aristoteles-et-corpus-aristotelicum.analytica-priora-et-posteriora priora.1.13
Περὶ μὲν οὖν τοῦ ἀναγκαίου , πῶς γίνεται καὶ τίνα διαφορὰν ἔχει πρὸς τὸ ὑπάρχον , εἴρηται σχεδὸν ἱκανῶς · περὶ δὲ τοῦ ἐνδεχομένου μετὰ ταῦτα λέγομεν πότε καὶ πῶς καὶ διὰ τίνων ἔσται συλλογισμός . Λέγω δ᾿ ἐνδέχεσθαι καὶ τὸ ἐνδεχόμενον , οὗ μὴ ὄντος ἀναγκαίου , τεθέντος δ᾿ ὑπάρχειν , οὐδὲν ἔσται διὰ τοῦτ᾿ ἀδύνατον · τὸ γὰρ ἀναγκαῖον ὁμωνύμως ἐνδέχεσθαι λέγομεν . Ὅτι δὲ τοῦτ᾿ ἔστι τὸ ἐνδεχόμενον , φανερὸν ἔκ τε τῶν ἀποφάσεων καὶ τῶν καταφάσεων τῶν ἀντικειμένων · τὸ γὰρ οὐκ ἐνδέχεται ὑπάρχειν καὶ ἀδύνατον ὑπάρχειν καὶ ἀνάγκη μὴ ὑπάρχειν ἤτοι ταὐτά ἐστιν ἢ ἀκολουθεῖ ἀλλήλοις , ὥστε καὶ τὰ ἀντικείμενα τούτοις , τὸ ἐνδέχεται ὑπάρχειν καὶ οὐκ ἀδύνατον ὑπάρχειν καὶ οὐκ ἀνάγκη μὴ ὑπάρχειν , ἤτοι ταὐτὰ ἔσται ἢ ἀκολουθοῦντα ἀλλήλοις · κατὰ παντὸς γὰρ ἡ κατάφασις ἢ ἡ ἀπόφασίς ἐστιν . Ἔσται ἄρα τὸ ἐνδεχόμενον οὐκ ἀναγκαῖον καὶ τὸ μὴ ἀναγκαῖον ἐνδεχόμενον . Συμβαίνει δὲ πάσας τὰς κατὰ τὸ ἐνδέχεσθαι προτάσεις ἀντιστρέφειν ἀλλήλαις . Λέγω δὲ οὐ τὰς καταφατικὰς ταῖς ἀποφατικαῖς , ἀλλ᾿ ὅσαι καταφατικὸν ἔχουσι τὸ σχῆμα κατὰ τὴν ἀντίθεσιν , οἷον τὸ ἐνδέχεσθαι ὑπάρχειν τῷ ἐνδέχεσθαι μὴ ὑπάρχειν , καὶ τὸ παντὶ ἐνδέχεσθαι τῷ ἐνδέχεσθαι μηδενὶ καὶ μὴ παντί , καὶ τὸ τινὶ τῷ μὴ τινί . Τὸν αὐτὸν δὲ τρόπον καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων . Ἐπεὶ γὰρ τὸ ἐνδεχόμενον οὐκ ἔστιν ἀναγκαῖον , τὸ δὲ μὴ ἀναγκαῖον ἐγχωρεῖ μὴ ὑπάρχειν , φανερὸν ὅτι , εἰ ἐνδέχεται τὸ Α τῷ Β ὑπάρχειν , ἐνδέχεται καὶ μὴ ὑπάρχειν · καὶ εἰ παντὶ ἐνδέχεται ὑπάρχειν , καὶ παντὶ ἐνδέχεται μὴ ὑπάρχειν . Ὁμοίως δὲ κἀπὶ τῶν ἐν μέρει καταφάσεων · ἡ γὰρ αὐτὴ ἀπόδειξις . Εἰσὶ δ᾿ αἱ τοιαῦται προτάσεις κατηγορικαὶ καὶ οὐ στερητικαί · τὸ γὰρ ἐνδέχεσθαι τῷ εἶναι ὁμοίως τάττεται , καθάπερ ἐλέχθη πρότερον . Διωρισμένων δὲ τούτων πάλιν λέγομεν ὅτι τὸ ἐνδέχεσθαι κατὰ δύο λέγεται τρόπους , ἕνα μὲν τὸ ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ γίνεσθαι καὶ διαλείπειν τὸ ἀναγκαῖον , οἷον τὸ πολιοῦσθαι ἄνθρωπον ἢ τὸ αὐξάνεσθαι ἢ φθίνειν , ἢ ὅλως τὸ πεφυκὸς ὑπάρχειν ( τοῦτο γὰρ οὐ συνεχὲς μὲν ἔχει τὸ ἀναγκαῖον διὰ τὸ μὴ ἀεὶ εἶναι ἄνθρωπον , ὄντος μέντοι ἀνθρώπου ἢ ἐξ ἀνάγκης ἢ ὡς ἐπὶ τὸ πολύ ἐστιν ) , ἄλλον δὲ τὸ ἀόριστον , ὃ καὶ οὕτως καὶ μὴ οὕτως δυνατόν , οἷον τὸ βαδίζειν ζῷον ἢ τὸ βαδίζοντος γενέσθαι σεισμόν , ἢ ὅλως τὸ ἀπὸ τύχης γινόμενον · οὐδὲν γὰρ μᾶλλον οὕτως πέφυκεν ἢ ἐναντίως . Ἀντιστρέφει μὲν οὖν καὶ κατὰ τὰς ἀντικειμένας προτάσεις ἑκάτερον τῶν ἐνδεχομένων , οὐ μὴν τὸν αὐτόν γε τρόπον , ἀλλὰ τὸ μὲν πεφυκὸς εἶναι τῷ μὴ ἐξ ἀνάγκης ὑπάρχειν ( οὕτω γὰρ ἐνδέχεται μὴ πολιοῦσθαι ἄνθρωπον ) , τὸ δ᾿ ἀόριστον τῷ μηδὲν μᾶλλον οὕτως ἢ ἐκείνως . Ἐπιστήμη δὲ καὶ συλλογισμὸς ἀποδεικτικὸς τῶν μὲν ἀορίστων οὐκ ἔστι διὰ τὸ ἄτακτον εἶναι τὸ μέσον , τῶν δὲ πεφυκότων ἔστι , καὶ σχεδὸν οἱ λόγοι καὶ αἱ σκέψεις γίνονται περὶ τῶν οὕτως ἐνδεχομένων · ἐκείνων δ᾿ ἐγχωρεῖ μὲν γενέσθαι συλλογισμόν , οὐ μὴν εἴωθέ γε ζητεῖσθαι . Ταῦτα μὲν οὖν διορισθήσεται μᾶλλον ἐν τοῖς ἑπομένοις · νῦν δὲ λέγομεν πότε καὶ τίς ἔσται συλλογισμὸς ἐκ τῶν ἐνδεχομένων προτάσεων . Ἐπεὶ δὲ τὸ ἐνδέχεσθαι τόδε τῷδε ὑπάρχειν διχῶς ἔστιν ἐκλαβεῖν ( ἢ γὰρ ᾧ ὑπάρχει τόδε ἢ ᾧ ἐνδέχεται αὐτὸ ὑπάρχειν · τὸ γάρ , καθ᾿ οὗ τὸ Β , τὸ Α ἐνδέχεσθαι τούτων σημαίνει θάτερον , ἢ καθ᾿ οὗ λέγεται τὸ Β ἢ καθ᾿ οὗ ἐνδέχεται λέγεσθαι · τὸ δέ , καθ᾿ οὗ τὸ Β , τὸ Α ἐνδέχεσθαι ἢ παντὶ τῷ Β τὸ Α ἐγχωρεῖν οὐδὲν διαφέρει ) , φανερὸν ὅτι διχῶς ἂν λέγοιτο τὸ Α τῷ Β παντὶ ἐνδέχεσθαι ὑπάρχειν . Πρῶτον οὖν εἴπωμεν , εἰ καθ᾿ οὗ τὸ Γ τὸ Β ἐνδέχεται , καὶ καθ᾿ οὗ τὸ Β τὸ Α , τίς ἔσται καὶ ποῖος συλλογισμός · οὕτω γὰρ αἱ προτάσεις ἀμφότεραι λαμβάνονται κατὰ τὸ ἐνδέχεσθαι , ὅταν δὲ καθ᾿ οὗ τὸ Β ὑπάρχει τὸ Α ἐνδέχηται , ἡ μὲν ὑπάρχουσα ἡ δ᾿ ἐνδεχομένη . ὥστ᾿ ἀπὸ τῶν ὁμοιοσχήμων ἀρκτέον , καθάπερ καὶ ἐν τοῖς ἄλλοις .
Lemmas: περί μέν οὖν ὁ ἀναγκαῖος , πῶς γίγνομαι καί τίς διαφορά ἔχω πρός ὁ ὑπάρχω , λέγω σχεδόν ἱκανός · περί δέ ὁ ἐνδέχομαι μετά οὗτος λέγω πότε καί πῶς καί διά τίς εἰμί συλλογισμός . λέγω δέ ἐνδέχομαι καί ὁ ἐνδέχομαι , ὅς μή εἰμί ἀναγκαῖος , τίθημι δέ ὑπάρχω , οὐδείς εἰμί διά οὗτος ἀδύνατος · ὁ γάρ ἀναγκαῖος ὁμώνυμος ἐνδέχομαι λέγω . ὅτι δέ οὗτος εἰμί ὁ ἐνδέχομαι , φανερός ἐκ τε ὁ ἀπόφασις καί ὁ κατάφασις ὁ ἀντίκειμαι · ὁ γάρ οὐ ἐνδέχομαι ὑπάρχω καί ἀδύνατος ὑπάρχω καί ἀνάγκη μή ὑπάρχω ἤτοι αὐτός εἰμί ἤ ἀκολουθέω ἀλλήλων , ὥστε καί ὁ ἀντίκειμαι οὗτος , ὁ ἐνδέχομαι ὑπάρχω καί οὐ ἀδύνατος ὑπάρχω καί οὐ ἀνάγκη μή ὑπάρχω , ἤτοι αὐτός εἰμί ἤ ἀκολουθέω ἀλλήλων · κατά πᾶς γάρ ὁ κατάφασις ἤ ὁ ἀπόφασις εἰμί . εἰμί ἄρα ὁ ἐνδέχομαι οὐ ἀναγκαῖος καί ὁ μή ἀναγκαῖος ἐνδέχομαι . συμβαίνω δέ πᾶς ὁ κατά ὁ ἐνδέχομαι πρότασις ἀντιστρέφω ἀλλήλων . λέγω δέ οὐ ὁ καταφατικός ὁ ἀποφατικός , ἀλλά ὅσος καταφατικός ἔχω ὁ σχῆμα κατά ὁ ἀντίθεσις , οἷος ὁ ἐνδέχομαι ὑπάρχω ὁ ἐνδέχομαι μή ὑπάρχω , καί ὁ πᾶς ἐνδέχομαι ὁ ἐνδέχομαι μηδείς καί μή πᾶς , καί ὁ τις ὁ μή τις . ὁ αὐτός δέ τρόπος καί ἐπί ὁ ἄλλος . ἐπεί γάρ ὁ ἐνδέχομαι οὐ εἰμί ἀναγκαῖος , ὁ δέ μή ἀναγκαῖος ἐγχωρέω μή ὑπάρχω , φανερός ὅτι , εἰ ἐνδέχομαι ὁ Α ὁ Β ὑπάρχω , ἐνδέχομαι καί μή ὑπάρχω · καί εἰ πᾶς ἐνδέχομαι ὑπάρχω , καί πᾶς ἐνδέχομαι μή ὑπάρχω . ὅμοιος δέ ἐπί ὁ ἐν μέρος κατάφασις · ὁ γάρ αὐτός ἀπόδειξις . εἰμί δέ ὁ τοιοῦτος πρότασις κατηγορικός καί οὐ στερητικός · ὁ γάρ ἐνδέχομαι ὁ εἰμί ὅμοιος τάσσω , καθά λέγω πρότερος . διορίζω δέ οὗτος πάλιν λέγω ὅτι ὁ ἐνδέχομαι κατά δύο λέγω τρόπος , εἷς μέν ὁ ὡς ἐπί ὁ πολύς γίγνομαι καί διαλείπω ὁ ἀναγκαῖος , οἷος ὁ πολιόω ἄνθρωπος ἤ ὁ αὐξάνω ἤ φθίω , ἤ ὅλος ὁ φύω ὑπάρχω ( οὗτος γάρ οὐ συνεχής μέν ἔχω ὁ ἀναγκαῖος διά ὁ μή ἀεί εἰμί ἄνθρωπος , εἰμί μέντοι ἄνθρωπος ἤ ἐκ ἀνάγκη ἤ ὡς ἐπί ὁ πολύς εἰμί ) , ἄλλος δέ ὁ ἀόριστος , ὅς καί οὕτως καί μή οὕτως δυνατός , οἷος ὁ βαδίζω ζῷον ἤ ὁ βαδίζω γίγνομαι σεισμός , ἤ ὅλος ὁ ἀπό τύχη γίγνομαι · οὐδείς γάρ μάλα οὕτως φύω ἤ ἐναντίος . ἀντιστρέφω μέν οὖν καί κατά ὁ ἀντίκειμαι πρότασις ἑκάτερος ὁ ἐνδέχομαι , οὐ μήν ὁ αὐτός γε τρόπος , ἀλλά ὁ μέν φύω εἰμί ὁ μή ἐκ ἀνάγκη ὑπάρχω ( οὕτως γάρ ἐνδέχομαι μή πολιόω ἄνθρωπος ) , ὁ δέ ἀόριστος ὁ μηδείς μάλα οὕτως ἤ ἐκεῖνος . ἐπιστήμη δέ καί συλλογισμός ἀποδεικτικός ὁ μέν ἀόριστος οὐ εἰμί διά ὁ ἄτακτος εἰμί ὁ μέσος , ὁ δέ φύζω εἰμί , καί σχεδόν ὁ λόγος καί ὁ σκέψις γίγνομαι περί ὁ οὕτως ἐνδέχομαι · ἐκεῖνος δέ ἐγχωρέω μέν γίγνομαι συλλογισμός , οὐ μήν εἴωθα γε ζητέω . οὗτος μέν οὖν διορίζω μάλα ἐν ὁ ἕπομαι · νῦν δέ λέγω πότε καί τίς εἰμί συλλογισμός ἐκ ὁ ἐνδέχομαι πρότασις . ἐπεί δέ ὁ ἐνδέχομαι ὅδε ὅδε ὑπάρχω διχῶς εἰμί ἐκλαμβάνω ( ἤ γάρ ὅς ὑπάρχω ὅδε ἤ ὅς ἐνδέχομαι αὐτός ὑπάρχω · ὁ γάρ , κατά ὅς ὁ Β , ὁ Α ἐνδέχομαι οὗτος σημαίνω ἕτερος , ἤ κατά ὅς λέγω ὁ Β ἤ κατά ὅς ἐνδέχομαι λέγω · ὁ δέ , κατά ὅς ὁ Β , ὁ Α ἐνδέχομαι ἤ πᾶς ὁ Β ὁ Α ἐγχωρέω οὐδείς διαφέρω ) , φανερός ὅτι διχῶς ἄν λέγω ὁ Α ὁ Β πᾶς ἐνδέχομαι ὑπάρχω . πρῶτος οὖν λέγω , εἰ κατά ὅς ὁ Γ ὁ Β ἐνδέχομαι , καί κατά ὅς ὁ Β ὁ Α , τίς εἰμί καί ποῖος συλλογισμός · οὕτως γάρ ὁ πρότασις ἀμφότερος λαμβάνω κατά ὁ ἐνδέχομαι , ὅταν δέ κατά ὅς ὁ Β ὑπάρχω ὁ Α ἐνδέχομαι , ὁ μέν ὑπάρχω ὁ δέ ἐνδέχομαι . ὥστε ἀπό ὁ ὁμοιοσχήμων ἄρχω , καθά καί ἐν ὁ ἄλλος .