aristoteles-et-corpus-aristotelicum.de-anima 3.13
Ὅτι δ’ οὐχ οἷόν τε ἁπλοῦν εἶναι τὸ τοῦ ζῴου σῶμα , φανερόν , λέγω δ’ οἷον πύρινον ἢ ἀέρινον . Ἄνευ μὲν γὰρ ἁφῆς οὐδεμίαν ἐνδέχεται ἄλλην αἴσθησιν ἔχειν · τὸ γὰρ σῶμα ἁπτικὸν τὸ ἔμψυχον πᾶν , ὥσπερ εἴρηται . Τὰ δὲ ἄλλα ἔξω γῆς αἰσθητήρια μὲν ἂν γένοιτο , πάντα δὲ τῷ δι’ ἑτέρου αἰσθάνεσθαι ποιεῖ τὴν αἴσθησιν καὶ διὰ τῶν μεταξύ . Ἡ δ’ ἁφὴ τῷ αὐτῶν ἅπτεσθαί ἐστιν , διὸ καὶ τοὔνομα τοῦτο ἔχει . Καίτοι καὶ τὰ ἄλλα αἰσθητήρια ἁφῇ αἰσθάνεται , ἀλλὰ δι’ ἑτέρου · αὕτη δὲ δοκεῖ μόνη δι’ αὑτῆς . Ὥστε τῶν μὲν τοιούτων στοιχείων οὐθὲν ἂν εἴη σῶμα τοῦ ζῴου . Οὐδὲ δὴ γήϊνον . Πάντων γὰρ ἡ ἁφὴ τῶν ἁπτῶν ἐστὶν ὥσπερ μεσότης , καὶ δεκτικὸν τὸ αἰσθητήριον οὐ μόνον ὅσαι διαφοραὶ γῆς εἰσίν , ἀλλὰ καὶ θερμοῦ καὶ ψυχροῦ καὶ τῶν ἄλλων ἁπτῶν ἁπάντων . Καὶ διὰ τοῦτο τοῖς ὀστοῖς καὶ ταῖς θριξὶ καὶ τοῖς τοιούτοις μορίοις οὐκ αἰσθανόμεθα , ὅτι γῆς ἐστίν . Καὶ τὰ φυτὰ διὰ τοῦτο οὐδεμίαν ἔχει αἴσθησιν , ὅτι γῆς ἐστίν · ἄνευ δὲ ἁφῆς οὐδεμίαν οἷόν τε ἄλλην ὑπάρχειν , τοῦτο δὲ τὸ αἰσθητήριον οὐκ ἔστιν οὔτε γῆς οὔτε ἄλλου τῶν στοιχείων οὐδενός . Φανερὸν τοίνυν ὅτι ἀνάγκη μόνης ταύτης στερισκόμενα τῆς αἰσθήσεως τὰ ζῷα ἀποθνήσκειν · οὔτε γὰρ ταύτην ἔχειν οἷόν τε μὴ ζῷον , οὔτε ζῷον ὂν ἄλλην ἔχειν ἀνάγκη πλὴν ταύτης . Καὶ διὰ τοῦτο τὰ μὲν ἄλλα αἰσθητὰ ταῖς ὑπερβολαῖς οὐ διαφθείρει τὸ ζῷον , οἷον χρῶμα καὶ ψόφος καὶ ὀσμή , ἀλλὰ μόνον τὰ αἰσθητήρια , ἂν μὴ κατὰ συμβεβηκός , οἷον ἂν ἅμα τῷ ψόφῳ ὦσις γένηται καὶ πληγή , καὶ ὑπὸ ὁραμάτων καὶ ὀσμῆς ἕτερα κινεῖται , ἃ τῇ ἁφῇ φθείρει . Καὶ ὁ χυμὸς δὲ ᾗ ἅμα συμβαίνει ἁπτικὸν εἶναι , ταύτῃ φθείρει . Ἢ δὲ τῶν ἁπτῶν ὑπερβολή , οἷον θερμῶν καὶ ψυχρῶν καὶ σκληρῶν , ἀναιρεῖ τὸ ζῷον · παντὸς μὲν γὰρ αἰσθητοῦ ὑπερβολὴ ἀναιρεῖ τὸ αἰσθητήριον , ὥστε καὶ τὸ ἁπτὸν τὴν ἁφήν , ταύτῃ δὲ ὥρισται τὸ ζῆν · ἄνευ γὰρ ἁφῆς δέδεικται ὅτι ἀδύνατον εἶναι ζῷον . Διὸ ἡ τῶν ἁπτῶν ὑπερβολὴ οὐ μόνον τὸ αἰσθητήριον φθείρει , ἀλλὰ καὶ τὸ ζῷον , ὅτι ἀνάγκη μόνην ἔχειν ταύτην . Τὰς δ’ ἄλλας αἰσθήσεις ἔχει τὸ ζῷον , ὥσπερ εἴρηται , οὐ τοῦ εἶναι ἕνεκα ἀλλὰ τοῦ εὖ , οἷον ὄψιν , ἐπεὶ ἐν ἀέρι καὶ ὕδατι , ὅπως ὁρᾷ , ὅλως δ’ ἐπεὶ ἐν διαφανεῖ , γεῦσίν τε διὰ τὸ ἡδὺ καὶ λυπηρόν , ἵνα αἰσθάνηται τὸ ἐν τροφῇ καὶ ἐπιθυμῇ καὶ κινῆται , ἀκοὴν δὲ ὅπως σημαίνῃ τι αὑτῷ , γλῶτταν δὲ ὅπως σημαίνῃ τι ἑτέρῳ .
Lemmas: ὅτι δέ οὐ οἷος τε ἁπλόος εἰμί ὁ ὁ ζῷον σῶμα , φανερός , λέγω δέ οἷος πύρινος ἤ ἀέρινος . ἄνευ μέν γάρ ἁφή οὐδείς ἐνδέχομαι ἄλλος αἴσθησις ἔχω · ὁ γάρ σῶμα ἁπτικός ὁ ἔμψυχος πᾶς , ὥσπερ λέγω . ὁ δέ ἄλλος ἔξω γῆ αἰσθητήριον μέν ἄν γίγνομαι , πᾶς δέ ὁ διά ἕτερος αἰσθάνομαι ποιέω ὁ αἴσθησις καί διά ὁ μεταξύ . ὁ δέ ἁφή ὁ αὐτός ἅπτω εἰμί , διό καί ὄνομα οὗτος ἔχω . καίτοι καί ὁ ἄλλος αἰσθητήριον ἁφή αἰσθάνομαι , ἀλλά διά ἕτερος · οὗτος δέ δοκέω μόνος διά ἑαυτοῦ . ὥστε ὁ μέν τοιοῦτος στοιχεῖον οὐδείς ἄν εἰμί σῶμα ὁ ζῷον . οὐδέ δή γήϊνος . πᾶς γάρ ὁ ἁφή ὁ ἁπτός εἰμί ὥσπερ μεσότης , καί δεκτικός ὁ αἰσθητήριον οὐ μόνος ὅσος διαφορά γῆ εἰμί , ἀλλά καί θερμός καί ψυχρός καί ὁ ἄλλος ἁπτός ἅπας . καί διά οὗτος ὁ ὀστέον καί ὁ θρίξ καί ὁ τοιοῦτος μόριον οὐ αἰσθάνομαι , ὅτι γῆ εἰμί . καί ὁ φυτόν διά οὗτος οὐδείς ἔχω αἴσθησις , ὅτι γῆ εἰμί · ἄνευ δέ ἁφή οὐδείς οἷος τε ἄλλος ὑπάρχω , οὗτος δέ ὁ αἰσθητήριον οὐ εἰμί οὔτε γῆ οὔτε ἄλλος ὁ στοιχεῖον οὐδείς . φανερός τοίνυν ὅτι ἀνάγκη μόνος οὗτος στερίσκω ὁ αἴσθησις ὁ ζῷον ἀποθνῄσκω · οὔτε γάρ οὗτος ἔχω οἷος τε μή ζῷον , οὔτε ζῷον εἰμί ἄλλος ἔχω ἀνάγκη πλήν οὗτος . καί διά οὗτος ὁ μέν ἄλλος αἰσθητός ὁ ὑπερβολή οὐ διαφθείρω ὁ ζῷον , οἷος χρῶμα καί ψόφος καί ὀσμή , ἀλλά μόνος ὁ αἰσθητήριον , ἐάν μή κατά συμβαίνω , οἷος ἐάν ἅμα ὁ ψόφος ὦσις γίγνομαι καί πληγή , καί ὑπό ὅραμα καί ὀσμή ἕτερος κινέω , ὅς ὁ ἁφή φθείρω . καί ὁ χυμός δέ ᾗ ἅμα συμβαίνω ἁπτικός εἰμί , ταύτῃ φθείρω . ἤ δέ ὁ ἁπτός ὑπερβολή , οἷος θερμός καί ψυχρός καί σκληρός , ἀναιρέω ὁ ζῷον · πᾶς μέν γάρ αἰσθητός ὑπερβολή ἀναιρέω ὁ αἰσθητήριον , ὥστε καί ὁ ἁπτός ὁ ἁφή , ταύτῃ δέ ὁρίζω ὁ ζάω · ἄνευ γάρ ἁφή δείκνυμι ὅτι ἀδύνατος εἰμί ζῷον . διό ὁ ὁ ἁπτός ὑπερβολή οὐ μόνος ὁ αἰσθητήριον φθείρω , ἀλλά καί ὁ ζῷον , ὅτι ἀνάγκη μόνος ἔχω οὗτος . ὁ δέ ἄλλος αἴσθησις ἔχω ὁ ζῷον , ὥσπερ λέγω , οὐ ὁ εἰμί ἕνεκα ἀλλά ὁ εὖ , οἷος ὄψις , ἐπεί ἐν ἀήρ καί ὕδωρ , ὅπως ὁράω , ὅλος δέ ἐπεί ἐν διαφανής , γεῦσις τε διά ὁ ἡδύς καί λυπηρός , ἵνα αἰσθάνομαι ὁ ἐν τροφή καί ἐπιθυμέω καί κινέω , ἀκοή δέ ὅπως σημαίνω τις ἑαυτοῦ , γλῶσσα δέ ὅπως σημαίνω τις ἕτερος .