aristoteles-et-corpus-aristotelicum.analytica-priora-et-posteriora posteriora.1.1
ΠΑΣΑ διδασκαλία καὶ πᾶσα μάθησις διανοητικὴ ἐκ προϋπαρχούσης γίνεται γνώσεως . Φανερὸν δὲ τοῦτο θεωροῦσιν ἐπὶ πασῶν · αἵ τε γὰρ μαθηματικαὶ τῶν ἐπιστημῶν διὰ τούτου τοῦ τρόπου παραγίνονται καὶ τῶν ἄλλων ἑκάστη τεχνῶν . Ὁμοίως δὲ καὶ περὶ τοὺς λόγους οἵ τε διὰ συλλογισμῶν καὶ οἱ δι᾿ ἐπαγωγῆς · ἀμφότεροι γὰρ διὰ προγινωσκομένων ποιοῦνται τὴν διδασκαλίαν , οἱ μὲν λαμβάνοντες ὡς παρὰ ξυνιέντων , οἱ δὲ δεικνύντες τὸ καθόλου διὰ τοῦ δῆλον εἶναι τὸ καθ᾿ ἕκαστον . Ὡς δ᾿ αὕτως καὶ οἱ ῥητορικοὶ συμπείθουσιν · ἢ γὰρ διὰ παραδειγμάτων , ὅ ἐστιν ἐπαγωγή , ἢ δι᾿ ἐνθυμημάτων , ὅπερ ἐστὶ συλλογισμός . Διχῶς δ᾿ ἀναγκαῖον προγινώσκειν · τὰ μὲν γάρ , ὅτι ἔστι , προϋπολαμβάνειν ἀναγκαῖον , τὰ δέ , τί τὸ λεγόμενόν ἐστι , ξυνιέναι δεῖ , τὰ δ᾿ ἄμφω , οἷον ὅτι μὲν ἅπαν ἢ φῆσαι ἢ ἀποφῆσαι ἀληθές , ὅτι ἔστι , τὸ δὲ τρίγωνον , ὅτι τοδὶ σημαίνει , τὴν δὲ μονάδα ἄμφω , καὶ τί σημαίνει καὶ ὅτι ἔστιν · οὐ γὰρ ὁμοίως τούτων ἕκαστον δῆλον ἡμῖν . Ἔστι δὲ γνωρίζειν τὰ μὲν πρότερον γνωρίζοντα , τῶν δὲ καὶ ἅμα λαμβάνοντα τὴν γνῶσιν , οἷον ὅσα τυγχάνει ὄντα ὑπὸ τὸ καθόλου , ὧν ἔχει τὴν γνῶσιν . Ὅτι μὲν γὰρ πᾶν τρίγωνον ἔχει δυσὶν ὀρθαῖς ἴσας , προῄδει · ὅτι δὲ τόδε τὸ ἐν τῷ ἡμικυκλίῳ τρίγωνόν ἐστιν , ἅμα ἐπαγόμενος ἐγνώρισεν . Ἐνίων γὰρ τοῦτον τὸν τρόπον ἡ μάθησίς ἐστι , καὶ οὐ διὰ τοῦ μέσου τὸ ἔσχατον γνωρίζεται , ὅσα ἤδη τῶν καθ᾿ ἕκαστα τυγχάνει ὄντα καὶ μὴ καθ᾿ ὑποκειμένου τινός . Πρὶν δ᾿ ἐπαχθῆναι ἢ λαβεῖν συλλογισμὸν τρόπον μέν τινα ἴσως φατέον ἐπίστασθαι , τρόπον δ᾿ ἄλλον οὔ . Ὃ γὰρ μὴ ᾔδει εἰ ἔστιν ἁπλῶς , τοῦτο πῶς ᾔδει ὅτι δύο ὀρθὰς ἔχει ἁπλῶς ; ἀλλὰ δῆλον ὡς ὡδὶ μὲν ἐπίσταται , ὅτι καθόλου ἐπίσταται , ἁπλῶς δ᾿ οὐκ ἐπίσταται . Εἰ δὲ μή , τὸ ἐν τῷ Μένωνι ἀπόρημα συμβήσεται · ἢ γὰρ οὐδὲν μαθήσεται ἢ ἃ οἶδεν . Οὐ γὰρ δή , ὥς γέ τινες ἐγχειροῦσι λύειν , λεκτέον . Ἀρ᾿ οἶδας ἅπασαν δυάδα ὅτι ἀρτία ἢ οὔ ; φήσαντος δὲ προήνεγκάν τινα δυάδα ἣν οὐκ ᾤετ᾿ εἶναι , ὥστ᾿ ἀρτίαν . Λύουσι γὰρ οὐ φάσκοντες εἰδέναι πᾶσαν δυάδα ἀρτίαν οὖσαν , ἀλλ᾿ ἣν ἴσασιν ὅτι δυάς . Καίτοι ἴσασι μὲν οὗπερ τὴν ἀπόδειξιν ἔχουσι καὶ οὗ ἔλαβον , ἔλαβον δ᾿ οὐχὶ παντὸς οὗ ἂν εἰδῶσιν ὅτι τρίγωνον ἢ ὅτι ἀριθμός , ἀλλ᾿ ἁπλῶς κατὰ παντὸς ἀριθμοῦ καὶ τριγώνου · οὐδεμία γὰρ πρότασις λαμβάνεται τοιαύτη , ὅτι ὃν σὺ οἶδας ἀριθμὸν ἢ ὃ σὺ οἶδας εὐθύγραμμον , ἀλλὰ κατὰ παντός . Ἀλλ᾿ οὐδέν ( οἶμαι ) κωλύει , ὃ μανθάνει , ἔστιν ὡς ἐπίστασθαι , ἔστι δ᾿ ὡς ἀγνοεῖν · ἄτοπον γὰρ οὐκ εἰ οἶδέ πως ὃ μανθάνει , ἀλλ᾿ εἰ ὡδί , οἷον ᾗ μανθάνει καὶ ὥς .
Lemmas: πᾶς διδασκαλία καί πᾶς μάθησις διανοητικός ἐκ προϋπάρχω γίγνομαι γνῶσις . φανερός δέ οὗτος θεωρέω ἐπί πᾶς · ὁ τε γάρ μαθηματικός ὁ ἐπιστήμη διά οὗτος ὁ τρόπος παραγίγνομαι καί ὁ ἄλλος ἕκαστος τέχνη . ὅμοιος δέ καί περί ὁ λόγος ὁ τε διά συλλογισμός καί ὁ διά ἐπαγωγή · ἀμφότερος γάρ διά προγιγνώσκω ποιέω ὁ διδασκαλία , ὁ μέν λαμβάνω ὡς παρά συνίημι , ὁ δέ δείκνυμι ὁ καθόλου διά ὁ δῆλος εἰμί ὁ κατά ἕκαστος . ὡς δέ αὔτως καί ὁ ῥητορικός συμπείθω · ἤ γάρ διά παράδειγμα , ὅς εἰμί ἐπαγωγή , ἤ διά ἐνθύμημα , ὅς εἰμί συλλογισμός . διχῶς δέ ἀναγκαῖος προγιγνώσκω · ὁ μέν γάρ , ὅτι εἰμί , προυπολαμβάνω ἀναγκαῖος , ὁ δέ , τίς ὁ λέγω εἰμί , συνίημι δέω , ὁ δέ ἄμφω , οἷος ὅτι μέν ἅπας ἤ φημί ἤ ἀπόφημι ἀληθής , ὅτι εἰμί , ὁ δέ τρίγωνον , ὅτι ὅδε σημαίνω , ὁ δέ μονάς ἄμφω , καί τίς σημαίνω καί ὅτι εἰμί · οὐ γάρ ὅμοιος οὗτος ἕκαστος δῆλος ἐγώ . εἰμί δέ γνωρίζω ὁ μέν πρότερος γνωρίζω , ὁ δέ καί ἅμα λαμβάνω ὁ γνῶσις , οἷος ὅσος τυγχάνω εἰμί ὑπό ὁ καθόλου , ὅς ἔχω ὁ γνῶσις . ὅτι μέν γάρ πᾶς τρίγωνος ἔχω δύο ὀρθός ἴσος , πρόοιδα · ὅτι δέ ὅδε ὁ ἐν ὁ ἡμικύκλιον τρίγωνον εἰμί , ἅμα ἐπάγω γνωρίζω . ἔνιοι γάρ οὗτος ὁ τρόπος ὁ μάθησις εἰμί , καί οὐ διά ὁ μέσος ὁ ἔσχατος γνωρίζω , ὅσος ἤδη ὁ κατά ἕκαστος τυγχάνω εἰμί καί μή κατά ὑπόκειμαι τις . πρίν δέ ἐπάγω ἤ λαμβάνω συλλογισμός τρόπος μέν τις ἴσως φημί ἐπίσταμαι , τρόπος δέ ἄλλος οὐ . ὅς γάρ μή οἶδα εἰ εἰμί ἁπλῶς , οὗτος πῶς οἶδα ὅτι δύο ὀρθός ἔχω ἁπλῶς ; ἀλλά δῆλος ὡς ὡδί μέν ἐπίσταμαι , ὅτι καθόλου ἐπίσταμαι , ἁπλῶς δέ οὐ ἐπίσταμαι . εἰ δέ μή , ὁ ἐν ὁ Μένων ἀπόρημα συμβαίνω · ἤ γάρ οὐδείς μανθάνω ἤ ὅς οἶδα . οὐ γάρ δή , ὡς γε τις ἐγχειρέω λύω , λεκτέος . ἄρα οἶδα ἅπας δυάς ὅτι ἄρτιος ἤ οὐ ; φημί δέ προφέρω τις δυάς ὅς οὐ οἴομαι εἰμί , ὥστε ἄρτιος . λύω γάρ οὐ φάσκω οἶδα πᾶς δυάς ἄρτιος εἰμί , ἀλλά ὅς οἶδα ὅτι δυάς . καίτοι οἶδα μέν ὅς ὁ ἀπόδειξις ἔχω καί ὅς λαμβάνω , λαμβάνω δέ οὐ πᾶς ὅς ἄν οἶδα ὅτι τρίγωνον ἤ ὅτι ἀριθμός , ἀλλά ἁπλῶς κατά πᾶς ἀριθμός καί τρίγωνον · οὐδείς γάρ πρότασις λαμβάνω τοιοῦτος , ὅτι ὅς σύ οἶδα ἀριθμός ἤ ὅς σύ οἶδα εὐθύγραμμος , ἀλλά κατά πᾶς . ἀλλά οὐδείς ( οἴομαι ) κωλύω , ὅς μανθάνω , εἰμί ὡς ἐπίσταμαι , εἰμί δέ ὡς ἀγνοέω · ἄτοπος γάρ οὐ εἰ οἶδα πως ὅς μανθάνω , ἀλλά εἰ ὡδί , οἷος ᾗ μανθάνω καί ὡς .