aristoteles-et-corpus-aristotelicum.analytica-priora-et-posteriora priora.2.26
Ἔνστασις δ᾿ ἐστὶ πρότασις προτάσει ἐναντία . Διαφέρει δὲ τῆς προτάσεως , ὅτι τὴν μὲν ἔνστασιν ἐνδέχεται εἶναι ἐπὶ μέρους , τὴν δὲ πρότασιν ἢ ὅλως οὐκ ἐνδέχεται ἢ οὐκ ἐν τοῖς καθόλου συλλογισμοῖς . Φέρεται δὲ ἡ ἔνστασις διχῶς καὶ διὰ δύο σχημάτων , διχῶς μὲν ὅτι ἢ καθόλου ἢ ἐν μέρει πᾶσα ἔνστασις , ἐκ δύο δὲ σχημάτων ὅτι ἀντικείμεναι φέρονται τῇ προτάσει , τὰ δ᾿ ἀντικείμενα ἐν τῷ πρώτῳ καὶ τῷ τρίτῳ σχήματι περαίνονται μόνοις . Ὅταν γὰρ ἀξιώσῃ παντὶ ὑπάρχειν , ἐνιστάμεθα ὅτι οὐδενὶ ἢ ὅτι τινὶ οὐχ ὑπάρχει · τούτων δὲ τὸ μὲν μηδενὶ ἐκ τοῦ πρώτου σχήματος , τὸ δὲ τινὶ μὴ ἐκ τοῦ ἐσχάτου . Οἷον ἔστω τὸ Α μίαν εἶναι ἐπιστήμην , ἐφ᾿ ᾧ τὸ Β ἐναντία . Προτείναντος δὴ μίαν εἶναι τῶν ἐναντίων ἐπιστήμην , ἢ ὅτι ὅλως οὐχ ἡ αὐτὴ τῶν ἀντικειμένων ἐνίσταται , τὰ δ᾿ ἐναντία ἀντικείμενα , ὥστε γίνεται τὸ πρῶτον σχῆμα , ἢ ὅτι τοῦ γνωστοῦ καὶ ἀγνώστου οὐ μία · τοῦτο δὲ τὸ τρίτον · κατὰ γὰρ τοῦ Γ , τοῦ γνωστοῦ καὶ ἀγνώστου , τὸ μὲν ἐναντία εἶναι ἀληθές , τὸ δὲ μίαν αὐτῶν ἐπιστήμην εἶναι ψεῦδος . Πάλιν ἐπὶ τῆς στερητικῆς προτάσεως ὡσαύτως . Ἀξιοῦντος γὰρ μὴ εἶναι μίαν τῶν ἐναντίων , ἢ ὅτι πάντων τῶν ἀντικειμένων ἢ ὅτι τινῶν ἐναντίων ἡ αὐτὴ λέγομεν , οἷον ὑγιεινοῦ καὶ νοσώδους · τὸ μὲν οὖν πάντων ἐκ τοῦ πρώτου , τὸ δὲ τινῶν ἐκ τοῦ τρίτου σχήματος . Ἁπλῶς γὰρ ἐν πᾶσι καθόλου μὲν ἐνιστάμενον ἀνάγκη πρὸς τὸ καθόλου τῶν προτεινομένων τὴν ἀντίφασιν εἰπεῖν , οἷον εἰ μὴ τὴν αὐτὴν ἀξιοῖ τῶν ἐναντίων πάντων , εἰπόντα τῶν ἀντικειμένων μίαν . Οὕτω δ᾿ ἀνάγκη τὸ πρῶτον εἶναι σχῆμα · μέσον γὰρ γίνεται τὸ καθόλου πρὸς τὸ ἐξ ἀρχῆς . Ἐν μέρει δέ , πρὸς ὅ ἐστι καθόλου καθ᾿ οὗ λέγεται ἡ πρότασις , οἷον γνωστοῦ καὶ ἀγνώστου μὴ τὴν αὐτήν · τὰ γὰρ ἐναντία καθόλου πρὸς ταῦτα . Καὶ γίνεται τὸ τρίτον σχῆμα · μέσον γὰρ τὸ ἐν μέρει λαμβανόμενον , οἷον τὸ γνωστὸν καὶ τὸ ἄγνωστον . Ἐξ ὧν γὰρ ἔστι συλλογίσασθαι τοὐναντίον , ἐκ τούτων καὶ τὰς ἐνστάσεις ἐπιχειροῦμεν λέγειν . Διὸ καὶ ἐκ μόνων τούτων τῶν σχημάτων φέρομεν · ἐν μόνοις γὰρ οἱ ἀντικείμενοι συλλογισμοί · διὰ γὰρ τοῦ μέσου οὐκ ἦν καταφατικῶς . Ἔτι δὲ κἂν λόγου δέοιτο πλείονος ἡ διὰ τοῦ μέσου σχήματος , οἷον εἰ μὴ δοίη τὸ Α τῷ Β ὑπάρχειν διὰ τὸ μὴ ἀκολουθεῖν αὐτῷ τὸ Γ . Τοῦτο γὰρ δι᾿ ἄλλων προτάσεων δῆλον · οὐ δεῖ δὲ εἰς ἄλλα ἐκτρέπεσθαι τὴν ἔνστασιν , ἀλλ᾿ εὐθὺς φανερὰν ἔχειν τὴν ἑτέραν πρότασιν . Διὸ καὶ τὸ σημεῖον ἐκ μόνου τούτου τοῦ σχήματος οὐκ ἔστιν . Ἐπισκεπτέον δὲ καὶ περὶ τῶν ἄλλων ἐνστάσεων , οἷον περὶ τῶν ἐκ τοῦ ἐναντίου καὶ τοῦ ὁμοίου καὶ τοῦ κατὰ δόξαν , καὶ εἰ τὴν ἐν μέρει ἐκ τοῦ πρώτου ἢ τὴν στερητικὴν ἐκ τοῦ μέσου δυνατὸν λαβεῖν .
Lemmas: ἔνστασις δέ εἰμί πρότασις πρότασις ἐναντίος . διαφέρω δέ ὁ πρότασις , ὅτι ὁ μέν ἔνστασις ἐνδέχομαι εἰμί ἐπί μέρος , ὁ δέ πρότασις ἤ ὅλος οὐ ἐνδέχομαι ἤ οὐ ἐν ὁ καθόλου συλλογισμός . φέρω δέ ὁ ἔνστασις διχῶς καί διά δύο σχῆμα , διχῶς μέν ὅτι ἤ καθόλου ἤ ἐν μέρος πᾶς ἔνστασις , ἐκ δύο δέ σχῆμα ὅτι ἀντίκειμαι φέρω ὁ πρότασις , ὁ δέ ἀντίκειμαι ἐν ὁ πρῶτος καί ὁ τρίτος σχῆμα περαίνω μόνος . ὅταν γάρ ἀξιόω πᾶς ὑπάρχω , ἐνίστημι ὅτι οὐδείς ἤ ὅτι τις οὐ ὑπάρχω · οὗτος δέ ὁ μέν μηδείς ἐκ ὁ πρῶτος σχῆμα , ὁ δέ τις μή ἐκ ὁ ἔσχατος . οἷος εἰμί ὁ Α εἷς εἰμί ἐπιστήμη , ἐπί ὅς ὁ Β ἐναντίος . προτείνω δή εἷς εἰμί ὁ ἐναντίος ἐπιστήμη , ἤ ὅτι ὅλος οὐ ὁ αὐτός ὁ ἀντίκειμαι ἐνίστημι , ὁ δέ ἐναντίος ἀντίκειμαι , ὥστε γίγνομαι ὁ πρῶτος σχῆμα , ἤ ὅτι ὁ γνωστός καί ἄγνωστος οὐ εἷς · οὗτος δέ ὁ τρίτος · κατά γάρ ὁ Γ , ὁ γνωστός καί ἄγνωστος , ὁ μέν ἐναντίος εἰμί ἀληθής , ὁ δέ εἷς αὐτός ἐπιστήμη εἰμί ψεῦδος . πάλιν ἐπί ὁ στερητικός πρότασις ὡσαύτως . ἀξιόω γάρ μή εἰμί εἷς ὁ ἐναντίος , ἤ ὅτι πᾶς ὁ ἀντίκειμαι ἤ ὅτι τις ἐναντίος ὁ αὐτός λέγω , οἷος ὑγιεινός καί νοσώδης · ὁ μέν οὖν πᾶς ἐκ ὁ πρῶτος , ὁ δέ τις ἐκ ὁ τρίτος σχῆμα . ἁπλῶς γάρ ἐν πᾶς καθόλου μέν ἐνίστημι ἀνάγκη πρός ὁ καθόλου ὁ προτείνω ὁ ἀντίφασις λέγω , οἷος εἰ μή ὁ αὐτός ἀξιόω ὁ ἐναντίος πᾶς , λέγω ὁ ἀντίκειμαι εἷς . οὕτως δέ ἀνάγκη ὁ πρῶτος εἰμί σχῆμα · μέσος γάρ γίγνομαι ὁ καθόλου πρός ὁ ἐκ ἀρχή . ἐν μέρος δέ , πρός ὅς εἰμί καθόλου κατά ὅς λέγω ὁ πρότασις , οἷος γνωστός καί ἄγνωστος μή ὁ αὐτός · ὁ γάρ ἐναντίος καθόλου πρός οὗτος . καί γίγνομαι ὁ τρίτος σχῆμα · μέσος γάρ ὁ ἐν μέρος λαμβάνω , οἷος ὁ γνωστός καί ὁ ἄγνωστος . ἐκ ὅς γάρ εἰμί συλλογίζομαι ἐναντίος , ἐκ οὗτος καί ὁ ἔνστασις ἐπιχειρέω λέγω . διό καί ἐκ μόνος οὗτος ὁ σχῆμα φέρω · ἐν μόνος γάρ ὁ ἀντίκειμαι συλλογισμός · διά γάρ ὁ μέσος οὐ εἰμί καταφατικός . ἔτι δέ ἄν λόγος δέω πολύς ὁ διά ὁ μέσος σχῆμα , οἷος εἰ μή δίδωμι ὁ Α ὁ Β ὑπάρχω διά ὁ μή ἀκολουθέω αὐτός ὁ Γ . οὗτος γάρ διά ἄλλος πρότασις δῆλος · οὐ δέω δέ εἰς ἄλλος ἐκτρέπω ὁ ἔνστασις , ἀλλά εὐθύς φανερός ἔχω ὁ ἕτερος πρότασις . διό καί ὁ σημεῖον ἐκ μόνος οὗτος ὁ σχῆμα οὐ εἰμί . ἐπισκοπέω δέ καί περί ὁ ἄλλος ἔνστασις , οἷος περί ὁ ἐκ ὁ ἐναντίος καί ὁ ὅμοιος καί ὁ κατά δόξα , καί εἰ ὁ ἐν μέρος ἐκ ὁ πρῶτος ἤ ὁ στερητικός ἐκ ὁ μέσος δυνατός λαμβάνω .