aristoteles-et-corpus-aristotelicum.analytica-priora-et-posteriora posteriora.1.2
Ἐπίστασθαι δὲ οἰόμεθ᾿ ἕκαστον ἁπλῶς , ἀλλὰ μὴ τὸν σοφιστικὸν τρόπον τὸν κατὰ συμβεβηκός , ὅταν τήν τ᾿ αἰτίαν οἰώμεθα γινώσκειν δι᾿ ἣν τὸ πρᾶγμά ἐστιν , ὅτι ἐκείνου αἰτία ἐστί , καὶ μὴ ἐνδέχεσθαι τοῦτ᾿ ἄλλως ἔχειν . Δῆλον τοίνυν ὅτι τοιοῦτόν τι τὸ ἐπίστασθαί ἐστι · καὶ γὰρ οἱ μὴ ἐπιστάμενοι καὶ οἱ ἐπιστάμενοι οἱ μὲν οἴονται αὐτοὶ οὕτως ἔχειν , οἱ δ᾿ ἐπιστάμενοι καὶ ἔχουσιν , ὥστε οὗ ἁπλῶς ἐστὶν ἐπιστήμη , τοῦτ᾿ ἀδύνατον ἄλλως ἔχειν . Εἰ μὲν οὖν καὶ ἕτερός ἐστι τοῦ ἐπίστασθαι τρόπος , ὕστερον ἐροῦμεν , φαμὲν δὲ καὶ δι᾿ ἀποδείξεως εἰδέναι . Ἀπόδειξιν δὲ λέγω συλλογισμὸν ἐπιστημονικόν . Ἐπιστημονικὸν δὲ λέγω καθ᾿ ὃν τῷ ἔχειν αὐτὸν ἐπιστάμεθα . Εἰ τοίνυν ἐστὶ τὸ ἐπίστασθαι οἷον ἔθεμεν , ἀνάγκη καὶ τὴν ἀποδεικτικὴν ἐπιστήμην ἐξ ἀληθῶν τ᾿ εἶναι καὶ πρώτων καὶ ἀμέσων καὶ γνωριμωτέρων καὶ προτέρων καὶ αἰτίων τοῦ συμπεράσματος · οὕτω γὰρ ἔσονται καὶ αἱ ἀρχαὶ οἰκεῖαι τοῦ δεικνυμένου . Συλλογισμὸς μὲν γὰρ ἔσται καὶ ἄνευ τούτων , ἀπόδειξις δ᾿ οὐκ ἔσται · οὐ γὰρ ποιήσει ἐπιστήμην . Ἀληθῆ μὲν οὖν δεῖ εἶναι , ὅτι οὐκ ἔστι τὸ μὴ ὂν ἐπίστασθαι , οἷον ὅτι ἡ διάμετρος σύμμετρος . Ἐκ πρώτων δ᾿ ἀναποδείκτων , ὅτι οὐκ ἐπιστήσεται μὴ ἔχων ἀπόδειξιν αὐτῶν · τὸ γὰρ ἐπίστασθαι ὧν ἀπόδειξίς ἐστι μὴ κατὰ συμβεβηκός , τὸ ἔχειν ἀπόδειξίν ἐστιν . Αἴτιά τε καὶ γνωριμώτερα δεῖ εἶναι καὶ πρότερα , αἴτια μὲν ὅτι τότε ἐπιστάμεθα ὅταν τὴν αἰτίαν εἰδῶμεν , καὶ πρότερα , εἴπερ αἴτια , καὶ προγινωσκόμενα οὐ μόνον τὸν ἕτερον τρόπον τῷ ξυνιέναι , ἀλλὰ καὶ τῷ εἰδέναι ὅτι ἔστιν . Πρότερα δ᾿ ἐστὶ καὶ γνωριμώτερα διχῶς · οὐ γὰρ ταὐτὸν πρότερον τῇ φύσει καὶ πρὸς ἡμᾶς πρότερον , οὐδὲ γνωριμώτερον καὶ ἡμῖν γνωριμώτερον . Λέγω δὲ πρὸς ἡμᾶς μὲν πρότερα καὶ γνωριμώτερα τὰ ἐγγύτερον τῆς αἰσθήσεως , ἁπλῶς δὲ πρότερα καὶ γνωριμώτερα τὰ πορρώτερον . Ἔστι δὲ πορρωτάτω μὲν τὰ καθόλου μάλιστα , ἐγγυτάτω δὲ τὰ καθ᾿ ἕκαστα · καὶ ἀντίκειται ταῦτ᾿ ἀλλήλοις . Ἐκ πρώτων δ᾿ ἐστὶ τὸ ἐξ ἀρχῶν οἰκείων · ταὐτὸ γὰρ λέγω πρῶτον καὶ ἀρχήν . Ἀρχὴ δ᾿ ἐστὶν ἀποδείξεως πρότασις ἄμεσος , ἄμεσος δὲ ἧς μή ἐστιν ἄλλη προτέρα . Πρότασις δ᾿ ἐστὶν ἀποφάνσεως τὸ ἕτερον μόριον , ἓν καθ᾿ ἑνός , διαλεκτικὴ μὲν ἡ ὁμοίως λαμβάνουσα ὁποτερονοῦν , ἀποδεικτικὴ δὲ ἡ ὡρισμένως θάτερον , ὅτι ἀληθές . Ἀπόφανσις δὲ ἀντιφάσεως ὁποτερονοῦν μόριον . Ἀντίφασις δὲ ἀντίθεσις ἧς οὐκ ἔστι μεταξὺ καθ᾿ αὑτήν . Μόριον δ᾿ ἀντιφάσεως τὸ μὲν τὶ κατά τινος κατάφασις , τὸ δὲ τὶ ἀπό τινος ἀπόφασις . Ἀμέσου δ᾿ ἀρχῆς συλλογιστικῆς θέσιν μὲν λέγω ἣν μὴ ἔστι δεῖξαι , μηδ᾿ ἀνάγκη ἔχειν τὸν μαθησόμενόν τι · ἣν δ᾿ ἀνάγκη ἔχειν τὸν ὁτιοῦν μαθησόμενον , ἀξίωμα · ἔστι γὰρ ἔνια τοιαῦτα · τοῦτο γὰρ μάλιστ᾿ ἐπὶ τοῖς τοιούτοις εἰώθαμεν ὄνομα λέγειν . Θέσεως δ᾿ ἡ μὲν ὁποτερονοῦν τῶν μορίων τῆς ἀποφάνσεως λαμβάνουσα , οἷον λέγω τὸ εἶναί τι ἢ τὸ μὴ εἶναί τι , ὑπόθεσις , ἡ δ᾿ ἄνευ τούτου ὁρισμός . Ὁ γὰρ ὁρισμὸς θέσις μέν ἐστι · τίθεται γὰρ ὁ ἀριθμητικὸς μονάδα τὸ ἀδιαίρετον εἶναι κατὰ τὸ ποσόν · ὑπόθεσις δ᾿ οὐκ ἔστι · τὸ γὰρ τί ἐστι μονὰς καὶ τὸ εἶναι μονάδα οὐ ταὐτόν . Ἐπεὶ δὲ δεῖ πιστεύειν τε καὶ εἰδέναι τὸ πρᾶγμα τῷ τοιοῦτον ἔχειν συλλογισμὸν ὃν καλοῦμεν ἀπόδειξιν , ἔστι δ᾿ οὗτος τῷ τάδ᾿ εἶναι ἐξ ὧν ὁ συλλογισμός , ἀνάγκη μὴ μόνον προγινώσκειν τὰ πρῶτα , ἢ πάντα ἢ ἔνια , ἀλλὰ καὶ μᾶλλον · ἀεὶ γὰρ δι᾿ ὃ ὑπάρχει ἕκαστον , ἐκεῖνο μᾶλλον ὑπάρχει , οἷον δι᾿ ὃ φιλοῦμεν , ἐκεῖνο φίλον μᾶλλον . Ὤστ᾿ εἴπερ ἴσμεν διὰ τὰ πρῶτα καὶ πιστεύομεν , κἀκεῖνα ἴσμεν τε καὶ πιστεύομεν μᾶλλον , ὅτι δι᾿ ἐκεῖνα καὶ τὰ ὕστερον . Οὐχ οἷόν τε δὲ πιστεύειν μᾶλλον ὧν οἶδεν , ἃ μὴ τυγχάνει μήτε εἰδὼς μήτε βέλτιον διακείμενος ἢ εἰ ἐτύγχανεν εἰδώς . Συμβήσεται δὲ τοῦτο , εἰ μή τις προγνώσεται τῶν δι᾿ ἀπόδειξιν πιστευόντων · μᾶλλον γὰρ ἀνάγκη πιστεύειν ταῖς ἀρχαῖς ἢ πάσαις ἢ τισὶ τοῦ συμπεράσματος . Τὸν δὲ μέλλοντα ἕξειν τὴν ἐπιστήμην τὴν δι᾿ ἀποδείξεως οὐ μόνον δεῖ τὰς ἀρχὰς μᾶλλον γνωρίζειν καὶ μᾶλλον αὐταῖς πιστεύειν ἢ τῷ δεικνυμένῳ , ἀλλὰ μηδ᾿ ἄλλο αὐτῷ πιστότερον εἶναι μηδὲ γνωριμώτερον τῶν ἀντικειμένων ταῖς ἀρχαῖς , ἐξ ὧν ἔσται συλλογισμὸς ὁ τῆς ἐναντίας ἀπάτης , εἴπερ δεῖ τὸν ἐπιστάμενον ἁπλῶς ἀμετάπειστον εἶναι .
Lemmas: ἐπίσταμαι δέ οἴομαι ἕκαστος ἁπλῶς , ἀλλά μή ὁ σοφιστικός τρόπος ὁ κατά συμβαίνω , ὅταν ὁ τε αἰτία οἴομαι γιγνώσκω διά ὅς ὁ πρᾶγμα εἰμί , ὅτι ἐκεῖνος αἰτία εἰμί , καί μή ἐνδέχομαι οὗτος ἄλλος ἔχω . δῆλος τοίνυν ὅτι τοιοῦτος τις ὁ ἐπίσταμαι εἰμί · καί γάρ ὁ μή ἐπίσταμαι καί ὁ ἐπίσταμαι ὁ μέν οἴομαι αὐτός οὕτως ἔχω , ὁ δέ ἐπίσταμαι καί ἔχω , ὥστε ὅς ἁπλῶς εἰμί ἐπιστήμη , οὗτος ἀδύνατος ἄλλος ἔχω . εἰ μέν οὖν καί ἕτερος εἰμί ὁ ἐπίσταμαι τρόπος , ὕστερον λέγω , φημί δέ καί διά ἀπόδειξις οἶδα . ἀπόδειξις δέ λέγω συλλογισμός ἐπιστημονικός . ἐπιστημονικός δέ λέγω κατά ὅς ὁ ἔχω αὐτός ἐπίσταμαι . εἰ τοίνυν εἰμί ὁ ἐπίσταμαι οἷος τίθημι , ἀνάγκη καί ὁ ἀποδεικτικός ἐπιστήμη ἐκ ἀληθής τε εἰμί καί πρῶτος καί ἄμεσος καί γνώριμος καί πρότερος καί αἴτιος ὁ συμπέρασμα · οὕτως γάρ εἰμί καί ὁ ἀρχή οἰκεῖος ὁ δείκνυμι . συλλογισμός μέν γάρ εἰμί καί ἄνευ οὗτος , ἀπόδειξις δέ οὐ εἰμί · οὐ γάρ ποιέω ἐπιστήμη . ἀληθής μέν οὖν δέω εἰμί , ὅτι οὐ εἰμί ὁ μή εἰμί ἐπίσταμαι , οἷος ὅτι ὁ διάμετρος σύμμετρος . ἐκ πρῶτος δέ ἀναπόδεικτος , ὅτι οὐ ἐφίστημι μή ἔχω ἀπόδειξις αὐτός · ὁ γάρ ἐπίσταμαι ὅς ἀπόδειξις εἰμί μή κατά συμβαίνω , ὁ ἔχω ἀπόδειξις εἰμί . αἴτιος τε καί γνώριμος δέω εἰμί καί πρότερος , αἴτιος μέν ὅτι τότε ἐπίσταμαι ὅταν ὁ αἰτία οἶδα , καί πρότερος , εἴπερ αἴτιος , καί προγιγνώσκω οὐ μόνος ὁ ἕτερος τρόπος ὁ συνίημι , ἀλλά καί ὁ οἶδα ὅτι εἰμί . πρότερος δέ εἰμί καί γνώριμος διχῶς · οὐ γάρ αὐτός πρότερος ὁ φύσις καί πρός ἐγώ πρότερος , οὐδέ γνώριμος καί ἐγώ γνώριμος . λέγω δέ πρός ἐγώ μέν πρότερος καί γνώριμος ὁ ἐγγύς ὁ αἴσθησις , ἁπλῶς δέ πρότερος καί γνώριμος ὁ πρόσω . εἰμί δέ πόρρω μέν ὁ καθόλου μάλα , ἐγγύς δέ ὁ κατά ἕκαστος · καί ἀντίκειμαι οὗτος ἀλλήλων . ἐκ πρῶτος δέ εἰμί ὁ ἐκ ἀρχή οἰκεῖος · αὐτός γάρ λέγω πρῶτος καί ἀρχή . ἀρχή δέ εἰμί ἀπόδειξις πρότασις ἄμεσος , ἄμεσος δέ ὅς μή εἰμί ἄλλος πρότερος . πρότασις δέ εἰμί ἀπόφανσις ὁ ἕτερος μόριον , εἷς κατά εἷς , διαλεκτικός μέν ὁ ὅμοιος λαμβάνω ὁπότερος , ἀποδεικτικός δέ ὁ ὡρισμένως ἕτερος , ὅτι ἀληθής . ἀπόφανσις δέ ἀντίφασις ὁπότερος μόριον . ἀντίφασις δέ ἀντίθεσις ὅς οὐ εἰμί μεταξύ κατά ἑαυτοῦ . μόριον δέ ἀντίφασις ὁ μέν τίς κατά τις κατάφασις , ὁ δέ τίς ἀπό τις ἀπόφασις . ἄμεσος δέ ἀρχή συλλογιστικός θέσις μέν λέγω ὅς μή εἰμί δείκνυμι , μηδέ ἀνάγκη ἔχω ὁ μανθάνω τις · ὅς δέ ἀνάγκη ἔχω ὁ ὁστισοῦν μανθάνω , ἀξίωμα · εἰμί γάρ ἔνιοι τοιοῦτος · οὗτος γάρ μάλα ἐπί ὁ τοιοῦτος εἴωθα ὄνομα λέγω . θέσις δέ ὁ μέν ὁπότερος ὁ μόριον ὁ ἀπόφανσις λαμβάνω , οἷος λέγω ὁ εἰμί τις ἤ ὁ μή εἰμί τις , ὑπόθεσις , ὁ δέ ἄνευ οὗτος ὁρισμός . ὁ γάρ ὁρισμός θέσις μέν εἰμί · τίθημι γάρ ὁ ἀριθμητικός μονάς ὁ ἀδιαίρετος εἰμί κατά ὁ ποσός · ὑπόθεσις δέ οὐ εἰμί · ὁ γάρ τις εἰμί μονή καί ὁ εἰμί μονάς οὐ αὐτός . ἐπεί δέ δέω πιστεύω τε καί οἶδα ὁ πρᾶγμα ὁ τοιοῦτος ἔχω συλλογισμός ὅς καλέω ἀπόδειξις , εἰμί δέ οὗτος ὁ ὅδε εἰμί ἐκ ὅς ὁ συλλογισμός , ἀνάγκη μή μόνος προγιγνώσκω ὁ πρῶτος , ἤ πᾶς ἤ ἔνιοι , ἀλλά καί μάλα · ἀεί γάρ διά ὅς ὑπάρχω ἕκαστος , ἐκεῖνος μάλα ὑπάρχω , οἷος διά ὅς φιλέω , ἐκεῖνος φίλος μάλα . ὥστε εἴπερ οἶδα διά ὁ πρῶτος καί πιστεύω , ἐκεῖνος οἶδα τε καί πιστεύω μάλα , ὅτι διά ἐκεῖνος καί ὁ ὕστερον . οὐ οἷος τε δέ πιστεύω μάλα ὅς οἶδα , ὅς μή τυγχάνω μήτε οἶδα μήτε ἀγαθός διάκειμαι ἤ εἰ τυγχάνω οἶδα . συμβαίνω δέ οὗτος , εἰ μή τις προγιγνώσκω ὁ διά ἀπόδειξις πιστεύω · μάλα γάρ ἀνάγκη πιστεύω ὁ ἀρχή ἤ πᾶς ἤ τις ὁ συμπέρασμα . ὁ δέ μέλλω ἔχω ὁ ἐπιστήμη ὁ διά ἀπόδειξις οὐ μόνος δέω ὁ ἀρχή μάλα γνωρίζω καί μάλα αὐτός πιστεύω ἤ ὁ δείκνυμι , ἀλλά μηδέ ἄλλος αὐτός πιστός εἰμί μηδέ γνώριμος ὁ ἀντίκειμαι ὁ ἀρχή , ἐκ ὅς εἰμί συλλογισμός ὁ ὁ ἐναντίος ἀπάτη , εἴπερ δέω ὁ ἐπίσταμαι ἁπλῶς ἀμετάπειστος εἰμί .