antipater.testimonia-et-fragmenta 63
Ἀντιπάτρου ἐκ τοῦ περὶ Γάμου . Ὁ εὐγενὴς καὶ εὔψυχος νέος , ἔτι δ’ ἥμερος καὶ πολιτικός , θεωρῶν διότι τέλειος οἶκος καὶ βίος οὐκ ἄλλως δύναται γενέσθαι ἢ μετὰ γυναικὸς καὶ τέκνων · ἀτελὴς γὰρ ⟨ οἰκία ⟩ , ὥσπερ πόλις , οὐχ ἡ ἐκ γυναικῶν μόνον , ἀλλὰ καὶ ἡ ἐκ ψιλῶν ἀνδρῶν · ὃν τρόπον τε ποίμνη ἐπιγονὴν μὴ ἔχουσα οὐ καλὴ οὐδὲ βουκόλιον εὐθηνοῦν , πολὺ μᾶλλον οὐδὲ πόλις οὐδ’ οἰκία · ταῦτά τε δὴ κατανενοηκὼς ὁ εὐγενὴς καὶ ὡς φύσει πολιτικὸν γενόμενον συναύξειν τὴν πατρίδα δεῖ · ( καὶ γὰρ οὐκ ἂν ἄλλως δύναιντο αἱ πόλεις σῴζεσθαι , εἰ μὴ οἱ βέλτιστοι ταῖς φύσεσι τῶν πολιτῶν [ ἢ ] τῶν γενναίων παῖδες , τῶν πατέρων καθαπερεὶ φύλλων καλοῦ δένδρου ἀπομαραινομένων καὶ ἀποῤῥεόντων , οὗτοι καθ’ ὥραν γαμοῖεν , καθαπερεί τινας γενναίους βλαστοὺς διαδόχους τῇ πατρίδι καταλιπόντες , καὶ θάλλειν αὐτὴν ἀεὶ ποιοῖεν καὶ τὴν ἀκμὴν ἀΐδιον φυλάττοιεν καὶ ὅσον ἐφ’ ἑαυτοῖς μηδέποτ’ εὐεπίθετον τοῖς ἐχθροῖς , στοχαζόμενοι τοῦ καὶ ζῶντες καὶ μεταλλάξαντες ἀμύνειν τῇ πατρίδι καὶ βοηθεῖν ) τῶν ἀναγκαιοτάτων καὶ πρώτων καθηκόντων νομίζουσι τὸ συγκραθῆναι εἰς γάμον , πᾶν μὲν το τῇ φύσει ἐπιβάλλον σπεύδοντες ἐπιτελεῖν , πολὺ δὲ μάλιστα τὸ εἰς τὴν τῆς πατρίδος σωτηρίαν καὶ αὔξησιν ἀνῆκον καὶ ἔτι μᾶλλον εἰς τὴν τῶν θεῶν τιμήν . εἰ γὰρ ἐκλείποι τὸ γένος , τίς τοῖς θεοῖς θύσει ; λύκοι τινὲς ἢ ταυροκτόνων γένος λεόντων . Συμβέβηκε δὲ καὶ τὸν μὴ πεῖραν ἐσχηκότα γαμετῆς γυναικὸς καὶ τέκνων ἄγευστον εἶναι τῆς ἀληθινωτάτης καὶ γνησίου εὐνοίας . αἱ μὲν γὰρ ἄλλαι φιλίαι ἢ φιλοστοργίαι ἐοίκασι ταῖς τῶν ὀσπρίων ἤ τινων ἄλλων παραπλησίων κατὰ τὰς παραθέσεις μίξεσιν , αἱ δ’ ἀνδρὸς καὶ γυναικὸς ταῖς δι’ ὅλων κράσεσιν , ὡς οἶνος ὕδατι καὶ τοῦτο ἐπιμέν⟨ων ⟩ μίσγεται δι’ ὅλων . οὐ γὰρ μόνον τῆς οὐσίας καὶ τῶν φιλτάτων πᾶσιν ἀνθρώποις τέκνων καὶ τῆς ψυχῆς , ἀλλὰ καὶ τῶν σωμάτων οὗτοι μόνοι κοινωνοῦσι . καὶ κατ’ ἄλλον δὲ τρόπον εἰκότως μεγίστη ἐστίν . αἱ μὲν γὰρ ἄλλαι κοινωνίαι καὶ ἑτέρας τινὰς ἀποστροφὰς ἔχουσι · ταύτας δ’ ἀνάγκη πρὸς μίαν ψυχὴν βλέπειν ( Eur . Med . 247 ) τὴν τοῦ ἀνδρός ( προστίθεται γὰρ ⟨ οὕ⟩τω ἡ οὖσα πατρὸς καὶ μητρὸς μὴ ἀγνώμονος ) ἕνα ⟨ τε ⟩ τοῦτον σκοπὸν τοῦ βίου ποιεῖσθαι καὶ τέλος , τοτῳ ἀρέσκειν , αὐτῶν τῶν γονέων ἑκατέρων παραχωρούντων ἑκουσίως τὰ πρῶτα τῆς εὐνοίας ἀπονέμειν τὴν μὲν τῷ ἀνδρί , τὸν δὲ τῇ γυναικί . οὐκ ἀπείρως δὲ τῆς πρὸς γυναῖκα συμβιώσεως καὶ ὁ Εὐριπίδης εἰς ταῦτα ἀποβλέψας καὶ ἀποθέμενος τὴν ἐν τῷ γράφειν μισογυνίαν ταῦτ’ εἴρηκεν · ( Phrixi frg . 819 N . ) γυνὴ γὰρ ἐν νόσοισι καὶ κακοῖς πόσει ἥδιστόν ἐστι , δώματ’ ἢν οἰκῇ καλῶς , ὀργήν τε πραὗνουσα καὶ δυσθυμίας ψυχὴν μεθιστᾶσ’ · ἡδὺ κἀπάται φίλων . τυγχάνει δὲ καὶ ἡρωϊκὸν τὸ πρᾶγμα · νῦν δ’ ἐν ἐνίαις πόλεσιν ἅμα τῇ ἄλλῃ τῇ καθεστώσῃ ἐκλύσει καὶ ἀναρχίᾳ καὶ τῇ ἐπὶ τὸ καταφερὲς ⟨ καὶ ⟩ ῥᾴθυμον ἐπικλίσει καὶ τὸ γαμεῖν τῶν χαλεπωτάτων εἶναι δοκεῖ · τὸν δ’ ᾕθεον ⟨ βίον ⟩ , ἐξουσίαν διδόντα πρὸς ἀκολασίαν καὶ ποικίλων ἡδονῶν ἀπόλαυσιν ἀγεννῶν καὶ μικροχαρῶν , ἰσόθεον νομίζουσι , τὴν δὲ [ πρὸς ] τῆς γυναικὸς εἴσοδον οἱονεί τινος φρουρᾶς εἰς πόλιν εἰσαγωγήν . ἔοικε μέντοι δύσκολος ἐνίοις ὁ μετὰ γυναικὸς φαίνεσθαι βίος διὰ τὸ μὴ δύνασθαι ἄρχειν ἀλλ’ ἡδονῆς δούλους εἶναι · καὶ τοὺς μὲν ὑπὸ τοῦ κάλλους τεθηρευμένους , τοὺς δ’ ὑπὸ τῆς προικός , τὰ μὲν ἐπ’ αὐτῇ ἑκουσίως καταχαρίζεσθαι τῇ γυναικὶ καὶ μὴ διδάσκειν περὶ οἰκονομίας μηθὲν μηδὲ περὶ αὐξήσεως οἴκου μηδὲ τίνος ἕνεκα συνεληλύθασι , μηδὲ περὶ θεῶν ⟨ καὶ ⟩ εὐσεβείας καὶ δεισιδαιμονίας καλὰς δόξας ἐμποιεῖν , μηδὲ τὸ τῆς τρυφῆς ὀλέθριον παριστάναι μηδὲ τὸ ἀχάριστον τῶν ἡδονῶν , μηδὲ ἐθίζειν ἀτενίζειν εἰς τὸ ἔμπροσθεν τοῦ βίου καὶ πᾶν τὸ μέλλον ὀρθῇ τῇ γνώμῃ ἐκλογίζεσθαι , μηδὲ αὖ τυφλῶς καὶ ἀσκέπτως εὔελπιν εἶναι , [ μηδ’ ] ὅτι ἐὰν ὁ ἀνὴρ βουληθῇ , δύναται πάντως γενέσθαι ὧν ἐπιθυμεῖ , καὶ μὴ πρὸς τῷ παρόντι μόνῳ γίγνεσθαι , ἀλλὰ καὶ αὐτὴν συνεπιβλέπειν τὸ πόθεν καὶ πῶς καὶ εἰ σωτηρίως καὶ εἰ συμφερόντως εἰς τὰ ὅλα . ἐπεὶ καὶ εἴ τις ταῦτα καὶ τὰ ἄλλα τὰ καλῶς τεθεωρημένα καὶ παραγγελλόμενα παρὰ τοῖς φιλοσόφοις δύναιτο πράττειν , ἓν ἂν τῶν ἡδίστων καὶ κουφότατον εἶναι βάρος γαμετὴ γυνὴ δόξειε . ὁμοιότατον γάρ ἐστιν ὡς εἴ τις μίαν ἔχων χεῖρα ἑτέραν ποθὲν προσλάβοι ἢ ἕνα πόδα ἔχων ἕτερον ἀλλαχόθεν κτήσαιτο . ὡς γὰρ οὗτος πολὺ ἂν ῥᾷον καὶ βαδίσαι οὗ θέλοι κἀπελάσαι καὶ προσαγάγοιτο , οὕτως ὁ γυναῖκα εἰσαγαγόμενος ῥᾷον ἀπολήψεται τὰς κατὰ τὸν βίον σωτηρίους καὶ συμφερούσας χρείας . ἀντὶ γοῦν δύο ὀφθαλμῶν χρῶνται τέσσαρσι καὶ ἀντὶ δύο χειρῶν ἑτέραις τοσαύταις , αἷς καὶ ἀθρόως πράττοι ἂν ⟨ καὶ ⟩ ῥᾷον τὸ τῶν χειρῶν ἔργον . διὸ κἂν εἰ αἱ ἕτεραι κάμνοιεν , ταῖς ἑτέραις αὖ θεραπεύοιτο καὶ τὸ σύνολον δύο γεγονὼς ἀνθ’ ἑνὸς μᾶλλον ἂν ἐν τῷ βίῳ κατορθοίη . διόπερ τὸν νομίζοντα τὴν εἴσοδον τῆς γυναικὸς καταβαρύνειν τὸν βίον καὶ δυσκίνητον ποιεῖν ὅμοιον ⟨ οἶμαι ⟩ πάσχειν , ὡς εἴ τις πλείονας πόδας κωλύοι προσλαβεῖν , ἵν’ ἐὰν πολὺ δέῃ βαδίζειν μὴ ἐφελκώμεθα πολλούς , ἢ τῷ πλείονας χεῖρας κτωμένῳ μέμφοιτο · ὅταν γάρ τι δέῃ πράττειν ἐμποδίσεσθαι ὑπὸ τοῦ πλήθους αὐτῶν . κατὰ ταὐτὰ γὰρ καὶ εἴ τις προσλάβοι οἷον ἑαυτὸν ἕτερον ( οὐθὲν γὰρ διοίσει εἴτε θῆλυ τοῦτό ἐστιν εἴτε ἄρρεν ) , πολὺ ἐλαφρότερον καὶ εὐκοπώτερον πάντ’ ἂν πράξειεν τὰ ἔργα . φιλαγάθῳ ⟨ δ’ ⟩ ἀνδρὶ καὶ θέλοντι σχολὴν ἄγειν ἢ περὶ τοὺς λόγους ἢ τὰ πολιτικὰ ἔργα ἢ ἄμφω ταῦτα , καὶ τελείως τοῦτο ἀμετάθετόν ἐστιν . ὅσῳ γὰρ μᾶλλον αὐτὸς ἀπὸ τῆς οἰκονομίας ἀπέστραπται , τοσούτῳ μᾶλλον τὴν διαδεξομένην τὴν ⟨ δι⟩οίκησιν παραληπτέον καὶ περὶ τὰ ἀναγκαῖα ἑαυτὸν ἀπερίσπαστον ⟨ ποιητέον ⟩ . οὐ κακῶς καὶ ὁ κωμικὸς ἐπιτέμνει ⟨ τὸ ⟩ σχολαστής ἐστι · δεῖ δ’ οἶμαι γαμεῖν τὸν ἐπιμελῆ καὶ δυνατὸν οἰκονομεῖν ὄχλον πλείω , ἐπιφωνήσας · τὸν ἀμελῆ μᾶλλον , ἐπιθυμοῦντα δὲ σχολῆς , ἵν’ ἔχων οἰκονόμον ἀδεῶς περιπατῇ .
Lemmas: Ἀντίπατρος ἐκ ὁ περί Γάμος . ὁ εὐγενής καί εὔψυχος νέος , ἔτι δέ ἥμερος καί πολιτικός , θεωρέω διότι τέλειος οἶκος καί βίος οὐ ἄλλως δύναμαι γίγνομαι ἢ μετά γυνή καί τέκνον · ἀτελής γάρ ⟨ οἰκία ⟩ , ὥσπερ πόλις , οὐ ὁ ἐκ γυνή μόνος , ἀλλά καί ὁ ἐκ ψιλός ἀνήρ · ὅς τρόπος τε ποίμνη ἐπιγονή μή ἔχω οὐ κάλως οὐδέ βουκόλιον εὐθηνέω , πολύς μᾶλλον οὐδέ πόλις οὐδέ οἰκία · οὗτος τε δή κατανοέω ὁ εὐγενής καί ὡς φύσις πολιτικός γίγνομαι συναυξάνω ὁ πατρίς δέω · ( καί γάρ οὐ ἄν ἄλλως δύναμαι ὁ πόλις σῴζω , εἰμί μή ὁ ἀγαθός ὁ φύσις ὁ πολίτης [ ἢ ] ὁ γενναῖος παῖς , ὁ πατήρ καθαπερεί φύλλον καλός Δένδρος ἀπομαραίνομαι καί απορρέων , οὗτος κατά ὥρα γαμέω , καθαπερεί τις γενναῖος βλαστός διάδοχος ὁ πατρίς καταλείπω , καί θάλλω αὐτός ἀεί ποιέω καί ὁ ἀκμή ἀΐδιος φυλάσσω καί ὅσον ἐπί ἑαυτοῦ μηδέποτε εὐεπίθετος ὁ ἐχθρός , στοχάζομαι ὁ καί ζάω καί μεταλήγω ἀμύνω ὁ πατρίς καί βοηθέω ) ὁ ἀναγκαῖος καί πρῶτος καθήκω νομίζω ὁ συγκεράννυμι εἰς γάμος , πᾶς μέν το ὁ φύσις ἐπιβάλλω σπεύδω ἐπιτελέω , πολύς δέ μάλιστα ὁ εἰς ὁ ὁ πατρίς σωτηρία καί αὔξησις ἀνήκω καί ἔτι μᾶλλον εἰς ὁ ὁ θεός τιμή . εἰμί γάρ ἐκλείπω ὁ γένος , τίς ὁ θεός θύω ; λύκος τις ἢ ταυροκτόνος γένος λέων . συμβαίνω δέ καί ὁ μή πεῖρα ἔχω γαμετή γυνή καί τέκνον ἄγευστος ἔρχομαι ὁ ἀληθινός καί γνήσιος εὔνοια . ὁ μέν γάρ ἄλλος φίλιος ἢ φιλοστοργία ἔοικα ὁ ὁ ὄσπριον ἤ τις ἄλλος παραπλήσιος κατά ὁ παράθεση μίξις , ὁ δέ ἀνήρ καί γυνή ὁ διά ὅλος κρᾶσις , ὡς οἶνος ὕδωρ καί οὗτος ἐπιμένω ⟩ μείγνυμι διά ὅλος . οὐ γάρ μόνος ὁ οὐσία καί ὁ φίλος πᾶς ἄνθρωπος τέκνον καί ὁ ψυχή , ἀλλά καί ὁ σῶμα οὗτος μόνος κοινωνέω . καί κατά ἄλλος δέ τρόπος ἔοικα μέγας εἰμί . ὁ μέν γάρ ἄλλος κοινωνία καί ἕτερος τις ἀποστροφή ἔχω · αὐτός δέ ἀνάγκη πρός εἷς ψυχή βλέπω ( Eur . Med . 247 ) ὁ ὁ ἀνήρ ( προστίθημι γάρ ⟨ οὗτος ὁ εἰμί πατήρ καί μήτηρ μή ἀγνώμων ) εἷς ⟨ τε ⟩ οὗτος σκοπός ὁ βίος ποιέω καί τέλος , τότος ἀρέσκω , αὐτός ὁ γονεύς ἑκάτερος παραχωρέω ἑκούσιος ὁ πρῶτος ὁ εὔνοια ἀπονέμω ὁ μέν ὁ ἀνήρ , ὁ δέ ὁ γυνή . οὐ ἤπειρος δέ ὁ πρός γυνή συμβίωσις καί ὁ Εὐριπίδης εἰς οὗτος ἀποβλέπω καί ἀποτίθημι ὁ ἐν ὁ γράφω μισογυνία αὐτός λέγω · ( Phrixi frg . 819 N . ) γυνή γάρ ἐν νόσος καί κακός πόσις ἡδύς εἰμί , δῶμα εἄν οἰκέω καλός , ὀργή τε πραΰνω καί δυσθυμία ψυχή μεθίστημι · ἡδύς ἀπάτης φίλος . τυγχάνω δέ καί ἡρωϊκός ὁ πρᾶγμα · νῦν δέ ἐν ἔνιοι πόλις ἅμα ὁ ἄλλος ὁ καθίστημι ἔκλυσις καί ἀναρχία καί ὁ ἐπί ὁ καταφερής ⟨ καί ⟩ ῥᾴθυμος ἐπίκλισις καί ὁ γαμέω ὁ χαλεπός ἔρχομαι δοκέω · ὁ δέ ἠθέω ⟨ βίος ⟩ , ἐξουσία δίδωμι πρός ἀκολασία καί ποικίλος ἡδονή ἀπόλαυσις ἀγεννής καί μικροχαρής , ἰσόθεος νομίζω , ὁ δέ [ πρός ] ὁ γυνή εἴσοδος οἱονεί τις φρουρά εἰς πόλις εἰσαγωγή . ἔοικα μέντοι δύσκολος ἔνιοι ὁ μετά γυνή φαίνω βίος διά ὁ μή δύναμαι ἄρχω ἀλλά ἡδονή δοῦλος ἔρχομαι · καί ὁ μέν ὑπό ὁ κάλλος θηρεύω , ὁ δέ ὑπό ὁ προίκα , ὁ μέν ἐπί αὐτός ἑκούσιος καταχαρίζομαι ὁ γυνή καί μή διδάσκω περί οἰκονομία μηδείς μηδέ περί αὔξησις οἶκος μηδέ τίς ἕνεκα συνέρχομαι , μηδέ περί θεός ⟨ καί ⟩ εὐσέβεια καί δεισιδαιμονία κάλως δόξα ἐμποιέω , μηδέ ὁ ὁ τρυφή ὀλέθριος παρίστημι μηδέ ὁ ἀχάριστος ὁ ἡδονή , μηδέ ἐθίζω ἀτενίζω εἰς ὁ ἔμπροσθεν ὁ βίος καί πᾶς ὁ μέλλω ὀρθός ὁ γνώμη ἐκλογίζομαι , μηδέ αὖ τυφλός καί ἄσκεπτος εὔελπις ἔρχομαι , [ μηδέ ] ὅτι ἐάν ὁ ἀνήρ βούλομαι , δύναμαι πάντως γίγνομαι ὅς ἐπιθυμέω , καί μή πρός ὁ πάρειμι μόνος γίγνομαι , ἀλλά καί αὐτός συνεπιβλέπω ὁ πόθεν καί πῶς καί εἰμί σωτήριος καί εἰμί συμφερόντως εἰς ὁ ὅλος . ἐπεί καί εἰμί τις οὗτος καί ὁ ἄλλος ὁ καλός θεωρέω καί παραγγέλλω παρά ὁ φιλόσοφος δύναμαι πράσσω , εἷς ἄν ὁ ἡδύς καί κοῦφος ἔρχομαι βάρος γαμετή γυνή δοκέω . ὅμοιος γάρ εἰμί ὡς εἰμί τις εἷς ἔχω χείρ ἕτερος ποθεν προσλαμβάνω ἢ εἷς πόδας ἔχω ἕτερος ἀλλαχόθεν κτάομαι . ὡς γάρ οὗτος πολύς ἄν ῥᾴδιος καί βαδίζω ὅς ἐθέλω ἐπιλανθάνω καί προσάγω , οὕτως ὁ γυνή εἰσάγω ῥᾴδιος ἀπολαμβάνω ὁ κατά ὁ βίος σωτήριος καί συμφέρω χρεία . ἀντί γοῦν δύο ὀφθαλμός χράω τέσσαρες καί ἀντί δύο χείρ ἕτερος τοσοῦτος , ὅς καί ἀθρόος πράσσω ἄν ⟨ καί ⟩ ῥᾴδιος ὁ ὁ χείρ ἔργον . διό κἀν εἰμί ὁ ἕτερος κάμνω , ὁ ἕτερος αὖ θεραπεύω καί ὁ σύνολος δύο γίγνομαι ἀντί εἷς μᾶλλον ἄν ἐν ὁ βίος κατορθόω . διόπερ ὁ νομίζω ὁ εἴσοδος ὁ γυνή καταβαρύνω ὁ βίος καί δυσκίνητος ποιέω ὅμοιος ⟨ οἴομαι ⟩ πάσχω , ὡς εἰμί τις πολύς πόδι κωλύω προσλαμβάνω , ἵνα ἐάν πολύς δέω βαδίζω μή ἐφέλκω πολύς , ἢ ὁ πολύς χείρ κτάομαι μέμφομαι · ὅταν γάρ τίς δέω πράσσω ἐμποδίζω ὑπό ὁ πλῆθος αὐτός . κατά αὐτός γάρ καί εἰμί τις προσλαμβάνω οἷος ἑαυτοῦ ἕτερος ( οὐδείς γάρ διαφέρω εἴτε θῆλυς τούτος εἰμί εἴτε ἄρσην ) , πολύς ἐλαφρός καί εὔκοπος πᾶς ἄν πράσσω ὁ έργο . φιλάγαθος ⟨ δέ ⟩ ἀνήρ καί ἐθέλω σχολή ἄγω ἢ περί ὁ λόγος ἢ ὁ πολιτικός έργο ἢ ἄμφω οὗτος , καί τέλειος οὗτος ἀμετάθετος εἰμί . ὅσος γάρ μᾶλλον αὐτός ἀπό ὁ οἰκονομία ἀποστρέφω , τοσοῦτος μᾶλλον ὁ διαδέχομαι ὁ ⟨ διοίκησις παραληπτέος καί περί ὁ ἀναγκαῖος ἑαυτοῦ ἀπερίσπαστος ⟨ ποιέω ⟩ . οὐ κακῶς καί ὁ κωμικός ἐπιτέμνω ⟨ ὁ ⟩ σχολαστής εἰμί · δέω δέ οἴομαι γαμέω ὁ ἐπιμελής καί δυνατός οἰκονομέω ὄχλος πλείων , ἐπιφωνέω · ὁ ἀμελής μᾶλλον , ἐπιθυμέω δέ σχολή , ἵνα ἔχω οἰκονόμος ἀδεής περιπατέω .