aristoteles-et-corpus-aristotelicum.de-anima 3.3
Ἐπεὶ δὲ δύο διαφοραῖς ὁρίζονται μάλιστα τὴν ψυχήν , κινήσει τε τῇ κατὰ τόπον καὶ τῷ νοεῖν καὶ τῷ κρίνειν καὶ αἰσθάνεσθαι , δοκεῖ δὲ καὶ τὸ νοεῖν καὶ τὸ φρονεῖν ὥσπερ αἰσθάνεσθαί τι εἶναι · ἐν ἀμφοτέροις γὰρ τούτοις κρίνει τι ἡ ψυχὴ καὶ γνωρίζει τῶν ὄντων , καὶ οἵ γε ἀρχαῖοι τὸ φρονεῖν καὶ τὸ αἰσθάνεσθαι ταὐτὸν εἶναί φασιν , ὥσπερ καὶ Ἐμπεδοκλῆς εἴρηκε πρὸς παρεὸν γὰρ μῆτις ἀέξεται ἀνθρώποισιν καὶ ἐν ἄλλοις ὅθεν σφίσιν αἰεὶ καὶ τὸ φρονεῖν ἀλλοῖα παρίσταται . Τὸ δ’ αὐτὸ τούτοις βούλεται καὶ τὸ Ὁμήρου τοῖος γὰρ νόος ἐστίν . Πάντες γὰρ οὗτοι τὸ νοεῖν σωματικὸν ὥσπερ τὸ αἰσθάνεσθαι ὑπολαμβάνουσιν , καὶ αἰσθάνεσθαί τε καὶ φρονεῖν τῷ ὁμοίῳ τὸ ὅμοιον , ὥσπερ καὶ ἐν τοῖς κατ’ ἀρχὰς λόγοις διωρίσαμεν . Καίτοι ἔδει ἅμα καὶ περὶ τοῦ ἠπατῆσθαι αὐτοὺς λέγειν · οἰκειότερον γὰρ τοῖς ζῴοις , καὶ πλείω χρόνον ἐν τούτῳ διατελεῖ ἡ ψυχή . Διὸ ἀνάγκη ἤτοι ὥσπερ ἔνιοι λέγουσι , πάντα τὰ φαινόμενα εἶναι ἀληθῆ , ἢ τὴν τοῦ ἀνομοίου θίξιν ἀπάτην εἶναι · τοῦτο γὰρ ἐναντίον τῷ τῷ ὁμοίῳ τὸ ὅμοιον γνωρίζειν · δοκεῖ δὲ καὶ ἡ ἀπάτη καὶ ἡ ἐπιστήμη τῶν ἐναντίων ἡ αὐτὴ εἶναι . Ὅτι μὲν οὖν οὐ ταὐτόν ἐστι τὸ αἰσθάνεσθαι καὶ τὸ φρονεῖν , φανερόν · τοῦ μὲν γὰρ πᾶσι μέτεστι , τοῦ δὲ ὀλίγοις τῶν ζῴων . Ἀλλ’ οὐδὲ τὸ νοεῖν , ἐν ᾧ ἐστὶ τὸ ὀρθῶς καὶ τὸ μὴ ὀρθῶς , τὸ μὲν ὀρθῶς φρόνησις καὶ ἐπιστήμη καὶ δόξα ἀληθής , τὸ δὲ μὴ ὀρθῶς τἀναντία τούτων · οὐδὲ τοῦτο δ’ ἐστὶ ταὐτὸ τῷ αἰσθάνεσθαι · ἡ μὲν γὰρ αἴσθησις τῶν ἰδίων ἀεὶ ἀληθής , καὶ πᾶσιν ὑπάρχει τοῖς ζῴοις , διανοεῖσθαι δ’ ἐνδέχεται καὶ ψευδῶς , καὶ οὐδενὶ ὑπάρχει ᾧ μὴ καὶ λόγος · φαντασία γὰρ ἕτερον καὶ αἰσθήσεως καὶ διανοίας · αὐτή τε οὐ γίγνεται ἄνευ αἰσθήσεως , καὶ ἄνευ ταύτης οὐκ ἔστιν ὑπόληψις . Ὅτι δ’ οὐκ ἔστιν ἡ αὐτὴ νόησις καὶ ὑπόληψις , φανερόν . Τοῦτο μὲν γὰρ τὸ πάθος ἐφ’ ἡμῖν ἐστίν , ὅταν βουλώμεθα ( πρὸ ὀμμάτων γὰρ ἔστι ποιήσασθαι , ὥσπερ οἱ ἐν τοῖς μνημονικοῖς τιθέμενοι καὶ εἰδωλοποιοῦντες ) , δοξάζειν δ’ οὐκ ἐφ’ ἡμῖν · ἀνάγκη γὰρ ἢ ψεύδεσθαι ἢ ἀληθεύειν . Ἔτι δὲ ὅταν μὲν δοξάσωμεν δεινόν τι ἢ φοβερόν , εὐθὺς συμπάσχομεν , ὁμοίως δὲ κἂν θαρραλέον · κατὰ δὲ τὴν φαντασίαν ὡσαύτως ἔχομεν ὥσ περ ἂν οἱ θεώμενοι ἐν γραφῇ τὰ δεινὰ ἢ θαρραλέα . Εἰσὶ δὲ καὶ αὐτῆς τῆς ὑπολήψεως διαφοραί , ἐπιστήμη καὶ δόξα καὶ φρόνησις καὶ τἀναντία τούτων , περὶ ὧν τῆς διαφορᾶς ἕτερος ἔστω λόγος . Περὶ δὲ τοῦ νοεῖν , ἐπεὶ ἕτερον τοῦ αἰσθάνεσθαι , τούτου δὲ τὸ μὲν φαντασία δοκεῖ εἶναι τὸ δὲ ὑπόληψις , περὶ φαντασίας διορίσαντας οὕτω περὶ θατέρου λεκτέον . Εἰ δή ἐστιν ἡ φαντασία καθ’ ἣν λέγομεν φάντασμά τι ἡμῖν γίγνεσθαι καὶ μὴ εἴ τι κατὰ μεταφορὰν λέγομεν , μία τίς ἐστι τούτων δύναμις ἤ ἕξις , καθ’ ἣν κρίνομεν καὶ ἀληθεύομεν ἢ ψευδόμεθα . Τοιαῦται δ’ εἰσὶν αἴσθησις , δόξα , ἐπιστήμη , νοῦς . Ὅτι μὲν οὖν οὐκ ἔστιν αἴσθησις , δῆλον ἐκ τῶνδε . Αἴσθησις μὲν γὰρ ἤτοι δύναμις ἢ ἐνέργεια , οἷον ὄψις καὶ ὅρασις , φαίνεται δέ τι καὶ μηδετέρου ὑπάρχοντος τούτων , οἷον τὰ ἐν τοῖς ὕπνοις . Εἶτα αἴσθησις μὲν ἀεὶ πάρεστι , φαντασία δ’ οὔ . Εἰ δὲ τῇ ἐνεργείᾳ τὸ αὐτό , πᾶσιν ἂν ἐνδέχοιτο τοῖς θηρίοις φαντασίαν ὑπάρχειν · δοκεῖ δ’ οὔ , οἷον μύρμηκι ἢ μελίττῃ ἢ σκώληκι . Εἶτα αἱ μὲν ἀληθεῖς αἰεί , αἱ δὲ φαντασίαι γίνονται αἱ πλείους ψευδεῖς . Ἔπειτ’ οὐδὲ λέγομεν , ὅταν ἐνεργῶμεν ἀκριβῶς περὶ τὸ αἰσθητόν , ὅτι φαίνεται τοῦτο ἡμῖν ἄνθρωπος · ἀλλὰ μᾶλλον ὅταν μὴ ἐναργῶς αἰσθανώμεθα , τότε ἢ ἀληθὴς ἢ ψευδής . Καὶ ὅπερ δὲ ἐλέγομεν πρότερον , φαίνεται καὶ μύουσιν ὁράματα . Ἀλλὰ μὴν οὐδὲ τῶν ἀεὶ ἀληθευόντων οὐδεμία ἔσται , οἷον ἐπιστήμη ἢ νοῦς · ἔστι γὰρ φαντασία καὶ ψευδής . Λείπεται ἄρα ἰδεῖν εἰ δόξα · γίνεται γὰρ δόξα καὶ ἀληθὴς καὶ ψευδής . Ἀλλὰ δόξῃ μὲν ἕπεται πίστις ( οὐκ ἐνδέχεται γὰρ δοξάζοντα οἶς δοκεῖ μὴ πιστεύειν ) , τῶν δὲ θηρίων οὐθενὶ ὑπάρχει πίστις , φαντασία δὲ πολλοῖς . Ἔτι πάσῃ μὲν δόξῃ ἀκολουθεῖ πίστις , πίστει δὲ τὸ πεπεῖσθαι , πειθοῖ δὲ λόγος · τῶν δὲ θηρίων ἐνίοις φαντασία μὲν ὑπάρχει , λόγος δ’ οὔ . Φανερὸν τοίνυν ὅτι οὐδὲ δόξα μετ’ αἰσθήσεως , οὐδὲ δι’ αἰσθήσεως , οὐδὲ συμπλοκὴ δόξης καὶ αἰσθήσεως φαντασία ἂν εἴη , διά τε ταῦτα καὶ δῆλον ὅτι οὐκ ἄλλου τινός ἐστιν ἡ δόξα , ἀλλ’ ἐκείνου ἐστὶν οὗ καὶ αἴσθησις · λέγω δ’ , ἐκ τῆς τοῦ λευκοῦ δόξης καὶ αἰσθήσεως ἡ συμπλοκὴ φαντασία ἐστίν · οὐ γὰρ δὴ ἐκ τῆς δόξης μὲν τῆς τοῦ ἀγαθοῦ , αἰσθήσεως δὲ τῆς τοῦ λευκοῦ . Τὸ οὖν φαίνεσθαί ἐστι τὸ δοξάζειν ὅπερ αἰσθάνεται μὴ κατὰ συμβεβηκός . Φαίνεται δὲ καὶ ψευδῆ , περὶ ὧν ἅμα ὑπόληψιν ἀληθῆ ἔχει , οἷον φαίνεται μὲν ὁ ἥλιος ποδιαῖος , πεπίστευται δ’ εἶναι μείζων τῆς οἰκουμένης · συμβαίνει οὖν ἤτοι ἀποβεβληκέναι τὴν ἑαυτοῦ ἀληθῆ δόξαν , ἣν εἶχε , σωζομένου τοῦ πράγματος , μὴ ἐπιλαθόμενον μηδὲ μεταπεισθέντα , ἢ . εἰ ἔτι ἔχει , ἀνάγκη τὴν αὐτὴν ἀληθῆ εἶναι καὶ ψευδῆ . Ἀλλὰ ψευδὴς ἐγένετο , ὅτε λάθοι μεταπεσὸν τὸ πρᾶγμα . Οὔτ’ ἄρα ἕν τι τούτων ἐστὶν οὔτ’ ἐκ τούτων ἡ φαντασία . Ἀλλ’ ἐπειδή ἐστι κινηθέντος τουδὶ κινεῖσθαι ἕτερον ὑπὸ τούτου , ἡ δὲ φαντασία κίνησίς τις δοκεῖ εἶναι καὶ οὐκ ἄνευ αἰσθήσεως γίγνεσθαι ἀλλ’ αἰσθανομένοις καὶ ὧν αἴσθησις ἐστίν , ἔστι δὲ γίνεσθαι κίνησιν ὑπὸ τῆς ἐνεργείας τῆς αἰσθήσεως , καὶ ταύτην ὁμοίαν ἀνάγκη εἶναι τῇ αἰσθήσει , εἴη ἂν αὕτη ἡ κίνησις οὔτε ἄνευ αἰσθήσεως ἐνδεχομένη οὔτε μὴ αἰσθανομένοις ὑπάρχειν , καὶ πολλὰ κατ’ αὐτὴν καὶ ποιεῖν καὶ πάσχειν τὸ ἔχον , καὶ εἶναι καὶ ἀληθῆ καὶ ψευδῆ . Τοῦτο δὲ συμβαίνει διὰ τάδε . Ἡ αἴσθησις τῶν μὲν ἰδίων ἀληθής ἐστιν ἢ ὅτι ὀλίγιστον ἔχουσα τὸ ψεῦδος . Δεύτερον δὲ τοῦ συμβεβηκέναι ταῦτα · καὶ ἐνταῦθα ἤδη ἐνδέχεται διαψεύδεσθαι · ὅτι μὲν γὰρ λευκόν , οὐ ψεύδεται , εἰ δὲ τοῦτο τὸ λευκὸν ἢ ἄλλο τι , ψεύδεται . Τρίτον δὲ τῶν κοινῶν καὶ ἑπομένων τοῖς συμβεβηκόσιν , οἷς ὑπάρχει τὰ ἴδια · λέγω δ’ οἷον κίνησις καὶ μέγεθος , ἃ συμβέβηκε τοῖς αἰσθητοῖς , περὶ ἃ μάλιστα ἤδη ἔστιν ἀπατηθῆναι κατὰ τὴν αἴσθησιν . Ἡ δὲ κίνησις ἡ ὑπὸ τῆς ἐνεργείας γινομένη διοίσει τῆς αἰσθήσεως τῆς ἀπὸ τούτων τῶν τριῶν αἰσθήσεων . Καὶ ἡ μὲν πρώτη παρούσης τῆς αἰσθήσεως ἀληθής , αἱ δ’ ἕτεραι καὶ παρούσης καὶ ἀπούσης εἶεν ἂν ψευδεῖς , καὶ μάλιστα ὅταν πόρρω τὸ αἰσθητὸν ᾖ . Εἰ οὖν μηθὲν μὲν ἄλλο ἔχει τὰ εἰρημένα ἢ μὴ φαντασίαν , τοῦτο δ’ ἐστὶ τὸ λεχθέν , ἡ φαντασία ἂν εἴη κίνησις ὑπὸ τῆς αἰσθήσεως τῆς κατ’ ἐνέργειαν γιγνομένης . Ἐπεὶ δ’ ἡ ὄψις μάλιστα αἴσθησίς ἐστι , καὶ τὸ ὄνομα ἀπὸ τοῦ φάους εἴληφεν , ὅτι ἄνευ φωτὸς οὐκ ἔστιν ἰδεῖν . Καὶ διὰ τὸ ἐμμένειν καὶ ὁμοίως εἶναι ταῖς αἰσθήσεσι , πολλὰ κατ’ αὐτὰς πράττει τὰ ζῷα , τὰ μὲν διὰ τὸ μὴ ἔχειν νοῦν , οἷον τὰ θηρία , τὰ δὲ διὰ τὸ ἐπικαλύπτεσθαι τὸν νοῦν ἐνίοτε πάθει ἢ νόσοις ἢ ὕπνῳ , οἷον οἱ ἄνθρωποι . Περὶ μὲν οὖν φαντασίας , τί ἐστι καὶ διὰ τί ἐστιν , εἰρήσθω ἐπὶ τοσοῦτον .
Lemmas: ἐπεί δέ δύο διαφορά ὁρίζω μάλα ὁ ψυχή , κίνησις τε ὁ κατά τόπος καί ὁ νοέω καί ὁ κρίνω καί αἰσθάνομαι , δοκέω δέ καί ὁ νοέω καί ὁ φρονέω ὥσπερ αἰσθάνομαι τις εἰμί · ἐν ἀμφότερος γάρ οὗτος κρίνω τις ὁ ψυχή καί γνωρίζω ὁ εἰμί , καί ὁ γε ἀρχαῖος ὁ φρονέω καί ὁ αἰσθάνομαι αὐτός εἰμί φημί , ὥσπερ καί Ἐμπεδοκλῆς λέγω πρός πάρειμι γάρ μῆτις ἀέξω ἄνθρωπος καί ἐν ἄλλος ὅθεν σφεῖς ἀεί καί ὁ φρονέω ἀλλοῖος παρίστημι . ὁ δέ αὐτός οὗτος βούλομαι καί ὁ Ὅμηρος τοῖος γάρ νόος εἰμί . πᾶς γάρ οὗτος ὁ νοέω σωματικός ὥσπερ ὁ αἰσθάνομαι ὑπολαμβάνω , καί αἰσθάνομαι τε καί φρονέω ὁ ὅμοιος ὁ ὅμοιος , ὥσπερ καί ἐν ὁ κατά ἀρχή λόγος διορίζω . καίτοι δέω ἅμα καί περί ὁ ἀπατάω αὐτός λέγω · οἰκεῖος γάρ ὁ ζῷον , καί πολύς χρόνος ἐν οὗτος διατελέω ὁ ψυχή . διό ἀνάγκη ἤτοι ὥσπερ ἔνιοι λέγω , πᾶς ὁ φαίνω εἰμί ἀληθής , ἤ ὁ ὁ ἀνόμοιος θίξις ἀπάτη εἰμί · οὗτος γάρ ἐναντίος ὁ ὁ ὅμοιος ὁ ὅμοιος γνωρίζω · δοκέω δέ καί ὁ ἀπάτη καί ὁ ἐπιστήμη ὁ ἐναντίος ὁ αὐτός εἰμί . ὅτι μέν οὖν οὐ αὐτός εἰμί ὁ αἰσθάνομαι καί ὁ φρονέω , φανερός · ὁ μέν γάρ πᾶς μέτειμι , ὁ δέ ὀλίγος ὁ ζῷον . ἀλλά οὐδέ ὁ νοέω , ἐν ὅς εἰμί ὁ ὀρθός καί ὁ μή ὀρθός , ὁ μέν ὀρθός φρόνησις καί ἐπιστήμη καί δόξα ἀληθής , ὁ δέ μή ὀρθός ἐναντίος οὗτος · οὐδέ οὗτος δέ εἰμί αὐτός ὁ αἰσθάνομαι · ὁ μέν γάρ αἴσθησις ὁ ἴδιος ἀεί ἀληθής , καί πᾶς ὑπάρχω ὁ ζῷον , διανοέω δέ ἐνδέχομαι καί ψευδής , καί οὐδείς ὑπάρχω ὅς μή καί λόγος · φαντασία γάρ ἕτερος καί αἴσθησις καί διάνοια · αὐτός τε οὐ γίγνομαι ἄνευ αἴσθησις , καί ἄνευ οὗτος οὐ εἰμί ὑπόληψις . ὅτι δέ οὐ εἰμί ὁ αὐτός νόησις καί ὑπόληψις , φανερός . οὗτος μέν γάρ ὁ πάθος ἐπί ἐγώ εἰμί , ὅταν βούλομαι ( πρό ὄμμα γάρ εἰμί ποιέω , ὥσπερ ὁ ἐν ὁ μνημονικός τίθημι καί εἰδωλοποιέω ) , δοξάζω δέ οὐ ἐπί ἐγώ · ἀνάγκη γάρ ἤ ψεύδω ἤ ἀληθεύω . ἔτι δέ ὅταν μέν δοξάζω δεινός τις ἤ φοβερός , εὐθύς συμπάσχω , ὅμοιος δέ ἄν θαρσαλέος · κατά δέ ὁ φαντασία ὡσαύτως ἔχω ὡς περ ἄν ὁ θεάομαι ἐν γραφή ὁ δεινός ἤ θαρσαλέος . εἰμί δέ καί αὐτός ὁ ὑπόληψις διαφορά , ἐπιστήμη καί δόξα καί φρόνησις καί ἐναντίος οὗτος , περί ὅς ὁ διαφορά ἕτερος εἰμί λόγος . περί δέ ὁ νοέω , ἐπεί ἕτερος ὁ αἰσθάνομαι , οὗτος δέ ὁ μέν φαντασία δοκέω εἰμί ὁ δέ ὑπόληψις , περί φαντασία διορίζω οὕτως περί ἕτερος λεκτέος . εἰ δή εἰμί ὁ φαντασία κατά ὅς λέγω φάντασμα τις ἐγώ γίγνομαι καί μή εἰ τις κατά μεταφορά λέγω , εἷς τις εἰμί οὗτος δύναμις ἤ ἕξις , κατά ὅς κρίνω καί ἀληθεύω ἤ ψεύδω . τοιοῦτος δέ εἰμί αἴσθησις , δόξα , ἐπιστήμη , νόος . ὅτι μέν οὖν οὐ εἰμί αἴσθησις , δῆλος ἐκ ὅδε . αἴσθησις μέν γάρ ἤτοι δύναμις ἤ ἐνέργεια , οἷος ὄψις καί ὅρασις , φαίνω δέ τις καί μηδέτερος ὑπάρχω οὗτος , οἷος ὁ ἐν ὁ ὕπνος . εἶτα αἴσθησις μέν ἀεί πάρειμι , φαντασία δέ οὐ . εἰ δέ ὁ ἐνέργεια ὁ αὐτός , πᾶς ἄν ἐνδέχομαι ὁ θηρίον φαντασία ὑπάρχω · δοκέω δέ οὐ , οἷος μύρμηξ ἤ μέλισσα ἤ σκώληξ . εἶτα ὁ μέν ἀληθής ἀεί , ὁ δέ φαντασία γίγνομαι ὁ πολύς ψευδής . ἔπειτα οὐδέ λέγω , ὅταν ἐνεργέω ἀκριβής περί ὁ αἰσθητός , ὅτι φαίνω οὗτος ἐγώ ἄνθρωπος · ἀλλά μάλα ὅταν μή ἐναργής αἰσθάνομαι , τότε ἤ ἀληθής ἤ ψευδής . καί ὅς δέ λέγω πρότερος , φαίνω καί μύω ὅραμα . ἀλλά μήν οὐδέ ὁ ἀεί ἀληθεύω οὐδείς εἰμί , οἷος ἐπιστήμη ἤ νόος · εἰμί γάρ φαντασία καί ψευδής . λείπω ἄρα ὁράω εἰ δόξα · γίγνομαι γάρ δόξα καί ἀληθής καί ψευδής . ἀλλά δόξα μέν ἕπομαι πίστις ( οὐ ἐνδέχομαι γάρ δοξάζω ὄις δοκέω μή πιστεύω ) , ὁ δέ θηρίον οὐδείς ὑπάρχω πίστις , φαντασία δέ πολύς . ἔτι πᾶς μέν δόξα ἀκολουθέω πίστις , πίστις δέ ὁ πείθω , πειθώ δέ λόγος · ὁ δέ θηρίον ἔνιοι φαντασία μέν ὑπάρχω , λόγος δέ οὐ . φανερός τοίνυν ὅτι οὐδέ δόξα μετά αἴσθησις , οὐδέ διά αἴσθησις , οὐδέ συμπλοκή δόξα καί αἴσθησις φαντασία ἄν εἰμί , διά τε οὗτος καί δῆλος ὅτι οὐ ἄλλος τις εἰμί ὁ δόξα , ἀλλά ἐκεῖνος εἰμί ὅς καί αἴσθησις · λέγω δέ , ἐκ ὁ ὁ λευκός δόξα καί αἴσθησις ὁ συμπλοκή φαντασία εἰμί · οὐ γάρ δή ἐκ ὁ δόξα μέν ὁ ὁ ἀγαθός , αἴσθησις δέ ὁ ὁ λευκός . ὁ οὖν φαίνω εἰμί ὁ δοξάζω ὅς αἰσθάνομαι μή κατά συμβαίνω . φαίνω δέ καί ψευδής , περί ὅς ἅμα ὑπόληψις ἀληθής ἔχω , οἷος φαίνω μέν ὁ ἥλιος ποδιαῖος , πιστεύω δέ εἰμί μέγας ὁ οἰκουμένη · συμβαίνω οὖν ἤτοι ἀποβάλλω ὁ ἑαυτοῦ ἀληθής δόξα , ὅς ἔχω , σῴζω ὁ πρᾶγμα , μή ἐπιλανθάνω μηδέ μεταπείθω , ἤ . εἰ ἔτι ἔχω , ἀνάγκη ὁ αὐτός ἀληθής εἰμί καί ψευδής . ἀλλά ψευδής γίγνομαι , ὅτε λανθάνω μεταπίπτω ὁ πρᾶγμα . οὔτε ἄρα εἷς τις οὗτος εἰμί οὔτε ἐκ οὗτος ὁ φαντασία . ἀλλά ἐπειδή εἰμί κινέω εδί κινέω ἕτερος ὑπό οὗτος , ὁ δέ φαντασία κίνησις τις δοκέω εἰμί καί οὐ ἄνευ αἴσθησις γίγνομαι ἀλλά αἰσθάνομαι καί ὅς αἴσθησις εἰμί , εἰμί δέ γίγνομαι κίνησις ὑπό ὁ ἐνέργεια ὁ αἴσθησις , καί οὗτος ὅμοιος ἀνάγκη εἰμί ὁ αἴσθησις , εἰμί ἄν οὗτος ὁ κίνησις οὔτε ἄνευ αἴσθησις ἐνδέχομαι οὔτε μή αἰσθάνομαι ὑπάρχω , καί πολύς κατά αὐτός καί ποιέω καί πάσχω ὁ ἔχω , καί εἰμί καί ἀληθής καί ψευδής . οὗτος δέ συμβαίνω διά ὅδε . ὁ αἴσθησις ὁ μέν ἴδιος ἀληθής εἰμί ἤ ὅτι ὀλίγος ἔχω ὁ ψεῦδος . δεύτερος δέ ὁ συμβαίνω οὗτος · καί ἐνταῦθα ἤδη ἐνδέχομαι διαψεύδω · ὅτι μέν γάρ λευκός , οὐ ψεύδω , εἰ δέ οὗτος ὁ λευκός ἤ ἄλλος τις , ψεύδω . τρίτος δέ ὁ κοινός καί ἕπομαι ὁ συμβαίνω , ὅς ὑπάρχω ὁ ἴδιος · λέγω δέ οἷος κίνησις καί μέγεθος , ὅς συμβαίνω ὁ αἰσθητός , περί ὅς μάλα ἤδη εἰμί ἀπατάω κατά ὁ αἴσθησις . ὁ δέ κίνησις ὁ ὑπό ὁ ἐνέργεια γίγνομαι διαφέρω ὁ αἴσθησις ὁ ἀπό οὗτος ὁ τρεῖς αἴσθησις . καί ὁ μέν πρῶτος πάρειμι ὁ αἴσθησις ἀληθής , ὁ δέ ἕτερος καί πάρειμι καί ἄπειμι εἰμί ἄν ψευδής , καί μάλα ὅταν πρόσω ὁ αἰσθητός εἰμί . εἰ οὖν μηδείς μέν ἄλλος ἔχω ὁ λέγω ἤ μή φαντασία , οὗτος δέ εἰμί ὁ λέγω , ὁ φαντασία ἄν εἰμί κίνησις ὑπό ὁ αἴσθησις ὁ κατά ἐνέργεια γίγνομαι . ἐπεί δέ ὁ ὄψις μάλα αἴσθησις εἰμί , καί ὁ ὄνομα ἀπό ὁ φάος λαμβάνω , ὅτι ἄνευ φώς οὐ εἰμί ὁράω . καί διά ὁ ἐμμένω καί ὅμοιος εἰμί ὁ αἴσθησις , πολύς κατά αὐτός πράσσω ὁ ζῷον , ὁ μέν διά ὁ μή ἔχω νόος , οἷος ὁ θηρίον , ὁ δέ διά ὁ ἐπικαλύπτω ὁ νόος ἐνίοτε πάθος ἤ νόσος ἤ ὕπνος , οἷος ὁ ἄνθρωπος . περί μέν οὖν φαντασία , τίς εἰμί καί διά τίς εἰμί , λέγω ἐπί τοσοῦτος .