aristoteles-et-corpus-aristotelicum.analytica-priora-et-posteriora posteriora.2.11
Ἐπεὶ δὲ ἐπίστασθαι οἰόμεθα ὅταν εἰδῶμεν τὴν αἰτίαν , αἰτίαι δὲ τέτταρες , μία μὲν τὸ τί ἦν εἶναι , μία δὲ τὸ τίνων ὄντων ἀνάγκη τοῦτ᾿ εἶναι , ἑτέρα δὲ ἥ τι πρῶτον ἐκίνησε , τετάρτη δὲ τὸ τίνος ἕνεκα , πᾶσαι αὗται διὰ τοῦ μέσου δείκνυνται . Τό τε γὰρ οὗ ὄντος τοδὶ ἀνάγκη εἶναι μιᾶς μὲν προτάσεως ληφθείσης οὐκ ἔστι , δυοῖν δὲ τοὐλάχιστον · τοῦτο δ᾿ ἐστίν , ὅταν ἓν μέσον ἔχωσιν . Τούτου οὖν ἑνὸς ληφθέντος τὸ συμπέρασμα ἀνάγκη εἶναι . Δῆλον δὲ καὶ ὧδε . Διὰ τί ὀρθὴ ἡ ἐν ἡμικυκλίῳ ; ἢ τίνος ὄντος ὀρθή ; ἔστω δὴ ὀρθὴ ἐφ᾿ ἧς Α , ἡμίσεια δυοῖν ὀρθαῖν ἐφ᾿ ἧς Β , ἡ ἐν ἡμικυκλίῳ ἐφ᾿ ἧς Γ . Τοῦ δὴ τὸ Α τὴν ὀρθὴν ὑπάρχειν τῷ Γ τῇ ἐν τῷ ἡμικυκλίῳ αἴτιον τὸ Β . Αὕτη μὲν γὰρ τῇ Α ἴση , ἡ δὲ τὸ Γ τῇ Β · δύο γὰρ ὀρθῶν ἡμίσεια . Τοῦ Β οὖν ὄντος ἡμίσεος δύο ὀρθῶν τὸ Α τῷ Γ ὑπάρχει · τοῦτο δ᾿ ἦν τὸ ἐν ἡμικυκλίῳ ὀρθὴν εἶναι . Τοῦτο δὲ ταὐτόν ἐστι τῷ τί ἦν εἶναι , τῷ τοῦτο σημαίνειν τὸν λόγον . Ἀλλὰ μὴν καὶ τὸ τί ἦν εἶναι αἴτιον δέδεικται τὸ μέσον . Τὸ δὲ διὰ τί ὁ Μηδικὸς πόλεμος ἐγένετο Ἀθηναίοις ; τίς αἰτία τοῦ πολεμεῖσθαι Ἀθηναίους ; ὅτι εἰς Σάρδεις μετ᾿ Ἐρετριέων ἐνέβαλον · τοῦτο γὰρ ἐκίνησε πρῶτον . Πόλεμος ἐφ᾿ οὗ Α , προτέρους εἰσβαλεῖν Β , Ἀθηναῖοι τὸ Γ . Ὑπάρχει δὴ τὸ Β τῷ Γ , τὸ πρότερον ἐμβαλεῖν τοῖς Ἀθηναίοις , τὸ δὲ Α τῷ Β · πολεμοῦσι γὰρ τοῖς πρότερον ἀδικήσασιν . Ὑπάρχει ἄρα τῷ μὲν Β τὸ Α , τὸ πολεμεῖσθαι τοῖς πρότερον ἄρξασι · τοῦτο δὲ τὸ Β τῷ Γ τοῖς Ἀθηναίοις · πρότερον γὰρ ἦρξαν . Μέσον ἄρα καὶ ἐνταῦθα τὸ αἴτιον τὸ πρῶτον κινῆσαν . Ὅσων δ᾿ αἴτιον τὸ ἕνεκά τινος , οἷον διὰ τί περιπατεῖ ; ὅπως ὑγιαίνῃ · διὰ τί οἰκία ἐστίν ; ὅπως σώζηται τὰ σκεύη · τὸ μὲν ἕνεκα τοῦ ὑγιαίνειν , τὸ δ᾿ ἕνεκα τοῦ σώζεσθαι . Διὰ τί δὲ ἀπὸ δείπνου δεῖ περιπατεῖν , καὶ ἕνεκα τίνος δεῖ , οὐδὲν διαφέρει . Περίπατος ἀπὸ δείπνου Γ , τὸ μὴ ἐπιπολάζειν τὰ σιτία ἐφ᾿ οὗ Β , τὸ ὑγιαίνειν ἐφ᾿ οὗ Α . Ἔστω δὴ τῷ ἀπὸ δείπνου περιπατεῖν ὑπάρχον τὸ ποιεῖν μὴ ἐπιπολάζειν τὰ σιτία πρὸς τῷ στόματι τῆς κοιλίας , καὶ τοῦτο ὑγιεινόν . Δοκεῖ γὰρ ὑπάρχειν τῷ περιπατεῖν τῷ Γ τὸ Β τὸ μὴ ἐπιπολάζειν τὰ σιτία , τούτῳ δὲ τὸ Α τὸ ὑγιεινόν . Τί οὖν αἴτιον τῷ Γ τοῦ τὸ Α ὑπάρχειν τὸ οὗ ἕνεκα ; τὸ Β τὸ μὴ ἐπιπολάζειν . Τοῦτο δ᾿ ἐστὶν ὥσπερ ἐκείνου λόγος · τὸ γὰρ Α οὕτως ἀποδοθήσεται . Διὰ τί τὸ Β τῷ Γ ἐστίν ; ὅτι τοῦτ᾿ ἔστι τὸ ὑγιαίνειν , τὸ οὕτως ἔχειν . Δεῖ δὲ μεταλαμβάνειν τοὺς λόγους , καὶ οὕτως μᾶλλον ἕκαστα φανεῖται . Αἱ δὲ γενέσεις ἀνάπαλιν ἐνταῦθα καὶ ἐπὶ τῶν κατὰ κίνησιν αἰτίων · ἐκεῖ μὲν γὰρ τὸ μέσον δεῖ γενέσθαι πρῶτον , ἐνταῦθα δὲ τὸ Γ τὸ ἔσχατον · τελευταῖον δὲ τὸ οὗ ἕνεκα . Ἐνδέχεται δὲ τὸ αὐτὸ καὶ ἕνεκά τινος εἶναι καὶ ἐξ ἀνάγκης , οἷον διὰ τοῦ λαμπτῆρος τὸ φῶς · καὶ γὰρ ἐξ ἀνάγκης διέρχεται τὸ μικρομερέστερον διὰ τῶν μειζόνων πόρων , εἴπερ φῶς γίνεται τῷ διιέναι , καὶ ἕνεκά τινος , ὅπως μὴ πταίωμεν . Ἂρ᾿ οὖν εἰ εἶναι ἐνδέχεται , καὶ γίνεσθαι ἐνδέχεται ; ὥσπερ εἰ βροντᾷ ἀποσβεννυμένου τε τοῦ πυρὸς ἀνάγκη σίζειν καὶ ψοφεῖν , καὶ εἰ ὡς οἱ Πυθαγόρειοί φασιν ἀπειλῆς ἕνεκα τοῖς ἐν τῷ ταρτάρῳ , ὅπως φοβῶνται . Πλεῖστα δὲ τοιαῦτ᾿ ἐστί , καὶ μάλιστα ἐν τοῖς κατὰ φύσιν συνισταμένοις καὶ συνεστῶσιν · ἡ μὲν γὰρ ἕνεκά του ποιεῖ φύσις , ἡ δ᾿ ἐξ ἀνάγκης . Ἡ δ᾿ ἀνάγκη διττή · ἡ μὲν γὰρ κατὰ φύσιν καὶ τὴν ὁρμήν , ἡ δὲ βίᾳ ἡ παρὰ τὴν ὁρμήν , ὥσπερ λίθος ἐξ ἀνάγκης καὶ ἄνω καὶ κάτω φέρεται , ἀλλ᾿ οὐ διὰ τὴν αὐτὴν ἀνάγκην . Ἐν δὲ τοῖς ἀπὸ διανοίας τὰ μὲν οὐδέποτε ἀπὸ τοῦ αὐτομάτου ὑπάρχει , οἷον οἰκία ἢ ἀνδριάς , οὐδ᾿ ἐξ ἀνάγκης , ἀλλ᾿ ἕνεκά του , τὰ δὲ καὶ ἀπὸ τύχης , οἷον ὑγίεια καὶ σωτηρία . Μάλιστα δὲ ἐν ὅσοις ἐνδέχεται καὶ ὧδε καὶ ἄλλως , ὅταν μὴ ἀπὸ τύχης ἡ γένεσις ᾖ , ὥστε τὸ τέλος ἀγαθὸν ἕνεκά του γίνεται καὶ ἢ φύσει ἢ τέχνῃ . Ἀπὸ τύχης δ᾿ οὐδὲν ἕνεκά του γίνεται .
Lemmas: ἐπεί δέ ἐπίσταμαι οἴομαι ὅταν οἶδα ὁ αἰτία , αἰτία δέ τέσσαρες , εἷς μέν ὁ τίς εἰμί εἰμί , εἷς δέ ὁ τίς εἰμί ἀνάγκη οὗτος εἰμί , ἕτερος δέ ὅς τις πρῶτος κινέω , τέταρτος δέ ὁ τίς ἕνεκα , πᾶς οὗτος διά ὁ μέσος δείκνυμι . ὁ τε γάρ ὅς εἰμί ὅδε ἀνάγκη εἰμί εἷς μέν πρότασις λαμβάνω οὐ εἰμί , δύο δέ ἐλαχύς · οὗτος δέ εἰμί , ὅταν εἷς μέσος ἔχω . οὗτος οὖν εἷς λαμβάνω ὁ συμπέρασμα ἀνάγκη εἰμί . δῆλος δέ καί ὧδε . διά τίς ὀρθός ὁ ἐν ἡμικύκλιον ; ἤ τίς εἰμί ὀρθός ; εἰμί δή ὀρθός ἐπί ὅς Α , ἥμισυς δύο ὀρθός ἐπί ὅς Β , ὁ ἐν ἡμικύκλιον ἐπί ὅς Γ . ὁ δή ὁ Α ὁ ὀρθός ὑπάρχω ὁ Γ ὁ ἐν ὁ ἡμικύκλιον αἴτιος ὁ Β . οὗτος μέν γάρ ὁ Α ἴσος , ὁ δέ ὁ Γ ὁ Β · δύο γάρ ὀρθός ἥμισυς . ὁ Β οὖν εἰμί ἥμισυς δύο ὀρθός ὁ Α ὁ Γ ὑπάρχω · οὗτος δέ εἰμί ὁ ἐν ἡμικύκλιον ὀρθός εἰμί . οὗτος δέ αὐτός εἰμί ὁ τίς εἰμί εἰμί , ὁ οὗτος σημαίνω ὁ λόγος . ἀλλά μήν καί ὁ τίς εἰμί εἰμί αἴτιος δείκνυμι ὁ μέσος . ὁ δέ διά τίς ὁ Μηδικός πόλεμος γίγνομαι Ἀθηναῖος ; τίς αἰτία ὁ πολεμέω Ἀθηναῖος ; ὅτι εἰς Σάρδεις μετά Ἐρετριεύς ἐμβάλλω · οὗτος γάρ κινέω πρῶτος . πόλεμος ἐπί ὅς Α , πρότερος εἰσβάλλω Β , Ἀθηναῖος ὁ Γ . ὑπάρχω δή ὁ Β ὁ Γ , ὁ πρότερος ἐμβάλλω ὁ Ἀθηναῖος , ὁ δέ Α ὁ Β · πολεμέω γάρ ὁ πρότερος ἀδικέω . ὑπάρχω ἄρα ὁ μέν Β ὁ Α , ὁ πολεμέω ὁ πρότερος ἄρχω · οὗτος δέ ὁ Β ὁ Γ ὁ Ἀθηναῖος · πρότερος γάρ ἄρχω . μέσος ἄρα καί ἐνταῦθα ὁ αἴτιος ὁ πρῶτος κινέω . ὅσος δέ αἴτιος ὁ ἕνεκα τις , οἷος διά τίς περιπατέω ; ὅπως ὑγιαίνω · διά τίς οἰκίον εἰμί ; ὅπως σῴζω ὁ σκεῦος · ὁ μέν ἕνεκα ὁ ὑγιαίνω , ὁ δέ ἕνεκα ὁ σῴζω . διά τίς δέ ἀπό δεῖπνον δέω περιπατέω , καί ἕνεκα τίς δέω , οὐδείς διαφέρω . περίπατος ἀπό δεῖπνον Γ , ὁ μή ἐπιπολάζω ὁ σιτίον ἐπί ὅς Β , ὁ ὑγιαίνω ἐπί ὅς Α . εἰμί δή ὁ ἀπό δεῖπνον περιπατέω ὑπάρχω ὁ ποιέω μή ἐπιπολάζω ὁ σιτίον πρός ὁ στόμα ὁ κοιλία , καί οὗτος ὑγιεινός . δοκέω γάρ ὑπάρχω ὁ περιπατέω ὁ Γ ὁ Β ὁ μή ἐπιπολάζω ὁ σιτίον , οὗτος δέ ὁ Α ὁ ὑγιεινός . τίς οὖν αἴτιος ὁ Γ ὁ ὁ Α ὑπάρχω ὁ ὅς ἕνεκα ; ὁ Β ὁ μή ἐπιπολάζω . οὗτος δέ εἰμί ὥσπερ ἐκεῖνος λόγος · ὁ γάρ Α οὕτως ἀποδίδωμι . διά τίς ὁ Β ὁ Γ εἰμί ; ὅτι οὗτος εἰμί ὁ ὑγιαίνω , ὁ οὕτως ἔχω . δέω δέ μεταλαμβάνω ὁ λόγος , καί οὕτως μάλα ἕκαστος φαίνω . ὁ δέ γένεσις ἀνάπαλιν ἐνταῦθα καί ἐπί ὁ κατά κίνησις αἴτιος · ἐκεῖ μέν γάρ ὁ μέσος δέω γίγνομαι πρῶτος , ἐνταῦθα δέ ὁ Γ ὁ ἔσχατος · τελευταῖος δέ ὁ ὅς ἕνεκα . ἐνδέχομαι δέ ὁ αὐτός καί ἕνεκα τις εἰμί καί ἐκ ἀνάγκη , οἷος διά ὁ λαμπτήρ ὁ φάος · καί γάρ ἐκ ἀνάγκη διέρχομαι ὁ μικρομερής διά ὁ μέγας πόρος , εἴπερ φάος γίγνομαι ὁ διΐημι , καί ἕνεκα τις , ὅπως μή πταίω . ἄρα οὖν εἰ εἰμί ἐνδέχομαι , καί γίγνομαι ἐνδέχομαι ; ὥσπερ εἰ βροντάω ἀποσβέννυμι τε ὁ πῦρ ἀνάγκη σίζω καί ψοφέω , καί εἰ ὡς ὁ Πυθαγόρειος φημί ἀπειλή ἕνεκα ὁ ἐν ὁ τάρταρος , ὅπως φοβέω . πολύς δέ τοιοῦτος εἰμί , καί μάλα ἐν ὁ κατά φύσις συνίστημι καί συνίστημι · ὁ μέν γάρ ἕνεκα τις ποιέω φύσις , ὁ δέ ἐκ ἀνάγκη . ὁ δέ ἀνάγκη δισσός · ὁ μέν γάρ κατά φύσις καί ὁ ὁρμή , ὁ δέ βία ὁ παρά ὁ ὁρμή , ὥσπερ λίθος ἐκ ἀνάγκη καί ἄνω καί κάτω φέρω , ἀλλά οὐ διά ὁ αὐτός ἀνάγκη . ἐν δέ ὁ ἀπό διάνοια ὁ μέν οὐδέποτε ἀπό ὁ αὐτόματος ὑπάρχω , οἷος οἰκίον ἤ ἀνδριάς , οὐδέ ἐκ ἀνάγκη , ἀλλά ἕνεκα τις , ὁ δέ καί ἀπό τύχη , οἷος ὑγίεια καί σωτηρία . μάλα δέ ἐν ὅσος ἐνδέχομαι καί ὧδε καί ἄλλος , ὅταν μή ἀπό τύχη ὁ γένεσις εἰμί , ὥστε ὁ τέλος ἀγαθός ἕνεκα τις γίγνομαι καί ἤ φύσις ἤ τέχνη . ἀπό τύχη δέ οὐδείς ἕνεκα τις γίγνομαι .