aristoteles-et-corpus-aristotelicum.analytica-priora-et-posteriora posteriora.2.16
Περὶ δ᾿ αἰτίου καὶ οὗ αἴτιον ἀπορήσειε μὲν ἄν τις , ἆρα ὅτε ὑπάρχει τὸ αἰτιατόν , καὶ τὸ αἴτιον ὑπάρχει , ὥσπερ εἰ φυλλορροεῖ ἢ ἐκλείπει , καὶ τὸ αἴτιον τοῦ ἐκλείπειν ἢ φυλλορροεῖν ἔσται . Οἷον εἰ τοῦτ᾿ ἔστι τὸ πλατέα ἔχειν τὰ φύλλα , τοῦ δ᾿ ἐκλείπειν τὸ τὴν γῆν ἐν μέσῳ εἶναι . Εἰ γὰρ μὴ ὑπάρχει , ἄλλο τι ἔσται τὸ αἴτιον αὐτῶν . Εἴτε τὸ αἴτιον ὑπάρχει , ἅμα καὶ τὸ αἰτιατόν , οἷον εἰ ἐν μέσῳ ἡ γῆ , ἐκλείπει , ἢ εἰ πλατύφυλλον , φυλλορροεῖ . Εἰ δ᾿ οὕτως , ἅμ᾿ ἂν εἴη καὶ δεικνύοιτο δι᾿ ἀλλήλων . Ἔστω γὰρ τὸ φυλλορροεῖν ἐφ᾿ οὗ Α , τὸ δὲ πλατύφυλλον ἐφ᾿ οὗ Β , ἄμπελος δὲ ἐφ᾿ οὗ Γ . Εἰ δὴ τῷ Β ὑπάρχει τὸ Α ( πᾶν γὰρ πλατύφυλλον φυλλορροεῖ ) , τῷ δὲ Γ ὑπάρχει τὸ Β ( πᾶσα γὰρ ἄμπελος πλατύφυλλος ) , τῷ Γ ὑπάρχει τὸ Α , καὶ πᾶσα ἄμπελος φυλλορροεῖ . Αἴτιον δὲ τὸ Β τὸ μέσον . Ἀλλὰ καὶ ὅτι πλατύφυλλον ἡ ἄμπελος , ἔστι διὰ τοῦ φυλλορροεῖν ἀποδεῖξαι . Ἔστω γὰρ τὸ μὲν Δ πλατύφυλλον , τὸ δὲ Ε τὸ φυλλορροεῖν , ἄμπελος δὲ ἐφ᾿ οὗ Ζ . Τῷ δὴ Ζ ὑπάρχει τὸ Ε ( φυλλορροεῖ γὰρ πᾶσα ἄμπελος ) , τῷ δὲ Ε τὸ Δ ( ἅπαν γὰρ τὸ φυλλορροοῦν πλατύφυλλον ) · πᾶσα ἄρα ἄμπελος πλατύφυλλον . Αἴτιον δὲ τὸ φυλλορροεῖν . Εἰ δὲ μὴ ἐνδέχεται αἴτια εἶναι ἀλλήλων ( τὸ γὰρ αἴτιον πρότερον οὗ αἴτιον ) , καὶ τοῦ μὲν ἐκλείπειν αἴτιον τὸ ἐν μέσῳ τὴν γῆν εἶναι , τοῦ δ᾿ ἐν μέσῳ τὴν γῆν εἶναι οὐκ αἴτιον τὸ ἐκλείπειν . Εἰ οὖν ἡ μὲν διὰ τοῦ αἰτίου ἀπόδειξις τοῦ διὰ τί , ἡ δὲ μὴ διὰ τοῦ αἰτίου τοῦ ὅτι , ὅτι μὲν ἐν μέσῳ , οἶδε , διότι δ᾿ οὔ . Ὅτι δ᾿ οὐ τὸ ἐκλείπειν αἴτιον τοῦ ἐν μέσῳ , ἀλλὰ τοῦτο τοῦ ἐκλείπειν , φανερόν · ἐν γὰρ τῷ λόγῳ τῷ τοῦ ἐκλείπειν ἐνυπάρχει τὸ ἐν μέσῳ , ὥστε δῆλον ὅτι διὰ τούτου ἐκεῖνο γνωρίζεται , ἀλλ᾿ οὐ τοῦτο δι᾿ ἐκείνου . Ἢ ἐνδέχεται ἑνὸς πλείω αἴτια εἶναι ; καὶ γὰρ εἰ ἔστι τὸ αὐτὸ πλειόνων πρώτων κατηγορεῖσθαι , ἔστω τὸ Α τῷ Β πρώτῳ ὑπάρχον , καὶ τῷ Γ ἄλλῳ πρώτῳ , καὶ ταῦτα τοῖς ΔΕ . Ὑπάρξει ἄρα τὸ Α τοῖς ΔΕ · αἴτιον δὲ τῷ μὲν Δ τὸ Β , τῷ δὲ Ε τὸ Γ · ὥστε τοῦ μὲν αἰτίου ὑπάρχοντος ἀνάγκη τὸ πρᾶγμα ὑπάρχειν , τοῦ δὲ πράγματος ὑπάρχοντος οὐκ ἀνάγκη πᾶν ὃ ἂν ᾖ αἴτιον , ἀλλ᾿ αἴτιον μέν , οὐ μέντοι πᾶν . Ἢ εἰ ἀεὶ καθόλου τὸ πρόβλημά ἐστι , καὶ τὸ αἴτιον ὅλον τι , καὶ οὗ αἴτιον , καθόλου . Οἷον τὸ φυλλορροεῖν ὅλῳ τινὶ ἀφωρισμένον , κἂν εἴδη αὐτοῦ ᾖ , καὶ τοισδὶ καθόλου , ἢ φυτοῖς ἢ τοιοῖσδε φυτοῖς . Ὥστε καὶ τὸ μέσον ἴσον δεῖ εἶναι ἐπὶ τούτων , καὶ οὗ αἴτιον , καὶ ἀντιστρέφειν . Οἷον διὰ τί τὰ δένδρα φυλλορροεῖ ; εἰ δὴ διὰ πῆξιν τοῦ ὑγροῦ , εἴτε φυλλορροεῖ δένδρον , δεῖ ὑπάρχειν πῆξιν , εἴτε πῆξις ὑπάρχει μὴ ὁτῳοῦν ἀλλὰ δένδρῳ , φυλλορροεῖν .
Lemmas: περί δέ αἴτιος καί ὅς αἴτιος ἀπορέω μέν ἄν τις , ἆρα ὅτε ὑπάρχω ὁ αἰτιατός , καί ὁ αἴτιος ὑπάρχω , ὥσπερ εἰ φυλλορροέω ἤ ἐκλείπω , καί ὁ αἴτιος ὁ ἐκλείπω ἤ φυλλορροέω εἰμί . οἷος εἰ οὗτος εἰμί ὁ πλατύς ἔχω ὁ φύλλον , ὁ δέ ἐκλείπω ὁ ὁ γῆ ἐν μέσος εἰμί . εἰ γάρ μή ὑπάρχω , ἄλλος τις εἰμί ὁ αἴτιος αὐτός . εἴτε ὁ αἴτιος ὑπάρχω , ἅμα καί ὁ αἰτιατός , οἷος εἰ ἐν μέσος ὁ γῆ , ἐκλείπω , ἤ εἰ πλατύφυλλος , φυλλορροέω . εἰ δέ οὕτως , ἅμα ἄν εἰμί καί δείκνυμι διά ἀλλήλων . εἰμί γάρ ὁ φυλλορροέω ἐπί ὅς Α , ὁ δέ πλατύφυλλος ἐπί ὅς Β , ἄμπελος δέ ἐπί ὅς Γ . εἰ δή ὁ Β ὑπάρχω ὁ Α ( πᾶς γάρ πλατύφυλλος φυλλορροέω ) , ὁ δέ Γ ὑπάρχω ὁ Β ( πᾶς γάρ ἄμπελος πλατύφυλλος ) , ὁ Γ ὑπάρχω ὁ Α , καί πᾶς ἄμπελος φυλλορροέω . αἴτιος δέ ὁ Β ὁ μέσος . ἀλλά καί ὅτι πλατύφυλλος ὁ ἄμπελος , εἰμί διά ὁ φυλλορροέω ἀποδείκνυμι . εἰμί γάρ ὁ μέν Δ πλατύφυλλος , ὁ δέ Ε ὁ φυλλορροέω , ἄμπελος δέ ἐπί ὅς Ζ . ὁ δή Ζ ὑπάρχω ὁ Ε ( φυλλορροέω γάρ πᾶς ἄμπελος ) , ὁ δέ Ε ὁ Δ ( ἅπας γάρ ὁ φυλλορροέω πλατύφυλλος ) · πᾶς ἄρα ἄμπελος πλατύφυλλος . αἴτιος δέ ὁ φυλλορροέω . εἰ δέ μή ἐνδέχομαι αἴτιος εἰμί ἀλλήλων ( ὁ γάρ αἴτιος πρότερος ὅς αἴτιος ) , καί ὁ μέν ἐκλείπω αἴτιος ὁ ἐν μέσος ὁ γῆ εἰμί , ὁ δέ ἐν μέσος ὁ γῆ εἰμί οὐ αἴτιος ὁ ἐκλείπω . εἰ οὖν ὁ μέν διά ὁ αἴτιος ἀπόδειξις ὁ διά τίς , ὁ δέ μή διά ὁ αἴτιος ὁ ὅτι , ὅτι μέν ἐν μέσος , οἶδα , διότι δέ οὐ . ὅτι δέ οὐ ὁ ἐκλείπω αἴτιος ὁ ἐν μέσος , ἀλλά οὗτος ὁ ἐκλείπω , φανερός · ἐν γάρ ὁ λόγος ὁ ὁ ἐκλείπω ἐν-ὑπάρχω ὁ ἐν μέσος , ὥστε δῆλος ὅτι διά οὗτος ἐκεῖνος γνωρίζω , ἀλλά οὐ οὗτος διά ἐκεῖνος . ἤ ἐνδέχομαι εἷς πολύς αἴτιος εἰμί ; καί γάρ εἰ εἰμί ὁ αὐτός πολύς πρῶτος κατηγορέω , εἰμί ὁ Α ὁ Β πρῶτος ὑπάρχω , καί ὁ Γ ἄλλος πρῶτος , καί οὗτος ὁ ΔΕ . ὑπάρχω ἄρα ὁ Α ὁ ΔΕ · αἴτιος δέ ὁ μέν Δ ὁ Β , ὁ δέ Ε ὁ Γ · ὥστε ὁ μέν αἴτιος ὑπάρχω ἀνάγκη ὁ πρᾶγμα ὑπάρχω , ὁ δέ πρᾶγμα ὑπάρχω οὐ ἀνάγκη πᾶς ὅς ἄν εἰμί αἴτιος , ἀλλά αἴτιος μέν , οὐ μέντοι πᾶς . ἤ εἰ ἀεί καθόλου ὁ πρόβλημα εἰμί , καί ὁ αἴτιος ὅλος τις , καί ὅς αἴτιος , καθόλου . οἷον ὁ φυλλορροέω ὅλος τις ἀφορίζω , ἐάν εἶδος αὐτός εἰμί , καί ὅδε καθόλου , ἤ φυτόν ἤ τοιόσδε φυτόν . ὥστε καί ὁ μέσος ἴσος δέω εἰμί ἐπί οὗτος , καί ὅς αἴτιος , καί ἀντιστρέφω . οἷος διά τίς ὁ δένδρον φυλλορροέω ; εἰ δή διά πῆξις ὁ ὑγρός , εἴτε φυλλορροέω δένδρον , δέω ὑπάρχω πῆξις , εἴτε πῆξις ὑπάρχω μή ὅστις ἀλλά δένδρον , φυλλορροέω .