aristoteles-et-corpus-aristotelicum.analytica-priora-et-posteriora priora.1.32
πῶς δ᾿ ἀνάξομεν τοὺς συλλογισμοὺς εἰς τὰ προειρημένα σχήματα , λεκτέον ἂν εἴη μετὰ ταῦτα · λοιπὸν γὰρ ἔτι τοῦτο τῆς σκέψεως . Εἰ γὰρ τήν τε γένεσιν τῶν συλλογισμῶν θεωροῖμεν καὶ τοῦ εὑρίσκειν ἔχοιμεν δύναμιν , ἔτι δὲ τοὺς γεγενημένους ἀναλύοιμεν εἰς τὰ προειρημένα σχήματα , τέλος ἂν ἔχοι ἡ ἐξ ἀρχῆς πρόθεσις . Συμβήσεται δ᾿ ἅμα καὶ τὰ πρότερον εἰρημένα ἐπιβεβαιοῦσθαι καὶ φανερώτερα εἶναι , ὅτι οὕτως ἔχει , διὰ τῶν νῦν λεχθησομένων · δεῖ γὰρ πᾶν τὸ ἀληθὲς αὐτὸ ἑαυτῷ ὁμολογούμενον εἶναι πάντῃ . Πρῶτον μὲν οὖν δεῖ πειρᾶσθαι τὰς δύο προτάσεις ἐκλαμβάνειν τοῦ συλλογισμοῦ ( ῥᾷον γὰρ εἰς τὰ μείζω διελεῖν ἢ τὰ ἐλάττω , μείζω δὲ τὰ συγκείμενα ἢ ἐξ ὧν ) , εἶτα σκοπεῖν ποτέρα ἐν ὅλῳ καὶ ποτέρα ἐν μέρει , καὶ εἰ μὴ ἄμφω εἰλημμέναι εἶεν , αὐτὸν τιθέντα τὴν ἑτέραν . Ἐνίοτε γὰρ τὴν καθόλου προτείναντες τὴν ἐν ταύτῃ οὐ λαμβάνουσιν , οὔτε γράφοντες οὔτ᾿ ἐρωτῶντες · ἢ ταύτας μὲν προτείνουσι , δι᾿ ὧν δ᾿ αὗται περαίνονται , παραλείπουσιν , ἄλλα δὲ μάτην ἐρωτῶσιν . Σκεπτέον οὖν εἴ τι περίεργον εἴληπται καί τι τῶν ἀναγκαίων παραλέλειπται , καὶ τὸ μὲν θετέον τὸ δ᾿ ἀφαιρετέον , ἕως ἂν ἔλθῃ τις εἰς τὰς δύο προτάσεις · ἄνευ γὰρ τούτων οὐκ ἔστιν ἀγαγεῖν τοὺς οὕτως ἠρωτημένους λόγους . Ἐνίων μὲν οὖν ῥᾴδιον ἰδεῖν τὸ ἐνδεές , ἔνιοι δὲ λανθάνουσι καὶ δοκοῦσι συλλογίζεσθαι διὰ τὸ ἀναγκαῖόν τι συμβαίνειν ἐκ τῶν κειμένων , οἷον εἰ ληφθείη μὴ οὐσίας ἀναιρουμένης μὴ ἀναιρεῖσθαι οὐσίαν , ἐξ ὧν δ᾿ ἐστὶν ἀναιρουμένων , καὶ τὸ ἐκ τούτων φθείρεσθαι · τούτων γὰρ τεθέντων ἀναγκαῖον μὲν τὸ οὐσίας μέρος εἶναι οὐσίαν , οὐ μὴν συλλελόγισται διὰ τῶν εἰλημμένων , ἀλλ᾿ ἐλλείπουσι προτάσεις . Πάλιν εἰ ἀνθρώπου ὄντος ἀνάγκη ζῷον εἶναι καὶ ζῴου οὐσίαν , ἀνθρώπου ὄντος ἀνάγκη οὐσίαν εἶναι · ἀλλ᾿ οὔπω συλλελόγισται · οὐ γὰρ ἔχουσιν αἱ προτάσεις ὡς εἴπομεν . Ἀπατώμεθα δ᾿ ἐν τοῖς τοιούτοις διὰ τὸ ἀναγκαῖόν τι συμβαίνειν ἐκ τῶν κειμένων , ὅτι καὶ ὁ συλλογισμὸς ἀναγκαῖόν ἐστιν . Ἐπὶ πλέον δὲ τὸ ἀναγκαῖον ἢ ὁ συλλογισμός · ὁ μὲν γὰρ συλλογισμὸς πᾶς ἀναγκαῖον , τὸ δ᾿ ἀναγκαῖον οὐ πᾶν συλλογισμός . Ὤστ᾿ οὐκ εἴ τι συμβαίνει τεθέντων τινῶν , πειρατέον ἀνάγειν εὐθύς , ἀλλὰ πρῶτον ληπτέον τὰς δύο προτάσεις , εἶθ᾿ οὕτω διαιρετέον εἰς τοὺς ὅρους , μέσον δὲ θετέον τῶν ὅρων τὸν ἐν ἀμφοτέραις ταῖς προτάσεσι λεγόμενον · ἀνάγκη γὰρ τὸ μέσον ἐν ἀμφοτέραις ὑπάρχειν ἐν ἅπασι τοῖς σχήμασιν . Ἐὰν μὲν οὖν κατηγορῇ καὶ κατηγορῆται τὸ μέσον , ἢ αὐτὸ μὲν κατηγορῇ , ἄλλο δ᾿ ἐκείνου ἀπαρνῆται , τὸ πρῶτον ἔσται σχῆμα · ἐὰν δὲ καὶ κατηγορῇ καὶ ἀπαρνῆται ἀπό τινος , τὸ μέσον · ἐὰν δ᾿ ἄλλα ἐκείνου κατηγορῆται , ἢ τὸ μὲν ἀπαρνῆται τὸ δὲ κατηγορῆται , τὸ ἔσχατον . Οὕτω γὰρ εἶχεν ἐν ἑκάστῳ σχήματι τὸ μέσον . Ὁμοίως δὲ καὶ ἐὰν μὴ καθόλου ὦσιν αἱ προτάσεις · ὁ γὰρ αὐτὸς διορισμὸς τοῦ μέσου . Φανερὸν οὖν ὡς ἐν ᾧ λόγῳ μὴ λέγεται ταὐτὸ πλεονάκις , ὅτι οὐ γίνεται συλλογισμός · οὐ γὰρ εἴληπται μέσον . Ἐπεὶ δ᾿ ἔχομεν ποῖον ἐν ἑκάστῳ σχήματι περαίνεται τῶν προβλημάτων , καὶ ἐν τίνι τὸ καθόλου καὶ ἐν ποίῳ τὸ ἐν μέρει , φανερὸν ὡς οὐκ εἰς ἅπαντα τὰ σχήματα βλεπτέον , ἀλλ᾿ ἑκάστου προβλήματος εἰς τὸ οἰκεῖον . Ὅσα δ᾿ ἐν πλείοσι περαίνεται , τῇ τοῦ μέσου θέσει γνωριοῦμεν τὸ σχῆμα .
Lemmas: πῶς δέ ἀνάσσω ὁ συλλογισμός εἰς ὁ προλέγω σχῆμα , λεκτέος ἄν εἰμί μετά οὗτος · λοιπός γάρ ἔτι οὗτος ὁ σκέψις . εἰ γάρ ὁ τε γένεσις ὁ συλλογισμός θεωρέω καί ὁ εὑρίσκω ἔχω δύναμις , ἔτι δέ ὁ γίγνομαι ἀναλύω εἰς ὁ προλέγω σχῆμα , τέλος ἄν ἔχω ὁ ἐκ ἀρχή πρόθεσις . συμβαίνω δέ ἅμα καί ὁ πρότερος λέγω ἐπιβεβαιόω καί φανερός εἰμί , ὅτι οὕτως ἔχω , διά ὁ νῦν λέγω · δέω γάρ πᾶς ὁ ἀληθής αὐτός ἑαυτοῦ ὁμολογέω εἰμί πάντῃ . πρῶτος μέν οὖν δέω πειράω ὁ δύο πρότασις ἐκλαμβάνω ὁ συλλογισμός ( ῥᾴδιος γάρ εἰς ὁ μέγας διαιρέω ἤ ὁ ἐλαχύς , μέγας δέ ὁ σύγκειμαι ἤ ἐκ ὅς ) , εἶτα σκοπέω πότερος ἐν ὅλος καί πότερος ἐν μέρος , καί εἰ μή ἄμφω λαμβάνω εἰμί , αὐτός τίθημι ὁ ἕτερος . ἐνίοτε γάρ ὁ καθόλου προτείνω ὁ ἐν οὗτος οὐ λαμβάνω , οὔτε γράφω οὔτε ἐρωτάω · ἤ οὗτος μέν προτείνω , διά ὅς δέ οὗτος περαίνω , παραλείπω , ἄλλος δέ μάτην ἐρωτάω . σκοπέω οὖν εἰ τις περίεργος λαμβάνω καί τις ὁ ἀναγκαῖος παραλείπω , καί ὁ μέν τίθημι ὁ δέ ἀφαιρετέος , ἕως ἄν ἔρχομαι τις εἰς ὁ δύο πρότασις · ἄνευ γάρ οὗτος οὐ εἰμί ἄγω ὁ οὕτως ἐρωτάω λόγος . ἔνιοι μέν οὖν ῥᾴδιος ὁράω ὁ ἐνδεής , ἔνιοι δέ λανθάνω καί δοκέω συλλογίζομαι διά ὁ ἀναγκαῖος τις συμβαίνω ἐκ ὁ κεῖμαι , οἷος εἰ λαμβάνω μή οὐσία ἀναιρέω μή ἀναιρέω οὐσία , ἐκ ὅς δέ εἰμί ἀναιρέω , καί ὁ ἐκ οὗτος φθείρω · οὗτος γάρ τίθημι ἀναγκαῖος μέν ὁ οὐσία μέρος εἰμί οὐσία , οὐ μήν συλλογίζομαι διά ὁ λαμβάνω , ἀλλά ἐλλείπω πρότασις . πάλιν εἰ ἄνθρωπος εἰμί ἀνάγκη ζῷον εἰμί καί ζῷον οὐσία , ἄνθρωπος εἰμί ἀνάγκη οὐσία εἰμί · ἀλλά οὔπω συλλογίζομαι · οὐ γάρ ἔχω ὁ πρότασις ὡς λέγω . ἀπατάω δέ ἐν ὁ τοιοῦτος διά ὁ ἀναγκαῖος τις συμβαίνω ἐκ ὁ κεῖμαι , ὅτι καί ὁ συλλογισμός ἀναγκαῖος εἰμί . ἐπί πολύς δέ ὁ ἀναγκαῖος ἤ ὁ συλλογισμός · ὁ μέν γάρ συλλογισμός πᾶς ἀναγκαῖος , ὁ δέ ἀναγκαῖος οὐ πᾶς συλλογισμός . ὥστε οὐ εἰ τις συμβαίνω τίθημι τις , πειράω ἀνάγω εὐθύς , ἀλλά πρῶτος λαμβάνω ὁ δύο πρότασις , εἶτα οὕτως διαιρετέον εἰς ὁ ὅρος , μέσος δέ τίθημι ὁ ὅρος ὁ ἐν ἀμφότερος ὁ πρότασις λέγω · ἀνάγκη γάρ ὁ μέσος ἐν ἀμφότερος ὑπάρχω ἐν ἅπας ὁ σχῆμα . ἐάν μέν οὖν κατηγορέω καί κατηγορέω ὁ μέσος , ἤ αὐτός μέν κατηγορέω , ἄλλος δέ ἐκεῖνος ἀπαρνέομαι , ὁ πρῶτος εἰμί σχῆμα · ἐάν δέ καί κατηγορέω καί ἀπαρνέομαι ἀπό τις , ὁ μέσος · ἐάν δέ ἄλλος ἐκεῖνος κατηγορέω , ἤ ὁ μέν ἀπαρνέομαι ὁ δέ κατηγορέω , ὁ ἔσχατος . οὕτως γάρ ἔχω ἐν ἕκαστος σχῆμα ὁ μέσος . ὅμοιος δέ καί ἐάν μή καθόλου εἰμί ὁ πρότασις · ὁ γάρ αὐτός διορισμός ὁ μέσος . φανερός οὖν ὡς ἐν ὅς λόγος μή λέγω αὐτός πλεονάκις , ὅτι οὐ γίγνομαι συλλογισμός · οὐ γάρ λαμβάνω μέσος . ἐπεί δέ ἔχω ποῖος ἐν ἕκαστος σχῆμα περαίνω ὁ πρόβλημα , καί ἐν τίς ὁ καθόλου καί ἐν ποῖος ὁ ἐν μέρος , φανερός ὡς οὐ εἰς ἅπας ὁ σχῆμα βλεπτέον , ἀλλά ἕκαστος πρόβλημα εἰς ὁ οἰκεῖος . ὅσος δέ ἐν πολύς περαίνω , ὁ ὁ μέσος θέσις γνωρίζω ὁ σχῆμα .