appianus.celtica-fragmenta I
Κελτοὶ Ῥωμαίοις ἐπεχείρησαν πρῶτοι , καὶ τὴν Ῥώμην εἷλον ἄνευ τοῦ Καπιτωλίου , καὶ ἐμπεπρήκασιν . Κάμιλλος δὲ αὐτοὺς ἐνίκησε καὶ ἐξήλασε , καὶ μετὰ χρόνον ἐπελθόντας αὖθις ἐνίκησε , καὶ ἐθριάμβευσεν ἀπʼ αὐτῶν ὀγδοήκοντα γεγονὼς ἔτη . καὶ τρίτη δὲ Κελτῶν στρατιὰ ἐμβέβληκεν ἐς τὴν Ἰταλίαν , ἣν καὶ αὐτὴν οἱ Ῥωμαῖοι διεφθάρκασιν ὑφʼ ἡγεμόνι Τίτῳ Κοϊντίῳ . μετὰ δὲ ταῦτα Βοιοί , Κελτικὸν ἔθνος θηριωδέστατον , ἐπῆλθε Ῥωμαίοις , καὶ αὐτοῖς Γάϊος Σουλπίκιος δικτάτωρ μετὰ στρατιᾶς ἀπήντα , ὅς τις καὶ στρατηγήματι τοιούτῳ χρήσασθαι λέγεται · ἐκέλευσε γὰρ τοὺς ἐπὶ τοῦ μετώπου τεταγμένους ἐξακοντίσαντας ὁμοῦ συγκαθίσαι τάχιστα , μέχρι βάλωσιν οἱ δεύτεροι καὶ τρίτοι καὶ τέταρτοι , τοὺς δʼ ἀφιέντας ἀεὶ συνίζειν , ἵνα μὴ κατʼ αὐτῶν ἐνεχθείη τὰ δόρατα · βαλόντων δὲ τῶν ὑστάτων ἀναπηδᾶν ἅπαντας ὁμοῦ , καὶ σὺν βοῇ τάχιστα ἐς χεῖρας ἰέναι · καταπλήξειν γὰρ ὧδε τοὺς πολεμίους τοσῶνδε δοράτων ἄφεσιν καὶ ἐπʼ αὐτῇ ταχεῖαν ἐπιχείρησιν . τὰ δὲ δόρατα ἦν οὐκ ἀπεοικότα ἀκοντίοις · ἃ Ῥωμαῖοι καλοῦσιν ὑσσούς , ξύλου τετραγώνου τὸ ἥμισυ , καὶ τὸ ἄλλο σιδήρου , τετραγώνου καὶ τοῦδε καὶ μαλακοῦ χωρίς γε τῆς αἰχμῆς . καὶ οἱ Βοιοὶ οὖν ὑπὸ Ῥωμαίων τότε ἐφθάρησαν πανστρατιᾷ . ἄλλους δὲ πάλιν Κελτοὺς ἐνίκα Ποπίλλιος , καὶ μετʼ ἐκεῖνον τοὺς αὐτοὺς Κάμιλλος ὁ τοῦ Καμίλλου υἱός . ἔστησε δὲ κατὰ Κελτῶν καὶ Πάππος Αἰμίλιος τρόπαια . πρὸ δὲ τῶν τοῦ Μαρίου ὑπατειῶν πλεῖστόν τι καὶ μαχιμώτατον , τῇ τε ἡλικίᾳ μάλιστα φοβερώτατον χρῆμα Κελτῶν ἐς τὴν Ἰταλίαν τε καὶ Γαλατίαν ἐσέβαλε , καί τινας ὑπάτους Ῥωμαίων ἐνίκησε καὶ στρατόπεδα κατέκοψεν · ἐφʼ οὓς ὁ Μάριος ἀποσταλεὶς ἅπαντας διέφθειρε . τελευταῖα δὲ καὶ μέγιστα τῶν ἐς Γαλάτας Ῥωμαίοις πεπραγμένων ἐστὶ τὰ ὑπὸ Γαΐῳ Καίσαρι στρατηγοῦντι γενόμενα . μυριάσι τε γὰρ ἀνδρῶν ἀγρίων , ἐν τοῖς δέκα ἔτεσιν ἐν οἷς ἐστρατήγησεν , ἐς χεῖρας ἦλθον , εἴ τις ὑφʼ ἓν τὰ μέρη συναγάγοι , τετρακοσίων πλείοσι , καὶ τούτων ἑκατὸν μὲν ἐζώγρησαν , ἑκατὸν δʼ ἐν τῷ πόνῳ κατέκανον . ἔθνη δὲ τετρακόσια καὶ πόλεις ὑπὲρ ὀκτακοσίας , τὰ μὲν ἀφιστάμενα σφῶν , τὰ δὲ προσεπιλαμβάνοντες , ἐκρατύναντο . πρὸ δὲ τοῦ Μαρίου καὶ Φάβιος Μάξιμος ὁ Αἰμιλιανός , ὀλίγην κομιδῇ στρατιὰν ἔχων , ἐπολέμησε τοῖς Κελτοῖς , καὶ δώδεκα μυριάδας αὐτῶν ἐν μιᾷ μάχῃ κατέκανε , πεντεκαίδεκα μόνους τῶν ἰδίων ἀποβαλών . καὶ ταῦτα μέντοι ἔπραξε πιεζόμενος ὑπὸ τραύματος ὑπογυίου , καὶ τὰ τάγματα ἐπιὼν καὶ παραθαρρύνων , καὶ διδάσκων ὅπως τοῖς βαρβάροις πολεμητέον , τὰ μὲν ἐπʼ ἀπήνης φερόμενος , τὰ δὲ καὶ βάδην χειραγωγούμενος . Καῖσαρ δὲ πολεμήσας αὐτοῖς πρῶτον μὲν Ἑλουητίους καὶ Τιγυρίους ἀμφὶ τὰς εἴκοσι μυριάδας ὄντας ἐνίκησεν . οἱ Τιγύριοι δʼ αὐτῶν χρόνῳ ἔμπροσθεν Πίσωνος καὶ Κασσίου τινὰ στρατὸν ἑλόντες ὑπὸ ζυγὸν ἐξεπεπόμφεσαν , ὡς ἐν χρονικαῖς συντάξεσι δοκεῖ Παύλῳ τῷ Κλαυδίῳ . τοὺς μὲν οὖν Τιγυρίους ὑποστράτηγος αὐτοῦ Λαβιηνὸς ἐνίκησε , τοὺς δὲ ἄλλους ὁ Καῖσαρ , καὶ Τρικούρους ἀμύνοντας σφίσιν , ἔπειτα τοὺς μετʼ Ἀριοουίστου Γερμανούς , οἳ καὶ τὰ μεγέθη μείζους τῶν μεγίστων ὑπῆρχον καὶ τὸ ἦθος ἄγριοι καὶ τὴν τόλμαν θρασύτατοι , καὶ θανάτου καταφρονηταὶ διʼ ἐλπίδα ἀναβιώσεως , καὶ κρύος ὁμοίως ἔφερον θάλπει , καὶ πόᾳ ἐχρῶντο παρὰ τὰς ἀπορίας τροφῇ , καὶ ὁ ἵππος ξύλοις . ἦσαν δέ , ὡς ἔοικεν , οὐ φερέπονοι ἐν ταῖς μάχαις , οὐδὲ λογισμῷ ἢ ἐπιστήμῃ τινὶ ἀλλὰ θυμῷ χρώμενοι καθάπερ θηρία , διὸ καὶ ὑπὸ τῆς Ῥωμαίων ἐπιστήμης καὶ φερεπονίας ἡσσῶντο . οἱ μὲν γὰρ μετὰ ὁρμῆς βαρυτάτης ἐπεπήδων αὐτοῖς , καὶ ὅλην ὁμοῦ τὴν φάλαγγα ἀνεώθουν · Ῥωμαῖοι δʼ ὑπέμενον ἐν τάξει , καὶ κατεστρατήγουν αὐτούς , καὶ ὀκτακισμυρίους αὐτῶν τελευτῶντες ἀπέκτειναν . μετὰ τούτους ὁ Καῖσαρ τοῖς καλουμένοις Βέλγαις ἐπιπεσὼν ποταμόν τινα περῶσι , τοσούτους ἀπέκτεινεν ὡς τὸν ποταμὸν γεφυρωθέντα τοῖς σώμασι περᾶσαι . Νέρβιοι δὲ αὐτὸν ἐτρέψαντο , ἄρτι στρατόπεδον ἐξ ὁδοιπορίας κατασκευάζοντι αἰφνιδίως ἐπιπεσόντες , καὶ παμπόλλους ἐφόνευσαν , τοὺς δὲ ταξιάρχας καὶ λοχαγοὺς ἅπαντας · καὶ αὐτὸν ἐκεῖνον ἐς λόφον τινὰ μετὰ τῶν ὑπασπιστῶν πεφευγότα περιέσχον κύκλῳ . ὑπὸ δὲ τοῦ δεκάτου τάγματος αὐτοῖς ἐξόπισθεν ἐπιπεσόντος ἐφθάρησαν , ἑξακισμύριοι ὄντες . ἦσαν δὲ τῶν Κίμβρων καὶ Τευτόνων ἀπόγονοι . ἐκράτησε δὲ καὶ Ἀλλοβρίγων ὁ Καῖσαρ . Οὐσιπετῶν δὲ καὶ Ταγχαρέων τεσσαράκοντα μυριάδες , στρατεύσιμοί τε καὶ ἀστράτευτοι , συνεκόπησαν . Σούκαμβροι δὲ πεντακοσίοις ἱππεῦσι τοὺς πεντακισχιλίους ἱππεῖς τοῦ Καίσαρος ἔτρεψαν , ἐξαίφνης ἐπιπεσόντες , καὶ δίκην ἔδοσαν ἡττηθέντες μετὰ ταῦτα . ἐπέρασε καὶ τὸν Ῥῆνον πρῶτος Ῥωμαίων ὁ Καῖσαρ , καὶ ἐς τὴν Βρεττανίδα νῆσον , ἠπείρου τε μείζονα οὖσαν μεγίστης καὶ τοῖς τῇδε ἀνθρώποις ἄγνωστον ἔτι . ἐπέρασε δὲ κατὰ τὸν καιρὸν τῆς ἀμπώτεως · ἄρτι γὰρ τὸ πάθος ἥπτετο τῆς θαλάσσης , καὶ ὁ στόλος ἐσαλεύετο , ἠρέμα πρῶτον , εἶτα ὀξύτερον , μέχρι σὺν βιαίῳ τάχει διέπλευσεν ὁ Καῖσαρ ἐς τὴν Βρεττανίαν .
Lemmas: Κελτοί Ῥωμαῖος ἐπιχειρέω πρῶτος , καί ὁ Ῥώμη αἱρέω ἄνευ ὁ Καπετώλιον , καί ἐμπίμπρημι . Κάμιλλος δέ αὐτός νικάω καί ἐξελαύνω , καί μετά χρόνος ἐπέρχομαι αὖθις νικάω , καί θριαμβεύω ἀπό αὐτός ὀγδοήκοντα γίγνομαι ἔτος . καί τρίτος δέ Κελτοί στρατιά ἐμβάλλω εἰς ὁ Ἰταλία , ὅς καί αὐτός ὁ Ῥωμαῖος διαφθείρω ὑπό ἡγεμών Τίτος Κοΐντιος . μετά δέ οὗτος Βοιός , Κελτικός ἔθνος θηριώδης , ἐπέρχομαι Ῥωμαῖος , καί αὐτός Γάϊος Σουλπίκιος δικτάτωρ μετά στρατιά ἀπαντάω , ὅς τις καί στρατήγημα τοιοῦτος χράω λέγω · κελεύω γάρ ὁ ἐπί ὁ μέτωπον τάσσω ἐξακοντίζω ὁμοῦ συγκαθίζω ταχύς , μέχρι βάλλω ὁ δεύτερος καί τρίτος καί τέταρτος , ὁ δέ ἀφίημι ἀεί συνίζω , ἵνα μή κατά αὐτός φέρω ὁ δόρυ · βάλλω δέ ὁ ὕστερος ἀναπηδάω ἅπας ὁμοῦ , καί σύν βοή ταχύς εἰς χείρ ἔρχομαι · καταπλήσσω γάρ ὧδε ὁ πολέμιος τοσόσδε δόρυ ἄφεσις καί ἐπί αὐτός ταχύς ἐπιχείρησις . ὁ δέ δόρυ εἰμί οὐ ἀπεοικώς ἀκόντιον · ὅς Ῥωμαῖος καλέω ὑσσός , ξύλον τετράγωνος ὁ ἥμισυς , καί ὁ ἄλλος σίδηρος , τετράγωνος καί ὅδε καί μαλακός χωρίς γε ὁ αἰχμή . καί ὁ Βοιός οὖν ὑπό Ῥωμαῖος τότε φθείρω πανστρατιά . ἄλλος δέ πάλιν Κελτοί νικάω Ποπίλλιος , καί μετά ἐκεῖνος ὁ αὐτός Κάμιλλος ὁ ὁ Καμίλλος υἱός . ἵστημι δέ κατά Κελτοί καί Πάππος Αἰμίλιος τρόπαιον . πρό δέ ὁ ὁ Μάριος ὑπατεία πολύς τις καί μάχιμος , ὁ τε ἡλικία μάλα φοβερός χρῆμα Κελτοί εἰς ὁ Ἰταλία τε καί Γαλατίη εἰσβάλλω , καί τις ὕπατος Ῥωμαῖος νικάω καί στρατόπεδον κατακόπτω · ἐπί ὅς ὁ Μάριος ἀποστέλλω ἅπας διαφθείρω . τελευταῖος δέ καί μέγας ὁ εἰς Γαλάτης Ῥωμαῖος πράσσω εἰμί ὁ ὑπό Γαῖος Καῖσαρ στρατηγέω γίγνομαι . μυριάς τε γάρ ἀνήρ ἄγριος , ἐν ὁ δέκα ἔτος ἐν ὅς στρατηγέω , εἰς χείρ ἔρχομαι , εἰ τις ὑπό εἷς ὁ μέρος συνάγω , τετρακόσιοι πολύς , καί οὗτος ἑκατόν μέν ζωγρέω , ἑκατόν δέ ἐν ὁ πόνος κατακαίνω . ἔθνος δέ τετρακόσιοι καί πόλις ὑπέρ ὀκτακόσιοι , ὁ μέν ἀφίστημι σφεῖς , ὁ δέ προσεπιλαμβάνομαι , κρατύνω . πρό δέ ὁ Μάριος καί Φάβιος Μάξιμος ὁ Αἰμιλιανός , ὀλίγος κομιδῇ στρατιά ἔχω , πολεμέω ὁ Κελτοί , καί δώδεκα μυριάς αὐτός ἐν εἷς μάχη κατακαίνω , πεντεκαίδεκα μόνος ὁ ἴδιος ἀποβάλλω . καί οὗτος μέντοι πράσσω πιέζω ὑπό τραῦμα ὑπόγυιος , καί ὁ τάγμα ἐπέρχομαι καί παραθαρσύνω , καί διδάσκω ὅπως ὁ βάρβαρος πολεμέω , ὁ μέν ἐπί ἀπήνη φέρω , ὁ δέ καί βάδην χειραγωγέω . Καῖσαρ δέ πολεμέω αὐτός πρῶτος μέν Ἑλουήτιος καί Τίγυριος ἀμφί ὁ εἴκοσι μυριάς εἰμί νικάω . ὁ Τιγύριος δέ αὐτός χρόνος ἔμπροσθεν Πίσων καί Κάσσιος τις στρατός αἱρέω ὑπό ζυγόν ἐκπέμπω , ὡς ἐν χρονικός σύνταξις δοκέω Παῦλος ὁ Κλαύδιος . ὁ μέν οὖν Τιγύριος ὑποστράτηγος αὐτός Λαβιηνός νικάω , ὁ δέ ἄλλος ὁ Καῖσαρ , καί Τρίκουρος ἀμύνω σφεῖς , ἔπειτα ὁ μετά Ἀριοόυιστος Γερμανός , ὅς καί ὁ μέγεθος μέγας ὁ μέγας ὑπάρχω καί ὁ ἦθος ἄγριος καί ὁ τόλμα θρασύς , καί θάνατος καταφρονητής διά ἐλπίς ἀναβίωσις , καί κρύος ὅμοιος φέρω θάλπος , καί πόα χράω παρά ὁ ἀπορία τροφή , καί ὁ ἵππος ξύλον . εἰμί δέ , ὡς ἔοικα , οὐ φερέπονος ἐν ὁ μάχη , οὐδέ λογισμός ἤ ἐπιστήμη τις ἀλλά θυμός χράω καθά θηρίον , διό καί ὑπό ὁ Ῥωμαῖος ἐπιστήμη καί φερεπονία ἡσσάομαι . ὁ μέν γάρ μετά ὁρμή βαρύς ἐπιπηδάω αὐτός , καί ὅλος ὁμοῦ ὁ φάλαγξ ἀνωθέω · Ῥωμαῖος δέ ὑπομένω ἐν τάξις , καί καταστρατηγέω αὐτός , καί ὀκτακισμύριοι αὐτός τελευτάω ἀποκτείνω . μετά οὗτος ὁ Καῖσαρ ὁ καλέω Β́λγης ἐπιπίπτω ποταμός τις περάω , τοσοῦτος ἀποκτείνω ὡς ὁ ποταμός γεφυρόω ὁ σῶμα περάω . Νερβιοι δέ αὐτός τρέπω , ἄρτι στρατόπεδον ἐκ ὁδοιπορία κατασκευάζω αἰφνίδιος ἐπιπίπτω , καί πάμπολυς φονεύω , ὁ δέ ταξιάρχης καί λοχαγός ἅπας · καί αὐτός ἐκεῖνος εἰς λόφος τις μετά ὁ ὑπασπιστής φεύγω περιέχω κύκλος . ὑπό δέ ὁ δέκατος τάγμα αὐτός ἐξόπιθεν ἐπιπίπτω φθείρω , ἑξακισμύριοι εἰμί . εἰμί δέ ὁ Κίμβροι καί Τεύτων ἀπόγονος . κρατέω δέ καί Ἀλλόβριξ ὁ Καῖσαρ . Οὐσίπεται δέ καί Ταγχαρεύς τεσσαράκοντα μυριάς , στρατεύσιμος τε καί ἀστράτευτος , συγκόπτω . Σούκαμβρος δέ πεντακόσιοι ἱππεύς ὁ πεντακισχίλιοι ἱππεύς ὁ Καῖσαρ τρέπω , ἐξαίφνης ἐπιπίπτω , καί δίκη δίδωμι ἡσσάομαι μετά οὗτος . περάω καί ὁ Ῥῆνος πρῶτος Ῥωμαῖος ὁ Καῖσαρ , καί εἰς ὁ Βρεττανίς νῆσος , ἤπειρος τε μέγας εἰμί μέγας καί ὁ τῇδε ἄνθρωπος ἄγνωστος ἔτι . περάω δέ κατά ὁ καιρός ὁ ἄμπωτις · ἄρτι γάρ ὁ πάθος ἅπτω ὁ θάλασσα , καί ὁ στόλος σαλεύω , ἠρέμα πρῶτος , εἶτα ὀξύς , μέχρι σύν βίαιος τάχος διαπλέω ὁ Καῖσαρ εἰς ὁ Βρεττανία .