aristoteles-et-corpus-aristotelicum.analytica-priora-et-posteriora posteriora.1.31
Οὐδὲ δι᾿ αἰσθήσεως ἔστιν ἐπίστασθαι . Εἰ γὰρ καὶ ἔστιν ἡ αἴσθησις τοῦ τοιοῦδε καὶ μὴ τοῦδέ τινος , ἀλλ᾿ αἰσθάνεσθαί γε ἀναγκαῖον τόδε τι καὶ ποῦ καὶ νῦν . Τὸ δὲ καθόλου καὶ ἐπὶ πᾶσιν ἀδύνατον αἰσθάνεσθαι · οὐ γὰρ τόδε οὐδὲ νῦν · οὐ γὰρ ἂν ἦν καθόλου · τὸ γὰρ ἀεὶ καὶ πανταχοῦ καθόλου φαμὲν εἶναι . Ἐπεὶ οὖν αἱ μὲν ἀποδείξεις καθόλου , ταῦτα δ᾿ οὐκ ἔστιν αἰσθάνεσθαι , φανερὸν ὅτι οὐδ᾿ ἐπίστασθαι δι᾿ αἰσθήσεως ἔστιν . Ἀλλὰ δῆλον ὅτι καὶ εἰ ἦν αἰσθάνεσθαι τὸ τρίγωνον ὅτι δυσὶν ὀρθαῖς ἴσας ἔχει τὰς γωνίας , ἐζητοῦμεν ἂν ἀπόδειξιν καὶ οὐχ ὥσπερ φασί τινες ἠπιστάμεθα · αἰσθάνεσθαι μὲν γὰρ ἀνάγκη καθ᾿ ἕκαστον , ἡ δ᾿ ἐπιστήμη τῷ τὸ καθόλου γνωρίζειν ἐστίν . Διὸ καὶ εἰ ἐπὶ τῆς σελήνης ὄντες ἑωρῶμεν ἀντιφράττουσαν τὴν γῆν , οὐκ ἂν ᾔδειμεν τὴν αἰτίαν τῆς ἐκλείψεως . Ἠισθανόμεθα γὰρ ἂν ὅτι νῦν ἐκλείπει , καὶ οὐ διότι ὅλως · οὐ γὰρ ἦν τοῦ καθόλου αἴσθησις . Οὐ μὴν ἀλλ᾿ ἐκ τοῦ θεωρεῖν τοῦτο πολλάκις συμβαῖνον τὸ καθόλου ἂν θηρεύσαντες ἀπόδειξιν εἴχομεν · ἐκ γὰρ τῶν καθ᾿ ἕκαστα πλειόνων τὸ καθόλου δῆλον . Τὸ δὲ καθόλου τίμιον , ὅτι δηλοῖ τὸ αἴτιον · ὥστε περὶ τῶν τοιούτων ἡ καθόλου τιμιωτέρα τῶν αἰσθήσεων καὶ τῆς νοήσεως , ὅσων ἕτερον τὸ αἴτιον · περὶ δὲ τῶν πρώτων ἄλλος λόγος . Φανερὸν οὖν ὅτι ἀδύνατον τῷ αἰσθάνεσθαι ἐπίστασθαί τι τῶν ἀποδεικτικῶν εἰ μή τις τὸ αἰσθάνεσθαι τοῦτο λέγει , τὸ ἐπιστήμην ἔχειν δι᾿ ἀποδείξεως . Ἔστι μέντοι ἔνια ἀναγόμενα εἰς αἰσθήσεως ἔκλειψιν ἐν τοῖς προβλήμασιν . Ἔνια γὰρ εἰ ἑωρῶμεν οὐκ ἂν ἐζητοῦμεν , οὐχ ὡς εἰδότες τῷ ὁρᾶν , ἀλλ᾿ ὡς ἔχοντες τὸ καθόλου ἐκ τοῦ ὁρᾶν . Οἷον εἰ τὴν ὕελον τετρυπημένην ἑωρῶμεν καὶ τὸ φῶς διιόν , δῆλον ἂν ἦν καὶ διὰ τί καίει , τῷ ὁρᾶν μὲν χωρὶς ἐφ᾿ ἑκάστης , νοῆσαι δ᾿ ἅμα ὅτι ἐπὶ πασῶν οὕτως .
Lemmas: οὐδέ διά αἴσθησις εἰμί ἐπίσταμαι . εἰ γάρ καί εἰμί ὁ αἴσθησις ὁ τοιόσδε καί μή ὅδε τις , ἀλλά αἰσθάνομαι γε ἀναγκαῖος ὅδε τις καί ποῦ καί νῦν . ὁ δέ καθόλου καί ἐπί πᾶς ἀδύνατος αἰσθάνομαι · οὐ γάρ ὅδε οὐδέ νῦν · οὐ γάρ ἄν εἰμί καθόλου · ὁ γάρ ἀεί καί πανταχοῦ καθόλου φημί εἰμί . ἐπεί οὖν ὁ μέν ἀπόδειξις καθόλου , οὗτος δέ οὐ εἰμί αἰσθάνομαι , φανερός ὅτι οὐδέ ἐπίσταμαι διά αἴσθησις εἰμί . ἀλλά δῆλος ὅτι καί εἰ εἰμί αἰσθάνομαι ὁ τρίγωνος ὅτι δύο ὀρθός ἴσος ἔχω ὁ γωνία , ζητέω ἄν ἀπόδειξις καί οὐ ὥσπερ φημί τις ἐπίσταμαι · αἰσθάνομαι μέν γάρ ἀνάγκη κατά ἕκαστος , ὁ δέ ἐπιστήμη ὁ ὁ καθόλου γνωρίζω εἰμί . διό καί εἰ ἐπί ὁ σελήνη εἰμί ὁράω ἀντιφράσσω ὁ γῆ , οὐ ἄν οἶδα ὁ αἰτία ὁ ἔκλειψις . αἰσθάνομαι γάρ ἄν ὅτι νῦν ἐκλείπω , καί οὐ διότι ὅλος · οὐ γάρ εἰμί ὁ καθόλου αἴσθησις . οὐ μήν ἀλλά ἐκ ὁ θεωρέω οὗτος πολλάκις συμβαίνω ὁ καθόλου ἄν θηρεύω ἀπόδειξις ἔχω · ἐκ γάρ ὁ κατά ἕκαστος πολύς ὁ καθόλου δῆλος . ὁ δέ καθόλου τίμιος , ὅτι δηλόω ὁ αἴτιος · ὥστε περί ὁ τοιοῦτος ὁ καθόλου τίμιος ὁ αἴσθησις καί ὁ νόησις , ὅσος ἕτερος ὁ αἴτιος · περί δέ ὁ πρῶτος ἄλλος λόγος . φανερός οὖν ὅτι ἀδύνατος ὁ αἰσθάνομαι ἐπίσταμαι τις ὁ ἀποδεικτικός εἰ μή τις ὁ αἰσθάνομαι οὗτος λέγω , ὁ ἐπιστήμη ἔχω διά ἀπόδειξις . εἰμί μέντοι ἔνιοι ἀνάγω εἰς αἴσθησις ἔκλειψις ἐν ὁ πρόβλημα . ἔνιοι γάρ εἰ ὁράω οὐ ἄν ζητέω , οὐ ὡς οἶδα ὁ ὁράω , ἀλλά ὡς ἔχω ὁ καθόλου ἐκ ὁ ὁράω . οἷον εἰ ὁ ὕαλος τρυπάω ὁράω καί ὁ φάος δίειμι , δῆλος ἄν εἰμί καί διά τίς καίω , ὁ ὁράω μέν χωρίς ἐπί ἕκαστος , νοέω δέ ἅμα ὅτι ἐπί πᾶς οὕτως .