aristoteles-et-corpus-aristotelicum.analytica-priora-et-posteriora priora.2.21
Συμβαίνει δ᾿ ἐνίοτε , καθάπερ ἐν τῇ θέσει τῶν ὅρων ἀπατώμεθα , καὶ κατὰ τὴν ὑπόληψιν γίνεσθαι τὴν ἀπάτην , οἷον εἰ ἐνδέχεται τὸ αὐτὸ πλείοσι πρώτως ὑπάρχειν , καὶ τὸ μὲν λεληθέναι τινὰ καὶ οἴεσθαι μηδενὶ ὑπάρχειν , τὸ δὲ εἰδέναι . Ἔστω γὰρ τὸ Α τῷ Β καὶ τῷ Γ καθ᾿ αὑτὰ ὑπάρχον , καὶ ταῦτα παντὶ τῷ Δ ὡσαύτως . Εἰ δὴ τῷ μὲν Β τὸ Α παντὶ οἴεται ὑπάρχειν , καὶ τοῦτο τῷ Δ , τῷ δὲ Γ τὸ Α μηδενί , καὶ τοῦτο τῷ Δ παντί , τοῦ αὐτοῦ κατὰ ταὐτὸν ἕξει ἐπιστήμην καὶ ἄγνοιαν . Πάλιν εἴ τις ἀπατηθείη περὶ τὰ ἐκ τῆς αὐτῆς συστοιχίας , οἷον εἰ τὸ Α ὑπάρχει τῷ Β , τοῦτο δὲ τῷ Γ καὶ τὸ Γ τῷ Δ , ὑπολαμβάνοι δὲ τὸ Α παντὶ τῷ Β ὑπάρχειν καὶ πάλιν μηδενὶ τῷ Γ · ἅμα γὰρ εἴσεταί τε καὶ οὐχ ὑπολήψεται ὑπάρχειν . Ἆρ᾿ οὖν οὐδὲν ἄλλο ἀξιοῖ ἐκ τούτων ἢ ὃ ἐπίσταται , τοῦτο μὴ ὑπολαμβάνειν ; ἐπίσταται γάρ πως ὅτι τὸ Α τῷ Γ ὑπάρχει διὰ τοῦ Β , ὡς τῇ καθόλου τὸ κατὰ μέρος , ὥστε ὅ πως ἐπίσταται , τοῦτο ὅλως ἀξιοῖ μὴ ὑπολαμβάνειν · ὅπερ ἀδύνατον . Ἐπὶ δὲ τοῦ πρότερον λεχθέντος , εἰ μὴ ἐκ τῆς αὐτῆς συστοιχίας τὸ μέσον , καθ᾿ ἑκάτερον μὲν τῶν μέσων ἀμφοτέρας τὰς προτάσεις οὐκ ἐγχωρεῖ ὑπολαμβάνειν , οἷον τὸ Α τῷ μὲν Β παντί , τῷ δὲ Γ μηδενί , ταῦτα δ᾿ ἀμφότερα παντὶ τῷ Δ . Συμβαίνει γὰρ ἢ ἁπλῶς ἢ ἐπί τι ἐναντίαν λαμβάνεσθαι τὴν πρώτην πρότασιν . Εἰ γὰρ ᾧ τὸ Β ὑπάρχει , παντὶ τὸ Α ὑπολαμβάνει ὑπάρχειν , τὸ δὲ Β τῷ Δ οἶδε , καὶ ὅτι τῷ Δ τὸ Α οἶδεν . Ὤστ᾿ εἰ πάλιν , ᾧ τὸ Γ , μηδενὶ οἴεται τὸ Α ὑπάρχειν , ᾧ τὸ Β τινὶ ὑπάρχει , τούτῳ οὐκ οἴεται τὸ Α ὑπάρχειν . Τὸ δὲ παντὶ οἰόμενον ᾧ τὸ Β , πάλιν τινὶ μὴ οἴεσθαι ᾧ τὸ Β , ἢ ἁπλῶς ἢ ἐπί τι ἐναντίον τίον ἐστίν . Οὕτω μὲν οὖν οὐκ ἐνδέχεται ὑπολαβεῖν , καθ᾿ ἑκάτερον δὲ τὴν μίαν ἢ κατὰ θάτερον ἀμφοτέρας οὐδὲν κωλύει , οἷον τὸ Α παντὶ τῷ Β καὶ τὸ Β τῷ Δ , καὶ πάλιν τὸ Α μηδενὶ τῷ Γ . Ὁμοία γὰρ ἡ τοιαύτη ἀπάτη καὶ ὡς ἀπατώμεθα περὶ τὰ ἐν μέρει , οἷον εἰ τῷ Β παντὶ τὸ Α ὑπάρχει , τὸ δὲ Β τῷ Γ παντί , τὸ Α παντὶ τῷ Γ ὑπάρξει . Εἰ οὖν τις οἶδεν ὅτι τὸ Α , ᾧ τὸ Β , ὑπάρχει παντί , οἶδε καὶ ὅτι τῷ Γ . Ἀλλ᾿ οὐδὲν κωλύει ἀγνοεῖν τὸ Γ ὅτι ἔστιν , οἷον εἰ τὸ μὲν Α δύο ὀρθαί , τὸ δ᾿ ἐφ᾿ ᾧ Β τρίγωνον , τὸ δ᾿ ἐφ᾿ ᾧ Γ αἰσθητὸν τρίγωνον . Ὑπολάβοι γὰρ ἄν τις μὴ εἶναι τὸ Γ , εἰδὼς ὅτι πᾶν τρίγωνον ἔχει δύο ὀρθάς , ὥσθ᾿ ἅμα εἴσεται καὶ ἀγνοήσει ταὐτόν . Τὸ γὰρ εἰδέναι πᾶν τρίγωνον ὅτι δύο ὀρθαῖς οὐχ ἁπλοῦν ἐστίν , ἀλλὰ τὸ μὲν τῷ τὴν καθόλου ἔχειν ἐπιστήμην , τὸ δὲ τὴν καθ᾿ ἕκαστον . Οὕτω μὲν οὖν ὡς τῇ καθόλου οἶδε τὸ Γ ὅτι δύο ὀρθαί , ὡς δὲ τῇ καθ᾿ ἕκαστον οὐκ οἶδεν , ὥστ᾿ οὐχ ἕξει τὰς ἐναντίας . Ὁμοίως δὲ καὶ ὁ ἐν τῷ Μένωνι λόγος , ὅτι ἡ μάθησις ἀνάμνησις . Οὐδαμοῦ γὰρ συμβαίνει προεπίστασθαι τὸ καθ᾿ ἕκαστον , ἀλλ᾿ ἅμα τῇ ἐπαγωγῇ λαμβάνειν τὴν τῶν κατὰ μέρος ἐπιστήμην ὥσπερ ἀναγνωρίζοντας . Ἔνια γὰρ εὐθὺς ἴσμεν , οἷον ὅτι δύο ὀρθαῖς , ἐὰν εἰδῶμεν ὅτι τρίγωνον . Ὁμοίως δὲ καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων . Τῇ μὲν οὖν καθόλου θεωροῦμεν τὰ ἐν μέρει , τῇ δ᾿ οἰκείᾳ οὐκ ἴσμεν , ὥστ᾿ ἐνδέχεται καὶ ἀπατᾶσθαι περὶ αὐτά , πλὴν οὐκ ἐναντίως , ἀλλ᾿ ἔχειν μὲν τὴν καθόλου , ἀπατᾶσθαι δὲ τῇ κατὰ μέρος . Ὁμοίως οὖν καὶ ἐπὶ τῶν προειρημένων · οὐ γὰρ ἐναντία ἡ κατὰ τὸ μέσον ἀπάτη τῇ κατὰ τὸν συλλογισμὸν ἐπιστήμῃ , οὐδ᾿ ἡ καθ᾿ ἑκάτερον τῶν μέσων ὑπόληψις . Οὐδὲν δὲ κωλύει εἰδότα καὶ ὅτι τὸ Α ὅλῳ τῷ Β ὑπάρχει καὶ πάλιν τοῦτο τῷ Γ , οἰηθῆναι μὴ ὑπάρχειν τὸ Α τῷ Γ , οἷον ὅτι πᾶσα ἡμίονος ἄτοκος καὶ αὕτη ἡμίονος οἴεσθαι κύειν ταύτην · οὐ γὰρ ἐπίσταται ὅτι τὸ Α τῷ Γ , μὴ συνθεωρῶν τὸ καθ᾿ ἑκάτερον . Ὥστε δῆλον ὅτι καὶ εἰ τὸ μὲν οἶδε τὸ δὲ μὴ οἶδεν , ἀπατηθήσεται · ὅπερ ἔχουσιν αἱ καθόλου πρὸς τὰς κατὰ μέρος ἐπιστήμας . Οὐδὲν γὰρ τῶν αἰσθητῶν ἔξω τῆς αἰσθήσεως γενόμενον ἴσμεν , οὐδ᾿ ἂν ᾐσθημένοι τυγχάνωμεν , εἰ μὴ ὡς τῷ καθόλου καὶ τῷ ἔχειν τὴν οἰκείαν ἐπιστήμην , ἀλλ᾿ οὐχ ὡς τῷ ἐνεργεῖν . Τὸ γὰρ ἐπίστασθαι λέγεται τριχῶς , ἢ ὡς τῇ καθόλου ἢ ὡς τῇ οἰκείᾳ ἢ ὡς τῷ ἐνεργεῖν , ὥστε καὶ τὸ ἠπατῆσθαι τοσαυταχῶς . Οὐδὲν οὖν κωλύει καὶ εἰδέναι καὶ ἠπατῆσθαι περὶ ταὐτό , πλὴν οὐκ ἐναντίως . Ὅπερ συμβαίνει καὶ τῷ καθ᾿ ἑκατέραν εἰδότι τὴν πρότασιν καὶ μὴ ἐπεσκεμμένῳ πρότερον . Ὑπολαμβάνων γὰρ κύειν τὴν ἡμίονον οὐκ ἔχει τὴν κατὰ τὸ ἐνεργεῖν ἐπιστήμην , οὐδ᾿ αὖ διὰ τὴν ὑπόληψιν ἐναντίαν ἀπάτην τῇ ἐπιστήμῃ · συλλογισμὸς γὰρ ἡ ἐναντία ἀπάτη τῇ καθόλου . Ὁ δ᾿ ὑπολαμβάνων τὸ ἀγαθῷ εἶναι κακῷ εἶναι , τὸ αὐτὸ ὑπολήψεται ἀγαθῷ εἶναι καὶ κακῷ . Ἔστω γὰρ τὸ μὲν ἀγαθῷ εἶναι ἐφ᾿ οὗ Α , τὸ δὲ κακῷ εἶναι ἐφ᾿ οὗ Β , πάλιν δὲ τὸ ἀγαθῷ εἶναι ἐφ᾿ οὗ Γ . Ἐπεὶ οὖν ταὐτὸν ὑπολαμβάνει τὸ Β καὶ τὸ Γ , καὶ εἶναι τὸ Γ τὸ Β ὑπολήψεται , καὶ πάλιν τὸ Β τὸ Α εἶναι ὡσαύτως , ὥστε καὶ τὸ Γ τὸ Α . Ὥσπερ γὰρ εἰ ἦν ἀληθές , καθ᾿ οὗ τὸ Γ , τὸ Β , καὶ καθ᾿ οὗ τὸ Β , τὸ Α , καὶ κατὰ τοῦ Γ τὸ Α ἀληθὲς ἦν , οὕτω καὶ ἐπὶ τοῦ ὑπολαμβάνειν . Ὁμοίως δὲ καὶ ἐπὶ τοῦ εἶναι · ταὐτοῦ γὰρ ὄντος τοῦ Γ καὶ Β , καὶ πάλιν τοῦ Β καὶ Α , καὶ τὸ Γ τῷ Α ταὐτὸν ἦν . Ὥστε καὶ ἐπὶ τοῦ δοξάζειν ὁμοίως . Ἆρ᾿ οὖν τοῦτο μὲν ἀναγκαῖον , εἴ τις δώσει τὸ πρῶτον ; ἀλλ᾿ ἴσως ἐκεῖνο ψεῦδος , τὸ ὑπολαβεῖν τινὰ κακῷ εἶναι τὸ ἀγαθῷ εἶναι , εἰ μὴ κατὰ συμβεβηκός · πολλαχῶς γὰρ ἐγχωρεῖ τοῦθ᾿ ὑπολαμβάνειν . Ἐπισκεπτέον δὲ τοῦτο βέλτιον .
Lemmas: συμβαίνω δέ ἐνίοτε , καθά ἐν ὁ θέσις ὁ ὅρος ἀπατάω , καί κατά ὁ ὑπόληψις γίγνομαι ὁ ἀπάτη , οἷος εἰ ἐνδέχομαι ὁ αὐτός πολύς πρῶτος ὑπάρχω , καί ὁ μέν λανθάνω τις καί οἴομαι μηδείς ὑπάρχω , ὁ δέ οἶδα . εἰμί γάρ ὁ Α ὁ Β καί ὁ Γ κατά ἑαυτοῦ ὑπάρχω , καί οὗτος πᾶς ὁ Δ ὡσαύτως . εἰ δή ὁ μέν Β ὁ Α πᾶς οἴομαι ὑπάρχω , καί οὗτος ὁ Δ , ὁ δέ Γ ὁ Α μηδείς , καί οὗτος ὁ Δ πᾶς , ὁ αὐτός κατά αὐτός ἔχω ἐπιστήμη καί ἄγνοια . πάλιν εἰ τις ἀπατάω περί ὁ ἐκ ὁ αὐτός συστοιχία , οἷος εἰ ὁ Α ὑπάρχω ὁ Β , οὗτος δέ ὁ Γ καί ὁ Γ ὁ Δ , ὑπολαμβάνω δέ ὁ Α πᾶς ὁ Β ὑπάρχω καί πάλιν μηδείς ὁ Γ · ἅμα γάρ οἶδα τε καί οὐ ὑπολαμβάνω ὑπάρχω . ἆρα οὖν οὐδείς ἄλλος ἀξιόω ἐκ οὗτος ἤ ὅς ἐπίσταμαι , οὗτος μή ὑπολαμβάνω ; ἐπίσταμαι γάρ πως ὅτι ὁ Α ὁ Γ ὑπάρχω διά ὁ Β , ὡς ὁ καθόλου ὁ κατά μέρος , ὥστε ὅς πως ἐπίσταμαι , οὗτος ὅλος ἀξιόω μή ὑπολαμβάνω · ὅς ἀδύνατος . ἐπί δέ ὁ πρότερος λέγω , εἰ μή ἐκ ὁ αὐτός συστοιχία ὁ μέσος , κατά ἑκάτερος μέν ὁ μέσος ἀμφότερος ὁ πρότασις οὐ ἐγχωρέω ὑπολαμβάνω , οἷος ὁ Α ὁ μέν Β πᾶς , ὁ δέ Γ μηδείς , οὗτος δέ ἀμφότερος πᾶς ὁ Δ . συμβαίνω γάρ ἤ ἁπλῶς ἤ ἐπί τις ἐναντίος λαμβάνω ὁ πρῶτος πρότασις . εἰ γάρ ὅς ὁ Β ὑπάρχω , πᾶς ὁ Α ὑπολαμβάνω ὑπάρχω , ὁ δέ Β ὁ Δ οἶδα , καί ὅτι ὁ Δ ὁ Α οἶδα . ὥστε εἰ πάλιν , ὅς ὁ Γ , μηδείς οἴομαι ὁ Α ὑπάρχω , ὅς ὁ Β τις ὑπάρχω , οὗτος οὐ οἴομαι ὁ Α ὑπάρχω . ὁ δέ πᾶς οἴομαι ὅς ὁ Β , πάλιν τις μή οἴομαι ὅς ὁ Β , ἤ ἁπλῶς ἤ ἐπί τις ἐναντίος τίω εἰμί . οὕτως μέν οὖν οὐ ἐνδέχομαι ὑπολαμβάνω , κατά ἑκάτερος δέ ὁ εἷς ἤ κατά ἕτερος ἀμφότερος οὐδείς κωλύω , οἷος ὁ Α πᾶς ὁ Β καί ὁ Β ὁ Δ , καί πάλιν ὁ Α μηδείς ὁ Γ . ὅμοιος γάρ ὁ τοιοῦτος ἀπάτη καί ὡς ἀπατάω περί ὁ ἐν μέρος , οἷος εἰ ὁ Β πᾶς ὁ Α ὑπάρχω , ὁ δέ Β ὁ Γ πᾶς , ὁ Α πᾶς ὁ Γ ὑπάρχω . εἰ οὖν τις οἶδα ὅτι ὁ Α , ὅς ὁ Β , ὑπάρχω πᾶς , οἶδα καί ὅτι ὁ Γ . ἀλλά οὐδείς κωλύω ἀγνοέω ὁ Γ ὅτι εἰμί , οἷος εἰ ὁ μέν Α δύο ὀρθός , ὁ δέ ἐπί ὅς Β τρίγωνον , ὁ δέ ἐπί ὅς Γ αἰσθητός τρίγωνον . ὑπολαμβάνω γάρ ἄν τις μή εἰμί ὁ Γ , οἶδα ὅτι πᾶς τρίγωνος ἔχω δύο ὀρθός , ὥστε ἅμα οἶδα καί ἀγνοέω αὐτός . ὁ γάρ οἶδα πᾶς τρίγωνον ὅτι δύο ὀρθός οὐ ἁπλόος εἰμί , ἀλλά ὁ μέν ὁ ὁ καθόλου ἔχω ἐπιστήμη , ὁ δέ ὁ κατά ἕκαστος . οὕτως μέν οὖν ὡς ὁ καθόλου οἶδα ὁ Γ ὅτι δύο ὀρθός , ὡς δέ ὁ κατά ἕκαστος οὐ οἶδα , ὥστε οὐ ἔχω ὁ ἐναντίος . ὅμοιος δέ καί ὁ ἐν ὁ Μένων λόγος , ὅτι ὁ μάθησις ἀνάμνησις . οὐδαμοῦ γάρ συμβαίνω προεφίστημι ὁ κατά ἕκαστος , ἀλλά ἅμα ὁ ἐπαγωγή λαμβάνω ὁ ὁ κατά μέρος ἐπιστήμη ὥσπερ ἀναγνωρίζω . ἔνιοι γάρ εὐθύς οἶδα , οἷος ὅτι δύο ὀρθός , ἐάν οἶδα ὅτι τρίγωνος . ὅμοιος δέ καί ἐπί ὁ ἄλλος . ὁ μέν οὖν καθόλου θεωρέω ὁ ἐν μέρος , ὁ δέ οἰκεῖος οὐ οἶδα , ὥστε ἐνδέχομαι καί ἀπατάω περί αὐτός , πλήν οὐ ἐναντίος , ἀλλά ἔχω μέν ὁ καθόλου , ἀπατάω δέ ὁ κατά μέρος . ὅμοιος οὖν καί ἐπί ὁ προλέγω · οὐ γάρ ἐναντίος ὁ κατά ὁ μέσος ἀπάτη ὁ κατά ὁ συλλογισμός ἐπιστήμη , οὐδέ ὁ κατά ἑκάτερος ὁ μέσος ὑπόληψις . οὐδείς δέ κωλύω οἶδα καί ὅτι ὁ Α ὅλος ὁ Β ὑπάρχω καί πάλιν οὗτος ὁ Γ , οἴομαι μή ὑπάρχω ὁ Α ὁ Γ , οἷος ὅτι πᾶς ἡμίονος ἄτοκος καί οὗτος ἡμίονος οἴομαι κύω οὗτος · οὐ γάρ ἐπίσταμαι ὅτι ὁ Α ὁ Γ , μή συνθεωρέω ὁ κατά ἑκάτερος . ὥστε δῆλος ὅτι καί εἰ ὁ μέν οἶδα ὁ δέ μή οἶδα , ἀπατάω · ὅς ἔχω ὁ καθόλου πρός ὁ κατά μέρος ἐπιστήμη . οὐδείς γάρ ὁ αἰσθητός ἔξω ὁ αἴσθησις γίγνομαι οἶδα , οὐδέ ἄν αἰσθάνομαι τυγχάνω , εἰ μή ὡς ὁ καθόλου καί ὁ ἔχω ὁ οἰκεῖος ἐπιστήμη , ἀλλά οὐ ὡς ὁ ἐνεργέω . ὁ γάρ ἐπίσταμαι λέγω τριχῶς , ἤ ὡς ὁ καθόλου ἤ ὡς ὁ οἰκεῖος ἤ ὡς ὁ ἐνεργέω , ὥστε καί ὁ ἀπατάω τοσαυταχῶς . οὐδείς οὖν κωλύω καί οἶδα καί ἀπατάω περί αὐτός , πλήν οὐ ἐναντίος . ὅς συμβαίνω καί ὁ κατά ἑκάτερος οἶδα ὁ πρότασις καί μή ἐπισκοπέω πρότερος . ὑπολαμβάνω γάρ κύω ὁ ἡμίονος οὐ ἔχω ὁ κατά ὁ ἐνεργέω ἐπιστήμη , οὐδέ αὖ διά ὁ ὑπόληψις ἐναντίος ἀπάτη ὁ ἐπιστήμη · συλλογισμός γάρ ὁ ἐναντίος ἀπάτη ὁ καθόλου . ὁ δέ ὑπολαμβάνω ὁ ἀγαθός εἰμί κακός εἰμί , ὁ αὐτός ὑπολαμβάνω ἀγαθός εἰμί καί κακός . εἰμί γάρ ὁ μέν ἀγαθός εἰμί ἐπί ὅς Α , ὁ δέ κακός εἰμί ἐπί ὅς Β , πάλιν δέ ὁ ἀγαθός εἰμί ἐπί ὅς Γ . ἐπεί οὖν αὐτός ὑπολαμβάνω ὁ Β καί ὁ Γ , καί εἰμί ὁ Γ ὁ Β ὑπολαμβάνω , καί πάλιν ὁ Β ὁ Α εἰμί ὡσαύτως , ὥστε καί ὁ Γ ὁ Α . ὥσπερ γάρ εἰ εἰμί ἀληθής , κατά ὅς ὁ Γ , ὁ Β , καί κατά ὅς ὁ Β , ὁ Α , καί κατά ὁ Γ ὁ Α ἀληθής εἰμί , οὕτως καί ἐπί ὁ ὑπολαμβάνω . ὅμοιος δέ καί ἐπί ὁ εἰμί · αὐτός γάρ εἰμί ὁ Γ καί Β , καί πάλιν ὁ Β καί Α , καί ὁ Γ ὁ Α αὐτός εἰμί . ὥστε καί ἐπί ὁ δοξάζω ὅμοιος . ἆρα οὖν οὗτος μέν ἀναγκαῖος , εἰ τις δίδωμι ὁ πρῶτος ; ἀλλά ἴσως ἐκεῖνος ψεῦδος , ὁ ὑπολαμβάνω τις κακός εἰμί ὁ ἀγαθός εἰμί , εἰ μή κατά συμβαίνω · πολλαχῶς γάρ ἐγχωρέω οὗτος ὑπολαμβάνω . ἐπισκοπέω δέ οὗτος ἀγαθός .