aristoteles-et-corpus-aristotelicum.analytica-priora-et-posteriora posteriora.2.19
Περὶ μὲν οὖν συλλογισμοῦ καὶ ἀποδείξεως , τί τε ἑκάτερόν ἐστι καὶ πῶς γίνεται , φανερόν , ἅμα δὲ καὶ περὶ ἐπιστήμης ἀποδεικτικῆς · ταὐτὸν γάρ ἐστιν . Περὶ δὲ τῶν ἀρχῶν , πῶς τε γίνονται γνώριμοι καὶ τίς ἡ γνωρίζουσα ἕξις , ἐντεῦθέν ἐστι δῆλον προαπορήσασι πρῶτον . Ὅτι μὲν οὖν οὐκ ἐνδέχεται ἐπίστασθαι δι᾿ ἀποδείξεως μὴ γινώσκοντι τὰς πρώτας ἀρχὰς τὰς ἀμέσους , εἴρηται πρότερον . Τῶν δ᾿ ἀμέσων τὴν γνῶσιν , καὶ πότερον ἡ αὐτή ἐστιν ἢ οὐχ ἡ αὐτή , διαπορήσειεν ἄν τις , καὶ πότερον ἐπιστήμη ἑκατέρου ἢ οὔ , ἢ τοῦ μὲν ἐπιστήμη τοῦ δ᾿ ἕτερόν τι γένος , καὶ πότερον οὐκ ἐνοῦσαι αἱ ἕξεις ἐγγίνονται ἢ ἐνοῦσαι λελήθασιν . Εἰ μὲν δὴ ἔχομεν αὐτάς , ἄτοπον · συμβαίνει γὰρ ἀκριβεστέρας ἔχοντας γνώσεις ἀποδείξεως λανθάνειν . Εἰ δὲ λαμβάνομεν μὴ ἔχοντες πρότερον , πῶς ἂν γνωρίζοιμεν καὶ μανθάνοιμεν ἐκ μὴ προϋπαρχούσης γνώσεως ; ἀδύνατον γάρ , ὥσπερ καὶ ἐπὶ τῆς ἀποδείξεως ἐλέγομεν . Φανερὸν τοίνυν ὅτι οὔτ᾿ ἔχειν οἷόν τε , οὔτ᾿ ἀγνοοῦσι καὶ μηδεμίαν ἔχουσιν ἕξιν ἐγγίνεσθαι . Ἀνάγκη ἄρα ἔχειν μέν τινα δύναμιν , μὴ τοιαύτην δ᾿ ἔχειν ἣ ἔσται τούτων τιμιωτέρα κατ᾿ ἀκρίβειαν . Φαίνεται δὲ τοῦτό γε πᾶσιν ὑπάρχον τοῖς ζῴοις . Ἔχει γὰρ δύναμιν σύμφυτον κριτικήν , ἣ καλοῦσιν αἴσθησιν · ἐνούσης δ᾿ αἰσθήσεως τοῖς μὲν τῶν ζῴων ἐγγίνεται μονὴ τοῦ αἰσθήματος , τοῖς δ᾿ οὐκ ἐγγίνεται . Ὅσοις μὲν οὖν μὴ ἐγγίνεται , ἢ ὅλως ἢ περὶ ἃ μὴ ἐγγίνεται , οὐκ ἔστι τούτοις γνῶσις ἔξω τοῦ αἰσθάνεσθαι · ἐν οἷς δ᾿ , ἔνεστιν αἰσθανομένοις ἔχειν ἔτι ἐν τῇ ψυχῇ . Πολλῶν δὲ τοιούτων γινομένων ἤδη διαφορά τις γίνεται , ὥστε τοῖς μὲν γίνεσθαι λόγον ἐκ τῆς τῶν τοιούτων μονῆς , τοῖς δὲ μή . Ἐκ μὲν οὖν αἰσθήσεως γίνεται μνήμη , ὥσπερ λέγομεν , ἐκ δὲ μνήμης πολλάκις τοῦ αὐτοῦ γινομένης ἐμπειρία · αἱ γὰρ πολλαὶ μνῆμαι τῷ ἀριθμῷ ἐμπειρία μία ἐστίν . Ἐκ δ᾿ ἐμπειρίας ἢ ἐκ παντὸς ἠρεμήσαντος τοῦ καθόλου ἐν τῇ ψυχῇ , τοῦ ἑνὸς παρὰ τὰ πολλά , ὃ ἂν ἐν ἅπασιν ἓν ἐνῇ ἐκείνοις τὸ αὐτό , τέχνης ἀρχὴ καὶ ἐπιστήμης , ἐὰν μὲν περὶ γένεσιν , τέχνης , ἐὰν δὲ περὶ τὸ ὄν , ἐπιστήμης . Οὔτε δὴ ἐνυπάρχουσιν ἀφωρισμέναι αἱ ἕξεις , οὔτ᾿ ἀπ᾿ ἄλλων ἕξεων γίνονται γνωστικωτέρων , ἀλλ᾿ ἀπὸ αἰσθήσεως , οἷον ἐν μάχῃ τροπῆς γενομένης ἑνὸς στάντος ἕτερος ἔστη , εἶθ᾿ ἕτερος , ἕως ἐπὶ ἀρχὴν ἦλθεν . Ἡ δὲ ψυχὴ ὑπάρχει τοιαύτη οὖσα οἵα δύνασθαι πάσχειν τοῦτο . Ὃ δ᾿ ἐλέχθη μὲν πάλαι , οὐ σαφῶς δὲ ἐλέχθη , πάλιν εἴπωμεν . Στάντος γὰρ τῶν ἀδιαφόρων ἑνός , πρῶτον μὲν ἐν τῇ ψυχῇ καθόλου ( καὶ γὰρ αἰσθάνεται μὲν τὸ καθ᾿ ἕκαστον , ἡ δ᾿ αἴσθησις τοῦ καθόλου ἐστίν , οἷον ἀνθρώπου , ἀλλ᾿ οὐ Καλλίου ἀνθρώπου ) πάλιν ἐν τούτοις ἵσταται , ἕως ἂν τὰ ἀμερῆ στῇ καὶ τὰ καθόλου , οἷον τοιονδὶ ζῷον , ἕως ζῷον · καὶ ἐν τούτῳ ὡσαύτως . Δῆλον δὴ ὅτι ἡμῖν τὰ πρῶτα ἐπαγωγῇ γνωρίζειν ἀναγκαῖον · καὶ γὰρ καὶ αἴσθησις οὕτω τὸ καθόλου ἐμποιεῖ . Ἐπεὶ δὲ τῶν περὶ τὴν διάνοιαν ἕξεων , αἷς ἀληθεύομεν , αἱ μὲν ἀεὶ ἀληθεῖς εἰσίν , αἱ δὲ ἐπιδέχονται τὸ ψεῦδος , οἷον δόξα καὶ λογισμός , ἀληθῆ δ᾿ ἀεὶ ἐπιστήμη καὶ νοῦς , καὶ οὐδὲν ἐπιστήμης ἀκριβέστερον ἄλλο γένος ἢ νοῦς , αἱ δ᾿ ἀρχαὶ τῶν ἀποδείξεων γνωριμώτεραι , ἐπιστήμη δ᾿ ἅπασα μετὰ λόγου ἐστί , τῶν ἀρχῶν ἐπιστήμη μὲν οὐκ ἂν εἴη , ἐπεὶ δ᾿ οὐδὲν ἀληθέστερον ἐνδέχεται εἶναι ἐπιστήμης ἢ νοῦν , νοῦς ἂν εἴη τῶν ἀρχῶν , ἔκ τε τούτων σκοποῦσι καὶ ὅτι ἀποδείξεως ἀρχὴ οὐκ ἀπόδειξις , ὥστ᾿ οὐδ᾿ ἐπιστήμης ἐπιστήμη . Εἰ οὖν μηδὲν ἄλλο παρ᾿ ἐπιστήμην γένος ἔχομεν ἀληθές , νοῦς ἂν εἴη ἐπιστήμης ἀρχή . Καὶ ἡ μὲν ἀρχὴ τῆς ἀρχῆς εἴη ἄν , ἡ δὲ πᾶσα ὁμοίως ἔχει πρὸς τὸ ἅπαν πρᾶγμα .
Lemmas: περί μέν οὖν συλλογισμός καί ἀπόδειξις , τίς τε ἑκάτερος εἰμί καί πῶς γίγνομαι , φανερός , ἅμα δέ καί περί ἐπιστήμη ἀποδεικτικός · αὐτός γάρ εἰμί . περί δέ ὁ ἀρχή , πῶς τε γίγνομαι γνώριμος καί τίς ὁ γνωρίζω ἕξις , ἐντεῦθεν εἰμί δῆλος προαπορέω πρῶτος . ὅτι μέν οὖν οὐ ἐνδέχομαι ἐπίσταμαι διά ἀπόδειξις μή γιγνώσκω ὁ πρῶτος ἀρχή ὁ ἄμεσος , λέγω πρότερος . ὁ δέ ἄμεσος ὁ γνῶσις , καί πότερος ὁ αὐτός εἰμί ἤ οὐ ὁ αὐτός , διαπορέω ἄν τις , καί πότερος ἐπιστήμη ἑκάτερος ἤ οὐ , ἤ ὁ μέν ἐπιστήμη ὁ δέ ἕτερος τις γένος , καί πότερος οὐ ἔνειμι ὁ ἕξις ἐγγίγνομαι ἤ ἔνειμι λανθάνω . εἰ μέν δή ἔχω αὐτός , ἄτοπος · συμβαίνω γάρ ἀκριβής ἔχω γνῶσις ἀπόδειξις λανθάνω . εἰ δέ λαμβάνω μή ἔχω πρότερος , πῶς ἄν γνωρίζω καί μανθάνω ἐκ μή προϋπάρχω γνῶσις ; ἀδύνατος γάρ , ὥσπερ καί ἐπί ὁ ἀπόδειξις λέγω . φανερός τοίνυν ὅτι οὔτε ἔχω οἷος τε , οὔτε ἀγνοέω καί μηδείς ἔχω ἕξις ἐγγίγνομαι . ἀνάγκη ἄρα ἔχω μέν τις δύναμις , μή τοιοῦτος δέ ἔχω ὅς εἰμί οὗτος τίμιος κατά ἀκρίβεια . φαίνω δέ οὗτος γε πᾶς ὑπάρχω ὁ ζῷον . ἔχω γάρ δύναμις σύμφυτος κριτικός , ὅς καλέω αἴσθησις · ἔνειμι δέ αἴσθησις ὁ μέν ὁ ζῷον ἐγγίγνομαι μονή ὁ αἴσθημα , ὁ δέ οὐ ἐγγίγνομαι . ὅσος μέν οὖν μή ἐγγίγνομαι , ἤ ὅλος ἤ περί ὅς μή ἐγγίγνομαι , οὐ εἰμί οὗτος γνῶσις ἔξω ὁ αἰσθάνομαι · ἐν ὅς δέ , ἔνειμι αἰσθάνομαι ἔχω ἔτι ἐν ὁ ψυχή . πολύς δέ τοιοῦτος γίγνομαι ἤδη διαφορά τις γίγνομαι , ὥστε ὁ μέν γίγνομαι λόγος ἐκ ὁ ὁ τοιοῦτος μονή , ὁ δέ μή . ἐκ μέν οὖν αἴσθησις γίγνομαι μνήμη , ὥσπερ λέγω , ἐκ δέ μνήμη πολλάκις ὁ αὐτός γίγνομαι ἐμπειρία · ὁ γάρ πολύς μνήμη ὁ ἀριθμός ἐμπειρία εἷς εἰμί . ἐκ δέ ἐμπειρία ἤ ἐκ πᾶς ἠρεμέω ὁ καθόλου ἐν ὁ ψυχή , ὁ εἷς παρά ὁ πολύς , ὅς ἄν ἐν ἅπας εἷς ἔνειμι ἐκεῖνος ὁ αὐτός , τέχνη ἀρχή καί ἐπιστήμη , ἐάν μέν περί γένεσις , τέχνη , ἐάν δέ περί ὁ εἰμί , ἐπιστήμη . οὔτε δή ἐνυπάρχω ἀφορίζω ὁ ἕξις , οὔτε ἀπό ἄλλος ἕξις γίγνομαι γνωστικός , ἀλλά ἀπό αἴσθησις , οἷος ἐν μάχη τροπή γίγνομαι εἷς ἵστημι ἕτερος ἵστημι , εἶτα ἕτερος , ἕως ἐπί ἀρχή ἔρχομαι . ὁ δέ ψυχή ὑπάρχω τοιοῦτος εἰμί οἷος δύναμαι πάσχω οὗτος . ὅς δέ λέγω μέν πάλαι , οὐ σαφής δέ λέγω , πάλιν λέγω . ἵστημι γάρ ὁ ἀδιάφορος εἷς , πρῶτος μέν ἐν ὁ ψυχή καθόλου ( καί γάρ αἰσθάνομαι μέν ὁ κατά ἕκαστος , ὁ δέ αἴσθησις ὁ καθόλου εἰμί , οἷος ἄνθρωπος , ἀλλά οὐ Καλλίας ἄνθρωπος ) πάλιν ἐν οὗτος ἵστημι , ἕως ἄν ὁ ἀμερής στάζω καί ὁ καθόλου , οἷος τοονδ́ς ζῷον , ἕως ζῷον · καί ἐν οὗτος ὡσαύτως . δῆλος δή ὅτι ἐγώ ὁ πρῶτος ἐπαγωγή γνωρίζω ἀναγκαῖος · καί γάρ καί αἴσθησις οὕτως ὁ καθόλου ἐμποιέω . ἐπεί δέ ὁ περί ὁ διάνοια ἕξις , ὅς ἀληθεύω , ὁ μέν ἀεί ἀληθής εἰμί , ὁ δέ ἐπιδέχομαι ὁ ψεῦδος , οἷος δόξα καί λογισμός , ἀληθής δέ ἀεί ἐπιστήμη καί νόος , καί οὐδείς ἐπιστήμη ἀκριβής ἄλλος γένος ἤ νόος , ὁ δέ ἀρχή ὁ ἀπόδειξις γνώριμος , ἐπιστήμη δέ ἅπας μετά λόγος εἰμί , ὁ ἀρχή ἐπιστήμη μέν οὐ ἄν εἰμί , ἐπεί δέ οὐδείς ἀληθής ἐνδέχομαι εἰμί ἐπιστήμη ἤ νόος , νόος ἄν εἰμί ὁ ἀρχή , ἐκ τε οὗτος σκοπέω καί ὅτι ἀπόδειξις ἀρχή οὐ ἀπόδειξις , ὥστε οὐδέ ἐπιστήμη ἐπιστήμη . εἰ οὖν μηδείς ἄλλος παρά ἐπιστήμη γένος ἔχω ἀληθής , νόος ἄν εἰμί ἐπιστήμη ἀρχή . καί ὁ μέν ἀρχή ὁ ἀρχή εἰμί ἄν , ὁ δέ πᾶς ὅμοιος ἔχω πρός ὁ ἅπας πρᾶγμα .