aristoteles-et-corpus-aristotelicum.de-anima 2.9
Περὶ δὲ ὀσμῆς καὶ ὀσφραντοῦ ἧττον εὐδιόριστόν ἐστι τῶν εἰρημένων · οὐ γὰρ δῆλον ποῖόν τί ἐστιν ἡ ὀσμή , οὕτως ὡς ὁ ψόφος ἢ τὸ χρῶμα . Αἴτιον δ’ ὅτι τὴν αἴσθησιν ταύτην οὐκ ἔχομεν ἀκριβῆ , ἀλλὰ χείρω πολλῶν ζῴων · φαύλως γὰρ ἄνθρωπος ὀσμᾶται , καὶ οὐθενὸς αἰσθάνεται τῶν ὀσφραντῶν ἄνευ τοῦ λυπηροῦ ἢ τοῦ ἡδέος , ὡς οὐκ ὄντος ἀκριβοῦς τοῦ αἰσθητηρίου . Εὔλογον δ’ οὕτω καὶ τὰ σκληρόφθαλμα τῶν χρωμάτων αἰσθάνεσθαι , καὶ μὴ διαδήλους αὐτοῖς εἶναι τὰς διαφορὰς τῶν χρωμάτων πλὴν τῷ φοβερῷ καὶ ἀφόβῳ . Οὕτω δὲ καὶ τὰς ὀσμὰς τὸ τῶν ἀνθρώπων γένος · ἔοικε μὲν γὰρ ἀνάλογον ἔχειν πρὸς τὴν γεῦσιν καὶ ὁμοίως τὰ εἴδη τῶν χυμῶν τοῖς τῆς ὀσμῆς , ἀλλ’ ἀκριβεστέραν ἔχομεν τὴν γεῦσιν διὰ τὸ εἶναι αὐτὴν ἁφήν τινα , ταύτην δ’ ἔχειν τὴν αἴσθησιν τὸν ἄνθρωπον ἀκριβεστάτην · ἐν μὲν γὰρ ταῖς ἄλλαις λείπεται πολλῷ τῶν ζῴων , κατὰ δὲ τὴν ἁφὴν πολλῶν τῶν ἄλλων διαφερόντως ἀκριβοῖ . Διὸ καὶ φρονιμώτατόν ἐστι τῶν ζῴων . Σημεῖον δὲ τὸ καὶ ἐν τῷ γένει τῶν ἀνθρώπων παρὰ τὸ αἰσθητήριον τοῦτο εἶναι εὐφυεῖς καὶ ἀφυεῖς , παρ’ ἄλλο δὲ μηδέν · οἱ μὲν γὰρ σκληρόσαρκοι ἀφυεῖς τὴν διάνοιαν , οἱ δὲ μαλακόσαρκοι εὐφυεῖς . Ἔστι δ’ , ὥσπερ χυμὸς ὁ μὲν γλυκὺς ὁ δὲ πικρός , οὕτω καὶ ὀσμαί . Ἀλλὰ τὰ μὲν ἔχουσι τὴν ἀνάλογον ὀσμὴν καὶ χυμόν , λέγω δὲ οἷον γλυκεῖαν ὀσμὴν καὶ γλυκὺν χυμόν , τὰ δὲ τοὐναντίον . Ὁμοίως δὲ καὶ δριμεῖα καὶ αὐστηρὰ καὶ ὀξεῖα καὶ λιπαρά ἐστιν ὀσμή . Ἀλλ’ ὥσπερ εἴπομεν , διὰ τὸ μὴ σφόδρα διαδήλους εἶναι τὰς ὀσμὰς ὥσπερ τοὺς χυμούς , ἀπὸ τούτων εἴληφε τὰ ὀνόματα καθ’ ὁμοιότητα τῶν πραγμάτων · ἡ μὲν γὰρ γλυκεῖα ἀπὸ τοῦ κρόκου καὶ τοῦ μέλιτος , ἡ δὲ δριμεῖα θύμου καὶ τῶν τοιούτων · τὸν αὐτὸν δὲ τρόπον καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων . Ἔστι δ’ ὥσπερ ἡ ἀκοὴ καὶ ἑκάστη τῶν αἰσθήσεων , ἡ μὲν τοῦ ἀκουστοῦ καὶ ἀνηκούστου , ἡ δὲ τοῦ ὁρατοῦ καὶ ἀοράτου , καὶ ἡ ὄσφρησις τοῦ ὀσφραντοῦ καὶ ἀνοσφράντου . Ἀνόσφραντον δὲ τὸ μὲν παρὰ τὸ ὅλως ἀδύνατον ἔχειν ὀσμήν , τὸ δὲ μικρὰν ἔχον καὶ φαύλην . Ὁμοίως δὲ καὶ τὸ ἄγευστον λέγεται . Ἔστι δὲ καὶ ἡ ὄσφρησις διὰ τοῦ μεταξύ , οἷον ἀέρος ἢ ὕδατος · καὶ γὰρ τὰ ἔνυδρα δοκοῦσιν ὀσμῆς αἰσθάνεσθαι . Ὁμοίως δὲ καὶ τὰ ἔναιμα καὶ τὰ ἄναιμα , ὥσπερ καὶ τὰ ἐν τῷ ἀέρι · καὶ γὰρ τούτων ἔνια πόρρωθεν ἀπαντᾷ πρὸς τὴν τροφὴν ὕποσμα γινόμενα . Διὸ καὶ ἄπορον φαίνεται , εἰ πάντα μὲν ὁμοίως ὀσμᾶται , ὁ δ’ ἄνθρωπος ἀναπνέων μέν , μὴ ἀναπνέων δὲ ἀλλ’ ἐκπνέων ἢ κατέχων τὸ πνεῦμα οὐκ ὀσμᾶται , οὔτε πόρρωθεν οὔτ’ ἐγγύθεν , οὐδ’ ἂν ἐπὶ τοῦ μυκτῆρος ἐντὸς τεθῇ . Καὶ τὸ μὲν ἐπ’ αὐτῷ τιθέμενον τῷ αἰσθητηρίῳ ἀναίσθητον εἶναι κοινὸν πάντων · ἀλλὰ τὸ ἄνευ τοῦ ἀναπνεῖν μὴ αἰσθάνεσθαι ἴδιον ἐπὶ τῶν ἀνθρώπων · δῆλον δὲ πειρωμένοις . Ὥστε τὰ ἄναιμα , ἐπειδὴ οὐκ ἀναπνέουσιν , ἑτέραν ἄν τιν’ αἴσθησιν ἔχοι παρὰ τὰς λεγομένας . Ἀλλ’ ἀδύνατον , εἴπερ τῆς ὀσμῆς αἰσθάνεται · ἡ γὰρ τοῦ ὀσφραντοῦ αἴσθησις καὶ δυσώδους καὶ εὐώδους ὄσφρησίς ἐστιν . Ἔτι δὲ καὶ φθειρόμενα φαίνεται ὑπὸ τῶν ἰσχυρῶν ὀσμῶν ὑφ’ ὧνπερ ἄνθρωπος , οἷον ἀσφάλτου καὶ θείου καὶ τῶν τοιούτων . Ὀσφραίνεσθαι μὲν οὖν ἀναγκαῖον , ἀλλ’ οὐκ ἀναπνέοντα . Ἔοικε δὲ τοῖς ἀνθρώποις διαφέρειν τὸ αἰσθητήριον τοῦτο πρὸς τὸ τῶν ἄλλων ζῴων , ὥσπερ τὰ ὄμματα πρὸς τὰ τῶν σκληροφθάλμων · τὰ μὲν γὰρ ἔχει φράγμα καὶ ὥσπερ ἔλυτρον τὰ βλέφαρα , ἃ μὴ κινήσας μηδ’ ἀνασπάσας οὐχ ὁρᾷ · τὰ δὲ σκληρόφθαλμα οὐδὲν ἔχει τοιοῦτον , ἀλλ’ εὐθέως ὁρᾷ τὰ γινόμενα ἐν τῷ διαφανεῖ . Οὕτως οὖν καὶ τὸ ὀσφραντικὸν αἰσθητήριον τοῖς μὲν ἀκάλυφες εἶναι , ὥσπερ τὸ ὄμμα , τοῖς δὲ τὸν ἀέρα δεχομένοις ἔχειν ἐπικάλυμμα , ὃ ἀναπνεόντων ἀποκαλύπτεσθαι , διευρυνομένων τῶν φλεβίων καὶ τῶν πόρων . Καὶ διὰ τοῦτο τὰ ἀναπνέοντα οὐκ ὀσμᾶται ἐν τῷ ὑγρῷ · ἀναγκαῖον γὰρ ὀσφραθνῆναι ἀναπνεύσαντα , τοῦτο δὲ ποιεῖν ἐν τῷ ὑγρῷ ἀδύνατον . Ἔστι δ’ ἡ ὀσμὴ τοῦ ξηροῦ , ὥσπερ ὁ χυμὸς τοῦ ὑγροῦ · τὸ δὲ ὀσφραντικὸν αἰσθητήριον δυνάμει τοιοῦτον .
Lemmas: περί δέ ὀσμή καί ὀσφραντός ἥσσων εὐδιόριστος εἰμί ὁ λέγω · οὐ γάρ δῆλος ποῖος τις εἰμί ὁ ὀσμή , οὕτως ὡς ὁ ψόφος ἤ ὁ χρῶμα . αἴτιος δέ ὅτι ὁ αἴσθησις οὗτος οὐ ἔχω ἀκριβής , ἀλλά κακός πολύς ζῷον · φαῦλος γάρ ἄνθρωπος ὀσμάομαι , καί οὐδείς αἰσθάνομαι ὁ ὀσφραντός ἄνευ ὁ λυπηρός ἤ ὁ ἡδύς , ὡς οὐ εἰμί ἀκριβής ὁ αἰσθητήριον . εὔλογος δέ οὕτως καί ὁ σκληρόφθαλμος ὁ χρῶμα αἰσθάνομαι , καί μή διάδηλος αὐτός εἰμί ὁ διαφορά ὁ χρῶμα πλήν ὁ φοβερός καί ἄφοβος . οὕτως δέ καί ὁ ὀσμή ὁ ὁ ἄνθρωπος γένος · ἔοικα μέν γάρ ἀνάλογος ἔχω πρός ὁ γεῦσις καί ὅμοιος ὁ εἶδος ὁ χυμός ὁ ὁ ὀσμή , ἀλλά ἀκριβής ἔχω ὁ γεῦσις διά ὁ εἰμί αὐτός ἁφή τις , οὗτος δέ ἔχω ὁ αἴσθησις ὁ ἄνθρωπος ἀκριβής · ἐν μέν γάρ ὁ ἄλλος λείπω πολύς ὁ ζῷον , κατά δέ ὁ ἁφή πολύς ὁ ἄλλος διαφερόντως ἀκριβόω . διό καί φρόνιμος εἰμί ὁ ζῷον . σημεῖον δέ ὁ καί ἐν ὁ γένος ὁ ἄνθρωπος παρά ὁ αἰσθητήριον οὗτος εἰμί εὐφυής καί ἀφυής , παρά ἄλλος δέ μηδείς · ὁ μέν γάρ σκληρόσαρκος ἀφυής ὁ διάνοια , ὁ δέ μαλακόσαρκος εὐφυής . εἰμί δέ , ὥσπερ χυμός ὁ μέν γλυκύς ὁ δέ πικρός , οὕτως καί ὀσμή . ἀλλά ὁ μέν ἔχω ὁ ἀνάλογος ὀσμή καί χυμός , λέγω δέ οἷος γλυκύς ὀσμή καί γλυκύς χυμός , ὁ δέ ἐναντίος . ὅμοιος δέ καί δριμύς καί αὐστηρός καί ὀξύς καί λιπαρός εἰμί ὀσμή . ἀλλά ὥσπερ λέγω , διά ὁ μή σφόδρα διάδηλος εἰμί ὁ ὀσμή ὥσπερ ὁ χυμός , ἀπό οὗτος λαμβάνω ὁ ὄνομα κατά ὁμοιότης ὁ πρᾶγμα · ὁ μέν γάρ γλυκύς ἀπό ὁ κρόκος καί ὁ μέλι , ὁ δέ δριμύς θύμον καί ὁ τοιοῦτος · ὁ αὐτός δέ τρόπος καί ἐπί ὁ ἄλλος . εἰμί δέ ὥσπερ ὁ ἀκοή καί ἕκαστος ὁ αἴσθησις , ὁ μέν ὁ ἀκουστός καί ἀνήκουστος , ὁ δέ ὁ ὁρατός καί ἀόρατος , καί ὁ ὄσφρησις ὁ ὀσφραντός καί ἀνόσφραντος . ἀνόσφραντος δέ ὁ μέν παρά ὁ ὅλος ἀδύνατος ἔχω ὀσμή , ὁ δέ μικρός ἔχω καί φαῦλος . ὅμοιος δέ καί ὁ ἄγευστος λέγω . εἰμί δέ καί ὁ ὄσφρησις διά ὁ μεταξύ , οἷος ἀήρ ἤ ὕδωρ · καί γάρ ὁ ἔνυδρος δοκέω ὀσμή αἰσθάνομαι . ὅμοιος δέ καί ὁ ἔναιμος καί ὁ ἄναιμος , ὥσπερ καί ὁ ἐν ὁ ἀήρ · καί γάρ οὗτος ἔνιοι πρόσωθεν ἀπαντάω πρός ὁ τροφή ὕποσμος γίγνομαι . διό καί ἄπορος φαίνω , εἰ πᾶς μέν ὅμοιος ὀσμάομαι , ὁ δέ ἄνθρωπος ἀναπνέω μέν , μή ἀναπνέω δέ ἀλλά ἐκπνέω ἤ κατέχω ὁ πνεῦμα οὐ ὀσμάομαι , οὔτε πρόσωθεν οὔτε ἐγγύθεν , οὐδέ ἐάν ἐπί ὁ μυκτήρ ἐντός τίθημι . καί ὁ μέν ἐπί αὐτός τίθημι ὁ αἰσθητήριον ἀναίσθητος εἰμί κοινός πᾶς · ἀλλά ὁ ἄνευ ὁ ἀναπνέω μή αἰσθάνομαι ἴδιος ἐπί ὁ ἄνθρωπος · δῆλος δέ πειράω . ὥστε ὁ ἄναιμος , ἐπειδή οὐ ἀναπνέω , ἕτερος ἄν τις αἴσθησις ἔχω παρά ὁ λέγω . ἀλλά ἀδύνατος , εἴπερ ὁ ὀσμή αἰσθάνομαι · ὁ γάρ ὁ ὀσφραντός αἴσθησις καί δυσώδης καί εὐώδης ὄσφρησις εἰμί . ἔτι δέ καί φθείρω φαίνω ὑπό ὁ ἰσχυρός ὀσμή ὑπό ὅς ἄνθρωπος , οἷος ἄσφαλτος καί θεῖος καί ὁ τοιοῦτος . ὀσφραίνομαι μέν οὖν ἀναγκαῖος , ἀλλά οὐ ἀναπνέω . ἔοικα δέ ὁ ἄνθρωπος διαφέρω ὁ αἰσθητήριον οὗτος πρός ὁ ὁ ἄλλος ζῷον , ὥσπερ ὁ ὄμμα πρός ὁ ὁ σκληρόφθαλμος · ὁ μέν γάρ ἔχω φράγμα καί ὥσπερ ἔλυτρον ὁ βλέφαρον , ὅς μή κινέω μηδέ ἀνασπάω οὐ ὁράω · ὁ δέ σκληρόφθαλμος οὐδείς ἔχω τοιοῦτος , ἀλλά εὐθύς ὁράω ὁ γίγνομαι ἐν ὁ διαφανής . οὕτως οὖν καί ὁ ὀσφραντικός αἰσθητήριον ὁ μέν ἀκαλυφής εἰμί , ὥσπερ ὁ ὄμμα , ὁ δέ ὁ ἀήρ δέχομαι ἔχω ἐπικάλυμμα , ὅς ἀναπνέω ἀποκαλύπτω , διευρύνω ὁ φλέβιον καί ὁ πόρος . καί διά οὗτος ὁ ἀναπνέω οὐ ὀσμάομαι ἐν ὁ ὑγρός · ἀναγκαῖος γάρ ὀσφραθίνομαι ἀναπνέω , οὗτος δέ ποιέω ἐν ὁ ὑγρός ἀδύνατος . εἰμί δέ ὁ ὀσμή ὁ ξηρός , ὥσπερ ὁ χυμός ὁ ὑγρός · ὁ δέ ὀσφραντικός αἰσθητήριον δύναμις τοιοῦτος .