aristoteles-et-corpus-aristotelicum.analytica-priora-et-posteriora priora.2.27
Εἰκὸς δὲ καὶ σημεῖον οὐ ταὐτόν ἐστιν , ἀλλὰ τὸ μὲν εἰκός ἐστι πρότασις ἔνδοξος · ὃ γὰρ ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ ἴσασιν οὕτω γινόμενον ἢ μὴ γινόμενον ἢ ὂν ἢ μὴ ὄν , τοῦτ᾿ ἐστὶν εἰκός , οἷον τὸ μισεῖν τοὺς φθονοῦντας ἢ τὸ φιλεῖν τοὺς ἐρωμένους . Σημεῖον δὲ βούλεται εἶναι πρότασις ἀποδεικτικὴ ἀναγκαία ἢ ἔνδοξος · οὗ γὰρ ὄντος ἔστιν ἢ οὗ γενομένου πρότερον ἢ ὕστερον γέγονε τὸ πρᾶγμα , τοῦτο σημεῖόν ἐστι τοῦ γεγονέναι ἢ εἶναι . Ἐνθύμημα μὲν οὖν ἐστὶ συλλογισμὸς ἐξ εἰκότων ἢ σημείων , λαμβάνεται δὲ τὸ σημεῖον τριχῶς , ὁσαχῶς καὶ τὸ μέσον ἐν τοῖς σχήμασιν · ἢ γὰρ ὡς ἐν τῷ πρώτῳ ἢ ὡς ἐν τῷ μέσῳ ἢ ὡς ἐν τῷ τρίτῳ , οἷον τὸ μὲν δεῖξαι κύουσαν διὰ τὸ γάλα ἔχειν ἐκ τοῦ πρώτου σχήματος · μέσον γὰρ τὸ γάλα ἔχειν . Ἐφ᾿ ᾧ τὸ Α κύειν , τὸ Β γάλα ἔχειν , γυνὴ ἐφ᾿ ᾧ Γ . Τὸ δ᾿ ὅτι οἱ σοφοὶ σπουδαῖοι , Πιττακὸς γὰρ σπουδαῖος , διὰ τοῦ ἐσχάτου . Ἐφ᾿ ᾧ Α τὸ σπουδαῖον , ἐφ᾿ ᾧ Β οἱ σοφοί , ἐφ᾿ ᾧ Γ Πιττακός . Ἀληθὲς δὴ καὶ τὸ Α καὶ τὸ Β τοῦ Γ κατηγορῆσαι · πλὴν τὸ μὲν οὐ λέγουσι διὰ τὸ εἰδέναι , τὸ δὲ λαμβάνουσιν . Τὸ δὲ κύειν , ὅτι ὠχρά , διὰ τοῦ μέσου σχήματος βούλεται εἶναι · ἐπεὶ γὰρ ἕπεται ταῖς κυούσαις τὸ ὠχρόν , ἀκολουθεῖ δὲ καὶ ταύτῃ , δεδεῖχθαι οἴονται ὅτι κύει . Τὸ ὠχρὸν ἐφ᾿ οὗ τὸ Α , τὸ κύειν ἐφ᾿ οὗ Β , γυνὴ ἐφ᾿ οὗ Γ . Ἐὰν μὲν οὖν ἡ μία λεχθῇ πρότασις , σημεῖον γίνεται μόνον , ἐὰν δὲ καὶ ἡ ἑτέρα προσληφθῇ , συλλογισμός , οἷον ὅτι Πιττακὸς ἐλευθέριος · οἱ γὰρ φιλότιμοι ἐλευθέριοι , Πιττακὸς δὲ φιλότιμος . Ἢ πάλιν ὅτι οἱ σοφοὶ ἀγαθοί · Πιττακὸς γὰρ ἀγαθός , ἀλλὰ καὶ σοφός . Οὕτω μὲν οὖν γίνονται συλλογισμοί , πλὴν ὁ μὲν διὰ τοῦ πρώτου σχήματος ἄλυτος , ἂν ἀληθὴς ᾖ ( καθόλου γάρ ἐστιν ) , ὁ δὲ διὰ τοῦ ἐσχάτου λύσιμος , κἂν ἀληθὲς ᾖ τὸ συμπέρασμα , διὰ τὸ μὴ εἶναι καθόλου μηδὲ πρὸς τὸ πρᾶγμα τὸν συλλογισμόν · οὐ γὰρ εἰ Πιττακὸς σπουδαῖος , διὰ τοῦτο καὶ τοὺς ἄλλους ἀνάγκη σοφούς . Ὁ δὲ διὰ τοῦ μέσου σχήματος ἀεὶ καὶ πάντως λύσιμος · οὐδέποτε γὰρ γίνεται συλλογισμὸς οὕτως ἐχόντων τῶν ὅρων · οὐ γὰρ εἰ ἡ κύουσα ὠχρά , ὠχρὰ δὲ καὶ ἥδε , κύειν ἀνάγκη ταύτην . Ἀληθὲς μὲν οὖν ἐν ἅπασιν ὑπάρξει τοῖς σημείοις , διαφορὰς δ᾿ ἔχουσι τὰς εἰρημένας . Ἢ δὴ οὕτω διαιρετέον τὸ σημεῖον , τούτων δὲ τὸ μέσον τεκμήριον ληπτέον ( τὸ γὰρ τεκμήριον τὸ εἰδέναι ποιοῦν φασὶν εἶναι , τοιοῦτο δὲ μάλιστα τὸ μέσον ) , ἢ τὰ μὲν ἐκ τῶν ἄκρων σημεῖα λεκτέον , τὸ δ᾿ ἐκ τοῦ μέσου τεκμήριον · ἐνδοξότατον γὰρ καὶ μάλιστα ἀληθὲς τὸ διὰ τοῦ πρώτου σχήματος . Τὸ δὲ φυσιογνωμονεῖν δυνατόν ἐστιν , εἴ τις δίδωσιν ἅμα μεταβάλλειν τὸ σῶμα καὶ τὴν ψυχήν , ὅσα φυσικά ἐστι παθήματα · μαθὼν γὰρ ἴσως μουσικὴν μεταβέβληκέ τι τὴν ψυχήν , ἀλλ᾿ οὐ τῶν φύσει ἡμῖν ἐστὶ τοῦτο τὸ πάθος , ἀλλ᾿ οἷον ὀργαὶ καὶ ἐπιθυμίαι τῶν φύσει κινήσεων . Εἰ δὴ τοῦτό τε δοθείη καὶ ἓν ἑνὸς σημεῖον εἶναι , καὶ δυναίμεθα λαμβάνειν τὸ ἴδιον ἑκάστου γένους πάθος καὶ σημεῖον , δυνησόμεθα φυσιογνωμονεῖν . Εἰ γάρ ἐστιν ἰδίᾳ τινὶ γένει ὑπάρχον ἀτόμῳ πάθος , οἷον τοῖς λέουσιν ἀνδρεία , ἀνάγκη καὶ σημεῖον εἶναί τι · συμπάσχειν γὰρ ἀλλήλοις ὑπόκειται . Καὶ ἔστω τοῦτο τὸ μεγάλα τὰ ἀκρωτήρια ἔχειν · ὃ καὶ ἄλλοις ὑπάρχειν γένεσι μὴ ὅλοις ἐνδέχεται . Τὸ γὰρ σημεῖον οὕτως ἴδιόν ἐστιν , ὅτι ὅλου γένους ἴδιόν ἐστι τὸ πάθος , καὶ οὐ μόνου ἴδιον , ὥσπερ εἰώθαμεν λέγειν . Ὑπάρξει δὴ καὶ ἐν ἄλλῳ γένει ταὐτό , καὶ ἔσται ἀνδρεῖος ὁ ἄνθρωπος καὶ ἄλλο τι ζῷον . Ἔξει ἄρα τὸ σημεῖον · ἓν γὰρ ἑνὸς ἦν . Εἰ τοίνυν ταῦτ᾿ ἐστί , καὶ δυνησόμεθα τοιαῦτα σημεῖα συλλέξαι ἐπὶ τούτων τῶν ζῴων ἃ μόνον ἓν πάθος ἔχει τι ἴδιον , ἕκαστον δ᾿ ἔχει σημεῖον , ἐπείπερ ἓν ἔχειν ἀνάγκη , δυνησόμεθα φυσιογνωμονεῖν . Εἰ δὲ δύο ἔχει ἴδια ὅλον τὸ γένος , οἷον ὁ λέων ἀνδρεῖον καὶ μεταδοτικόν , πῶς γνωσόμεθα πότερον ποτέρου σημεῖον τῶν ἰδίᾳ ἀκολουθούντων σημείων ; ἢ εἰ ἄλλῳ μὴ ὅλῳ τινὶ ἄμφω , καὶ ἐν οἷς μὴ ὅλοις ἑκάτερον , ὅταν τὸ μὲν ἔχῃ τὸ δὲ μή · εἰ γὰρ ἀνδρεῖος μὲν ἐλευθέριος δὲ μή , ἔχει δὲ τῶν δύο τοδί , δῆλον ὅτι καὶ ἐπὶ τοῦ λέοντος τοῦτο σημεῖον τῆς ἀνδρείας . Ἔστι δὴ τὸ φυσιογνωμονεῖν τῶν ἐν τῷ πρώτῳ σχήματι τὸ μέσον τῷ μὲν πρώτῳ ἄκρῳ ἀντιστρέφειν , τοῦ δὲ τρίτου ὑπερτείνειν καὶ μὴ ἀντιστρέφειν , οἷον ἀνδρεία τὸ Α , τὰ ἀκρωτήρια μεγάλα ἐφ᾿ οὗ Β , τὸ δὲ Γ λέων . Ὧι δὴ τὸ Γ , τὸ Β παντί , ἀλλὰ καὶ ἄλλοις . Ὧι δὲ τὸ Β , τὸ Α παντὶ καὶ οὐ πλείοσιν , ἀλλ᾿ ἀντιστρέφει · εἰ δὲ μή , οὐκ ἔσται ἓν ἑνὸς σημεῖον .
Lemmas: ἔοικα δέ καί σημεῖον οὐ αὐτός εἰμί , ἀλλά ὁ μέν ἔοικα εἰμί πρότασις ἔνδοξος · ὅς γάρ ὡς ἐπί ὁ πολύς οἶδα οὕτως γίγνομαι ἤ μή γίγνομαι ἤ εἰμί ἤ μή εἰμί , οὗτος εἰμί ἔοικα , οἷος ὁ μισέω ὁ φθονέω ἤ ὁ φιλέω ὁ ἐράω . σημεῖον δέ βούλομαι εἰμί πρότασις ἀποδεικτικός ἀναγκαῖος ἤ ἔνδοξος · ὅς γάρ εἰμί εἰμί ἤ ὅς γίγνομαι πρότερος ἤ ὕστερον γίγνομαι ὁ πρᾶγμα , οὗτος σημεῖον εἰμί ὁ γίγνομαι ἤ εἰμί . ἐνθύμημα μέν οὖν εἰμί συλλογισμός ἐκ ἔοικα ἤ σημεῖον , λαμβάνω δέ ὁ σημεῖον τριχῶς , ὁσαχῶς καί ὁ μέσος ἐν ὁ σχῆμα · ἤ γάρ ὡς ἐν ὁ πρῶτος ἤ ὡς ἐν ὁ μέσος ἤ ὡς ἐν ὁ τρίτος , οἷος ὁ μέν δείκνυμι κύω διά ὁ γάλα ἔχω ἐκ ὁ πρῶτος σχῆμα · μέσος γάρ ὁ γάλα ἔχω . ἐπί ὅς ὁ Α κύω , ὁ Β γάλα ἔχω , γυνή ἐπί ὅς Γ . ὁ δέ ὅτι ὁ σοφός σπουδαῖος , Πιττακός γάρ σπουδαῖος , διά ὁ ἔσχατος . ἐπί ὅς Α ὁ σπουδαῖος , ἐπί ὅς Β ὁ σοφός , ἐπί ὅς Γ Πιττακός . ἀληθής δή καί ὁ Α καί ὁ Β ὁ Γ κατηγορέω · πλήν ὁ μέν οὐ λέγω διά ὁ οἶδα , ὁ δέ λαμβάνω . ὁ δέ κύω , ὅτι ὠχρός , διά ὁ μέσος σχῆμα βούλομαι εἰμί · ἐπεί γάρ ἕπομαι ὁ κυέω ὁ ὠχρός , ἀκολουθέω δέ καί οὗτος , δείκνυμι οἴομαι ὅτι κύω . ὁ ὠχρός ἐπί ὅς ὁ Α , ὁ κύω ἐπί ὅς Β , γυνή ἐπί ὅς Γ . ἐάν μέν οὖν ὁ εἷς λέγω πρότασις , σημεῖον γίγνομαι μόνος , ἐάν δέ καί ὁ ἕτερος προσλαμβάνω , συλλογισμός , οἷος ὅτι Πιττακός ἐλευθέριος · ὁ γάρ φιλότιμος ἐλευθέριος , Πιττακός δέ φιλότιμος . ἤ πάλιν ὅτι ὁ σοφός ἀγαθός · Πιττακός γάρ ἀγαθός , ἀλλά καί σοφός . οὕτως μέν οὖν γίγνομαι συλλογισμός , πλήν ὁ μέν διά ὁ πρῶτος σχῆμα ἄλυτος , ἐάν ἀληθής εἰμί ( καθόλου γάρ εἰμί ) , ὁ δέ διά ὁ ἔσχατος λύσιμος , ἐάν ἀληθής εἰμί ὁ συμπέρασμα , διά ὁ μή εἰμί καθόλου μηδέ πρός ὁ πρᾶγμα ὁ συλλογισμός · οὐ γάρ εἰ Πιττακός σπουδαῖος , διά οὗτος καί ὁ ἄλλος ἀνάγκη σοφός . ὁ δέ διά ὁ μέσος σχῆμα ἀεί καί πάντως λύσιμος · οὐδέποτε γάρ γίγνομαι συλλογισμός οὕτως ἔχω ὁ ὅρος · οὐ γάρ εἰ ὁ κύω ὠχρός , ὠχρός δέ καί ὅδε , κύω ἀνάγκη οὗτος . ἀληθής μέν οὖν ἐν ἅπας ὑπάρχω ὁ σημεῖον , διαφορά δέ ἔχω ὁ λέγω . ἤ δή οὕτως διαιρετέον ὁ σημεῖον , οὗτος δέ ὁ μέσος τεκμήριον λαμβάνω ( ὁ γάρ τεκμήριον ὁ οἶδα ποιέω φημί εἰμί , τοιοῦτος δέ μάλα ὁ μέσος ) , ἤ ὁ μέν ἐκ ὁ ἄκρος σημεῖον λεκτέος , ὁ δέ ἐκ ὁ μέσος τεκμήριον · ἔνδοξος γάρ καί μάλα ἀληθής ὁ διά ὁ πρῶτος σχῆμα . ὁ δέ φυσιογνωμονέω δυνατός εἰμί , εἰ τις δίδωμι ἅμα μεταβάλλω ὁ σῶμα καί ὁ ψυχή , ὅσος φυσικός εἰμί πάθημα · μανθάνω γάρ ἴσως μουσική μεταβάλλω τις ὁ ψυχή , ἀλλά οὐ ὁ φύσις ἐγώ εἰμί οὗτος ὁ πάθος , ἀλλά οἷος ὀργή καί ἐπιθυμία ὁ φύσις κίνησις . εἰ δή οὗτος τε δίδωμι καί εἷς εἷς σημεῖον εἰμί , καί δύναμαι λαμβάνω ὁ ἴδιος ἕκαστος γένος πάθος καί σημεῖον , δύναμαι φυσιογνωμονέω . εἰ γάρ εἰμί ἴδιος τις γένος ὑπάρχω ἄτομος πάθος , οἷος ὁ λέων ἀνδρεία , ἀνάγκη καί σημεῖον εἰμί τις · συμπάσχω γάρ ἀλλήλων ὑπόκειμαι . καί εἰμί οὗτος ὁ μέγας ὁ ἀκρωτήριον ἔχω · ὅς καί ἄλλος ὑπάρχω γένος μή ὅλος ἐνδέχομαι . ὁ γάρ σημεῖον οὕτως ἴδιος εἰμί , ὅτι ὅλος γένος ἴδιος εἰμί ὁ πάθος , καί οὐ μόνος ἴδιος , ὥσπερ εἴωθα λέγω . ὑπάρχω δή καί ἐν ἄλλος γένος αὐτός , καί εἰμί ἀνδρεῖος ὁ ἄνθρωπος καί ἄλλος τις ζῷον . ἔχω ἄρα ὁ σημεῖον · εἷς γάρ εἷς εἰμί . εἰ τοίνυν οὗτος εἰμί , καί δύναμαι τοιοῦτος σημεῖον συλλέγω ἐπί οὗτος ὁ ζῷον ὅς μόνος εἷς πάθος ἔχω τις ἴδιος , ἕκαστος δέ ἔχω σημεῖον , ἐπεί εἷς ἔχω ἀνάγκη , δύναμαι φυσιογνωμονέω . εἰ δέ δύο ἔχω ἴδιος ὅλος ὁ γένος , οἷος ὁ λέων ἀνδρεῖος καί μεταδοτικός , πῶς γιγνώσκω πότερος πότερος σημεῖον ὁ ἴδιος ἀκολουθέω σημεῖον ; ἤ εἰ ἄλλος μή ὅλος τις ἄμφω , καί ἐν ὅς μή ὅλος ἑκάτερος , ὅταν ὁ μέν ἔχω ὁ δέ μή · εἰ γάρ ἀνδρεῖος μέν ἐλευθέριος δέ μή , ἔχω δέ ὁ δύο ὅδε , δῆλος ὅτι καί ἐπί ὁ λέων οὗτος σημεῖον ὁ ἀνδρεία . εἰμί δή ὁ φυσιογνωμονέω ὁ ἐν ὁ πρῶτος σχῆμα ὁ μέσος ὁ μέν πρῶτος ἄκρον ἀντιστρέφω , ὁ δέ τρίτος ὑπερτείνω καί μή ἀντιστρέφω , οἷος ἀνδρεία ὁ Α , ὁ ἀκρωτήριον μέγας ἐπί ὅς Β , ὁ δέ Γ λέων . ὅς δή ὁ Γ , ὁ Β πᾶς , ἀλλά καί ἄλλος . ὅς δέ ὁ Β , ὁ Α πᾶς καί οὐ πολύς , ἀλλά ἀντιστρέφω · εἰ δέ μή , οὐ εἰμί εἷς εἷς σημεῖον .