aristoteles-et-corpus-aristotelicum.de-anima 3.6
Ἡ μὲν οὖν τῶν ἀδιαιρέτων νόησις ἐν τούτοις , περὶ ἃ οὐκ ἔστι τὸ ψεῦδος · ἐν οἷς δὲ καὶ τὸ ψεῦδος καὶ τὸ ἀληθές , σύνθεσίς τις ἤδη νοημάτων ὥσπερ ἓν ὄντων , καθάπερ Ἐμπεδοκλῆς ἔφη ᾗ πολλῶν μὲν κόρσαι ἀναύχενες ἐβλάστησαν , ἔπειτα συντίθεσθαι τῇ φιλίᾳ . Οὕτω καὶ ταῦτα κεχωρισμένα συντίθεται , οἷον τὸ ἀσύμμετρον καὶ ἡ διάμετρος . Ἂν δὲ γινομένων ἢ ἐσομένων , τὸν χρόνον προσεννοῶν καὶ συντιθείς . Τὸ γὰρ ψεῦδος ἐν συνθέσει ἀεί · καὶ γὰρ ἂν τὸ λευκὸν μὴ λευκόν , τὸ μὴ λευκὸν συνέθηκεν . Ἐνδέχεται δὲ καὶ διαίρεσιν φάναι πάντα . Ἀλλ’ οὖν ἔστι γε οὐ μόνον τὸ ψεῦδος ἢ ἀληθές , ὅτι λευκὸς Κλέων ἐστίν , ἀλλὰ καὶ ὅτι ἦν ἢ ἔσται . Τὸ δὲ ἓν ποιοῦν , τοῦτο ὁ νοῦς ἕκαστον . Τὸ δ’ ἀδιαίρετον ἐπεὶ διχῶς , ἢ δυνάμει ἢ ἐνεργείᾳ , οὐθὲν κωλύει νοεῖν τὸ ἀδιαίρετον , ὅταν νοῇ τὸ μῆκος · ἀδιαίρετον γὰρ ἐνεργείᾳ καὶ ἐν χρόνῳ ἀδιαιρέτῳ · ὁμοίως γὰρ ὁ χρόνος διαιρετὸς καὶ ἀδιαίρετος τῷ μήκει . Οὔκουν ἔστιν εἰπεῖν ἐν τῷ ἡμίσει τί ἐννοεῖ ἑκατέρῳ · οὐ γάρ ἐστιν , ἂν μὴ διαιρεθῇ , ἀλλ’ ἢ δυνάμει . Χωρὶς δ’ ἑκάτερον νοῶν τῶν ἡμίσεων διαιρεῖ καὶ τὸν χρόνον ἅμα · τότε δ’ οἱονεὶ μήκη . Εἰ δ’ ὡς ἐξ ἀμφοῖν , καὶ ἐν τῷ χρόνῳ τῷ ἐπ’ ἀμφοῖν . Τὸ δὲ μὴ κατὰ ποσὸν ἀδιαίρετον ἀλλὰ τῷ εἴδει νοεῖ ἐν ἀδιαιρέτῳ χρόνῳ καὶ ἀδιαιρέτῳ τῆς ψυχῆς · κατὰ συμβεβηκὸς δέ , καὶ οὐχ ᾗ ἐκεῖνα διαιρετά , ᾧ νοεῖ καὶ ἐν ᾧ χρόνῳ , ἀλλ’ ᾗ ἀδιαίρετα · ἔνεστι γὰρ κἀν τούτοις τι ἀδιαίρετον , ἀλλ’ ἴσως οὐ χωριστόν , ὃ ποιεῖ ἕνα τὸν χρόνον καὶ τὸ μῆκος . Καὶ τοῦθ’ ὁμοίως ἐν ἅπαντί ἐστι τῷ συνεχεῖ καὶ χρόνῳ καὶ μήκει . Ἡ δὲ στιγμὴ καὶ πᾶσα διαίρεσις , καὶ τὸ οὕτως ἀδιαίρετον , δηλοῦται ὥσπερ ἡ στέρησις . Καὶ ὅμοιος ὁ λόγος ἐπὶ τῶν ἄλλων , οἷον πῶς τὸ κακὸν γνωρίζει ἢ τὸ μέλαν · τῷ ἐναντίῳ γάρ πως γνωρίζει . Δεῖ δὲ δυνάμει εἶναι τὸ γνωρίζον καὶ ἐνεῖναι ἐν αὐτῷ . Εἰ δέ τινι μή ἐστιν ἐναντίον τῶν αἰτίων , αὐτὸ ἑαυτὸ γινώσκει καὶ ἐνεργείᾳ ἐστὶ καὶ χωριστόν . Ἔστι δ’ ἡ μὲν φάσις τι κατά τινος , ὥσπερ ἡ κατάφασις , καὶ ἀληθὴς ἢ ψευδὴς πᾶσα · ὁ δὲ νοῦς οὐ πᾶς , ἀλλ’ ὁ τοῦ τί ἐστι κατὰ τὸ τί ἦν εἶναι ἀληθής , καὶ οὐ τὶ κατά τινος · ἀλλ’ ὥσπερ τὸ ὁρᾶν τοῦ ἰδίου ἀληθές , εἰ δ’ ἄνθρωπος τὸ λευκὸν ἢ μή , οὐκ ἀληθὲς ἀεί , οὕτως ἔχει ὅσα ἄνευ ὕλης .
Lemmas: ὁ μέν οὖν ὁ ἀδιαίρετος νόησις ἐν οὗτος , περί ὅς οὐ εἰμί ὁ ψεῦδος · ἐν ὅς δέ καί ὁ ψεῦδος καί ὁ ἀληθής , σύνθεσις τις ἤδη νόημα ὥσπερ εἷς εἰμί , καθά Ἐμπεδοκλῆς φημί ᾗ πολύς μέν κόρση ἀναύχην βλαστάνω , ἔπειτα συντίθημι ὁ φιλία . οὕτως καί οὗτος χωρίζω συντίθημι , οἷος ὁ ἀσύμμετρος καί ὁ διάμετρος . ἐάν δέ γίγνομαι ἤ εἰμί , ὁ χρόνος προσεννοέω καί συντίθημι . ὁ γάρ ψεῦδος ἐν σύνθεσις ἀεί · καί γάρ ἄν ὁ λευκός μή λευκός , ὁ μή λευκός συντίθημι . ἐνδέχομαι δέ καί διαίρεσις φημί πᾶς . ἀλλά οὖν εἰμί γε οὐ μόνος ὁ ψεῦδος ἤ ἀληθής , ὅτι λευκός Κλέων εἰμί , ἀλλά καί ὅτι εἰμί ἤ εἰμί . ὁ δέ εἷς ποιέω , οὗτος ὁ νόος ἕκαστος . ὁ δέ ἀδιαίρετος ἐπεί διχῶς , ἤ δύναμις ἤ ἐνέργεια , οὐδείς κωλύω νοέω ὁ ἀδιαίρετος , ὅταν νοέω ὁ μῆκος · ἀδιαίρετος γάρ ἐνέργεια καί ἐν χρόνος ἀδιαίρετος · ὅμοιος γάρ ὁ χρόνος διαιρετός καί ἀδιαίρετος ὁ μῆκος . οὔκουν εἰμί λέγω ἐν ὁ ἥμισυς τίς ἐννοέω ἑκάτερος · οὐ γάρ εἰμί , ἐάν μή διαιρέω , ἀλλά ἤ δύναμις . χωρίς δέ ἑκάτερος νοέω ὁ ἥμισυς διαιρέω καί ὁ χρόνος ἅμα · τότε δέ οἱονεί μῆκος . εἰ δέ ὡς ἐκ ἄμφω , καί ἐν ὁ χρόνος ὁ ἐπί ἄμφω . ὁ δέ μή κατά ποσός ἀδιαίρετος ἀλλά ὁ εἶδος νοέω ἐν ἀδιαίρετος χρόνος καί ἀδιαίρετος ὁ ψυχή · κατά συμβαίνω δέ , καί οὐ ᾗ ἐκεῖνος διαιρετός , ὅς νοέω καί ἐν ὅς χρόνος , ἀλλά ᾗ ἀδιαίρετος · ἔνειμι γάρ ἐν οὗτος τις ἀδιαίρετος , ἀλλά ἴσως οὐ χωριστός , ὅς ποιέω εἷς ὁ χρόνος καί ὁ μῆκος . καί οὗτος ὅμοιος ἐν ἅπας εἰμί ὁ συνεχής καί χρόνος καί μῆκος . ὁ δέ στιγμή καί πᾶς διαίρεσις , καί ὁ οὕτως ἀδιαίρετος , δηλόω ὥσπερ ὁ στέρησις . καί ὅμοιος ὁ λόγος ἐπί ὁ ἄλλος , οἷος πῶς ὁ κακός γνωρίζω ἤ ὁ μέλας · ὁ ἐναντίος γάρ πως γνωρίζω . δέω δέ δύναμις εἰμί ὁ γνωρίζω καί ἔνειμι ἐν αὐτός . εἰ δέ τις μή εἰμί ἐναντίος ὁ αἴτιος , αὐτός ἑαυτοῦ γιγνώσκω καί ἐνέργεια εἰμί καί χωριστός . εἰμί δέ ὁ μέν φάσις τις κατά τις , ὥσπερ ὁ κατάφασις , καί ἀληθής ἤ ψευδής πᾶς · ὁ δέ νόος οὐ πᾶς , ἀλλά ὁ ὁ τίς εἰμί κατά ὁ τίς εἰμί εἰμί ἀληθής , καί οὐ τίς κατά τις · ἀλλά ὥσπερ ὁ ὁράω ὁ ἴδιος ἀληθής , εἰ δέ ἄνθρωπος ὁ λευκός ἤ μή , οὐ ἀληθής ἀεί , οὕτως ἔχω ὅσος ἄνευ ὕλη .