aristoteles-et-corpus-aristotelicum.de-anima-codicis-e-fragmenta-recensionis-vulgata-diversae 3
lib . II , 421a5—422a24 ὅτι οὐ δέχονται τὸν ἀέρα οὐδʼ ἀναπνέουσιν · δἰ ἣν δʼ αἰτίαν , ἕτερος ἔσται περὶ αὐτῶν λόγος . περὶ δὲ ὀσμῆς καὶ τοῦ ὀσφραντοῦ οὐκ ἔστι ῥᾴδιον διορίσαι ὁμοίως τοῖς εἰρημένοις αἰσθητοῖς , τί ἐστιν ἡ ὀσμὴ οὕτως ὡς ὁ ψόφος καὶ τὸ φῶς , αἴτιον δʼ ὅτι οὐκ ἔχομεν ἀκριβῆ ταύτην τὴν αἴσθησιν , ἀλλὰ χείριστα ὀσμᾶται ἄνθρωπος τῶν ζῴων , καὶ οὐδεμίαν ἄνευ τοῦ λυπηροῦ καὶ ἡδέος δύναται αἰσθέσθαι ὀσμήν , ὡς τοῦ αἰσθητηρίου ὄντος οὐκ ἀκριβοῦς . ὥσπερ οὖν τοῖς σκληροφθάλμοις ἀδήλους εἰκός εἶναι τὰς διαφορὰς τῶν χρωμάτων καὶ συγκεχυμένας , ἀλλὰ τῷ φοβερῷ καὶ τῷ ἀφόβῳ διορίζειν μόνον , οὕτω καὶ τὰ περὶ τὰς ὀσμὰς τοῖς ἀνθρώποις , ἐπεὶ ἔοικέ τε ἀνάλογον ἔχειν πρὸς γεῦσιν καὶ ὅμοια τὰ εἴδη τῶν · χυμῶν τοῖς τῆς ὀσμῆς · ἀλλὰ τὴν γεῦσιν ἔχομεν ἀκριβεστέραν διὰ τὸ εἶναι ἁφρήν τινα αὐτήν · ταύτην δʼ ἔχει τὴν αἴσθησιν ἀκριβεστάτην ἄνθρωπος · ἐν μὲν γὰρ ταῖς ἄλλαις λείπεται πολλῶν ζῴων , τῶν δʼ ἁπτῶν αἰσθάνεται μάλιστα ἀκριβῶς . διὸ καὶ φρονιμώτατον τῶν ζῴων ἐστίν . σημεῖον δέ · καὶ γὰρ αὐτῶν τῶν ἀνθρώπων εὐφυεῖς οἱ δʼ ἀφυεῖς εἰσὶ παῤ οὐδὲν αἰσθητήριον ἕτερον , ἀλλὰ παρὰ τοῦτο . ὧν μὲν γὰρ ἡ σὰρξ μαλακή , εὐφυεῖς , οἱ δὲ σκληρόσαρκοι ἀφυεῖς τὴν διάνοιαν . ἔστι δʼ ὥσπερ χνμὸς ὁ μὲν γλυκὺς ὁ δὲ πικρός , καὶ ὀσμαὶ τὸν αὐτὸν ἔχουσαι τρόπον . ἀλλὰ τὰ μὲν ἔχει τὴν ἀνάλογον ὀσμὴν καὶ χυμόν , τὰ δὲ τοὐναντίον . ὁμοίως δὲ καὶ δριμεῖα καὶ αὐστηρὰ καὶ ὀξεῖα καὶ λιπαρὰ ἔστιν ὀσμή . ἄλλʼ , ὥσπερ εἴρηται , διὰ τὸ μὴ σφόδρα διαδήλους εἶναι τὰς ὀσμὰς ὥσπερ τοὺς χυμούς , ἀπὸ τούτων εἴληφε τὰ ὀνόματα καθʼ ὁμοιότητα τῶν πραγμάτων , ἡ μὲν γλυκεῖα κρόκου καὶ μέλιτος , ἡ δὲ δριμεῖα θύμου καὶ τῶν τοιούτων · τὸν αὐτὸν δὲ τρόπον καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων . ἔστι δʼ ὥσπερ καὶ ἡ ἀκοὴ καὶ ἑκάστη τῶν αἰσθήσεων τοῦ τε ἀκουστοῦ καὶ ἀνηκούστου , καὶ ὁρατοῦ καὶ ἀοράτου , καὶ ἡ ὄσφρησις τοῦ ὀσφραντοῦ καὶ ἀνοσφράντου . ἀνόσφραντον δὲ τὸ μὲν τὸ ὅλως ἀδύνατον ἔχειν ὀσμήν , τὸ δὲ τὸ μικρὰν ἔχον καὶ τὸ φαύλην , ὥσπερ τό ἄγευστον ὡσαύτως έγεται . ἔστι δὲ καὶ ἡ ὄσφρησις διὰ τοῦ μεταξύ , οἷον ὕδατος καὶ ἀέρος · καὶ γὰρ τὰ ἔνυδρα φαίνεται αἰσθανόμενα ὀσμῆς , καὶ τὰ ἔναιμα καὶ ἄναιμα ὁμοίως , ὥσπερ καὶ τὰ ἐν τῷ ἀέρι · καὶ γὰρ τούτων ἔνια πόρρωθεν ἀπαντᾷ πρὸς τὴν τροφὴν αἰσθανόμενα τὴν ὀσμήν · διὸ καὶ ἔχει ἀπορίαν εἰ πάντα μὲν ὡσαύτως ὀσμᾶται , ὁ δʼ ἄνθρωπος ἀναπνέων , μὴ ἀναπνέων δὲ ἀλλʼ ἢ κατέχων τὸ πνεῦμα ἢ ἐκπνέων οὐκ ὀσμᾶται , οὔτε πόρρω οὔτʼ ἐγγύς , οὐδʼ ἂν ἐπιθῇ τις εἰς τὸν μυκτῆρα ἐντός . καὶ τὸ μὲν ἐπʼ αὐτῷ τῷ αἰσθητηρίῳ τιθέμενον ἀναίσθητον εἶναι κοινὸν πάντων , ἀλλὰ τὸ ἄνευ τοῦ ἀναπνεῖν μὴ αἰσθάνεσθαι ἴδιον ἐπί τῶν ἀνθρώπων ἐστίν · τοῦτο δὲ πειρωμένῳ δῆλον . εἰ οὖν τὰ . ἄναιμα μὴ ἀναπνεῖ , ἑτέραν ἅν τινα ἔχοι αἴσθησιν παρὰ τὰς λεγομένας . ἀλλʼ εἴπερ τῆς ὀσμῆς αἰσθάνεται , ἀδύνατον · ἡ γὰρ τοῦ ὀσφραντοῦ καὶ εὐώδους καὶ δυσώδους αἴσθησις ὄσφρησίς ἐστιν . φαίνεται δὲ καὶ φθειρόμενα ὑπὸ τῶν ἰσχυρῶν ὀσμῶν ὑφʼ ὧνπερ καὶ ἄνθρωπος , οἷον ἀσφάλτου καὶ θείου καὶ τῶν τοιούτων . ὀσφραίνεσθαι μέντοι νῦν ἀναγκαῖον , ἀλλʼ οὐκ ἀναπνεῖν . ἀλλʼ ἔοικε διαφέρειν τὸ αἰσθητήριον τοῦτο τοῖς ἀνθρώποις πρὸς τὸ τῶν ἄλλων ζῴων , ὥσπερ καὶ τὰ ὄμματα πρὸς τὰ τῶν σκληροφθάλμων ( τὰ μὲν γὰρ ἔχει πῶμα καὶ ὥσπερ ἔλυτρον τὰς βλεφαρίδας , ἃς ἂν μὴ ἀνασπάσῃ καὶ κινήσῃ , οὐχ ὁρᾷ · τὰ δὲ σκληρόφθαλμα οὐκ ἔχει , ἀλλʼ εὐθὺς ὁρᾷ ὅ τι ἂν τεθῇ ἐν τῷ διαφανεῖ ) , οὕτω καὶ τὸ ἀσφραντικὸν αἰσθητήριον τοῖς μὲν ἀκάλυφον εἶναι , ὥσπερ τὸ ὄμμα , τοῖς δὲ δεχομένοις τὸν ἀέρα ἔχειν ἐπικάλυμμα , ὃ ἀαπνεόντων ἀποκαλύπτεται , διευρυνομένων τῶν φλεβῶν καὶ τῶν πόρων . καὶ διὰ τοῦτο τὰ ἀναπνέοντα ἐν τῷ ὑγρῷ οὐκ ὀσμᾶται , ὅτι ἀνάγκη ἀναπνεύσαντα ὀσφρανθῆναι , ἐν δὲ τῷ ὑγρῷ ἀδύνατον τοῦτο ποιεῖν . ἔστι δʼ ἡ ὀσμὴ τοῦ ξηροῦ ὥσπερ ὁ χυμὸς τοῦ ὑγροῦ · τὸ δʼ ὀσφραντικὸν αἰσθητήριον τὸ δονάμει τοιοῦτον . Τὸ δὲ γευστόν ἐστιν ἁπιόν τι , καὶ τοῦτο αἴτιον τοῦ μὴ εἶναι αἰσθητὸν διὰ τοῦ μεταξὺ ἀλλοτρίου ὄντος σώμα - τος · οὐδὲ γὰρ ἡ ἀρή . καὶ τὸ σῶμα ἐν ᾧ ὁ χυμός , τὸ γευ - στόν , ἐν ὑγρῷ ὡς ὕλῃ · τοῦτο δʼ ἁπτόν τι . διὸ κἂν εἰ ἐν ὕδατι εἴημεν , αἰσθανοίμεθʼ ἂν ἐμβληθέντος γλυκέος , οὐ διὰ τοῦ μεταξὺ δὲ ἡμῖν ἡ αἴσθησις , ἀλλὰ τῷ μιχθῆναι τῷ ὑγρῷ , ὥσπερ ποτῷ · τὸ δὲ χρῶμα οὐχ οὕτως ὁρᾶται τῷ μίγνυσθαι , οὐδὲ ταῖς ἀπορροίαις . ὡς μὲν οὖν τὸ μεταξὺ οὐθὲν ἔστιν · ὡς δὲ χρῶμα τό ὁρατόν , οὕτω τὸ γευστὸν χυμός . οὐθὲν δὲ ποιεῖ αἴσθησιν χυμοῦ ἄνευ ὑγρότητος , ἀλλʼ ἔχει ἐνεργείᾳ ἢ δυνάμει ὑγρότητα , οἱον τὸ ἁλμυρόν · τηκτόν τε γὰρ αὐτὸ καὶ συντηκτικὸν τῆς γλώττης . ὥσπερ δὲ καὶ ἡ ὄψις ἐστὶ τοῦ τε ὁρατοῦ καὶ τοῦ ἀοράτου ( ὁ γὰρ σκότος ἀόρατος , κρίνει δὲ καὶ τοῦτον ἡ ὄψις ) , ἔτι δὲ τοῦ λίαν λαμπροῦ ( καὶ γὰρ τοῦτό πως ἀόρατον , ἄλλον τρόπον καὶ ὁ σκότος)—ὁμοίως δὲ καὶ ἡ ἀκοὴ ψόφου τε καὶ σιγῆς , ὧν τὸ
Lemmas: lib . II , 421a5—422a24 ὅτι οὐ δέχομαι ὁ ἀήρ οὐδέ ἀναπνέω · διά ὅς δέ αἰτία , ἕτερος εἰμί περί αὐτός λόγος . περί δέ ὀσμή καί ὁ ὀσφραντός οὐ εἰμί ῥᾴδιος διορίζω ὅμοιος ὁ λέγω αἰσθητός , τίς εἰμί ὁ ὀσμή οὕτως ὡς ὁ ψόφος καί ὁ φάος , αἴτιος δέ ὅτι οὐ ἔχω ἀκριβής οὗτος ὁ αἴσθησις , ἀλλά κακός ὀσμάομαι ἄνθρωπος ὁ ζῷον , καί οὐδείς ἄνευ ὁ λυπηρός καί ἡδύς δύναμαι αἰσθάνομαι ὀσμή , ὡς ὁ αἰσθητήριον εἰμί οὐ ἀκριβής . ὥσπερ οὖν ὁ σκληρόφθαλμος ἄδηλος ἔοικα εἰμί ὁ διαφορά ὁ χρῶμα καί συγχέω , ἀλλά ὁ φοβερός καί ὁ ἄφοβος διορίζω μόνος , οὕτως καί ὁ περί ὁ ὀσμή ὁ ἄνθρωπος , ἐπεί ἔοικα τε ἀνάλογος ἔχω πρός γεῦσις καί ὅμοιος ὁ εἶδος ὁ · χυμός ὁ ὁ ὀσμή · ἀλλά ὁ γεῦσις ἔχω ἀκριβής διά ὁ εἰμί ἁφρός τις αὐτός · οὗτος δέ ἔχω ὁ αἴσθησις ἀκριβής ἄνθρωπος · ἐν μέν γάρ ὁ ἄλλος λείπω πολύς ζῷον , ὁ δέ ἁπτός αἰσθάνομαι μάλα ἀκριβής . διό καί φρόνιμος ὁ ζῷον εἰμί . σημεῖον δέ · καί γάρ αὐτός ὁ ἄνθρωπος εὐφυής ὁ δέ ἀφυής εἰμί παρά οὐδείς αἰσθητήριον ἕτερος , ἀλλά παρά οὗτος . ὅς μέν γάρ ὁ σάρξ μαλακός , εὐφυής , ὁ δέ σκληρόσαρκος ἀφυής ὁ διάνοια . εἰμί δέ ὥσπερ χνμὸς ὁ μέν γλυκύς ὁ δέ πικρός , καί ὀσμή ὁ αὐτός ἔχω τρόπος . ἀλλά ὁ μέν ἔχω ὁ ἀνάλογος ὀσμή καί χυμός , ὁ δέ ἐναντίος . ὅμοιος δέ καί δριμύς καί αὐστηρός καί ὀξύς καί λιπαρός εἰμί ὀσμή . ἀλλά , ὥσπερ λέγω , διά ὁ μή σφόδρα διάδηλος εἰμί ὁ ὀσμή ὥσπερ ὁ χυμός , ἀπό οὗτος λαμβάνω ὁ ὄνομα κατά ὁμοιότης ὁ πρᾶγμα , ὁ μέν γλυκύς κρόκος καί μέλι , ὁ δέ δριμύς θύμον καί ὁ τοιοῦτος · ὁ αὐτός δέ τρόπος καί ἐπί ὁ ἄλλος . εἰμί δέ ὥσπερ καί ὁ ἀκοή καί ἕκαστος ὁ αἴσθησις ὁ τε ἀκουστός καί ἀνήκουστος , καί ὁρατός καί ἀόρατος , καί ὁ ὄσφρησις ὁ ὀσφραντός καί ἀνόσφραντος . ἀνόσφραντος δέ ὁ μέν ὁ ὅλος ἀδύνατος ἔχω ὀσμή , ὁ δέ ὁ μικρός ἔχω καί ὁ φαῦλος , ὥσπερ ὁ ἄγευστος ὡσαύτως ἐγώ . εἰμί δέ καί ὁ ὄσφρησις διά ὁ μεταξύ , οἷος ὕδωρ καί ἀήρ · καί γάρ ὁ ἔνυδρος φαίνω αἰσθάνομαι ὀσμή , καί ὁ ἔναιμος καί ἄναιμος ὅμοιος , ὥσπερ καί ὁ ἐν ὁ ἀήρ · καί γάρ οὗτος ἔνιοι πρόσωθεν ἀπαντάω πρός ὁ τροφή αἰσθάνομαι ὁ ὀσμή · διό καί ἔχω ἀπορία εἰ πᾶς μέν ὡσαύτως ὀσμάομαι , ὁ δέ ἄνθρωπος ἀναπνέω , μή ἀναπνέω δέ ἀλλά ἤ κατέχω ὁ πνεῦμα ἤ ἐκπνέω οὐ ὀσμάομαι , οὔτε πρόσω οὔτε ἐγγύς , οὐδέ ἐάν ἐπιτίθημι τις εἰς ὁ μυκτήρ ἐντός . καί ὁ μέν ἐπί αὐτός ὁ αἰσθητήριον τίθημι ἀναίσθητος εἰμί κοινός πᾶς , ἀλλά ὁ ἄνευ ὁ ἀναπνέω μή αἰσθάνομαι ἴδιος ἐπί ὁ ἄνθρωπος εἰμί · οὗτος δέ πειράω δῆλος . εἰ οὖν ὁ . ἄναιμος μή ἀναπνέω , ἕτερος ἄν τις ἔχω αἴσθησις παρά ὁ λέγω . ἀλλά εἴπερ ὁ ὀσμή αἰσθάνομαι , ἀδύνατος · ὁ γάρ ὁ ὀσφραντός καί εὐώδης καί δυσώδης αἴσθησις ὄσφρησις εἰμί . φαίνω δέ καί φθείρω ὑπό ὁ ἰσχυρός ὀσμή ὑπό ὅς καί ἄνθρωπος , οἷος ἄσφαλτος καί θεῖος καί ὁ τοιοῦτος . ὀσφραίνομαι μέντοι νῦν ἀναγκαῖος , ἀλλά οὐ ἀναπνέω . ἀλλά ἔοικα διαφέρω ὁ αἰσθητήριον οὗτος ὁ ἄνθρωπος πρός ὁ ὁ ἄλλος ζῷον , ὥσπερ καί ὁ ὄμμα πρός ὁ ὁ σκληρόφθαλμος ( ὁ μέν γάρ ἔχω πῶμα καί ὥσπερ ἔλυτρον ὁ βλεφαρίς , ὅς ἄν μή ἀνασπάω καί κινέω , οὐ ὁράω · ὁ δέ σκληρόφθαλμος οὐ ἔχω , ἀλλά εὐθύς ὁράω ὅς τις ἄν τίθημι ἐν ὁ διαφανής ) , οὕτως καί ὁ ἀσφραντικὸν αἰσθητήριον ὁ μέν ἀκάλυφος εἰμί , ὥσπερ ὁ ὄμμα , ὁ δέ δέχομαι ὁ ἀήρ ἔχω ἐπικάλυμμα , ὅς ἀναπνέω ἀποκαλύπτω , διευρύνω ὁ φλέψ καί ὁ πόρος . καί διά οὗτος ὁ ἀναπνέω ἐν ὁ ὑγρός οὐ ὀσμάομαι , ὅτι ἀνάγκη ἀναπνέω ὀσφραίνω , ἐν δέ ὁ ὑγρός ἀδύνατος οὗτος ποιέω . εἰμί δέ ὁ ὀσμή ὁ ξηρός ὥσπερ ὁ χυμός ὁ ὑγρός · ὁ δέ ὀσφραντικός αἰσθητήριον ὁ δονάμει τοιοῦτος . ὁ δέ γευστός εἰμί ἄπιος τις , καί οὗτος αἴτιος ὁ μή εἰμί αἰσθητός διά ὁ μεταξύ ἀλλότριος εἰμί σώμα - ὅς · οὐδέ γάρ ὁ ἀρή . καί ὁ σῶμα ἐν ὅς ὁ χυμός , ὁ γευ - ἀστός , ἐν ὑγρός ὡς ὕλη · οὗτος δέ ἁπτός τις . διό ἄν εἰ ἐν ὕδωρ εἰμί , αἰσθάνομαι ἄν ἐμβάλλω γλυκύς , οὐ διά ὁ μεταξύ δέ ἐγώ ὁ αἴσθησις , ἀλλά ὁ μείγνυμι ὁ ὑγρός , ὥσπερ ποτός · ὁ δέ χρῶμα οὐ οὕτως ὁράω ὁ μείγνυμι , οὐδέ ὁ ἀπόρροια . ὡς μέν οὖν ὁ μεταξύ οὐδείς εἰμί · ὡς δέ χρῶμα ὁ ὁρατός , οὕτως ὁ γευστός χυμός . οὐδείς δέ ποιέω αἴσθησις χυμός ἄνευ ὑγρότης , ἀλλά ἔχω ἐνέργεια ἤ δύναμις ὑγρότης , οἷος ὁ ἁλμυρός · τηκτός τε γάρ αὐτός καί συντηκτικός ὁ γλῶσσα . ὥσπερ δέ καί ὁ ὄψις εἰμί ὁ τε ὁρατός καί ὁ ἀόρατος ( ὁ γάρ σκότος ἀόρατος , κρίνω δέ καί οὗτος ὁ ὄψις ) , ἔτι δέ ὁ λίαν λαμπρός ( καί γάρ οὗτος πως ἀόρατος , ἄλλος τρόπος καί ὁ σκοτος)—ομοιος δέ καί ὁ ἀκοή ψόφος τε καί σιγή , ὅς ὁ