aristoteles-et-corpus-aristotelicum.analytica-priora-et-posteriora posteriora.2.8
Πάλιν δὲ σκεπτέον τί τούτων λέγεται καλῶς καὶ τί οὐ καλῶς , καὶ τί ἐστιν ὁ ὁρισμός , καὶ τοῦ τί ἐστιν ἆρά πως ἔστιν ἀπόδειξις καὶ ὁρισμὸς ἢ οὐδαμῶς . Ἐπεὶ δ᾿ ἐστίν , ὡς ἔφαμεν , ταὐτὸν τὸ εἰδέναι τί ἐστι καὶ τὸ εἰδέναι τὸ αἴτιον τοῦ τί ἐστι · λόγος δὲ τούτου , ὅτι ἔστι τι τὸ αἴτιον · καὶ τοὔτο ἢ τὸ αὐτὸ ἢ ἄλλο , κἂν ᾖ ἄλλο , ἢ ἀποδεικτὸν ἢ ἀναπόδεικτον · εἰ τοίνυν ἐστὶν ἄλλο καὶ ἐνδέχεται ἀποδεῖξαι , ἀνάγκη μέσον εἶναι τὸ αἴτιον καὶ ἐν τῷ σχήματι τῷ πρώτῳ δείκνυσθαι · καθόλου τε γὰρ καὶ κατηγορικὸν τὸ δεικνύμενον . εἷς μὲν δὴ τρόπος ἂν εἴη ὁ νῦν ἐξητασμένος , τὸ δι᾿ ἄλλου τὸ τί ἐστι δείκνυσθαι . Τῶν τε γὰρ τί ἐστιν ἀνάγκη τὸ μέσον εἶναι τί ἐστι , καὶ τῶν ἰδίων ἴδιον . Ὥστε τὸ μὲν δείξει , τὸ δ᾿ οὐ δείξει τῶν τί ἦν εἶναι τῷ αὐτῷ πράγματι . Οὗτος μὲν οὖν ὁ τρόπος ὅτι οὐκ ἂν εἴη ἀπόδειξις , εἴρηται πρότερον · ἀλλ᾿ ἔστι λογικὸς συλλογισμὸς τοῦ τί ἐστιν . Ὃν δὲ τρόπον ἐνδέχεται , λέγωμεν , εἰπόντες πάλιν ἐξ ἀρχῆς . Ὥσπερ γὰρ τὸ διότι ζητοῦμεν ἔχοντες τὸ ὅτι , ἐνίοτε δὲ καὶ ἅμα δῆλα γίνεται , ἀλλ᾿ οὔτι πρότερόν γε τὸ διότι δυνατὸν γνωρίσαι τοῦ ὅτι , δῆλον ὅτι ὁμοίως καὶ τὸ τί ἦν εἶναι οὐκ ἄνευ τοῦ ὅτι ἐστίν · ἀδύνατον γὰρ εἰδέναι τί ἐστιν , ἀγνοοῦντας εἰ ἔστιν . Τὸ δ᾿ εἰ ἔστιν ὁτὲ μὲν κατὰ συμβεβηκὸς ἔχομεν , ὁτὲ δ᾿ ἔχοντές τι αὐτοῦ τοῦ πράγματος , οἷον βροντήν , ὅτι ψόφος τις νεφῶν , καὶ ἔκλειψιν , ὅτι στέρησίς τις φωτός , καὶ ἄνθρωπον , ὅτι ζῷόν τι , καὶ ψυχήν , ὅτι αὐτὸ αὑτὸ κινοῦν . Ὅσα μὲν οὖν κατὰ συμβεβηκὸς οἴδαμεν ὅτι ἔστιν , ἀναγκαῖον μηδαμῶς ἔχειν πρὸς τὸ τί ἐστιν · οὐδὲ γὰρ ὅτι ἔστιν ἴσμεν · τὸ δὲ ζητεῖν τί ἐστι μὴ ἔχοντας ὅτι ἔστι , μηδὲν ζητεῖν ἐστίν . Καθ᾿ ὅσων δ᾿ ἔχομέν τι , ῥᾷον . Ὥστε ὡς ἔχομεν ὅτι ἔστιν , οὕτως ἔχομεν καὶ πρὸς τὸ τί ἐστιν . Ὧν οὖν ἔχομέν τι τοῦ τί ἐστιν , ἔστω πρῶτον μὲν ὧδε · ἔκλειψις ἐφ᾿ οὗ τὸ Α , σελήνη ἐφ᾿ οὗ Γ , ἀντίφραξις γῆς ἐφ᾿ οὗ Β . Τὸ μὲν οὖν πότερον ἐκλείπει ἢ οὔ , τὸ Β ζητεῖν ἐστίν , ἆρ᾿ ἔστιν ἢ οὔ . Τοῦτο δ᾿ οὐδὲν διαφέρει ζητεῖν ἢ εἰ ἔστι λόγος αὐτοῦ . Καὶ ἐὰν ᾖ τοῦτο , κἀκεῖνό φαμεν εἶναι . Ἢ ποτέρας τῆς ἀντιφάσεώς ἐστιν ὁ λόγος , πότερον τοῦ ἔχειν δύο ὀρθὰς ἢ τοῦ μὴ ἔχειν . Ὅταν δ᾿ εὕρωμεν , ἅμα τὸ ὅτι καὶ τὸ διότι ἴσμεν , ἂν διὰ μέσων ᾖ . Εἰ δὲ μή , τὸ ὅτι , τὸ διότι δ᾿ οὔ . Σελήνη Γ , ἔκλειψις Α , τὸ πασσελήνου σκιὰν μὴ δύνασθαι ποιεῖν μηδενὸς ἡμῶν μεταξὺ ὄντος φανεροῦ , ἐφ᾿ οὗ Β . Εἰ τοίνυν τῷ Γ ὑπάρχει τὸ Β τὸ μὴ δύνασθαι ποιεῖν σκιὰν μηδενὸς μεταξὺ ἡμῶν ὄντος , τούτῳ δὲ τὸ Α τὸ ἐκλελοιπέναι , ὅτι μὲν ἐκλείπει δῆλον , διότι δ᾿ οὔπω , καὶ ὅτι μὲν ἔκλειψίς ἐστιν ἴσμεν , τί δ᾿ ἐστὶν οὐκ ἴσμεν . Δήλου δ᾿ ὄντος ὅτι τὸ Α τῷ Γ ὑπάρχει , ἀλλὰ διὰ τί ὑπάρχει , τὸ ζητεῖν τὸ Β τί ἐστι , πότερον ἀντίφραξις ἢ στροφὴ τῆς σελήνης ἢ ἀπόσβεσις . Τοῦτο δ᾿ ἐστὶν ὁ λόγος τοῦ ἑτέρου ἄκρου , οἷον ἐν τούτοις τοῦ Α · ἔστι γὰρ ἡ ἔκλειψις ἀντίφραξις ὑπὸ γῆς . Τί ἐστι βροντή ; πυρὸς ἀπόσβεσις ἐν νέφει . Διὰ τί βροντᾷ ; διὰ τὸ ἀποσβέννυσθαι τὸ πῦρ ἐν τῷ νέφει . Νέφος Γ , βροντὴ Α , ἀπόσβεσις πυρὸς τὸ Β . Τῷ δὴ Γ τῷ νέφει ὑπάρχει τὸ Β · ἀποσβέννυται γὰρ ἐν αὐτῷ τὸ πῦρ . Τούτῳ δὲ τὸ Α , ψόφος . Καὶ ἔστι γε λόγος τὸ Β τοῦ Α τοῦ πρώτου ἄκρου . Ἂν δὲ πάλιν τούτου ἄλλο μέσον ᾖ , ἐκ τῶν παραλοίπων ἔσται λόγων . Ὡς μὲν τοίνυν λαμβάνεται τὸ τί ἐστι καὶ γίνεται γνώριμον , εἴρηται , ὥστε συλλογισμὸς μὲν τοῦ τί ἐστιν οὐ γίνεται οὐδ᾿ ἀπόδειξις , δῆλον μέντοι διὰ συλλογισμοῦ καὶ δι᾿ ἀποδείξεως · ὥστ᾿ οὔτ᾿ ἄνευ ἀποδείξεως ἔστι γνῶναι τὸ τί ἐστιν , οὗ ἐστιν αἴτιον ἄλλο , οὔτ᾿ ἔστιν ἀπόδειξις αὐτοῦ , ὥσπερ καὶ ἐν τοῖς διαπορήμασιν εἴπομεν .
Lemmas: πάλιν δέ σκοπέω τίς οὗτος λέγω καλός καί τίς οὐ καλός , καί τίς εἰμί ὁ ὁρισμός , καί ὁ τίς εἰμί ἆρα πως εἰμί ἀπόδειξις καί ὁρισμός ἤ οὐδαμῶς . ἐπεί δέ εἰμί , ὡς φημί , αὐτός ὁ οἶδα τίς εἰμί καί ὁ οἶδα ὁ αἴτιος ὁ τίς εἰμί · λόγος δέ οὗτος , ὅτι εἰμί τις ὁ αἴτιος · καί ἵημι ἤ ὁ αὐτός ἤ ἄλλος , ἐάν εἰμί ἄλλος , ἤ ἀποδεικτός ἤ ἀναπόδεικτος · εἰ τοίνυν εἰμί ἄλλος καί ἐνδέχομαι ἀποδείκνυμι , ἀνάγκη μέσος εἰμί ὁ αἴτιος καί ἐν ὁ σχῆμα ὁ πρῶτος δείκνυμι · καθόλου τε γάρ καί κατηγορικός ὁ δείκνυμι . εἷς μέν δή τρόπος ἄν εἰμί ὁ νῦν ἐξετάζω , ὁ διά ἄλλος ὁ τις εἰμί δείκνυμι . ὁ τε γάρ τις εἰμί ἀνάγκη ὁ μέσος εἰμί τίς εἰμί , καί ὁ ἴδιος ἴδιος . ὥστε ὁ μέν δείκνυμι , ὁ δέ οὐ δείκνυμι ὁ τίς εἰμί εἰμί ὁ αὐτός πρᾶγμα . οὗτος μέν οὖν ὁ τρόπος ὅτι οὐ ἄν εἰμί ἀπόδειξις , λέγω πρότερος · ἀλλά εἰμί λογικός συλλογισμός ὁ τίς εἰμί . ὅς δέ τρόπος ἐνδέχομαι , λέγω , λέγω πάλιν ἐκ ἀρχή . ὥσπερ γάρ ὁ διότι ζητέω ἔχω ὁ ὅτι , ἐνίοτε δέ καί ἅμα δῆλος γίγνομαι , ἀλλά οὔτι πρότερος γε ὁ διότι δυνατός γνωρίζω ὁ ὅτι , δῆλος ὅτι ὅμοιος καί ὁ τίς εἰμί εἰμί οὐ ἄνευ ὁ ὅτι εἰμί · ἀδύνατος γάρ οἶδα τίς εἰμί , ἀγνοέω εἰ εἰμί . ὁ δέ εἰ εἰμί ὅτε μέν κατά συμβαίνω ἔχω , ὅτε δέ ἔχω τις αὐτός ὁ πρᾶγμα , οἷος βροντή , ὅτι ψόφος τις νέφος , καί ἔκλειψις , ὅτι στέρησις τις φώς , καί ἄνθρωπος , ὅτι ζῷον τις , καί ψυχή , ὅτι αὐτός ἑαυτοῦ κινέω . ὅσος μέν οὖν κατά συμβαίνω οἶδα ὅτι εἰμί , ἀναγκαῖος μηδαμῶς ἔχω πρός ὁ τίς εἰμί · οὐδέ γάρ ὅτι εἰμί οἶδα · ὁ δέ ζητέω τίς εἰμί μή ἔχω ὅτι εἰμί , μηδείς ζητέω εἰμί . κατά ὅσος δέ ἔχω τις , ῥᾴδιος . ὥστε ὡς ἔχω ὅτι εἰμί , οὕτως ἔχω καί πρός ὁ τίς εἰμί . ὅς οὖν ἔχω τις ὁ τίς εἰμί , εἰμί πρῶτος μέν ὧδε · ἔκλειψις ἐπί ὅς ὁ Α , σελήνη ἐπί ὅς Γ , ἀντίφραξις γῆ ἐπί ὅς Β . ὁ μέν οὖν πότερος ἐκλείπω ἤ οὐ , ὁ Β ζητέω εἰμί , ἆρα εἰμί ἤ οὐ . οὗτος δέ οὐδείς διαφέρω ζητέω ἤ εἰ εἰμί λόγος αὐτός . καί ἐάν εἰμί οὗτος , ἐκεῖνος φημί εἰμί . ἤ πότερος ὁ ἀντίφασις εἰμί ὁ λόγος , πότερος ὁ ἔχω δύο ὀρθός ἤ ὁ μή ἔχω . ὅταν δέ εὑρίσκω , ἅμα ὁ ὅτι καί ὁ διότι οἶδα , ἐάν διά μέσος εἰμί . εἰ δέ μή , ὁ ὅτι , ὁ διότι δέ οὐ . σελήνη Γ , ἔκλειψις Α , ὁ πανσέληνος σκιά μή δύναμαι ποιέω μηδείς ἐγώ μεταξύ εἰμί φανερός , ἐπί ὅς Β . εἰ τοίνυν ὁ Γ ὑπάρχω ὁ Β ὁ μή δύναμαι ποιέω σκιά μηδείς μεταξύ ἐγώ εἰμί , οὗτος δέ ὁ Α ὁ ἐκλείπω , ὅτι μέν ἐκλείπω δῆλος , διότι δέ οὔπω , καί ὅτι μέν ἔκλειψις εἰμί οἶδα , τίς δέ εἰμί οὐ οἶδα . δῆλος δέ εἰμί ὅτι ὁ Α ὁ Γ ὑπάρχω , ἀλλά διά τίς ὑπάρχω , ὁ ζητέω ὁ Β τίς εἰμί , πότερος ἀντίφραξις ἤ στροφή ὁ σελήνη ἤ ἀπόσβεσις . οὗτος δέ εἰμί ὁ λόγος ὁ ἕτερος ἄκρον , οἷος ἐν οὗτος ὁ Α · εἰμί γάρ ὁ ἔκλειψις ἀντίφραξις ὑπό γῆ . τίς εἰμί βροντή ; πῦρ ἀπόσβεσις ἐν νέφος . διά τίς βροντάω ; διά ὁ ἀποσβέννυμι ὁ πῦρ ἐν ὁ νέφος . νέφος Γ , βροντή Α , ἀπόσβεσις πῦρ ὁ Β . ὁ δή Γ ὁ νέφος ὑπάρχω ὁ Β · ἀποσβέννυμι γάρ ἐν αὐτός ὁ πῦρ . οὗτος δέ ὁ Α , ψόφος . καί εἰμί γε λόγος ὁ Β ὁ Α ὁ πρῶτος ἄκρον . ἐάν δέ πάλιν οὗτος ἄλλος μέσος εἰμί , ἐκ ὁ παράλοιπος εἰμί λόγος . ὡς μέν τοίνυν λαμβάνω ὁ τίς εἰμί καί γίγνομαι γνώριμος , λέγω , ὥστε συλλογισμός μέν ὁ τίς εἰμί οὐ γίγνομαι οὐδέ ἀπόδειξις , δῆλος μέντοι διά συλλογισμός καί διά ἀπόδειξις · ὥστε οὔτε ἄνευ ἀπόδειξις εἰμί γιγνώσκω ὁ τις εἰμί , ὅς εἰμί αἴτιος ἄλλος , οὔτε εἰμί ἀπόδειξις αὐτός , ὥσπερ καί ἐν ὁ διαπόρημα λέγω .