aristoteles-et-corpus-aristotelicum.de-anima-codicis-e-fragmenta-recensionis-vulgata-diversae 2
lib . II , 414b13—416a9 ὁ δὲ χυμός ὥσπερ ἥδυσμα τούτοις ἐστίν · διόπερ ὅσα ἔχει τῶν ζῴων ἁφήν , πᾶσιν ὑπάρχει καὶ ὄρεξις . πεςρὶ δὲ φαντασίας ἄδηλον , καὶ ὕστερον ἐπισκεπτέον . ἐνίοις δὲ ταῦτά τε ὑπάρχει καὶ τὸ κατὰ τόπον κινητικόν , τοῖς δʼ ἔτι πρὸς τούτοις διάνοια καὶ νοῦς , οἷον ἀνθρώπῳ καὶ εἴ τι ἄλλο ζῷον ἕτερόν ἐστι τοιοῦτον ἢ καὶ τιμιώτερον . δῆλον οὖν ὡς ὁμοίως σχήματος καὶ ψυχῆς εἷς ἂν εἴη λόγος . οὔτε γὰρ ἐκεῖ σχῆμα παρὰ τρίγωνον ἔστι καὶ τὰ ἐφεξῆς , οὔτ᾿ ἐνταῦθα ψυχὴ παρὰ τὰς εἰρημένας . γένοιτο δʼ ἂν καὶ ἐπὶ τῶν σχημάτων λόγος ὃς ἐφαρμόσει πᾶσιν , οὐκ ἔσται μέντοι ἴδιος οὐθενὸς σχήματος . ὁμοίως δὲ καὶ ἐπὶ ταῖς εἰρημέναις ψυχαῖς . διὸ γελοῖον ζητεῖν τὸν κοινὸν λόγον καὶ ἐπʼ ἄλ - λων καὶ ἐπὶ τούτων , ὃς οὐκ ἔσται οὐθενὸς τῶν ὄντων ἴδιος , οὐδὲ κατὰ τὸ οἰκεῖον καὶ ἄτομον εἶδος , τὸν τοιοῦτον ἀφέντας . παραπλησίως δὲ ὥσπερ καὶ ἐπὶ τῶν σχημάτων , ἔχει καὶ τὰ περὶ τὴν ψυχήν · ἀεὶ γὰρ ἐν τῷ ἐφεξῆς ὑπάρχει δυνάμει τὸ πρότερον ἐπί τε τῶν σχημάτων καὶ ἐπὶ τῶν ἐμψύχων , λέγω δʼ ὥσπερ ἐν τετραγώνῳ μὲν τρίγωνον , ἐν αἰσθητικῷ δὲ τὸ θρεπτικόν . ὥστε καὶ καθʼ ἕκαστον δεῖ ζητεῖν τίς ἡ ἑκάστου ψυχή , οἷον τίς φυτοῦ καὶ τίς ἀνθρώπου καὶ τίς θηρίου . διὰ τίνα δʼ αἰτίαν τῷ ἐφεξῆς οὕτως ἔχουσι , σκεπτέον . ἄνευ μὲν γὰρ τοῦ θρεπτικοῦ οὐθέν ἐστιν αἰσθητικόν · τοῦ δʼ αἰσθητικοῦ χωρίζεται τὸ θρεπτικόν , οἷον ἐν τοῖς φυτοῖς . πάλιν δʼ ἄνευ τοῦ ἁπτικοῦ οὐδεμία τῶν ἄλλων αἰσθήσεων , ἁφὴ δʼ ἄνευ τῶν ἄλλων ὑπάρχει · πολλὰ γὰρ ἔστι τῶν ζῴων , ἃ οὔτʼ ὄψιν ἔχει οὔτʼ ἀκοήν . καὶ τῶν αἰσθητικῶν δὲ κίνησις τοῖς μὲν ὑπάρχει τοῖς δʼ οὐχ ὑπάρχει · τελευταῖον δὲ διάνοια καὶ λογισμός · οἶς μὲν γὰρ ὑπάρχει λογισμός , καὶ τῶν ἄλλων ἕκαστον · τῶν εἰρημένων , οἷς δʼ ἐκείνων ἕκαστον , οὐ πᾶσιν ὑπάρχει λογισμός . ἀλλὰ τὰ μὲν οὐδὲ φαντασίαν ἔχει τὰ δὲ ταύτην μόνον . ὅτι μὲν οὖν ὁ περὶ τούτων ἑκάστου λόγος οἰκειότατος περὶ ψυχῆς ἐστι , δῆλον . Ἀνάγκη δὲ τὸν περὶ τούτων μέλλοντα πραγματεύεσθαι λαβεῖν τί ἕκαστον αὐτῶν ἐστιν , εἶθ᾿ οὕτω περὶ τῶν ἐχομένων καὶ τῶν ἄλλων ποιεῖσθαι τὴν ἐπίσκεψιν . εἰ δὲ δεῖ λέγειν τί ἕκαστον , οἷον τί τὸ νοητικὸν ἢ τί τὸ αἰσθητικὸν ἢ θρεπτικόν , πρότερον λεκτέον τί τὸ νοεῖν καὶ τί τὸ αἰσθάνεσθαι · αἱ γὰρ πράξεις καὶ αἱ ἐνέργειαι πρότεραι κατὰ τὸν λόγον εἰσὶ τῶν δυνάμεων . ἀλλὰ μὴν εἴ γε ταῦτα , πρότερον ἔτι τούτων διοριστέον τὰ ἀντικείμενα , οἷον περὶ τροφῆς καὶ αἰ - σθητοῦ καὶ νοητοῦ , διὰ τὴν αὐτὴν αἰτίαν . ὥστε πρῶτον περὶ τροφῆς καὶ γεννήσεως λεκτέον · αὕτη γὰρ ἡ ψυχὴ καὶ τοῖς ἄλλοις ὑπάρχει πρώτη καὶ κοινοτάτη , ψυχῆς δʼ ἐστὶ δύναμις καθʼ ἣν ὑπάρχει τὸ ζῆν πᾶσιν . ἧς ἔργον ἐστὶ γέννησις καὶ τὸ χρῆσθαι τροφῇ · τοῦτο γὰρ ἔργον μάλιστα φυσικὸν πᾶσι τοῖς ζῶσιν , ὅσα μὴ ἀτελῆ ἢ πηρώματά ἐστιν ἢ αὐτόματον ἔχει τὴν γένεσιν , τὸ ποιῆσαι οἶον αὐτὸ ἕτερον , ζῷον μὲν ζῷα , φυτὸν δὲ φυτά , ἵνα τοῦ ἀεὶ καὶ τοῦ θείου μετέχῃ ἕκαστον ὃν δύναται τρόπον · πάντα γὰρ ἐκείνου ὀρέγεται , κἀκείνου ἕνεκα πράττει ὅσα πράττει κατὰ φύσιν . τὸ γὰρ οὗ ἕνεκα διττόν , τὸ μὲν οὗ , τὸ δὲ ᾧ · ἐπεὶ οὖν οὐ τῇ συνεχείᾳ τοῦ ἀεὶ καὶ τοῦ θείου δύναται κοινωνεῖν ( οὐ γὰρ ἐνδέχεται τὸ αὐτὸ ἀεὶ ἀριθμῷ εἶναι οὐθὲν τῶν φθαρτῶν ) , ὃν τρόπον ἐπιβάλλει , τοῦτον ἕκαστον θιγγάνει , τὸ μὲν μᾶλλον , τὸ δὲ ἧττον · καὶ διαμένει οὐκ αὐτό , ἀλλʼ οἷον αὐτό , ἀριθμῷ μὲν οὐχ ἕν , εἴδει δʼ ἕν . ἔστι δʼ ἡ ψυχὴ ἀρχὴ τοῦ ζῶντος σώματος , ἀλλʼ ἡ ἀρχὴ καὶ τὸ αἴτιον λέγεται πολλαχῶς . ὁμοίως δʼ ἡ ψυχὴ τούς τρεῖς τρόπους αἰτία τοὺς διωρισμένους · καὶ γὰρ ὅθεν ἡ κίνησις καὶ οὗ ἕνεκα καὶ ὡς οὐσία τῶν ἐμψύχων σωμάτων ἐστὶν ἡ ψυχή . ὅτι μὲν οὖν ὡς οὐσία δῆλον · τοῦ γὰρ εἶναι ἡ οὐσία αἴτιον πᾶσι , τὸ δὲ ζῆν τοῖς ζῶσι τὸ εἶναί ἐστιν , αἰτία δὲ καὶ ἀρχὴ ἡ ψυχὴ τούτου ἐστίν . φανερὸν δὲ καὶ ὡς τὸ οὗ ἕνεκα ἡ ψνχή · καὶ γάρ ἡ φύσις ἕνεκά του ποιεῖ , ὥσπερ ὁ νοῦς , καὶ τοῦτʼ ἐστὶν αὐτῆς τὸ τέλος . καὶ ἡ ψυχὴ τοιοῦτον ἐν τοῖς κατὰ φύσιν , καὶ πᾶν τό σῶμα ὄργανον τῇ ψυχῇ · ὥσπερ δὲ τὸ τῶν ζῴων , καὶ τὸ τῶν φυτῶν . ἀλλὰ μὴν καὶ ὅθεν ἡ κίνησις πρῶτον ἡ κατὰ τόπον , τοῦτό ἐστι ψυχή · ἀλλʼ οὐ πᾶσι τοῖς ζῴοις ἡ τοιαύτη ὑπάρχει δύναμις · ἔτι δʼ ἀλλοίωσις καὶ αὔξησις κατὰ ψυχήν . ἡ μὲν γὰρ αἴσθησις δοκεῖ τις ἀλλοίωσις εἶναι , μὴ ἔχον δὲ ψυχὴν οὐθὲν ἂν αἴσθοιτο . ὁμοίως δὲ καὶ περὶ αὐξήσεως καὶ φθίσεως ἔχει · οὐθὲν γὰρ αὐξάνεται οὐδὲ φθίνει φυσικῶς μὴ τρεφόμενον , οὐδὲ τρέφεται μὴ ζωῆς μετέχον . ἀλλὰ τοῦτο Ἐμπεδοκλῆς οὐκ εἴρηκεν ἀρθῶς , προστιθεὶς τὴν αὔξησιν συμβαίνειν τοῖς φυτοῖς κάτω μὲν διὰ τὸ τὴν γῆν φύσει οὕτω φέρεσθαι , ἄνω δὲ διὰ τὸ τὸ πῦρ . οὔτε γὰρ τὸ κάτω καὶ ἄνω λαμβάνει ὀρθῶς · οὐ γὰρ τὸ αὐτὸ ἑκάστου τὸ ἄνω καὶ τὸ κάτω καὶ τοῦ παντός , ἀλλʼ ὡς ἡ κεφαλὴ τῶν ζῴων , οὕτως ἡ ῥίζα τῶν φυτῶν ἐστιν · τὸ δὲ αὐτὸ δεῖ λέγειν ὅργανον , ὧν ἂν ᾗ τὸ αὐτὸ ἔργον . ἔτι δὲ τί τὸ συνέχον εἰς τἀναντία φερομένων ; τοῦτο γὰρ αἴτιον τὸ τῆς αὐξήσεως καὶ τροφῆς · εἰ δὲ μή , οὐθὲν κωλύσει δι — — .
Lemmas: lib . II , 414b13—416a9 ὁ δέ χυμός ὥσπερ ἥδυσμα οὗτος εἰμί · διόπερ ὅσος ἔχω ὁ ζῷον ἁφή , πᾶς ὑπάρχω καί ὄρεξις . πείρω δέ φαντασία ἄδηλος , καί ὕστερον ἐπισκοπέω . ἔνιοι δέ οὗτος τε ὑπάρχω καί ὁ κατά τόπος κινητικός , ὁ δέ ἔτι πρός οὗτος διάνοια καί νόος , οἷος ἄνθρωπος καί εἰ τις ἄλλος ζῷον ἕτερος εἰμί τοιοῦτος ἤ καί τίμιος . δῆλος οὖν ὡς ὅμοιος σχῆμα καί ψυχή εἷς ἄν εἰμί λόγος . οὔτε γάρ ἐκεῖ σχῆμα παρά τρίγωνος εἰμί καί ὁ ἐφεξῆς , οὔτε ἐνταῦθα ψυχή παρά ὁ λέγω . γίγνομαι δέ ἄν καί ἐπί ὁ σχῆμα λόγος ὅς ἐφαρμόζω πᾶς , οὐ εἰμί μέντοι ἴδιος οὐδείς σχῆμα . ὅμοιος δέ καί ἐπί ὁ λέγω ψυχή . διό γέλοιος ζητέω ὁ κοινός λόγος καί ἐπί ἄλμα - λῖς καί ἐπί οὗτος , ὅς οὐ εἰμί οὐδείς ὁ εἰμί ἴδιος , οὐδέ κατά ὁ οἰκεῖος καί ἄτομος εἶδος , ὁ τοιοῦτος ἀφίημι . παραπλήσιος δέ ὥσπερ καί ἐπί ὁ σχῆμα , ἔχω καί ὁ περί ὁ ψυχή · ἀεί γάρ ἐν ὁ ἐφεξῆς ὑπάρχω δύναμις ὁ πρότερος ἐπί τε ὁ σχῆμα καί ἐπί ὁ ἔμψυχος , λέγω δέ ὥσπερ ἐν τετράγωνος μέν τρίγωνος , ἐν αἰσθητικός δέ ὁ θρεπτικός . ὥστε καί κατά ἕκαστος δέω ζητέω τίς ὁ ἕκαστος ψυχή , οἷος τίς φυτόν καί τίς ἄνθρωπος καί τίς θηρίον . διά τίς δέ αἰτία ὁ ἐφεξῆς οὕτως ἔχω , σκοπέω . ἄνευ μέν γάρ ὁ θρεπτικός οὐδείς εἰμί αἰσθητικός · ὁ δέ αἰσθητικός χωρίζω ὁ θρεπτικός , οἷος ἐν ὁ φυτόν . πάλιν δέ ἄνευ ὁ ἁπτικός οὐδείς ὁ ἄλλος αἴσθησις , ἁφή δέ ἄνευ ὁ ἄλλος ὑπάρχω · πολύς γάρ εἰμί ὁ ζῷον , ὅς οὔτε ὄψις ἔχω οὔτε ἀκοή . καί ὁ αἰσθητικός δέ κίνησις ὁ μέν ὑπάρχω ὁ δέ οὐ ὑπάρχω · τελευταῖος δέ διάνοια καί λογισμός · ὅς μέν γάρ ὑπάρχω λογισμός , καί ὁ ἄλλος ἕκαστος · ὁ λέγω , ὅς δέ ἐκεῖνος ἕκαστος , οὐ πᾶς ὑπάρχω λογισμός . ἀλλά ὁ μέν οὐδέ φαντασία ἔχω ὁ δέ οὗτος μόνος . ὅτι μέν οὖν ὁ περί οὗτος ἕκαστος λόγος οἰκεῖος περί ψυχή εἰμί , δῆλος . ἀνάγκη δέ ὁ περί οὗτος μέλλω πραγματεύομαι λαμβάνω τίς ἕκαστος αὐτός εἰμί , εἶτα οὕτως περί ὁ ἔχω καί ὁ ἄλλος ποιέω ὁ ἐπίσκεψις . εἰ δέ δέω λέγω τίς ἕκαστος , οἷος τίς ὁ νοητικός ἤ τίς ὁ αἰσθητικός ἤ θρεπτικός , πρότερος λεκτέος τίς ὁ νοέω καί τίς ὁ αἰσθάνομαι · ὁ γάρ πρᾶξις καί ὁ ἐνέργεια πρότερος κατά ὁ λόγος εἰμί ὁ δύναμις . ἀλλά μήν εἰ γε οὗτος , πρότερος ἔτι οὗτος διοριστέον ὁ ἀντίκειμαι , οἷος περί τροφή καί ὁ - στητός καί νοητός , διά ὁ αὐτός αἰτία . ὥστε πρῶτος περί τροφή καί γέννησις λεκτέος · οὗτος γάρ ὁ ψυχή καί ὁ ἄλλος ὑπάρχω πρῶτος καί κοινός , ψυχή δέ εἰμί δύναμις κατά ὅς ὑπάρχω ὁ ζάω πᾶς . ὅς ἔργον εἰμί γέννησις καί ὁ χράω τροφή · οὗτος γάρ ἔργον μάλα φυσικός πᾶς ὁ ζάω , ὅσος μή ἀτελής ἤ πήρωμα εἰμί ἤ αὐτόματος ἔχω ὁ γένεσις , ὁ ποιέω οἷος αὐτός ἕτερος , ζῷον μέν ζῷον , φυτόν δέ φυτόν , ἵνα ὁ ἀεί καί ὁ θεῖος μετέχω ἕκαστος ὅς δύναμαι τρόπος · πᾶς γάρ ἐκεῖνος ὀρέγω , ἐκεῖνος ἕνεκα πράσσω ὅσος πράσσω κατά φύσις . ὁ γάρ ὅς ἕνεκα δισσός , ὁ μέν ὅς , ὁ δέ ὅς · ἐπεί οὖν οὐ ὁ συνέχεια ὁ ἀεί καί ὁ θεῖος δύναμαι κοινωνέω ( οὐ γάρ ἐνδέχομαι ὁ αὐτός ἀεί ἀριθμός εἰμί οὐδείς ὁ φθαρτός ) , ὅς τρόπος ἐπιβάλλω , οὗτος ἕκαστος θιγγάνω , ὁ μέν μάλα , ὁ δέ ἥσσων · καί διαμένω οὐ αὐτός , ἀλλά οἷος αὐτός , ἀριθμός μέν οὐ εἷς , εἶδος δέ εἷς . εἰμί δέ ὁ ψυχή ἀρχή ὁ ζάω σῶμα , ἀλλά ὁ ἀρχή καί ὁ αἴτιος λέγω πολλαχῶς . ὅμοιος δέ ὁ ψυχή ὁ τρεῖς τρόπος αἴτιος ὁ διορίζω · καί γάρ ὅθεν ὁ κίνησις καί ὅς ἕνεκα καί ὡς οὐσία ὁ ἔμψυχος σῶμα εἰμί ὁ ψυχή . ὅτι μέν οὖν ὡς οὐσία δῆλος · ὁ γάρ εἰμί ὁ οὐσία αἴτιος πᾶς , ὁ δέ ζάω ὁ ζάω ὁ εἰμί εἰμί , αἴτιος δέ καί ἀρχή ὁ ψυχή οὗτος εἰμί . φανερός δέ καί ὡς ὁ ὅς ἕνεκα ὁ ψήχω · καί γάρ ὁ φύσις ἕνεκα τις ποιέω , ὥσπερ ὁ νόος , καί οὗτος εἰμί αὐτός ὁ τέλος . καί ὁ ψυχή τοιοῦτος ἐν ὁ κατά φύσις , καί πᾶς ὁ σῶμα ὄργανον ὁ ψυχή · ὥσπερ δέ ὁ ὁ ζῷον , καί ὁ ὁ φυτόν . ἀλλά μήν καί ὅθεν ὁ κίνησις πρῶτος ὁ κατά τόπος , οὗτος εἰμί ψυχή · ἀλλά οὐ πᾶς ὁ ζῷον ὁ τοιοῦτος ὑπάρχω δύναμις · ἔτι δέ ἀλλοίωσις καί αὔξησις κατά ψυχή . ὁ μέν γάρ αἴσθησις δοκέω τις ἀλλοίωσις εἰμί , μή ἔχω δέ ψυχή οὐδείς ἄν αἰσθάνομαι . ὅμοιος δέ καί περί αὔξησις καί φθίσις ἔχω · οὐδείς γάρ αὐξάνω οὐδέ φθίω φυσικός μή τρέφω , οὐδέ τρέφω μή ζωή μετέχω . ἀλλά οὗτος Ἐμπεδοκλῆς οὐ λέγω ἀρθῶς , προστίθημι ὁ αὔξησις συμβαίνω ὁ φυτόν κάτω μέν διά ὁ ὁ γῆ φύσις οὕτως φέρω , ἄνω δέ διά ὁ ὁ πῦρ . οὔτε γάρ ὁ κάτω καί ἄνω λαμβάνω ὀρθός · οὐ γάρ ὁ αὐτός ἕκαστος ὁ ἄνω καί ὁ κάτω καί ὁ πᾶς , ἀλλά ὡς ὁ κεφαλή ὁ ζῷον , οὕτως ὁ ῥίζα ὁ φυτόν εἰμί · ὁ δέ αὐτός δέω λέγω ὄργανον , ὅς ἄν εἰμί ὁ αὐτός ἔργον . ἔτι δέ τίς ὁ συνέχω εἰς ἐναντίος φέρω ; οὗτος γάρ αἴτιος ὁ ὁ αὔξησις καί τροφή · εἰ δέ μή , οὐδείς κωλύω διά — — .