appianus.italica-fragmenta V
ὅτι τοῦ Μαρκίου φυγαδευθέντος καὶ ἐς Οὐολούσκους καταφυγόντος καὶ κατὰ Ῥωμαίων ἐκστρατεύσαντος καὶ τεσσαράκοντα σταδίους ἀποσχόντος ἀπὸ τοῦ ἄστεος καὶ στρατοπεδεύσαντος , ὁ δῆμος ἠπείλει τῇ βουλῇ παραδώσειν τὰ τείχη τοῖς πολεμίοις , εἰ μὴ πρεσβεύσοιντο περὶ διαλλαγῶν πρὸς Μάρκιον . ἡ δὲ μόλις ἐξέπεμψεν αὐτοκράτορας εἰρήνης πέρι Ῥωμαίοις πρεπούσης , οἳ προελθόντες ἐς τὸ Οὐολούσκων στρατόπεδον Μαρκίῳ μετὰ Οὐολούσκων ἀκροωμένῳ προύτειναν ἀμνηστίαν καὶ κάθοδον , εἰ καταλύσει τὸν πόλεμον , τῆς τε βουλῆς αὐτὸν ὑπεμίμνησκον ὡς οὐχ ἁμαρτούσης ἐς αὐτόν . ὁ δὲ πολλὰ τοῦ δήμου κατηγορήσας περὶ ὧν ἐς αὐτὸν καὶ Οὐολούσκους ἐξημαρτήκεσαν , ἐπηγγέλλετο ὅμως Οὐολούσκους αὐτοῖς διαλλάξειν , ἂν ἥν τε γῆν ἔχουσι Οὐολούσκων καὶ τὰς πόλεις ἀποδῶσι , καὶ ποιήσωνται πολίτας ὥσπερ Λατίνους . ἕως δʼ ἂν ἔχωσι τὰ τῶν κρατούντων οἱ κρατούμενοι , οὐχ ὁρᾶν τίνες αὐτοῖς ἔσονται διαλύσεις . ταῦτα μετοίσοντας ἀπέλυε τοὺς πρέσβεις , καὶ τριάκοντα ἡμέρας ἐς τὴν σκέψιν ἐδίδου . τραπεὶς δʼ ἐπὶ τοὺς ἄλλους Λατίνους ἑπτὰ πόλεις αὐτῶν εἷλε ταῖς τριάκοντα ἡμέραις , καὶ ἧκεν ἐπὶ τὰς ἀποκρίσεις . οἱ δὲ ἀπεκρίναντο , ἐὰν ἐκ τῆς Ῥωμαίων γῆς ἀπαγάγῃ τὸν στρατόν , πέμψειν τοὺς συνθησομένους αὐτῷ τὰ πρέποντα . πάλιν δʼ ἀντειπόντος ἔπεμπον ἑτέρους δέκα δεησομένους μηδὲν ἀνάξιον ποιεῖν τῆς πατρίδος , μηδʼ ἐξ ἐπιτάγματος ἀλλʼ ἑκουσίους ἐᾶν γίγνεσθαι τὰς συνθήκας , αἰδούμενόν τε τὴν πατρίδα , καὶ τὸ τῶν προγόνων ἀξίωμα τιμῶντα τῶν ἐς αὐτὸν οὐχ ἁμαρτόντων . ὁ δὲ τοσοῦτον αὐτοῖς ἀπεκρίνατο , τριῶν ἄλλων ἡμερῶν ἥκειν βουλευσαμένους τι κάλλιον . οἱ μὲν δὴ τοὺς ἱερέας ἔπεμπον , ταῖς ἱεραῖς ἐσθῆσιν ἐσταλμένους , ταὐτὰ τοῦ Μαρκίου δεησομένους · ὁ δὲ καὶ τούτοις ἔφη δεῖν ἢ τὰ κελευόμενα ποιεῖν , ἢ μηδʼ αὖ ἀφικνεῖσθαι πρὸς αὐτόν . ἐς οὖν πολιορκίαν καθίσταντο , καὶ τὸ τεῖχος ἐπλήρουν λίθων καὶ βελῶν ὡς ἄνωθεν ἀμυνούμενοι Μάρκιον . Οὐαλερία δʼ ἡ Ποπλικόλα θυγάτηρ πολλὰς ἀγομένη γυναῖκας ἐπί τε τὴν μητέρα τοῦ Μαρκίου Οὐετουρίαν καὶ ἐπὶ τὴν γυναῖκα Οὐολουμνίαν , πένθιμα ἠμφιεσμέναι πᾶσαι , καὶ τὰ παιδία ταῖς ἱκεσίαις ἐπιφέρουσαι , συνεξελθεῖν αὑταῖς πρὸς Μάρκιον ἠξίουν αὐτάς , καὶ δεηθῆναι φείσασθαι σφῶν τε αὐτῶν καὶ τῆς πατρίδος . αἱ μὲν δὴ τῆς βουλῆς ἐπιτρεπούσης ἐξῄεσαν , μόναι γυναῖκες , ἐς ἐχθρῶν στρατόπεδον · ὁ δὲ Μάρκιος θαυμάζων τῆς εὐτολμίας τὴν πόλιν , οἷα Ῥωμαίων ἐστὶ καὶ τὰ γύναια , προσιούσαις ἀπήντα , καὶ τὰς ῥάβδους καθῄρει καὶ τοὺς πελέκεας διὰ τὴν μητέρα , προσδραμών τε ἠσπάζετο , καὶ ἦγεν ἐπὶ τὸ συνέδριον τῶν Οὐολούσκων , καὶ λέγειν ἐκέλευσεν ὅ τι χρῄζοι . ἡ δὲ συνηδικῆσθαι μὲν ἐξελαυνομένῳ τῆς πόλεως , μήτηρ οὖσα , ἔφη , ὁρᾶν δʼ ὅτι Ῥωμαῖοι πολλὰ πρὸς αὐτοῦ πεπόνθασιν ἤδη καὶ τίσιν ἔτισαν ἱκανήν , ὧν χώρα τε τοσαύτη διέφθαρται καὶ πόλεις ἀπολώλασι πολλαί , καὶ τὸ Ῥωμαίοις ἔσχατον , παρακαλοῦσι καὶ πρέσβεις πέμπουσιν ὑπάτους καὶ ἱερέας καὶ μητέρα καὶ γυναῖκα , τό τε ἀδίκημα ἰῶνται ἀμνηστίᾳ καὶ καθόδῳ . σὺ δὲ μὴ ἀνιάτῳ κακῷ τὸ κακὸν ἰῶ , μηδὲ συμφοραῖς ἐπιχείρει κοιναῖς αὐτοῦ τε σοῦ καὶ τῶν ἀδικούντων . ποῖ φέρων οἴσεις τὸ πῦρ ; μετὰ τὴν χώραν ἐπὶ τὴν πόλιν ; μετὰ τὴν πόλιν ἐπὶ τὴν ἑστίαν τὴν σήν ; μετὰ τὴν ἑστίαν ἐπὶ τὰ ἱερά ; δὸς χάριν , ὦ παῖ , κἀμοὶ καὶ τῇ πατρίδι παρακαλούσαις . ἡ μὲν δὴ τοσαῦτα εἶπεν , ὁ δὲ Μάρκιος οὐκ εἴα πατρίδα καλεῖν τὴν ἐκβαλοῦσαν ἀλλὰ τὴν ὑποδεδεγμένην · οὐδὲν γὰρ εἶναι φίλιον , ἂν ἀδικῇ , οὐδὲ ἐχθρὸν εὖ ποιοῦν · καὶ τὸ τῶν παρόντων ἐκέλευεν ὁρᾶν , πίστιν τε δόντων αὐτῷ καὶ λαβόντων , καὶ πολίτην πεποιημένων καὶ στρατηγὸν ἀποφηνάντων καὶ τὰ ἴδια ἐπιτρεψάντων . τιμάς τε ὅσων ἠξίωτο , καὶ ὅρκους οὓς ὤμοσεν αὐτοῖς , ἐπεξῄει , καὶ παρεκάλει τὴν μητέρα τοὺς αὐτοὺς ἐκείνοις τίθεσθαι πολεμίους καὶ φίλους . ἡ δὲ ἔτι λέγοντος ἀγανακτήσασα καὶ τὰς χεῖρας ἐς τὸν οὐρανὸν ἀνασχοῦσα , θεοὺς γενεθλίους ἐμαρτύρατο δύο μὲν ἤδη πρεσβείας γυναικῶν ἀπὸ Ῥώμης ἐν μεγάλοις ἐστάλθαι κακοῖς , ἐπὶ Τατίου βασιλέως καὶ Γαΐου Μαρκίου , τούτοιν δὲ Τάτιον μέν , ὄντα ξένον καὶ ἀληθῆ πολέμιον , ἐνδοῦναι ταῖς γυναιξὶν αἰδούμενον , Μάρκιον δʼ ὑπερορᾶν πρεσβείας γυναικῶν τοσῶνδε , καὶ τῆς γεγαμημένης καὶ μητρὸς ἐπὶ ταύταις . ἄλλη μὲν οὖν , ἔφη , μηδεμία μήτηρ , ἀτυχοῦσα παιδός , ἐς ἀνάγκην ἀφίκοιτο προσπεσεῖν αὐτῷ · ἐγὼ δὲ καὶ τοῦτο ὑφίσταμαι · προκυλίσομαί σου . καὶ λέγουσα ἐς τὸ ἔδαφος ἑαυτὴν ἐρρίπτει . ὁ δὲ ἐδάκρυσέ τε καὶ ἀνεπήδα καὶ ἀντείχετο αὐτῆς , ὑπό τε τοῦ πάθους ἐξεφώνησε , νικᾷς , ὦ μῆτερ , ἀλλὰ νίκην ἐξ ἧς τὸν υἱὸν ἀπολεῖς . ταῦτα εἰπὼν ἀπῆγε τῆν στρατιὰν ὡς λόγον ἀποδώσων Οὐολούσκοις καὶ τὰ ἔθνη συναλλάξων · ἐλπίς τε ἦν ὅτι καὶ ταῦτα πείσει Οὐολούσκους . κατελεύσθη δὲ φθονούμενος παρὰ τοῦ στρατηγοῦ Ἀττίου .
Lemmas: ὅτι ὁ Μάρκιος φυγαδεύω καί εἰς Οὐόλουσκος καταφεύγω καί κατά Ῥωμαῖος ἐκστρατεύω καί τεσσαράκοντα στάδιον ἀπέχω ἀπό ὁ ἄστυ καί στρατοπεδεύω , ὁ δῆμος ἀπειλέω ὁ βουλή παραδίδωμι ὁ τεῖχος ὁ πολέμιος , εἰ μή πρεσβεύω περί διαλλαγή πρός Μάρκιος . ὁ δέ μόλις ἐκπέμπω αὐτοκράτωρ εἰρήνη περί Ῥωμαῖος πρέπω , ὅς προέρχομαι εἰς ὁ Οὐολοῦσκοι στρατόπεδον Μάρκιος μετά Οὐολοῦσκοι ἀκροάομαι προτείνω ἀμνηστία καί κάθοδος , εἰ καταλύω ὁ πόλεμος , ὁ τε βουλή αὐτός ὑπομιμνῄσκω ὡς οὐ ἁμαρτέω εἰς αὐτός . ὁ δέ πολύς ὁ δῆμος κατηγορέω περί ὅς εἰς αὐτός καί Οὐόλουσκος ἐξαμαρτάνω , ἐπαγγέλλω ὅμως Οὐόλουσκος αὐτός διαλλάσσω , ἐάν ὅς τε γῆ ἔχω Οὐολοῦσκοι καί ὁ πόλις ἀποδέω , καί ποιέω πολίτης ὥσπερ Λατῖνος . ἕως δέ ἄν ἔχω ὁ ὁ κρατέω ὁ κρατέω , οὐ ὁράω τίς αὐτός εἰμί διάλυσις . οὗτος μεταφέρω ἀπολύω ὁ πρέσβυς , καί τριάκοντα ἡμέρα εἰς ὁ σκέψις δίδωμι . τρέπω δέ ἐπί ὁ ἄλλος Λατῖνος ἑπτά πόλις αὐτός αἱρέω ὁ τριάκοντα ἡμέρα , καί ἥκω ἐπί ὁ ἀπόκρισις . ὁ δέ ἀποκρίνω , ἐάν ἐκ ὁ Ῥωμαῖος γῆ ἀπάγω ὁ στρατός , πέμπω ὁ συνθέω αὐτός ὁ πρέπω . πάλιν δέ ἀντιλέγω πέμπω ἕτερος δέκα δέω μηδείς ἀνάξιος ποιέω ὁ πατρίς , μηδέ ἐκ ἐπίταγμα ἀλλά ἑκούσιος ἐάω γίγνομαι ὁ συνθήκη , αἰδέομαι τε ὁ πατρίς , καί ὁ ὁ πρόγονος ἀξίωμα τιμάω ὁ εἰς αὐτός οὐ ἁμαρτάνω . ὁ δέ τοσοῦτος αὐτός ἀποκρίνω , τρεῖς ἄλλος ἡμέρα ἥκω βουλεύω τις καλός . ὁ μέν δή ὁ ἱερεύς πέμπω , ὁ ἱερός ἐσθής στέλλω , αὐτός ὁ Μάρκιος δέω · ὁ δέ καί οὗτος φημί δέω ἤ ὁ κελεύω ποιέω , ἤ μηδέ αὖ ἀφικνέομαι πρός αὐτός . εἰς οὖν πολιορκία καθίστημι , καί ὁ τεῖχος πληρόω λίθος καί βέλος ὡς ἄνωθεν ἀμύνω Μάρκιος . Οὐαλερία δέ ὁ Ποπλικόλα θυγάτηρ πολύς ἄγω γυνή ἐπί τε ὁ μήτηρ ὁ Μάρκιος Οὐετουρία καί ἐπί ὁ γυνή Vολυμνια , πένθιμος ἀμφιέννυμι πᾶς , καί ὁ παιδίον ὁ ἱκεσία ἐπιφέρω , συνεξέρχομαι ἑαυτοῦ πρός Μάρκιος ἀξιόω αὐτός , καί δέω φείδομαι σφεῖς τε αὐτός καί ὁ πατρίς . ὁ μέν δή ὁ βουλή ἐπιτρέπω ἐξέρχομαι , μόνος γυνή , εἰς ἐχθρός στρατόπεδον · ὁ δέ Μάρκιος θαυμάζω ὁ εὐτολμία ὁ πόλις , οἷος Ῥωμαῖος εἰμί καί ὁ γύναιον , προσέρχομαι ἀπαντάω , καί ὁ ῥάβδος καθαιρέω καί ὁ πέλεκυς διά ὁ μήτηρ , προστρέχω τε ἀσπάζομαι , καί ἄγω ἐπί ὁ συνέδριον ὁ Οὐολοῦσκοι , καί λέγω κελεύω ὅς τις χρῄζω . ὁ δέ συναδικέω μέν ἐξελαύνω ὁ πόλις , μήτηρ εἰμί , φημί , ὁράω δέ ὅτι Ῥωμαῖος πολύς πρός αὐτός πάσχω ἤδη καί τις τίνω ἱκανός , ὅς χώρα τε τοσοῦτος διαφθείρω καί πόλις ἀπόλλυμι πολύς , καί ὁ Ῥωμαῖος ἔσχατος , παρακαλέω καί πρέσβυς πέμπω ὕπατος καί ἱερεύς καί μήτηρ καί γυνή , ὁ τε ἀδίκημα ἰάομαι ἀμνηστία καί κάθοδος . σύ δέ μή ἀνίατος κακός ὁ κακός ἰάομαι , μηδέ συμφορά ἐπιχειρέω κοινός αὐτός τε σύ καί ὁ ἀδικέω . ποῖ φέρω φέρω ὁ πῦρ ; μετά ὁ χώρα ἐπί ὁ πόλις ; μετά ὁ πόλις ἐπί ὁ ἑστία ὁ σός ; μετά ὁ ἑστία ἐπί ὁ ἱερόν ; δίδωμι χάρις , ὦ παῖς , ἐγώ καί ὁ πατρίς παρακαλέω . ὁ μέν δή τοσοῦτος λέγω , ὁ δέ Μάρκιος οὐ ἐάω πατρίς καλέω ὁ ἐκβάλλω ἀλλά ὁ ὑποδέχομαι · οὐδείς γάρ εἰμί φίλιος , ἐάν ἀδικέω , οὐδέ ἐχθρός εὖ ποιέω · καί ὁ ὁ πάρειμι κελεύω ὁράω , πίστις τε δίδωμι αὐτός καί λαμβάνω , καί πολίτης ποιέω καί στρατηγός ἀποφαίνω καί ὁ ἴδιος ἐπιτρέπω . τιμή τε ὅσος ἀξιόω , καί ὅρκος ὅς ὄμνυμι αὐτός , ἐπεξέρχομαι , καί παρακαλέω ὁ μήτηρ ὁ αὐτός ἐκεῖνος τίθημι πολέμιος καί φίλος . ὁ δέ ἔτι λέγω ἀγανακτέω καί ὁ χείρ εἰς ὁ οὐρανός ἀνέχω , θεός γενέθλιος μαρτύρομαι δύο μέν ἤδη πρεσβεία γυνή ἀπό Ῥώμη ἐν μέγας στέλλω κακός , ἐπί Τάτιος βασιλεύς καί Γάϊος Μάρκιος , οὗτος δέ Τάτιος μέν , εἰμί ξένος καί ἀληθής πολέμιος , ἐνδίδωμι ὁ γυνή αἰδέομαι , Μάρκιος δέ ὑπεροράω πρεσβεία γυνή τοσόσδε , καί ὁ γαμέω καί μήτηρ ἐπί οὗτος . ἄλλος μέν οὖν , φημί , μηδείς μήτηρ , ἀτυχέω παῖς , εἰς ἀνάγκη ἀφικνέομαι προσπίπτω αὐτός · ἐγώ δέ καί οὗτος ὑφίστημι · προκυλίνδομαι σύ . καί λέγω εἰς ὁ ἔδαφος ἑαυτοῦ ῥίπτω . ὁ δέ δακρύω τε καί ἀναπηδάω καί ἀντέχω αὐτός , ὑπό τε ὁ πάθος ἐκφωνέω , νικάω , ὦ μήτηρ , ἀλλά νίκη ἐκ ὅς ὁ υἱός ἀπόλλυμι . οὗτος λέγω ἀπάγω τῆν στρατιά ὡς λόγος ἀποδίδωμι Οὐολοῦσκοι καί ὁ ἔθνος συναλλάσσω · ἐλπίς τε εἰμί ὅτι καί οὗτος πείθω Οὐόλουσκος . καταλεύω δέ φθονέω παρά ὁ στρατηγός Ἄττιος .