aristoteles-et-corpus-aristotelicum.analytica-priora-et-posteriora posteriora.1.33
Τὸ δ᾿ ἐπιστητὸν καὶ ἐπιστήμη διαφέρει τοῦ δοξαστοῦ καὶ δόξης , ὅτι ἡ μὲν ἐπιστήμη καθόλου καὶ δι᾿ ἀναγκαίων , τὸ δ᾿ ἀναγκαῖον οὐκ ἐνδέχεται ἄλλως ἔχειν . Ἔστι δέ τινα ἀληθῆ μὲν καὶ ὄντα , ἐνδεχόμενα δὲ καὶ ἄλλως ἔχειν . Δῆλον οὖν ὅτι περὶ μὲν ταῦτα ἐπιστήμη οὐκ ἔστιν · εἴη γὰρ ἂν ἀδύνατα ἄλλως ἔχειν τὰ δυνατὰ ἄλλως ἔχειν . Ἀλλὰ μὴν οὐδὲ νοῦς · λέγω γὰρ νοῦν ἀρχὴν ἐπιστήμης . Οὐδ᾿ ἐπιστήμη ἀναπόδεικτος · τοῦτο δ᾿ ἐστὶν ὑπόληψις τῆς ἀμέσου προτάσεως . Ἀληθὴς δ᾿ ἐστὶ νοῦς καὶ ἐπιστήμη καὶ δόξα καὶ τὸ διὰ τούτων λεγόμενον · ὥστε λείπεται δόξαν εἶναι περὶ τὸ ἀληθὲς μὲν ἢ ψεῦδος , ἐνδεχόμενον δὲ καὶ ἄλλως ἔχειν . Τοῦτο δ᾿ ἐστὶν ὑπόληψις τῆς ἀμέσου προτάσεως καὶ μὴ ἀναγκαίας . Καὶ ὁμολογούμενον δ᾿ οὕτω τοῖς φαινομένοις · ἥ τε γὰρ δόξα ἀβέβαιον , καὶ ἡ φύσις ἡ τοιαύτη . Πρὸς δὲ τούτοις οὐδεὶς οἴεται δοξάζειν , ὅταν οἴηται ἀδύνατον ἄλλως ἔχειν , ἀλλ᾿ ἐπίστασθαι · ἀλλ᾿ ὅταν εἶναι μὲν οὕτως , οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ ἄλλως οὐδὲν κωλύειν , τότε δοξάζειν , ὡς τοῦ μὲν τοιούτου δόξαν οὖσαν , τοῦ δ᾿ ἀναγκαίου ἐπιστήμην . Πῶς οὖν ἔστι τὸ αὐτὸ δοξάσαι καὶ ἐπίστασθαι , καὶ διὰ τί οὐκ ἔστιν ἡ δόξα ἐπιστήμη , εἴ τις θήσει ἅπαν ὃ οἶδεν ἐνδέχεσθαι δοξάζειν ; ἀκολουθήσει γὰρ ὁ μὲν εἰδὼς ὁ δὲ δοξάζων διὰ τῶν μέσων , ἕως εἰς τὰ ἄμεσα ἔλθῃ , ὥστ᾿ εἴπερ ἐκεῖνος οἶδε , καὶ ὁ δοξάζων οἶδεν . Ὥσπερ γὰρ καὶ τὸ ὅτι δοξάζειν ἔστι , καὶ τὸ διότι · τοῦτο δὲ τὸ μέσον . Ἢ εἰ μὲν οὕτως ὑπολήψεται τὰ μὴ ἐνδεχόμενα ἄλλως ἔχειν ὥσπερ ἔχειν τοὺς ὁρισμοὺς δι᾿ ὧν αἱ ἀποδείξεις , οὐ δοξάσει ἀλλ᾿ ἐπιστήσεται · εἰ δ᾿ ἀληθῆ μὲν εἶναι , οὐ μέντοι ταῦτά γε αὐτοῖς ὑπάρχειν κατ᾿ οὐσίαν καὶ κατὰ τὸ εἶδος , δοξάσει καὶ οὐκ ἐπιστήσεται ἀληθῶς , καὶ τὸ ὅτι καὶ τὸ διότι , ἐὰν μὲν διὰ τῶν ἀμέσων δοξάσῃ · ἐὰν δὲ μὴ διὰ τῶν ἀμέσων , τὸ ὅτι μόνον δοξάσει ; τοῦ δ᾿ αὐτοῦ δόξα καὶ ἐπιστήμη οὐ πάντως ἐστίν , ἀλλ᾿ ὥσπερ καὶ ψευδὴς καὶ ἀληθὴς τοῦ αὐτοῦ τρόπον τινά , οὕτω καὶ ἐπιστήμη καὶ δόξα τοῦ αὐτοῦ . Καὶ γὰρ δόξαν ἀληθῆ καὶ ψευδῆ ὡς μέν τινες λέγουσι τοῦ αὐτοῦ εἶναι , ἄτοπα συμβαίνει αἱρεῖσθαι ἄλλα τε καὶ μὴ δοξάζειν ὃ δοξάζει ψευδῶς · ἐπεὶ δὲ τὸ αὐτὸ πλεοναχῶς λέγεται , ἔστι μὲν ὡς ἐνδέχεται , ἔστι δ᾿ ὡς οὔ . Τὸ μὲν γὰρ σύμμετρον εἶναι τὴν διάμετρον ἀληθῶς δοξάζειν ἄτοπον · ἀλλ᾿ ὅτι ἡ διάμετρος , περὶ ἣν αἱ δόξαι , τὸ αὐτό , οὕτω τοῦ αὐτοῦ , τὸ δὲ τί ἦν εἶναι ἑκατέρῳ κατὰ τὸν λόγον οὐ τὸ αὐτό . Ὁμοίως δὲ καὶ ἐπιστήμη καὶ δόξα τοῦ αὐτοῦ . Ἡ μὲν γὰρ οὕτως τοῦ ζῴου ὥστε μὴ ἐνδέχεσθαι μὴ εἶναι ζῷον , ἡ δ᾿ ὥστ᾿ ἐνδέχεσθαι . Οἷον εἰ ἡ μὲν ὅπερ ἀνθρώπου ἐστίν , ἡ δ᾿ ἀνθρώπου μέν , μὴ ὅπερ δ᾿ ἀνθρώπου . Τὸ αὐτὸ γὰρ ὅτι ἄνθρωπος , τὸ δ᾿ ὡς οὐ τὸ αὐτό . Φανερὸν δ᾿ ἐκ τούτων ὅτι οὐδὲ δοξάζειν ἅμα τὸ αὐτὸ καὶ ἐπίστασθαι ἐνδέχεται . Ἅμα γὰρ ἂν ἔχοι ὑπόληψιν τοῦ ἄλλως ἔχειν καὶ μὴ ἄλλως τὸ αὐτό · ὅπερ οὐκ ἐνδέχεται . Ἐν ἄλλῳ μὲν γὰρ ἑκάτερον εἶναι ἐνδέχεται τοῦ αὐτοῦ , ὡς εἴρηται , ἐν δὲ τῷ αὐτῷ οὐδ᾿ οὕτως οἷόν τε · ἕξει γὰρ ὑπόληψιν ἅμα , οἷον ὅτι ὁ ἄνθρωπος ὅπερ ζῷον ( τοῦτο γὰρ ἦν τὸ μὴ ἐνδέχεσθαι εἶναι μὴ ζῷον ) καὶ μὴ ὅπερ ζῷον · τοῦτο γὰρ ἔσται τὸ ἐνδέχεσθαι . Τὰ δὲ λοιπὰ πῶς δεῖ διανεῖμαι ἐπί τε διανοίας καὶ νοῦ καὶ ἐπιστήμης καὶ τέχνης καὶ φρονήσεως καὶ σοφίας , τὰ μὲν φυσικῆς τὰ δὲ ἠθικῆς θεωρίας μᾶλλον ἐστίν .
Lemmas: ὁ δέ ἐπιστητός καί ἐπιστήμη διαφέρω ὁ δοξαστής καί δόξα , ὅτι ὁ μέν ἐπιστήμη καθόλου καί διά ἀναγκαῖος , ὁ δέ ἀναγκαῖος οὐ ἐνδέχομαι ἄλλος ἔχω . εἰμί δέ τις ἀληθής μέν καί εἰμί , ἐνδέχομαι δέ καί ἄλλος ἔχω . δῆλος οὖν ὅτι περί μέν οὗτος ἐπιστήμη οὐ εἰμί · εἰμί γάρ ἄν ἀδύνατος ἄλλος ἔχω ὁ δυνατός ἄλλος ἔχω . ἀλλά μήν οὐδέ νόος · λέγω γάρ νόος ἀρχή ἐπιστήμη . οὐδέ ἐπιστήμη ἀναπόδεικτος · οὗτος δέ εἰμί ὑπόληψις ὁ ἄμεσος πρότασις . ἀληθής δέ εἰμί νόος καί ἐπιστήμη καί δόξα καί ὁ διά οὗτος λέγω · ὥστε λείπω δόξα εἰμί περί ὁ ἀληθής μέν ἤ ψεῦδος , ἐνδέχομαι δέ καί ἄλλος ἔχω . οὗτος δέ εἰμί ὑπόληψις ὁ ἄμεσος πρότασις καί μή ἀναγκαῖος . καί ὁμολογέω δέ οὕτως ὁ φαίνω · ὁ τε γάρ δόξα ἀβέβαιος , καί ὁ φύσις ὁ τοιοῦτος . πρός δέ οὗτος οὐδείς οἴομαι δοξάζω , ὅταν οἴομαι ἀδύνατος ἄλλος ἔχω , ἀλλά ἐπίσταμαι · ἀλλά ὅταν εἰμί μέν οὕτως , οὐ μήν ἀλλά καί ἄλλος οὐδείς κωλύω , τότε δοξάζω , ὡς ὁ μέν τοιοῦτος δόξα εἰμί , ὁ δέ ἀναγκαῖος ἐπιστήμη . πῶς οὖν εἰμί ὁ αὐτός δοξάζω καί ἐπίσταμαι , καί διά τίς οὐ εἰμί ὁ δόξα ἐπιστήμη , εἰ τις τίθημι ἅπας ὅς οἶδα ἐνδέχομαι δοξάζω ; ἀκολουθέω γάρ ὁ μέν οἶδα ὁ δέ δοξάζω διά ὁ μέσος , ἕως εἰς ὁ ἄμεσος ἔρχομαι , ὥστε εἴπερ ἐκεῖνος οἶδα , καί ὁ δοξάζω οἶδα . ὥσπερ γάρ καί ὁ ὅτι δοξάζω εἰμί , καί ὁ διότι · οὗτος δέ ὁ μέσος . ἤ εἰ μέν οὕτως ὑπολαμβάνω ὁ μή ἐνδέχομαι ἄλλος ἔχω ὥσπερ ἔχω ὁ ὁρισμός διά ὅς ὁ ἀπόδειξις , οὐ δοξάζω ἀλλά ἐφίστημι · εἰ δέ ἀληθής μέν εἰμί , οὐ μέντοι οὗτος γε αὐτός ὑπάρχω κατά οὐσία καί κατά ὁ εἶδος , δοξάζω καί οὐ ἐφίστημι ἀληθής , καί ὁ ὅτι καί ὁ διότι , ἐάν μέν διά ὁ ἄμεσος δοξάζω · ἐάν δέ μή διά ὁ ἄμεσος , ὁ ὅτι μόνος δοξάζω ; ὁ δέ αὐτός δόξα καί ἐπιστήμη οὐ πάντως εἰμί , ἀλλά ὥσπερ καί ψευδής καί ἀληθής ὁ αὐτός τρόπος τις , οὕτως καί ἐπιστήμη καί δόξα ὁ αὐτός . καί γάρ δόξα ἀληθής καί ψευδής ὡς μέν τις λέγω ὁ αὐτός εἰμί , ἄτοπος συμβαίνω αἱρέω ἄλλος τε καί μή δοξάζω ὅς δοξάζω ψευδής · ἐπεί δέ ὁ αὐτός πλεοναχός λέγω , εἰμί μέν ὡς ἐνδέχομαι , εἰμί δέ ὡς οὐ . ὁ μέν γάρ σύμμετρος εἰμί ὁ διάμετρος ἀληθής δοξάζω ἄτοπος · ἀλλά ὅτι ὁ διάμετρος , περί ὅς ὁ δόξα , ὁ αὐτός , οὕτως ὁ αὐτός , ὁ δέ τίς εἰμί εἰμί ἑκάτερος κατά ὁ λόγος οὐ ὁ αὐτός . ὅμοιος δέ καί ἐπιστήμη καί δόξα ὁ αὐτός . ὁ μέν γάρ οὕτως ὁ ζῷον ὥστε μή ἐνδέχομαι μή εἰμί ζῷον , ὁ δέ ὥστε ἐνδέχομαι . οἷον εἰ ὁ μέν ὅς ἄνθρωπος εἰμί , ὁ δέ ἄνθρωπος μέν , μή ὅς δέ ἄνθρωπος . ὁ αὐτός γάρ ὅτι ἄνθρωπος , ὁ δέ ὡς οὐ ὁ αὐτός . φανερός δέ ἐκ οὗτος ὅτι οὐδέ δοξάζω ἅμα ὁ αὐτός καί ἐπίσταμαι ἐνδέχομαι . ἅμα γάρ ἄν ἔχω ὑπόληψις ὁ ἄλλος ἔχω καί μή ἄλλος ὁ αὐτός · ὅς οὐ ἐνδέχομαι . ἐν ἄλλος μέν γάρ ἑκάτερος εἰμί ἐνδέχομαι ὁ αὐτός , ὡς λέγω , ἐν δέ ὁ αὐτός οὐδέ οὕτως οἷος τε · ἔχω γάρ ὑπόληψις ἅμα , οἷος ὅτι ὁ ἄνθρωπος ὅς ζῷον ( οὗτος γάρ εἰμί ὁ μή ἐνδέχομαι εἰμί μή ζῷον ) καί μή ὅς ζῷον · οὗτος γάρ εἰμί ὁ ἐνδέχομαι . ὁ δέ λοιπός πῶς δέω διανέμω ἐπί τε διάνοια καί νόος καί ἐπιστήμη καί τέχνη καί φρόνησις καί σοφία , ὁ μέν φυσικός ὁ δέ ἠθικός θεωρία μάλα εἰμί .