄρεξις , ἐκίνουν , κατὰ κοινὸν ἄν τι ἐκίνουν εἶδος . Νῦν δὲ ὁ μὲν νοῦς οὐ φαίνεται κινῶν ἄνευ ὀρέξεως · ἡ γὰρ βούλησις ὄρεξις · ὅταν δὲ κατὰ τὸν λογισμὸν κινῆται , καὶ κατὰ βούλησιν κινεῖται . Ἡ δ’ ὄρεξις κινεῖ παρὰ τὸν λογισμόν · ἡ γὰρ ἐπιθυμία ὄρεξίς τις ἐστίν . Νοῦς μὲν οὖν πᾶς ὀρθός · ὄρεξις δὲ καὶ φαντασία καὶ ὀρθὴ καὶ οὐκ ὀρθή . Διὸ ἀεὶ κινεῖ μὲν τὸ ὀρεκτόν , ἀλλὰ τοῦτ’ ἐστὶν ἢ τὸ ἀγαθὸν ἢ τὸ φαινόμενον ἀγαθόν . Οὐ πᾶν δέ , ἀλλὰ τὸ πρακτὸν ἀγαθόν . Πρακτὸν δ’ ἐστὶ τὸ ἐνδεχόμενον καὶ ἄλλως ἔχειν . Ὅτι μὲν οὖν ἡ τοιαύτη δύναμις κινεῖ τῆς ψυχῆς ἡ καλουμένη ὄρεξις , φανερόν . Τοῖς δὲ διαιροῦσι τὰ μέρη τῆς ψυχῆς , ἐὰν κατὰ τὰς δυνάμεις διαιρῶσι καὶ χωρίζωσι , πάμπολλα γίνεται , θρεπτικόν , αἰσθητικόν , νοητικόν , βουλευτικόν , ἔτι ὀρεκτικόν · ταῦτα γὰρ πλέον διαφέρει ἀλλήλων ἢ τὸ ἐπιθυμητικὸν καὶ θυμικόν . Ἐπεὶ δ’ ὀρέξεις γίνονται ἐναντίαι ἀλλήλαις , τοῦτο δὲ συμβαίνει ὅταν ὁ λόγος καὶ ἡ ἐπιθυμία ἐναντίαι ὦσι , γίνεται δ’ ἐν τοῖς χρόνου αἴσθησιν ἔχουσιν ( ὁ μὲν γὰρ νοῦς διὰ τὸ μέλλον ἀνθέλκειν κελεύει , ἡ δ’ ἐπιθυμία διὰ τὸ ἤδη · φαίνεται γὰρ τὸ ἤδη ἡδὺ καὶ ἁπλῶς ἡδὺ καὶ ἀγαθὸν ἁπλῶς , διὰ τὸ μὴ ὁρᾶν τὸ μέλλον ) , εἴδει μὲν ἓν ἂν εἴη τὸ κινοῦν τὸ ὀρεκτικόν , ᾗ ὀρεκτικόν , πρῶτον δὲ πάντων τὸ ὀρεκτόν ( τοῦτο γὰρ κινεῖ οὐ κινούμενον τῷ νοηθῆναι ἢ φαντασθῆναι ) , ἀριθμῷ δὲ πλείω τὰ κινοῦντα . Ἐπειδὴ δ’ ἐστὶ τρία , ἓν μὲν τὸ κινοῦν , δεύτερον δ’ ᾧ κινεῖ , τρίτον τὸ κινούμενον · τὸ δὲ κινοῦν διττόν , τὸ μὲν ἀκίνητον , τὸ δὲ κινοῦν καὶ κινούμενον · ἔστι δὲ τὸ μὲν ἀκίνητον τὸ πρακτὸν ἀγαθόν , τὸ δὲ κινοῦν καὶ κινούμενον τὸ ὀρεκτικόν ( κινεῖται γὰρ τὸ κινούμενον ᾗ ὀρέγεται , καὶ ἡ κίνησις ὄρεξίς τίς ἐστιν ᾗ ἐνέργεια ) , τὸ δὲ κινούμενον τὸ ζῷον · ᾧ δὲ κινεῖ ὀργάνῳ ἡ ὄρεξις , ἤδη τοῦτο σωματικόν ἐστιν · διὸ ἐν τοῖς κοινοῖς σώματος καὶ ψυχῆς ἔργοις θεωρητέον περὶ αὐτοῦ . Νῦν δὲ ὡς ἐν κεφαλαίῳ εἰπεῖν τὸ κινοῦν ὀργανικῶς , ὅπου ἀρχὴ καὶ τελευτὴ τὸ αὐτό , οἷον ὁ γιγγλυμός · ἐνταῦθα γὰρ τὸ κυρτὸν καὶ κοῖλον τὸ μὲν τελευτὴ τὸ δ’ ἀρχή · διὸ τὸ μὲν ἠρεμεῖ τὸ δὲ κινεῖται , λόγῳ μὲν ἕτερα ὄντα , μεγέθει δ’ ἀχώριστα · πάντα γὰρ ὤσει καὶ ἕλξει κινεῖται . Διὸ δεῖ ὥσπερ ἐν κύκλῳ μένειν τι , καὶ ἐντεῦθεν ἄρχεσθαι τὴν κίνησιν . Ὅλως μὲν οὖν , ὥσ περ εἴρηται , ᾗ ὀρεκτικὸν τὸ ζῷον , ταύτῃ αὑτοῦ κινητικόν · ὀρεκτικὸν δὲ οὐκ ἄνευ φαντασίας · φαντασία δὲ πᾶσα ἢ λογιστικὴ ἢ αἰσθητική . Ταύτης μὲν οὖν καὶ τὰ ἄλλα ζῷα μετέχει .
Lemmas: φαίνω δέ γε δύο οὗτος κινέω , ἤ ὄρεξις ἤ νόος , εἰ τις ὁ φαντασία τίθημι ὡς νόησις τις · πολύς γάρ παρά ὁ ἐπιστήμη ἀκολουθέω ὁ φαντασία , καί ἐν ὁ ἄλλος ζῷον οὐ νόησις οὐδέ λογισμός εἰμί , ἀλλά φαντασία . ἄμφω ἄρα οὗτος κινητικός κατά τόπος , νόος καί ὄρεξις . νόος δέ ὁ ἕνεκα τις λογίζομαι καί ὁ πρακτικός · διαφέρω δέ ὁ θεωρητικός ὁ τέλος . καί ὁ ὄρεξις ἕνεκα τις πᾶς · ὅς γάρ ὁ ὄρεξις , οὗτος ἀρχή ὁ πρακτικός νόος · ὁ δέ ἔσχατος ἀρχή ὁ πρᾶξις . ὥστε εὔλογος οὗτος δύο φαίνω ὁ κινέω , ὄρεξις καί διάνοια πρακτικός · ὁ ὀρεκτός γάρ κινέω , καί διά οὗτος ὁ διάνοια κινέω , ὅτι ἀρχή αὐτός εἰμί ὁ ὀρεκτός . καί ὁ φαντασία δέ ὅταν κινέω οὐ κινέω ἄνευ ὄρεξις . εἷς δή τις ὁ κινέω ὁ ὀρεκτός . εἰ γάρ δύο , νόος καί ὄρεξις , κινέω , κατά κοινός ἄν τις κινέω εἶδος . νῦν δέ ὁ μέν νόος οὐ φαίνω κινέω ἄνευ ὄρεξις · ὁ γάρ βούλησις ὄρεξις · ὅταν δέ κατά ὁ λογισμός κινέω , καί κατά βούλησις κινέω . ὁ δέ ὄρεξις κινέω παρά ὁ λογισμός · ὁ γάρ ἐπιθυμία ὄρεξις τις εἰμί . νόος μέν οὖν πᾶς ὀρθός · ὄρεξις δέ καί φαντασία καί ὀρθός καί οὐ ὀρθός . διό ἀεί κινέω μέν ὁ ὀρεκτός , ἀλλά οὗτος εἰμί ἤ ὁ ἀγαθός ἤ ὁ φαίνω ἀγαθός . οὐ πᾶς δέ , ἀλλά ὁ πρακτός ἀγαθός . πρακτός δέ εἰμί ὁ ἐνδέχομαι καί ἄλλος ἔχω . ὅτι μέν οὖν ὁ τοιοῦτος δύναμις κινέω ὁ ψυχή ὁ καλέω ὄρεξις , φανερός . ὁ δέ διαιρέω ὁ μέρος ὁ ψυχή , ἐάν κατά ὁ δύναμις διαιρέω καί χωρίζω , πάμπολυς γίγνομαι , θρεπτικός , αἰσθητικός , νοητικός , βουλευτικός , ἔτι ὀρεκτικός · οὗτος γάρ πολύς διαφέρω ἀλλήλων ἤ ὁ ἐπιθυμητικός καί θυμικός . ἐπεί δέ ὄρεξις γίγνομαι ἐναντίος ἀλλήλων , οὗτος δέ συμβαίνω ὅταν ὁ λόγος καί ὁ ἐπιθυμία ἐναντίος εἰμί , γίγνομαι δέ ἐν ὁ χρόνος αἴσθησις ἔχω ( ὁ μέν γάρ νόος διά ὁ μέλλω ἀνθέλκω κελεύω , ὁ δέ ἐπιθυμία διά ὁ ἤδη · φαίνω γάρ ὁ ἤδη ἡδύς καί ἁπλῶς ἡδύς καί ἀγαθός ἁπλῶς , διά ὁ μή ὁράω ὁ μέλλω ) , εἶδος μέν εἷς ἄν εἰμί ὁ κινέω ὁ ὀρεκτικός , ᾗ ὀρεκτικός , πρῶτος δέ πᾶς ὁ ὀρεκτός ( οὗτος γάρ κινέω οὐ κινέω ὁ νοέω ἤ φαντάζω ) , ἀριθμός δέ πολύς ὁ κινέω . ἐπειδή δέ εἰμί τρεῖς , εἷς μέν ὁ κινέω , δεύτερος δέ ὅς κινέω , τρίτος ὁ κινέω · ὁ δέ κινέω δισσός , ὁ μέν ἀκίνητος , ὁ δέ κινέω καί κινέω · εἰμί δέ ὁ μέν ἀκίνητος ὁ πρακτός ἀγαθός , ὁ δέ κινέω καί κινέω ὁ ὀρεκτικός ( κινέω γάρ ὁ κινέω ᾗ ὀρέγω , καί ὁ κίνησις ὄρεξις τις εἰμί ᾗ ἐνέργεια ) , ὁ δέ κινέω ὁ ζῷον · ὅς δέ κινέω ὄργανον ὁ ὄρεξις , ἤδη οὗτος σωματικός εἰμί · διό ἐν ὁ κοινός σῶμα καί ψυχή ἔργον θεωρέω περί αὐτός . νῦν δέ ὡς ἐν κεφάλαιος λέγω ὁ κινέω ὀργανικός , ὅπου ἀρχή καί τελευτή ὁ αὐτός , οἷος ὁ γίγγλυμος · ἐνταῦθα γάρ ὁ κυρτός καί κοῖλος ὁ μέν τελευτή ὁ δέ ἀρχή · διό ὁ μέν ἠρεμέω ὁ δέ κινέω , λόγος μέν ἕτερος εἰμί , μέγεθος δέ ἀχώριστος · πᾶς γάρ ὦσις καί ἕλξις κινέω . διό δέω ὥσπερ ἐν κύκλος μένω τις , καί ἐντεῦθεν ἄρχω ὁ κίνησις . ὅλος μέν οὖν , ὡς περ λέγω , ᾗ ὀρεκτικός ὁ ζῷον , ταύτῃ ἑαυτοῦ κινητικός · ὀρεκτικός δέ οὐ ἄνευ φαντασία · φαντασία δέ πᾶς ἤ λογιστικός ἤ αἰσθητικός . οὗτος μέν οὖν καί ὁ ἄλλος ζῷον μετέχω .