aristoteles-et-corpus-aristotelicum.analytica-priora-et-posteriora priora.1.1
ΠΡΩΤΟΝ εἰπεῖν περὶ τί καὶ τίνος ἐστὶν ἡ σκέψις , ὅτι περὶ ἀπόδειξιν καὶ ἐπιστήμης ἀποδεικτικῆς · εἶτα διορίσαι τί ἐστι πρότασις καὶ τί ὅρος καὶ τί συλλογισμός , καὶ ποῖος τέλειος καὶ ποῖος ἀτελής , μετὰ δὲ ταῦτα τί τὸ ἐν ὅλῳ εἶναι ἢ μὴ εἶναι τόδε τῷδε , καὶ τί λέγομεν τὸ κατὰ παντὸς ἢ μηδενὸς κατηγορεῖσθαι . Πρότασις μὲν οὖν ἐστὶ λόγος καταφατικὸς ἢ ἀποφατικὸς τινὸς κατά τινος . Οὗτος δὲ ἢ καθόλου ἢ ἐν μέρει ἢ ἀδιόριστος . Λέγω δὲ καθόλου μὲν τὸ παντὶ ἢ μηδενὶ ὑπάρχειν , ἐν μέρει δὲ τὸ τινὶ ἢ μὴ τινὶ ἢ μὴ παντὶ ὑπάρχειν , ἀδιόριστον δὲ τὸ ὑπάρχειν ἢ μὴ ὑπάρχειν ἄνευ τοῦ καθόλου , ἢ κατὰ μέρος , οἷον τὸ τῶν ἐναντίων εἶναι τὴν αὐτὴν ἐπιστήμην ἢ τὸ τὴν ἡδονὴν μὴ εἶναι ἀγαθόν . Διαφέρει δὲ ἡ ἀποδεικτικὴ πρότασις τῆς διαλεκτικῆς , ὅτι ἡ μὲν ἀποδεικτικὴ λῆψις θατέρου μορίου τῆς ἀντιφάσεώς ἐστιν ( οὐ γὰρ ἐρωτᾷ ἀλλὰ λαμβάνει ὁ ἁποδεικνύων ) , ἡ δὲ διαλεκτικὴ ἐρώτησις ἀντιφάσεώς ἐστιν . Οὐδὲν δὲ διοίσει πρὸς τὸ γενέσθαι τὸν ἑκατέρου συλλογισμόν · καὶ γὰρ ὁ ἀποδεικνύων καὶ ὁ ἐρωτῶν συλλογίζεται λαβών τι κατά τινος ὑπάρχειν ἢ μὴ ὑπάρχειν . Ὥστε ἔσται συλλογιστικὴ μὲν πρότασις ἁπλῶς κατάφασις ἢ ἀπόφασίς τινος κατά τινος τὸν εἰρημένον τρόπον , ἀποδεικτικὴ δέ , ἐὰν ἀληθὴς ᾖ καὶ διὰ τῶν ἐξ ἀρχῆς ὑποθέσεων εἰλημμένη , διαλεκτικὴ δὲ πυνθανομένῳ μὲν ἐρώτησις ἀντιφάσεως , συλλογιζομένῳ δὲ λῆψις τοῦ φαινομένου καὶ ἐνδόξου , καθάπερ ἐν τοῖς Τοπικοῖς εἴρηται . Τί μὲν οὖν ἐστὶ πρότασις , καὶ τί διαφέρει συλλογιστικὴ καὶ ἀποδεικτικὴ καὶ διαλεκτική , δι᾿ ἀκριβείας μὲν ἐν τοῖς ἑπομένοις ῥηθήσεται , πρὸς δὲ τὴν παροῦσαν χρείαν ἱκανῶς ἡμῖν διωρίσθω τὰ νῦν . Ὄρον δὲ καλῶ εἰς ὃν διαλύεται ἡ πρότασις , οἷον τό τε κατηγορούμενον καὶ τὸ καθ᾿ οὗ κατηγορεῖται , ἢ προστιθεμένου ἢ διαιρουμένου τοῦ εἶναι καὶ μὴ εἶναι . Συλλογισμὸς δέ ἐστι λόγος ἐν ᾧ τεθέντων τινῶν ἕτερόν τι τῶν κειμένων ἐξ ἀνάγκης συμβαίνει τῷ ταῦτα εἶναι . Λέγω δὲ τῷ ταῦτα εἶναι τὸ διὰ ταῦτα συμβαίνειν , τὸ δὲ διὰ ταῦτα συμβαίνειν τὸ μηδενὸς ἔξωθεν ὅρου προσδεῖν πρὸς τὸ γενέσθαι τὸ ἀναγκαῖον . Τέλειον μὲν οὖν καλῶ συλλογισμὸν τὸν μηδενὸς ἄλλου προσδεόμενον παρὰ τὰ εἰλημμένα πρὸς τὸ φανῆναι τὸ ἀναγκαῖον , ἀτελῆ δὲ τὸν προσδεόμενον ἢ ἑνὸς ἢ πλειόνων , ἃ ἔστι μὲν ἀναγκαῖα διὰ τῶν ὑποκειμένων ὅρων , οὐ μὴν εἴληπται διὰ προτάσεων . Τὸ δὲ ἐν ὅλῳ εἶναι ἕτερον ἑτέρῳ καὶ τὸ κατὰ παντὸς κατηγορεῖσθαι θατέρου θάτερον ταὐτόν ἐστιν . Λέγομεν δὲ τὸ κατὰ παντὸς κατηγορεῖσθαι , ὅταν μηδὲν ᾖ λαβεῖν τῶν τοῦ ὑποκειμένου , καθ᾿ οὗ θάτερον οὐ λεχθήσεται · καὶ τὸ κατὰ μηδενὸς ὡσαύτως .
Lemmas: πρῶτος λέγω περί τίς καί τίς εἰμί ὁ σκέψις , ὅτι περί ἀπόδειξις καί ἐπιστήμη ἀποδεικτικός · εἶτα διορίζω τίς εἰμί πρότασις καί τίς ὅρος καί τίς συλλογισμός , καί ποῖος τέλειος καί ποῖος ἀτελής , μετά δέ οὗτος τίς ὁ ἐν ὅλος εἰμί ἤ μή εἰμί ὅδε ὅδε , καί τίς λέγω ὁ κατά πᾶς ἤ μηδείς κατηγορέω . πρότασις μέν οὖν εἰμί λόγος καταφατικός ἤ ἀποφατικός τις κατά τις . οὗτος δέ ἤ καθόλου ἤ ἐν μέρος ἤ ἀδιόριστος . λέγω δέ καθόλου μέν ὁ πᾶς ἤ μηδείς ὑπάρχω , ἐν μέρος δέ ὁ τις ἤ μή τις ἤ μή πᾶς ὑπάρχω , ἀδιόριστος δέ ὁ ὑπάρχω ἤ μή ὑπάρχω ἄνευ ὁ καθόλου , ἤ κατά μέρος , οἷος ὁ ὁ ἐναντίος εἰμί ὁ αὐτός ἐπιστήμη ἤ ὁ ὁ ἡδονή μή εἰμί ἀγαθός . διαφέρω δέ ὁ ἀποδεικτικός πρότασις ὁ διαλεκτικός , ὅτι ὁ μέν ἀποδεικτικός λῆψις ἕτερος μόριον ὁ ἀντίφασις εἰμί ( οὐ γάρ ἐρωτάω ἀλλά λαμβάνω ὁ ἀποδείκνυμι ) , ὁ δέ διαλεκτικός ἐρώτησις ἀντίφασις εἰμί . οὐδείς δέ διαφέρω πρός ὁ γίγνομαι ὁ ἑκάτερος συλλογισμός · καί γάρ ὁ ἀποδείκνυμι καί ὁ ἐρωτάω συλλογίζομαι λαμβάνω τις κατά τις ὑπάρχω ἤ μή ὑπάρχω . ὥστε εἰμί συλλογιστικός μέν πρότασις ἁπλῶς κατάφασις ἤ ἀπόφασις τις κατά τις ὁ λέγω τρόπος , ἀποδεικτικός δέ , ἐάν ἀληθής εἰμί καί διά ὁ ἐκ ἀρχή ὑπόθεσις λαμβάνω , διαλεκτικός δέ πυνθάνομαι μέν ἐρώτησις ἀντίφασις , συλλογίζομαι δέ λῆψις ὁ φαίνω καί ἔνδοξος , καθά ἐν ὁ Τοπικός λέγω . τίς μέν οὖν εἰμί πρότασις , καί τίς διαφέρω συλλογιστικός καί ἀποδεικτικός καί διαλεκτικός , διά ἀκρίβεια μέν ἐν ὁ ἕπομαι λέγω , πρός δέ ὁ πάρειμι χρεία ἱκανός ἐγώ διορίζω ὁ νῦν . ὄρον δέ καλέω εἰς ὅς διαλύω ὁ πρότασις , οἷος ὁ τε κατηγορέω καί ὁ κατά ὅς κατηγορέω , ἤ προστίθημι ἤ διαιρέω ὁ εἰμί καί μή εἰμί . συλλογισμός δέ εἰμί λόγος ἐν ὅς τίθημι τις ἕτερος τις ὁ κεῖμαι ἐκ ἀνάγκη συμβαίνω ὁ οὗτος εἰμί . λέγω δέ ὁ οὗτος εἰμί ὁ διά οὗτος συμβαίνω , ὁ δέ διά οὗτος συμβαίνω ὁ μηδείς ἔξωθεν ὅρος προσδέω πρός ὁ γίγνομαι ὁ ἀναγκαῖος . τέλειος μέν οὖν καλέω συλλογισμός ὁ μηδείς ἄλλος προσδέω παρά ὁ λαμβάνω πρός ὁ φαίνω ὁ ἀναγκαῖος , ἀτελής δέ ὁ προσδέω ἤ εἷς ἤ πολύς , ὅς εἰμί μέν ἀναγκαῖος διά ὁ ὑπόκειμαι ὅρος , οὐ μήν λαμβάνω διά πρότασις . ὁ δέ ἐν ὅλος εἰμί ἕτερος ἕτερος καί ὁ κατά πᾶς κατηγορέω ἕτερος ἕτερος αὐτός εἰμί . λέγω δέ ὁ κατά πᾶς κατηγορέω , ὅταν μηδείς εἰμί λαμβάνω ὁ ὁ ὑπόκειμαι , κατά ὅς ἕτερος οὐ λέγω · καί ὁ κατά μηδείς ὡσαύτως .