anonymi-in-aristotelis-ethica-nicomachea.in-ethica-nicomachea-paraphrasis-pseudepigraphum-olim-constantino 5
Περὶ δικαιοσύνης . κεφ . α' . εὑρίσκονται καὶ ποία μεσότης ἐστὶν ἡ δικαιοσύνη καὶ τὸ δίκαιον τίνων μέσον καὶ τίνα τὰ παρ’ ἑκάτερα τοῦ δικαίου . σκεφώμεθα δὲ κατὰ τὴν αὐτὴν μέθοδον , μεθ’ · ἧς · καὶ περὶ τῶν ἄλλων ἀρετῶν ἐσκεφάμεθα . ὁρῶμεν δὴ πάντας δικαιοσύνην ὀνομάζοντας ἕξιν τινά , ἣν ἔχοντες πρακτικοὶ τῶν δικαίων ἐσμὲν καὶ δικαιοπραγοῦμεν καὶ βουλόμεθα τὰ δίκαια . τὸν δὲ αὐτὸν τρόπον καὶ περὶ τῆς · ἀδικίας · ἀδικίαν γὰρ ὀνομάζουσι , καθ’ ἣν ἀδικοῦμεν καὶ τὰ ἄδικα βουλόμεθα . ταύτας δὴ τὰς κοινὰς περὶ δι - καιοσύνης καὶ ἀδικίας δόξας ὑποθώμεθα · καὶ ἔστω δικαιοσύνη καὶ ἀδικία ὡς ἐν τύπῳ ἕξις ἀφ’ ἧς βουλόμεθα τὰ δίκαια καὶ ἕξις ἀφ’ ἧς οὐ βουλόμεθα . δεῖ γὰρ προσκεῖσθαι ἀεὶ ταῖς ἀρεταῖς ταῖς ἠθικαῖς τὸ βούλεσθαι , καὶ ἀδύνατον ἄλλως ὁρισθῆναι · ὁρισθῆναι · διὰ τὸ βούλεσθαι γὰρ σωφρονεῖν καὶ δικαιοπραγεῖν ὁ δίκαιος καὶ ὁ σώφρων γίνεται . ἐπὶ μὲν γὰρ τῶν ἐπιστη - μῶν καὶ δυνάμεων τὸ δύνασθαι μὲν | ἀναγκαῖον , τὸ βούλεσθαι δὲ οὐκ ἀναγκαῖον · εἰ γάρ τις δύναιτο ὑγιάζειν ἰατρός ἐστι , . κἄν μὴ βούληται ὑγιάζειν · τὴν γὰρ ἕξιν τῆς ἰατρ·ικῆς οὐδὲν κωλύει τὸ μὴ βούλεσθαι · ὁμοίως δὲ καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων . ἐπὶ δὲ τῶν ἠθικῶν ἀρετῶν ἀνάπαλιν ἔχει . τὸ μὲν γὰρ δύνασθαι δίκαια πράττειν δυνατόν ἐστι καὶ τῷ ἀδίκῳ πολλάκις , τὸ δὲ βούλεσθαι μόνον ἐστὶ τοῦ δικαίου . ὅθεν δίκαιός ἐστι καὶ ὁ μὴ δυνάμενος μὲν πράττειν τὰ δίκαια , βουλόμενος δὲ καὶ ἕξιν ἔχων δικαιοσύνης · τὸν αὐτὸν δὲ τρόπον καὶ ὁ ἄδικος ἔχει . ἔτι δὲ πᾶσα δύναμις καὶ ἐπι - στήμη τῶν ἐναντίων ἐστί · μιᾷ γὰρ ἐπιστήμῃ δυνατὸν τὰ ἐναντία εἰδέναι · μία γὰρ γνῶσίς ἐστι τοῦ ὑγιεινοῦ καὶ νοσώδους , ἡ ἰατρική , καὶ μιᾷ δυνάμει τὰ ἐναντία γίνονται , μία δὲ ἕξις οὐκ ἔστι τῶν ἐναντίων πρακτική · οὐ γὰρ ἀπὸ τῆς δικαιοσύνης τὰ ἄδικα πράττομεν καὶ δίκαια , ὥσπερ οὐδὲ αἱ νοσωδεις κινήσεις ταῖς ὑγιειναῖς αἱ αὐταί · γινώσκονται μέντοι αἱ ἐναντίαι ἕξεις κός , εἴσεται τὴν καχεξίαν εἶναι μανότητα σαρκός . γινώσκονται δὲ αἱ ἕξεις καὶ ἀπὸ τῶν ἑκτῶν · ἕξις μὲν γάρ , φέρε εἰπεῖν , ἡ ὑγίεια · ἑκτὸν δὲ τὸ ὑγιεινόν , ὃ πρὸς ὑγίειαν φέρει · εἰ γὰρ γινώσκομεν ὑγιεινὸν εἶναι τὸ ποιητικὸν πυκνότητος ἐν σαρκί , γινώσκομεν εὐεξίαν εἶναι τὴν ἐν σαρκὶ πυκνότητα . ἀκολουθεῖ δὲ κἀκεῖνο ταῖς ἕξεσιν ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον · καὶ γὰρ ἐὰν πλεοναχῶς λέγηται ἡ ἑτέρα τῶν ἐναντίων ἕξεων , καὶ ἡ ἑτ·έρα πλεονα - χῶς λέγεται , οἷον εἰ ἡ σωφροσύνη πολυσήμαντόν ἐστιν , καὶ ἡ ἀκολασία πολυσήμαντον ἔσται · καὶ εἰ ἡ δικαιοσύνη ὁμώνυμός ἐστι καὶ ἐπὶ πλειόνων λέγεται , καὶ ἡ ἀδικία τοῦτον ἕξει τὸν τρόπον . ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον δὲ εἴρηται , | ὅτι καὶ ἔστιν ἐν αἷς τῶν ἕξεων τὸ τοιοῦτον οὐ συμβαίνει , οἷον τὸ φιλεῖν τῷ μισεῖν ἐναντίον ἐστίν , ἀλλὰ τὸ μὲν φιλεῖν οὐχ ἁπλοῦν ἐστι · σημαίνει γὰρ τό τε ἀγαπᾶν καὶ τὸ τοῖς χείλεσιν ἀσπάζεσθαι · τ·ὸ δὲ μισεῖν ἓν μόνον σημαίνει , τὴν ἔχθραν . τοιοῦτο δὲ ἐλάχιστα συμβαίνει · μάλιστα δὲ καὶ ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ τὸ πλεοναχῶς λέγεσθαι τὴν ἕξιν , τῆς ἐναντίας πλεοναχῶς λεγομένης . ἐπεὶ τοίνυν καὶ ἡ δικαιοσύνη τῶν πλεοναχῶς λεγομένων μένων ἐστί , καὶ ἡ ἀδικία τῶν πλεοναχῶς λεγομένων ἂν εἴη . δοκεῖ δὲ ἕν τι σημαίνειν τὴν δικαιοσύνην καὶ τὴν ἀδικίαν διὰ τὸ ἰά σημαινόμενα μὴ σφόδρα διαφέρειν ἀλλήλων · τότε γὰρ ἡ ὁμωνυμία καὶ τὸ πολυσήμαντον γίνεται δῆλα , ὅτε τὰ σημαινόμενα πράγματα πολλὴν ἔχουσι πρὸς ἄλληλά τὴν διαφοράν , οἷον κλεὶς λέγεται ἥ ἴε ὑπὸ τὸν αὐχένα τοῦ ζῴου καὶ ᾗ τὰς θύρας κλείομεν · ἐνταῦθα γὰρ διὰ τὸ πολλὴν εἶναι τῶν πραγμάτων τὴν διαφοράν , φανερά ἐστιν ἡ ὁμωνυμία καὶ τὸ πολυσήμαντον . ἐπεὶ τοίνυν πολλαχῶς ἡ δικαιοσύνη λέγεται καὶ ἡ ἀδικία , εἰλήφθω ποσαχῶς λέγεται ὁ ἄοικος · ἐντεῦθεν γὰρ ληψόμεθα καὶ τὰ σημαινόμενα τῆς δικαιοσύνης . λέγεται τοίνυν ἄδικος ὅ τε παράνομος καὶ ὁ πλεονέκτης καὶ ὁ ἄνισος , ὥστε καὶ δίκαιος ἂν εἴη ὅ τε νόμιμος καὶ ὁ ἴσος · καὶ δίκαιον μὲν τὸ νόμι - μον καὶ τὸ ἴσον , ἄδικον δὲ τὸ παράνομον καὶ τὸ ἄνισον . ἐπεὶ δὲ καὶ πλεονέκτης ἐστὶν ὁ ἄδικος , ἡ δὲ πλεονεξία περὶ τί ἐστιν ἀγαθόν , εἴη ἄν καὶ αὐτὸς περί τι πλεονεκτῶν ἀγαθόν . ἀγαθὸν δὲ ζητεῖ οὐ τὸ αὑτῷ ἀγαθὸν καὶ ὅπερ ἂν αὐτὸν ἀμείνω ποιήσειεν · οὐ γὰρ ζητεῖ τῶν ἄλλων σωφρονέστερος εἶ|ναι οὐδὲ ἰῶν ἰατρῶν ἰατρικώτερος οὐδὲ τῶν ἐλευθερίων ἐλευθεριώτερος οὐδὲ ἄλλο οὐδὲν τῶν ἀγαθῶν , ὅσα αὐτά τε ἁπλῶς καὶ καθ’ ἑαυτά εἰσιν ἀγαθὰ καὶ αὐτὸν ἀγαθὸν ποιεῖ · ἀλλὰ περὶ ἐκεῖνα τῶν ἀγαθῶν ζητεῖ τοὺς ἄλλους ὑπερνικᾶν , ὅσα ἁπλῶς καὶ καθ’ αὑτά εἰσιν ἀγαθά , αὐτὸν δὲ οὐ ποιεῖ ἑαυτοῦ βελτίονα ἀλλὰ καὶ χείρω πολλάκις , οἷον χρήματα καὶ δυναστείαν καὶ σώματος εὐεξίαν · ταῦτα γὰρ ὕλη κακίας τῷ φαύλῳ γίνεται χείρονος · καὶ τὰ ἄλλα , ὅσα περὶ εὐτυχίαν ἡ ἀτυχίαν ἐστίν , ἅπερ οἱ πλεῖστοι τῶν ἀνθρώπων ἑαυτοῖς εὔχονται καὶ διώκουσι . δεῖ δὲ οὐχ οὕτω ποιεῖν , ἀλλ’ εὔχεσθαι μὲν ταῦτα τὰ ἁπλῶς ἀγαθὰ καὶ αὐτοὺς ἀγαθῦναι καὶ ὠφελῆσαι καὶ μὴ χείρους ποιῆσαι , αἱρέσεως δὲ προκειλέγηται μένης , προκρίνειν οὐ τὰ ἁπλῶς ἀγαθὰ ἀλλὰ τὰ οὐτοῖς ἀγαθὰ καὶ ὅσα εὐτυχίαν ἀγαθὰ καὶ ἐν τούτοις ἀ.εὶ ζητεῖ τὸ πλέον ἔχειν , αἱρεῖται δὲ καὶ τὰ ἐλάττονα τῶν περὶ δυστυχίαν κακῶν · νομίζει γὰρ τὸ ἔλαττον κακὸν ἀγαθὸν εἶναι . καὶ διότι ὁ πλεονέκτης ἀεὶ καὶ ἡ πλεονεξία περὶ τὸ ἀγαθόν ἐστι , διὰ τοῦτο δοκεῖ πλεονέκτης ἕκτη εἶναι . ἔστι δὲ ὁ ἄδικος ἄνισος · τοῦτο γὰρ περιεκτικὸν ὄνομα καὶ κοινόν ἐστι πᾶσι τοῖς εἴδεσι τῆς ἀδικίας , ἡ ἀνισότης · καὶ γὰρ καὶ ὁ παράνομος ἄνισός τίς ἐστι καὶ πλεονέκτης . ἐπεὶ δὲ ὁ παράνομος ἄδικός τίς ἐστι ὁ νόμιμος δίκαιος , φανερὸν ὅτι πάντα τὰ νόμιμα δίκαιά πώς ἐστι · τὰ γὰρ ὡρισμένα ὑπὸ τῆς νομοθετικῆς νόμιμά τέ ἐστι καὶ δίκαια λέγονται · ἕκαστον γὰρ τῶν νομίμων καὶ δίκα ἴον εἶναί | φαμεν · ὥστε περὶ ὅσα ἄσιν οἱ νόμοι , περὶ ταῦτα καὶ τὴν δικαιοσύνην συνῆν εἶναι συμβαίνει . ἀλλ’ οἱ νόμοι περὶ ἁπάντων ἀγορεύουσι , στοχαζόμενοι τοῦ συμφέφοντος ταῖς πολιτείαις ἀπάσαις , εἴτε δημοκρατίαν εἴτε ἀριστοκρατίαν εἴτε ἄλλην τινὰ τάττουσι πολιτείαν , προστάττοντες δὲ πάντα τά κατὰ πᾶσαν ἀρετὴν ἔργα , οἷον σώφρονα καὶ δίκαια καὶ ἀνδρεῖα . προστάττουσι γὰρ μὴ λείπειν τὴν τάξιν μηδὲ φεύγειν , ὅπερ ἐστὶ τοῦ ἀνδρείου , καὶ μὴ μοιχεύειν μηδὲ ὑβρίζειν , ὅπερ ἐστὶ τοῦ σώφρονος φρονος ἔργον , καὶ μὴ τύπτειν μηδὲ κακουργεῖν , ὃ πραότητός ἐστιν · ὁμοίως δὲ καὶ τὰ τῶν ἄλλων ἀρετῶν καὶ κακιῶν τὰ μὲν κελεύει , τὰ δὲ ἀπαγορεύει . καὶ ὁ μὲν ἀκριβὴς νόμος καὶ ὀρθὸς κατὰ τὸν ὀρθὸν καὶ ἀκριβῆ λόγον . ὁ δὲ αὐτοσχεδίως καὶ ἀβασανίστως τιθεὶς οὐ πάνυ ἀκριβῶς καὶ ὡς προσῆκεν ἀλλὰ χεῖρον καὶ κελεύει καὶ ἀποτρέπει · κελεύει δ᾿ οὖν ὅμως καὶ ἀποτρέπει τὰ ἀγαθὰ καὶ τὰ φαῦλα · παντὸς γὰρ νόμου τόδε σκοπός ἐστιν . εἰ τοίνυν ὅσα νόμιμα , τοσαῦτα καὶ δίκαια , καὶ περὶ ἃ ὁ νόμος , περὶ ταῦτα καὶ τὴν δικαιοσύνην εἶναι συμβαίνει , πᾶσαν ἀρετὴν ἡ δικαιοσύνη σύνῃ περιέχει , καὶ ἔστι τις ἀρετὴ τελεία διὰ τὸ πάσας τὰς ἀρετὰς περιεχειν , καὶ αὐτὴν εἶναι τὴν ὅλην ἀρετήν . τούτῳ γὰρ μόνῳ τῆς καθόλου ἀρετῆς ἡ δικαιοσύνη διαφέρει , ὅτι ἡ μὲν ἕξις ἐστὶ καθ᾿ ἑαυτὴν μόνον , ἡ δὲ δικαιοσύνη τελεία ἐστ’ ἱν ὀξὶς , οὐχ ἁπλῶς , ἀλλὰ πρὸς ἕτερον ἀναφερομένη · τὸ γὰρ χρῆσθαι πάσαις ἀρεταῖς πρὸς τὸ συμφέρον τῶν πέλας , τοῦτό ἐστιν ἡ δικαιοσύνη . καὶ διὰ τοῦτο κρατίστη δοκεῖ πασῶν ἀρετῶν , καὶ οὔθ’ ἕσπερος οὔθ’ ἑῷος ἀστὴρ οὕτω λαμπρός ἐστι καὶ θαυμαστὸς ὥσπερ ἡ δικαιοσύνη · καὶ παροιμιαζόμενοί φαμεν ἐν δὲ δικαιοσύνῃ συλλήβδην πᾶσ’ ἀρετή ἔνι καὶ τελεία μάλιστα ἀρετή , ὅτι τῆς τελείας ἀρετῆς χρῆσίς εστιν . ὁ γὰρ ἔχων αὐτὴν καὶ πρὸς ἕτερον δύναται τῇ ἀρετῇ χρῆσθαι , ἀλλ᾿ οὐ μόνον καθ’ αὑτόν . πολλοὶ γὰρ ἑαυτοὺς μὲν ταῖς ἀρεταῖς ὼφελοῦσιν , λοῦσιν , ἄλλοις δὲ δι’ αὐτῶν οὐ δύνανται βοηθεῖν · καὶ διὰ τοῦτο καλῶς ὁ τοῦ Βίαντος λόγος ι ἀρχὰ δείξει ἄνδρα᾿ · οὐδὲν γὰρ ἄλλο ἐστὶν ἡ ἀρχὴ ἢ ἡ πρὸς ἴλλους τῶν ἀρετῶν κοινωνία . καὶ διὰ τοῦτο καὶ ἀλλότριον ἀγαθὸν εἶναι δοκεῖ ἡ δικαιοσύνη μόνη τῶν ἄλλων ἀρετῶν , ὅτι οὐχ ἑαυτῷ τὸ συμφέρον ἀλλὰ τοῖς ἄλλοις ζητεῖ , ἢ τῷ κοινῷ ἢ τῷ ἄρχοντι . ὁ μὲν οὗν ἑαυτόν τε βλάπτων τῇ μοχθηρίᾳ καὶ τοὺς φίλους κάκιστος , ὁ δὲ ταῖς ἀρεταῖς οὐ πρὸς τὸ οἰκεῖον κεχρημένος συμφέρον ἀλλὰ πρὸς τοὺς ἄλλους ἄριστός ἐστι · τοῦτο γὰρ ἔργον χαλεπόν . αὕτη μὲν οὖν ἡ δικαιοσύνη οὐ μέρος ἀρετῆς ἀλλ’ ὅλη ἐστὶν ἡ ἀρειή · καὶ ἡ ἀδικία ὁμοίως οὐ μέρος ἐστὶ κακίας ἀλλ’ ὅλη κακία . τίνι δὲ διαφέρει ἡ καθόλου ἀρετὴ τῆς δικαιοσύνης ταύτης , εἴρηται . Περὶ τῆς μερικῆς δικαιοσύνης . κεφ . β' . Ἐστι δὲ καὶ ἄλλη τις δικαιοσύνη , ἥτις ἐστὶ μερικὴ ἀρετή , ὥσπερ καὶ ἀδικία , ἥτις ἐστὶ μερικὴ κακία . σημεῖον δὲ τοὐ καὶ μερικὴν εἶναι δικαιοσύνην καὶ ἀδικίαν ἐκεῖνο ἂν εἴη · ὁ γὰρ ἐνεργῶν κατὰ τὰς ἄλλας μοχθη - ρίας ἄδικος μὲν λέγοιτο ἄν , λεονέκτης δὲ οὐδαμῶς · οἷός ἐστιν ὁ ῥίψας τὴν ἀσπίδα διὰ ἰὰ δειλίαν ἢ ὁ λοιδορησάμενος τὸν πέλας διὰ χαλεπότητα καὶ τὸ μὴ δύνασθαι θυμοῦ κρατεῖν καὶ ὀργῆς , ἢ ὁ μὴ βοηθήσας χρή - μασι δι’ ἀνελευθεριότητα · οὗτοι γὰρ πάντες ἄδικοί εἰσι , πλεονέκται δὲ οὐδαμῶς . ὥστε ὁ πλεονέκτης περὶ ἄλλην τινά ἐστι πονηρίαν , ὅτι μήτε περὶ μίαν τούτων ἐστὶν οὔτε περὶ πάσας · ψέγεται δὲ ὡς ἄδικος · ἔστιν ἄρα ἄλλη τις ἀδικία μερική , ὡς μέρος οὖσα τῆς ὅλης ἀδικίας , καὶ ἄδικόν τι μερικὸν μέρος τοῦ ὅλου ἀδίκου τοῦ παρὰ τὸν νόμον . ἔτι εἰ ὁ μὲν κέρδους δοὺς ἕνεκα μοιχεύει καὶ προσλαμβάνει , ὁ δὲ ἡδονῆς ἕνεκα , καὶ διὰ τοῦτο ζημιοῦται καὶ ἀναλίσκει τὰ ὄνια , ὁ μὲν ἀκόλαστος ἂν λέγοιτο καὶ οὐ πλεονέκτης , ὁ δὲ πλεονέκτης καὶ ἄοικος , ἀκόλαστος δὲ οὐδαμῶς · ὥστε ἀδικία τίς ἐστι μὴ περιέχουσα τὴν ἀκολασίαν · καὶ διὰ τοῦτο οὐκ ἔστιν ἡ αὐτὴ τῇ καθόλου ἀδικίᾳ ἀλλὰ μερική . ἔτι πᾶσα μὲν πονηρὰ πρᾶξις ἐπί τινα κακίαν ἀναφέρεται , οἷον τὸ μὲν μοιχεύειν εἰς ἀκολασίαν ἀνάγεται , τὸ δὲ φυγεῖν καὶ ῥῖψαι τὴν ἀσπίδα ἐπὶ δειλίαν , τὸ δὲ λοιδορήσασθαι καὶ πατάξαι ἐπὶ ὀργήν , τὸ δὲ κερδᾶναι τὰ ἑτέρων καὶ οὐδαμόθεν ἑαυτῷ προσήκοντα κοντα εἰς οὐδὲν ἕτερον ἀναφέρεται ἢ ἐπὶ τὴν ἀδικίαν . ὥστε φανερόν , ὅτι ἔστι τις ἀδικία ἄλλη μερικὴ συνώνυμος τῇ καθόλου · καὶ γὰρ ὁ ὁρισμὸς ἑκατέρας ἐν τῷ αὐτῷ ἐστι γένει · ἄμφω γὰρ ἐν τῷ πρὸς ἕτερον χρῆσθαι τῷ ἀγαθῷ τὸ εἶναι ἔχουσι · διαφέρει δὲ ἡ μερικὴ τῆς καθόλου , ὅτι ἡ μὲν μερικὴ περὶ χρήματα ἢ σωτηρίαν ἢ δι’ ἡδονὴν τὴν ἀπὸ τοῦ κέρδους ἢ εἴ τί ἐστιν ὄνομα κοινὸν τούτων ἀπάντων · ἡ δὲ . καθόλου περὶ ἅπαντά ἐστι , περὶ ὅσα ὁ σπουδαῖος καταγίνεται . ὅτι μὲν οὖν πολλαχῶς ἡ δικαιοσύνη λέγεται καὶ ὅτι ἔστι τις ἄλλη μερικὴ δικαιοσύνη παρὰ τὴν καθόλου ἀρετήν , δῆλον ἀπὸ τῶν εἰρημένων · τίς δέ ἐστιν αὕτ·η ἡ μερικὴ δικαιοσύνη , τοῦτο ἤδη ῥητέον . διωρισάμεθα μὲν οὖν , ὅτι τὸ ἄνισον καὶ τὸ παράνοuόν ἐστι τὸ ἄδικον , δίκαιον δέ ἐστι τὸ νόμιμον καὶ τὸ ἴσον · ἡ μὲν οὖν καθόλου δικαιοσύνη ἐστὶ περὶ τὸ νόμιμον καὶ ἡ καθόλου ἀδικία περὶ τὸ παράνομον καὶ τὸ ἄνΦον . ἐπεὶ δὲ τὸ πλέον οὐ ταὐτόν ἐστι τῷ ἀνίσῳ , ἀλλ’ ἔστι τὸ μὲν ἄνισον ὥσπερ ὅλον , τὸ δὲ πλέον ὡς μέρος ( τὸ γὰρ πλέον καὶ ἄνισον , οὐ πᾶν δὲ τὸ ἄνισον πλέον ) , ἔστι τις ἀδικία περὶ τὸ πλέον , καὶ περὶ τὸ ἄνισον ἄλλη · αἳ οὐκ ἄν εἶεν αἱ αὐταὶ ἀδικίαι , ἀλλ’ ἡ μὲν περὶ τὸ πλέον μερικὴ ἔσται ἀδικία , ἡ δὲ περὶ τὸ ἄνισον ἀδικία καθόλου . ἡ ἄρα μερικὴ ἀδικία , ἥτις ἔχει πρὸς τὴν τελείαν ἀδικίαν ὡς μέρος πρὸς ὅλον , περὶ τὸ πλέον ἐστί · καὶ αὕτη ἐστὶν ἡ λεγομένη πλεονεξία . ἀπὸ τούτων δὲ γινώσκεται καὶ ἡ μερικὴ δικαιοσύνη τί ἐστιν , ὡς ἐν τύπῳ · λεκτέον δὲ ἔτι περὶ αὐτῶν ἀκριβέστερον . Περὶ τῶν εἰδῶν τῆς μερικῆς δικαιοσύνης . κεφ . γ' . Ἡ μὲν οὖν καθόλου δικαιοσύνη , καθὼς εἴρηται , τελεία ἐστὶν ἀρειὴ καὶ χρῆσις τῆς ὅλης ὰρειῆς ( ὥσπερ καὶ ἡ ἀδικία παντελὴς κακία καὶ γὰρ νόμιμός ἐστιν . ὁ δὲ νόμος οὐ μόνον τὰς πράξεις ἀπάσης ἀρέτης κελεύει ποιεῖν , ὡς ἐν τοῖς εἰρημένοις ἐδείχθη , ἀλλὰ καὶ παιδεύει σπου - δαίους | τοὺς πολίτας γενέσθαι καὶ εἰς ἕξιν τῆς ὅλης ἐλθεῖν ἀρετῆς . οὐ γὰρ ταὐτὸν πράξεις ποιεῖν ἀρετῆς καὶ ἀρετῆς ἕξιν ἔχειν · καὶ διὰ τοῦτο ἄλλο ἐστὶ τὸ πολίτην εἶναί τινα ἀγαθὸν καὶ ἕτερον ἄνδρα εἶναι ἀγαθόν . ἀνὴρ μὲν γὰρ ἀγαθός ἐστιν ὁ ἕξιν ἀρετῆς ἔχων , πολίτης δὲ ἀγαθὸς ὁ πράττων ἀρετῆς ἔργα , δι’ ὧν τοὺς ἑαυτοῦ πολίτας ὠφελήσει κοινῇ , καὶ ὅλως ὁ πρὸς τοὺς πολίτας ὢν ἀγαθός . ὅθεν ἀπο·ρήσειεν ἄν τις , πῶς τῆς πολιτικῆς ἐστιν ἡ παιδεία , καθ’ ἣν γίνεταί τις ἀνὴρ ἀγαθός · περὶ οὗ ὕστε - ρον ἐροῦμεν . ἡ μὲν οὖν καθόλου δικαιοσύνη καὶ ἀδικία τοιαύτη · τῆς δὲ κατὰ μέρος δικαιοσύνης καὶ τοῦ κατ’ αὐτὴν δικαίου ἓν μέν ἐστιν εἶδος τὸ ἐν ταῖς διανομαῖς , ὅταν διανέμειν δεήσῃ χρήματα ἢ τιμὴν ἢ ἄλλο τι τῶν ὅσα μερίζονται πρὸς τοὺς ἐν ταῖς πολιτείαις ( ἐν τούτοις γάρ ἐστι καὶ τὸ ἴσον καὶ τὸ ἄνισον καὶ τὸ ἔλαττον καὶ τὸ μεῖζον · καὶ διὰ τοῦτο τὸ ὗς δεῖ μερίζειν καὶ διανέμειν δικαιοσύνης εἶδός ἐστιν ) , ἕτερον δὲ τὸ ἐν τοῖς σὺ συναλλάγμασι διορθωτικόν . τούτου δὲ μέρη δύο διὰ τὸ καὶ τὰ συναλλάγματα εἰς δύο διαιρεῖσθαι μέρη . τῶν γὰρ συναλλαγμάτων τὰ μέν ἐστιν ἑκούσια , τὰ δὲ ἀκούσια . ἑκούσια μὲν πρᾶσις ὠνὴ δανεισμὸς ἐγγύη χρῆσις ( ὅταν τις ἐπὶ μισθῷ τὴν οἰκίαν ἢ τὸ ζῷον δώσῃ τινὶ χρήσασθαι ) , παρακαταθήκη μίσθωσις ἢ δούλου ἢ τεχνίτου · ἑκούσια δὲ λέγεται ταῦτα , ὅτι λαβὼν μέν τις ἢ χρησάμενος καὶ ἑκουσίως ἀποδώσει , καταρχὰς μέντοι ἑκουσίως ἔλαβε καὶ παρ’ ἑκόντος καὶ βουλομένου τοῦ διδόντος · καὶ διὰ τοῦτο ἑκούσια λέγονται · ἀκούσια δὲ ἡ μὲν λαθραῖα λέγονται , τὰ δὲ βίαια · λαθραῖα μέν , οἷον κλοπὴ | μοιχεία φαρμακεία προαγωγεία , τὸ δοῦλον ἀπατῆσαί τινος , δολοφονία φευδομαρτυρία · βίαια δέ , οἷον πληγαὶ δεσμὸς θάνατος ἁρπαγὴ πήρωσις κακηγορία προπηλακισμός . συναλλάγματα δὲ καὶ τὰ τοιαῦτα λέγονται , ὅτι ὁ περὶ ταῦτα ἀδικῶν λαμβάνει μὲν λάθρα καὶ βιαίως ἢ χρήματα ἢ ἡδονήν · δὲ ἐν τῷ δικαστηρίῳ ἢ ζημίαν ἢ θάνατον ἡ τὸ αἰκισθῆναι ἢ τὸ ἀτιμασθῆναι . εἰσὶ τοίνυν δικαιοσύνης εἴδη δύο , τό τε περὶ τὴν διανομὴν καὶ τὸ περὶ τὰ συναλλάγματα · τοῦ δὲ περὶ τὰ # x003E ; τὸ μὲν περὶ τὰ ἑκούσιά ἐστι συναλλάγματα , τὸ δὲ περὶ τὰ ἀκούσια . ἐροῦμεν δὲ ἀκριβέστερον περὶ ἑκάστου . Περὶ τῆς ἐν δικαιοσύνῃ ἰσότητος καὶ ἀναλογίας καὶ περὶ τοὐ διανεμητικοῦ εἴδους τοῦ δικαίου . δικαίου . κεφ . δ᾿ . Ἐστι τοίνυν τὸ δίκαιον καὶ μέσον καὶ ἴσον καὶ ἀνάλογον καὶ ἡ δικαιοσύνη μεσότητος καὶ ἰσότητος καὶ ἀναλογίας ποιητική . καὶ μέσον μέν ἐστι τὸ δίκαιον ὅτι θεταξύ ἐστι τοῦ τε πλείονος καὶ ἐλάττονος καὶ τοῦ ὑπὲρ τὸ δέον καὶ παρὰ τὸ δέον δέον , ὥσπερ καὶ πᾶσαι αἱ ἀρεταί . καὶ τοῦτο κοινόν ἐστι τῇ δικαιοσύνῃ πρὸς τὰς ἄλλας ἀρειάς · τὸ δὲ ἴσον ἴδιόν ἐστι τὴς δικαιοσύνης , ὅτι ἑκάστῳ τὸ ἁρμόζον καὶ τὸ προσῆκον ἀποδίδωσι · καἰ ὃ δίδωσι τῷ λαμβάνοντι ἴσον ἐστί · τὰ γὰρ ἐφαρμόζοντα ἴσα . τὸ δὲ προσῆκον τρόπον τινὰ ἐφαρμόζει . ἄλλως τε ἐπεὶ ἡ ἀδικία ἀνισότης ἐστὶ καὶ τὸ ἄδικον ἄνισον , εἰκὸς ἄν εἴη τὴν δικαιοσύνην ἰσότητα εἶναι καὶ τὸ δίκαιον καῖον ἴσον · μέσον γάρ ἐστι τοῦ πλείονος καὶ τοῦ ἐλάττονος · ἐν ὁ ποία γὰρ πράξει τὸ πλέον ἐστὶ καὶ τὸ ἐλατοὶ , ἀνάγκη καὶ τὸ ἴσον εἶναι · καὶ χωρὶς δὲ λόγου τινὸς οὕτω πᾶσι δοκεῖ τὸ δίκαιον ἴσον εἶναι . ἀνάλογον δέ ἐστιν , ὄτι κατὰ τὴν διανομὴν ἀνάλογα τίθησι τὰ διανεμόμενα τοῖς λαμβάνουσι . καὶ τοῦτον τὸν λόγον ἔχει τὰ διδόμενα πρὸς ἄλληλα , ὃν οἱ λαμβάνοντες πρὸς ἀλλήλους · εἰ γὰρ ὁ Ἀχιλλεὺς τοῦ Αἴαντος διπλασίων ; φέρε εἰπεῖν , κατὰ τὴν ἀρειήν , ἡ πρὸς τὸν Ἀχιλλέα τιμὴ τῆς πρὸς τὸν Αἴαντα διπλασίων δοθήσεται παρὰ τοὺ δικαίου . καὶ καθόσον μέν ἐστι μέσον , πολλῶν ἐστι , τὰ γὰρ ἔξω τοῦ μέσου ἐγγὺς ὄντα καὶ πόρρω μᾶλλον καὶ ἧττον πολλά , καθόσον δὲ ἴσον , δύο τινῶν ἐστι , τοῦ γε λαμβάνοντος καὶ τοῦ δώρου · τὸ γὰρ ἴσον τῶν πρός τι ὂν ἀεὶ δύο τινῶν ἐστι · καθόσον δὲ ἀνάλογόν ἐστι τὸ δίκαιον , τὸ ἐλάχιστον τεσσάρων ἐστίν · ἡ γὰρ ἀναλογία ἀεὶ τεσσάρων · ἡ γὰρ ἀναλογία δύο λόγων ἐστὶν ἰσότης , ὁ δὲ λόγος ἐν δυσίν ἐστιν ὅροις · ὥστε ἀνάγκην εἶναι τὴν ἀναλογίαν τεσσάρων εἶναι , οἷον λόγος ἐστὶν ὁ διπλάσιος , φέρε εἰπεῖν , ἢ ὁ τριπλάσιος · ὁ δὲ διπλάσιος δύο τινῶν ἐστι σχέσις τοῦ μὲν ὄντος διπλασίου , τοῦ δὲ ἡμίσεως , ὥσπερ ὁ εἴκοσι τοῦ δέκα · ὥστε δύο ἀνάγκη ὅρους ἐν τῷ ἑνὶ εἶναι λόγῳ . εἰ δὲ λάβοιμεν καὶ τὸν αὐτὸν λόγον ἐν ἄλλοις δυσὶν ὅροις , οἷον τῷ ιβ' καὶ ζ' , ἀναλογίαν ποιήσομεν , καὶ ἔσται ὡς ὁ κ' πρὸς τὸν ι' ὁ ιβ' πρὸς ζ' · καὶ οὕτως ἀεὶ ἔσται ἡ ἀναλογία ἐν τέσσαρσι τὸ ἐλάχιστον · δυνατὸν γὰρ καὶ ἐν πλείοσιν εἶναι . εἰ δὲ τρεῖς συμβαίνει πολλάκις ὅρους λαβεῖν καὶ ἀναλογίαν ποιῆσαι · ὥσπερ γὰρ ὁ κ' πρὸς ι' , ὁ ι' ε' · ἀλλ’ ὅτι τὸν δέκα δὶς λαμβάνομεν , τέσσαρες γίνονται πάλιν . καλεῖται δὲ ἡ μὲν τοιαύτη ἀναλογία συνεχής , ἡ δὲ | διὰ τεσσάρων ὅρων , διῃρημένη . ἑκατεραν φεωμετρικὴν ἀναλογίαν οἱ μαθηματικοὶ καλοῦσι διὰ τὸ καὶ ἄλλην ἀναλογίαν εἶναι , ἥτις ἀριθμητικὴ ἀναλογία καλεῖται . ἔστι δὲ ἀριθμητικὴ ἀναλογία , ὅταν τὸ ἁ ὑπερέχῃ τοῦ β' τοσοῦτον , ὅσον τὸ γ' ὑπερέχει τοῦ δ' . τὸ δὲ διανεμητικὸν δίκαιον ἀνάλογόν ἐστι κατὰ τὴν γεωμετρικὴν ἀναλογίαν · τὸ δὲ αἴτιον ἐροῦμεν . ὑποκείσθω δὴ τὸ μὲν διανεμόμενον τιμή , πρὸς οὓς διανέμενται ὁ Ἀχιλλεὺς καὶ ὁ Αἴας · δεῖ δὴ λόγον ἔχειν τὴν τιμὴν πρὸς τὴν τιμήν , ὃν ὁ Ἀχιλλεὺς πρὸς τὸν Αἴαντα · καὶ ἐναλλάξ , ὃν ἡ τιμὴ τοῦ Ἀχιλλέως πρὸς τὸν Ἀχιλλέα , ἡ τιμὴ ἰοῦ Αἴαντος πρὸς τὸν Αἴαντα · καὶ συνθέντι , ὃν ἔχει λόγον ὁ τετιμημ·ένος Ἀχιλλεὺς πρὸς τὸν Ἀχιλλέα , τοῦτον ὁ τετιμημένος Αἴας πρὸς τὸν Αἴαντα · ἰαὶ ἐναλλάξ , ὃν λόγον ἔχει ὁ τετιμημένος Ἀχιλλεὺς πρὸς τὸν τετμημένον Αἴαντα , τοῦτον ἔχει τὸν λόγον ὁ Ἀχιλλεὺς πρὸς τὸν Αἴαντα · αὕτη δὴ πᾶσα ἡ ἀναλογία τῷ διανεμητικῷ δικαίῳ προσήκει . ἥτις εὑρεθῆναι οὐ δύναται ἐν τῇ ἀριθμητικὴ ἀναλογίᾳ , ἀλλ’ ἐν τῇ γεωμετρικῇ μόνον . καὶ ὅτι μὲν ἐν τῇ γεωμετρικῇ ἀναλογίᾳ ταύτα τὰ εἴδη πάντα τῶν ἀναλογιῶν εὑρίσκονται , δείκνυσιν ὁ γεωμέτρης . ὅτι δὲ ἐν τῇ ἀριθμητικῇ οὐ δύναται εὑρεθῆναι , δῆλον ἐκεῖθεν · ἔστωσαν γὰρ ἀριθμοὶ τέσσαρες ἐν ἀριθμητικῇ ἀναλογίᾳ , ὁ δ΄ καὶ ὁ δ΄ καὶ ὁ ς΄ καὶ ὁ ε΄ · ὑπερέχει δὴ ὁ δ΄ τοῦ γ΄ ὅσον ὑπερέχει ὁ ς΄ τοῦ ε΄ · ἀλλὰ συνθέντι οὐκ ἔσται ἀνάλογον ἀριθμητικῶς · συντεθέντα γὰρ ὁ ς΄ καὶ ὁ ε΄ ὑπερέξει τοῦ ε΄ τῷ ς΄ · ὁ δὲ ς΄ καὶ γ΄ συντεθέντα ὑπερέξει το.ῦ γ΄ τῷ δ΄ · καὶ οὕτω διῃρημένα μὲν ἀνάλογον ἔχει ἀριθμητι|κῶς · κῶ · ἡ αὐτὴ γὰρ ὑπεροχὴ τοῦ δ΄ πρὸς τὸ γ΄ , ἥτις ἐστὶ τοῦ ς΄ πρὸς ε΄ · συντεθέντα δὲ οὐκέτι ἀνάλογόν ἐστι · μᾶλλον γὰρ ὑπερέχει ὁ ια΄ τοῦ ε΄ , ἢ ὁ ζ΄ τοῦ γ΄ διὰ ταῦτα δὴ τὸ δια - νεμητικὸν δίκαιον ἀνάλογόν ἐστι κατὰ τὴν γεωμετρικὴν ἀναλογίαν καὶ οὐ κατὰ τὴν . συνημμένην ἀλλὰ κατὰ τὴν διῃρημένην · τέσσαρας γὰρ εἶναι δεῖ τοὺς ὅρους τῷ ἀριθμῷ · οὐ γὰρ · δυνατὸν τὸ γὰρ ] διδόμενον καὶ τὸν λαμβάνοντα ἓν εἶναι τῷ ἀριθμῷ . καὶ τὸ δίκαιον ἐκεῖνο ἀνάλογόν ἐστιν , ὅσον ἐστὶν ἐν ταῖς διανομαῖς , ὅταν ἕκαστος λάβῃ τὸ κατ’ ἀξίαν , ἢ τιμὴν ἢ χρήματα ἢ ἄλλο τι τῶν μεριζομένων · ὅθεν εἰρήνη γίνεται καὶ τάξις ταῖς πολιτείαις · ἀπὸ γὰρ τῶν ἐναντίων αἱ στάσεις καὶ μάχαι καὶ ἰὰ ἐγκλήματα , ὅταν ἢ οἱ ἴσοι μὴ ἴσα λάβωσιν , ἢ μὴ ἴσοι ἴσα . ὅτι δὲ ἀναλογίαν ζητεῖ ὁ μετὰ δικαιοσύνης ποιούμενος τὴν διανομήν , καὶ ἀπὸ τούτου δῆλον · τὸ γὰρ κατ’ ἀξίαν ἑκάστου , τοῦτο πάντες νομίζουσι δίκαιον · τὴν ἀξίαν δέ , δι’ ἥν τις τιμᾶται , οὐ τὴν αὐτὴν πάντες λέγουσιν · ἀλλ’ οἱ μὲν δημοκρατικοὶ τὴν ἐλευθερία λέγουσιν , οἱ δὲ ὀλιγαρχικοὶ τὸν πλοῦτον , οἱ δ’ ἀριστοκρατικοὶ ἀρετήν . ἐπεὶ τοίνυν διάφοροί εἰσιν αἱ ἀξίαι , εἴ τις μετὰ δικαιοσύνης βουληθείη τιμὴν διανεῖμαι κατὰ τὴν ἀξίαν ἑκάστῳ , οὐκ ἴσην ποιήσεται τὴν διανομὴν ἀλλὰ ἀνάλογον . τὸ μὲν οὖν δίκαι·ον ἀνάλογον , καθὼς τὸ ἄδικον δὲ τὸ ἔξω τοῦ · ἀναλόγου , ὅταν ἡ διανομὴ κατὰ τὸ πλεῖον τῆς ἀξίας καὶ τὸ ἔλαττον γίνηται , ὅπερ καὶ ἐπὶ τῶν ἔργων τῶν ἄλλων τῆς ἀδικίας συμβαίνει . καὶ γὰρ ὁ ἀδικῶν τοῦ ἀδικουμένου πλεῖον ἀγαθὸν ἔχειν ζητεῖ , ὁ δὲ ἀδικούμενος ἔλαττον ἔχει · καὶ ἐπὶ τοῦ κακοῦ δὲ τὸ ἀνά|παλιν , ὁ μὲν ἀδικῶν ἔλαττον κακὸν ἔχει , ὁ δὲ ἀδικούμενος μεῖζον · διότι τὸ ἔλαττον κακὸν μᾶλλον αἱρετὸν τοῦ μείζονος , καὶ ὡς μεῖζον ἀγαθὸν τὸ ἔλαττον κακὸν ζητεῖται . τὸ μὲν οὖν διανεμητικὸν εἶδος τοῦ δικαίου τοῦτό ἐστι . λέγομεν δὲ ἤδη περὶ θατέρου . Περὶ τοῦ διορθωτικοῦ εἴδους τῆς δικαιοσύνης καὶ περὶ τῆς κατ’ αὐτὸ ἀναλογίας . κεφ . ε΄ . Τὸ δὲ δεύτερον εἶδος τοῦ δικαίου τὸ διορθωτικόν , ὃ περὶ τὰ συναλλάγματά ἐστι , τά τε ἑκούσια καὶ τὰ ἀκούσια καὶ τὰ λαθραῖα καὶ τὰ βίαια . ἔστι μὲν καὶ αὐτὸ κατὰ ἀναλογίαν τινά , ἀλλ’ οὐ κατὰ τὴν γεωμετιρικήν , καθ’ ἣν ὑπῆρχε τὸ πρῶτον εἶδος , τὸ διανεμητικόν , ἀλλὰ κατὰ ἀριθμητικήν . τὸ μὲν γὰρ διανεμητικὸν δίκαιον ἀπὸ τῶν κοινῶν εἰς τοὺς πολίτας ποιούμενον τὴν διανομήν , ἀναλόγως ἑκάστῳ δίδωσι κατὰ τὴν ἀξίαν ἑκάστου καὶ τὴν εἰσφοράν , ἣν εἰς τὸ κοινὸν συνετέλεσεν · ἐπεὶ οὐ πάντες ὅμοιοι οὐδὲ πάντες ὁμοίως εἰσφέρουσιν · ὅθεν οὐ τὰ ἴσα ἀλλὰ τὰ ἀνάλογα δέχονται · τὸ δὲ διορθωτικὸν τῶν συναλλαγμάτων δίκαιον ὅρους μὲν ἔχει τὸν ἠδικηκότα καὶ τὸν ἠδικημένον . δίδωσι δὲ ἑκάστῳ οὐ τὸ ἀνάλογον ἀλλὰ τὸ ἴσον · τὴν γὰρ ἰσότητα , ἣν ὁ ἀδικῶν διαφθείρει , ἀφαιρούμενος ἀγαθόν τι τοῦ ἠδικημένου καὶ προστιθεὶς ἑαυτῷ , ταύτην ὁ δίκαιος ἀνακαλεῖται ζημιῶν τὸν ἀδικήσαντα τοσοῦτον ὅσον ἠδίκησε · καὶ οὕτως ἑκατέρῳ τὸ ἴσον δίδωσιν . οὕτω δέ τεσσάρων γινομένων τῶν ὅρων , τοῦ τε ἀδικηθέντος καὶ τοῦ ἠδικηκότος , καὶ ὃ πέπονθεν ὁ ἀδικηθεὶς παρὰ τοῦ ἀδικήσαντος , καὶ ὃ πέπονθεν | ὁ ἀδικήσας παρὰ τοῦ δικαστοῦ , συμβαίνει ἀναλογίαν εἶναι ἀριθμητικήν . ᾧ γὰρ ὑπερέσχεν ὁ ἀδικήσας τοῦ ἠδικημένου , τούτῳ ὑπερέχειν ποιεῖ ὁ δικαστὴς τοῦ ἀδικήσαντος τὸν ἠδικημένον · καὶ οὕτω συμβαίνει εἰκόνα τινὰ τῆς τοιαύτης ἀναλογίας τὸ διορθωτικὸν δίκαιον εἶναι . καὶ γὰρ εἰ καὶ ἐπιεικὴς μὲν ὁ ἀποστερῶν , φαῦλος δὲ ὁ ἀποστερηθείς , οὐδὲν πρὸς τὸ τοιοῦτον δίκαιον διαφέρει , οὐδὲ εἰ ὁ μὲν μοιχεύσας φαῦλος , ὁ δὲ ἀδικηθεὶς ἐπιεικής , ἀλλ’ ἀεὶ τὴν ἰσότητα ζητητέον τῷ διορθωτῇ · ὡς ἀδικηθεὶς γὰρ μόνον καὶ ὡς ἀδικούμενος ἑκάτερος λαμβάνεται · καὶ ὃ ἐκέρδανεν ὁ ἀδικήσας ἢ ἡδονῆς ἡ χρημάτων ἢ δόξης παρὰ τοῦ ἠδικημένου , καὶ διὰ τοῦτο ὑπερέσχεν αὐτοῦ , τοῦτο ἀποδίδωσιν ὁ δικαστὴς τῷ ἠδικημένῳ , ἢ ζημιώσας τὸν ἠδικηκότα ἢ ἀτιμάσας ἢ αἰκισάμενος ἢ ἀποκτείνας . δυνατὸν δὲ καὶ ἕτερον τρόπον τὴν ἀναλογίαν ταύτην ἐν ταύτῃ τῇ δικαιοσύνῃ κατιοειν , συνέχεις ποιησάμενον τοὺς ὄρους · ἐστι γὰρ ὡς ὁ ἀδικήσας πρὸς τὸν ἠδικημένον , οὕτως ὁ δικαστὴς πρὸς τὸν ἀδικήσαντα · οἷς γὰρ ἐποίησε πρὸς τὸν ἠδικημένον ὁ ἀδικήσας , τὰ ἴσα πάσχει παρὰ τοῦ δικαστοῦ . ἐπεὶ τοίνυν ἡ μὲν ἀδικία τὸ μεῖζον καὶ τὸ ἔλαττον εἰσάγει καὶ ἐν τοῖς ἀγαθοῖς καὶ ἐν τοῖς κακοῖς , ἐναντίως μέντοι ( ὅς τὸ μεῖζον ἀγαθὸν ζητεῖ , τὸ ἔλαττον κακὸν αἱρεῖται ) , ἡ δὲ δικαιοσύνη τὴν ἰσότητα , ἡ δὲ ἰσότης μέσον ἐστὶ τοῦ μείζονος καὶ τοῦ ἐλάττονος , φανερὸν ὅτι ἡ τοιαύτη δικαιοσύνη μεσότης ἐστὶ μεταξὺ ζημίας καὶ κέρδους . καλεῖσθω γὰρ ζημία μὲν πᾶν τὸ ἀδικεῖσθαι , κέρδος δὲ πᾶν τὸ ἀδικεῖν καὶ πλεονετῖν , ἄν τε εἰς χρήματα , ἄν τε εἰς δόξαν , Ι ἄν τε εἰς ἄλλο τι ἀδικεῖν τις ἐθέλῃ . ἔστι τοίνυν τὸ ἀπανομρθωτικὸν δίκαιον μέσον ζημίας καὶ κέρδους · διὰ τοῦτο καὶ ὅταν ἀμφισβητῶτσιν , ἐπὶ τὸν δικαστὴν κατα - φεύγουσιν , οἰόμενοι τοῦτον τὸν τρόπον μηδέτερον τούτων ζημιωθῆναι . ὅθεν ἐξ ἀνάγκης μηδὲν κερδᾶναι ἀλλά τι μέσον λαβεῖν , καὶ γὰρ αὐτὸν εἶναι · νομίζειν οἷον ἔμψυχον δίκαιον διορθωτικόν · καὶ καλοῦσι δὲ αὐτὸν μέσον , ὡς διὰ τοῦτο τοῦ μέσου τευξόμενοι . ἔνιοι δὲ οὐχ ἕνα μόνον ἀλλὰ καὶ δύο καὶ τρεῖς μεσιδίους καλοῦσιν ἐν ταῖς ἀμφισβητήσεσιν · ὅθεν φαίνονται ὅτι τὸ μέσον ζητοῦσιν , ὡς ταὐτὸν ὂν τὸ μέσον ζητεῖν καὶ τὸ δίκαιον · καῖον · μέ σὸν ἄρα τὸ δίκα ἴον , ἐπεὶ καὶ ὁ δικαστὴς μέσος , τὴν μεσότητα τητᾷ καὶ τὸ δίκαιον εἰσάγων καὶ ἐπανισῶν τὴν ἀπὸ τῆς ἀδικίας ἀνισότητα . καὶ ὥσπερ τὴν αβ γραμμὴν εἰς ἄνισα τμηθεῖσαν κατὰ τὸ δ , εἴ τις ἐθέλοι εἰς ἴσα διελεῖν , ἀφελὼν ἀπὸ ἰῆς μείζονος τῆς βδ τὴν ὑπεροχὴν ἣν ὑπερέχει τῆς ἐλάττονος τῆς δᾶ , τὴν γδ , καὶ προσθεὶς τῇ δᾶ , τὴν ἂγ · ἴσην ἐποίησε τῇ γβ καὶ εὗρε τὴν διχοτομίαν τῆς αβ , οὕτω καὶ ἐπὶ τῆς ἀνισότητος σότητος τῆς ἀδικίας συμβαίνει . τὸ γὰρ διορθωτικὸν δίκαιον , ἀφελόμενον ἀπὸ τοῦ κέρδους τοῦ ἠδικηκότος , ὅπερ ὡς ὑπεροχή ἐστιν αὐτοῦ πρὸς τὸν ἠδικημένον , καὶ προστεθὲν τῷ ἠδικημένῳ , ἰσότητα καὶ μεσότητα ἐποίησε . καὶ διὰ τοῦτο καὶ δίκαιον καλεῖται , ὅτι δίχα ἐστίν , ὥσπερ ἄν εἴ τις εἴποι δίζαιον · καὶ ὁ δικαστὴς διχαστής . καὶ ὥσπερ ἐπὶ τῆς γραμμῆς ἔχει , ὅταν δίχα διαιρεθῇ , ὅτι ἡ ἑτέρα τῶν ἴσων εὐθειῶν μέση ἀνάλογόν ἐστι κατὰ τὴν ἀριθμητικὴν ἀναλογίαν τοῦ μείζονος καὶ τοῦ ἐλάττονος , οὕτω καὶ τὸ - δίκαιον μέσον ἐστὶ τοῦ κέρδους καὶ τῆς ζημίας , τοῦ | μείζονος ἢ ἀγαθοῦ ἢ κακοῦ καὶ τοῦ ἐλάττονος · ἔλαττον μὲν τοῦ μείζονος , μεῖζον δὲ τοῦ ἐλάττονος . ὅτι δὲ ἐπὶ τῆς γραμμῆς · οὕτως ἔχει , καθὼς εἴρηται , φανερόν · ἡ γὰρ βδ ὑπερέχει τῆς γα τῇ γδ · ἡ # x003E ; γα ὑπερέχει τῆς ἅδ’ τῇ τῇ γδ · ὥστε αἱ μὲν βδ , γα , ἅδ’ ἀνάλογον ἔχουσι κατὰ ἀριθμητικὴν ἀναλογίαν · μέση δέ ἐστιν ἡ γα , ἡ ἴση τῆ γβ , ἥτις ἐλάττων μέν ἐστι τῆς βδ , μείζων δὲ τῆς ἅδ’ , τῇ αὐτῇ τῇ γδ ἐλαττουμένη καὶ ὑπερέχουσα . ἔτι δὲ καὶ ἐκεῖθεν δῆλον , τὸ δίκαιον καὶ τὸ ἴσον μέσον ἀνάλογον εἶναι τῆς ζημίας καὶ τοῦ κέρδους , κατὰ τὴν ἀριθμητικὴν ἀναλογίαν · ἔστωσαν τρεῖς εὐθεῖαι ἴσαι ἀλλήλαις , αἱ ἄα , ββ , γγ · τετμήσθω δὲ ἡ ἄα δίχα κατὰ τὸ ε , ἥ τε γγ κατὰ τὸ ζ · καὶ ἀφῃρήσθω ἀπὸ ἰῆς ἄα ἡ ἄε · φανερὸν δή , ὅτι ἡ γγ μείζων ἔσται τῆς ἔα τῇ γζ · προσκείσθω δὲ ἡ ἀφαιρεθεῖσα τῆς ἄα τῆ γγ , καὶ ἔστω ἡ δγ · φανερὸν δή , ὅτι ἡ δγ μείζων ἐστὶ τῆς ἔα τῇ τε τῇ καὶ τῇ εἰ εἰ τοίνυν δεήσει τῶν ἄκρων εὐθειῶν τὴν ἰσότητα ἐπαναγαγεῖν , διὰ τῆς ββ τοῦτο ποιήσομεν · ὥσπερ γὰρ κανόνα τῇ γδ ἐφαρμόσαντες τὴν ὑπεροχὴν ἀφελοῦμεν · ἐφαρμόσαντες δὲ τῇ ἄα , τὸ ἐλλεῖπον πρόσ’ θήσομεν · καὶ οὕτως ἔσονται πάλιν αἱ ἄκραι ἴσαι ἀλλήλαις . αὕτη δὴ ἡ τὴν ἰσότητα ἐπανάγουσα ββ μέση ἀνάλογόν ἐστι κατὰ ἀριθμητικὴν τῇ δγ καὶ ἔα · ἡ μὲν γὰρ δγ τῆς ββ ὑπερέχει τῇ δγ , ἡ δὲ ββ τῆς ἔα ὑπερέχει τῇ αὐτῇ τῇ δγ · ὅτι δὲ καὶ ἐπὶ τοῦ διορθωτικοῦ δικαίου τὸ αὐτὸ συμβααίνει , φανερὸν ἐκ τῶν εἰρημένων . τοῦτο δὲ καὶ ἐπὶ τῶν τεχνῶν συμβαίνει . τότε γὰρ εὗ ἔχουσι καὶ συνίστανται , ὅταν ἐν χρεία τούτων γενώμεθα , καὶ τοσοῦτον τεχνιτῶν δεώμεθα , ὅσον αὐτοὶ περὶ τὴν τέχνην πονοῦσι καὶ ζημιοῦνται · οὕτω γὰρ δυνατὸν συνιστάνται τοὺς τεχνίτας , τὴν ἔνδειαν παρὰ τῶν δεομένων ἀνπληροῦντας . εἰ δὲ οἱ μὲν πονοῦσι καὶ ποιοῦσι τὰς τέχνας , οἱ πάσχοντες δὲ αὐτάς , οἱ δεόμενοι αὐτῶν δηλονότι , οὐχ οὕτω πά · σχοῦσιν ὡς ἐκεῖνοι ποιοῦσιν , ἀλλὰ πολλῷ ἔλαττον , ο.ὐδὲν κωλύει πάσας ἀπολέσθαι . διὰ τοῦτο κἀνταῦθα τὸ μέσον καὶ τὸ ἴσον ἀναγκαῖόν ἐστιν , ὅ ἐστι μεταξὺ ζημίας καὶ κέρδους . ταῦτα δὲ τὰ ὀνόματα , ἡ ζημία καὶ τὸ κέρδος , λέγεται μὲν κυρίως ἐπὶ τῶν ἑκουσίων συναλλαγατων , ἐλήφθη δὲ καὶ ἐπὶ τῶν ἀκουσίων . λέγεται γὰρ ἁπλῶς κερδαίνειν τὸ πλείονα πλείονα ὧν τις κέκτηται · ὁμοίως καὶ ζημιοῦσθαι τὸ κτήσασθαι ἐλάττονα ὧν εἶχεν ἐξ ἀρχῆς · τὸ δὲ τὰ ὄντα ἔχειν οὔτε ζημία οὔτε κέρδος ὀνομάζεται ἀλλά τι μέσον · ὥστε κέρδους τινὸς καὶ ζημίας μέσον τὸ δίκαιόν ἐστι · λέγω δὲ τῶν ἐν τοῖς ἀκουσίοις συναλλάγμασιν , ὅταν ὅταν τις τοσαῦτα λάβῃ , ὅ σὰ εἶχε πρὶν ἀδικηθῆναι ἢ ἀδικήσαι , τοῦτ᾿ ἔστι κερδάναι ἢ ζημιωθῆναι . τὸ γὰρ ἐν τοῖς ἑκουσίοις συναλλάγμασι κέρδος οὔτε ἄδικόν ἐστιν οὔτε εὐθύνεται · τούτων γὰρ ἄδειαν ἔδωκεν ὁ νόμος . Ὀτι τὸ ἀντιπεπονθὸς οὐκ ἔστιν εἶδος δικαιοσύνης , εἰ μὴ κατὰ 20 ἀναλογίαν ἡ ἀντιπεπόνθησις γένοιτο . κεφ . ς΄ · Οἱ δὲ Πυθαγόρειοι ἔλεγον δίκαιον εἶναι τὸ ἀντιπεπονθός , τὸ τὰ αὐτὰ πάσχειν ἃ ποιεῖ τις · καὶ πρὸς τοῦτο φέρειν καὶ τὸ τοῦ Ῥαδαμάνθυος επος εἰ κε πάθοι τά κ’ ἔρεξε , δίκη κ’ ἰθεῖα γένοιτο . τοῦτο δὲ τὸ ἀντιπεπονθὸς οὐκ ἐφαρμόττει οὐδενὶ εἴδει τοῦ δι|καίου . οὔτε γὰρ τὸ διανεμητικὸν δίκαιον τοιοῦτόν ἐστιν οὔτε τὸ διορθωτικόν · ἐπὶ μὲν γὰρ τῆς διανομῆς οὐ δυνατὸν ἀεὶ τὸν πολίτην ἐκεῖνα πάσχειν εὖ ἀπὸ τοῦ κοινοῦ ἅπερ ἐποίησεν · εἰ γὰρ τύραννον ἀπέκτεινε , πῶς τὸ αὐτὸ πείσεται ; ἐπὶ δὲ τοῦ διορθωτικοῦ δικαίου πολλαχοῦ διαφωνεῖ · εἰ γάρ τις ἄρχοντα ἐπάταξεν , οὐ δίκαι.ον πληγῆναι μόνον ἀλλὰ καὶ κολασθῆναι · καὶ εἴ τις ἄρχων ὤν τινα τῶν ἀρχομένων ἐπάταξεν , οὐ δίκαιον τὰ ἴσα παθεῖν · εἰ δέ τις καὶ ἀκουσίως καὶ ἀγνοῶν ἔβλαψε τὸν πέλας , οὐ δίκαιόν ἐστιν ὁμοίως ἀντιβλαβῆναι . δυνατὸν δὲ τὴν τοιαύτην ἀντιπάθειαν δικαίαν εἶναι ἐν ταῖς ἀλλακτικαῖς κοινωνίαις ; οἷον ἐν τῷ εὖ ποιεῖν ἀλλήλους καὶ κακῶς ποιεῖν καὶ ἐν τοῖς ἰῶν τεχνῶν πρὸς ἀλλήλας συναλλάγμασι · πλὴν τὴν ἀντιπάθειαν οὐ κατὰ τὸ ἴσον ἐκλαβεῖν δεῖ ἀλλὰ κατὰ τὸ ἀνάλογον . ὁ γὰρ τὸν ἄρχοντα τυπτήσας τὴν τάξιν τῆς πολιτείας ἀνεῖλε , καὶ οὐ τυπτηθήσεται ἀλλὰ ἀποκτανθήσεται · καὶ ὁ τὸν γάμον τοῦ πέλας διαφθείρας πείσεται μὲν καὶ αὐτὸς κακῶς , οὐ τά αὐτὰ δέ , ἀλλά κατὰ τὸ ἀνάλογον · εἴτε γὰρ μὴ πείσεται κακῶς ὁ δράσας κακῶς , δοθυλεία τις ἔσται καὶ τυραννὶς ἡ πολιτεία · εἴτε · τὰ αὐτὰ πείσεται ἅπερ ἔδρασεν , ἄτοπόν τι καὶ αἰσχρόν . ὁμοίως δὲ ἔχει καὶ ἐπὶ τῶν χαρίτων καὶ τοῦ εὗ ποιεῖν καὶ εὓ πάσχειν · πρὸς μὲν γὰρ τῆν’ ἰσότητα τῆς πολιτείας ἀναγκαῖόν ἐστι τὸν εὗ παθόντα καὶ εὖ ποιῆσαι καὶ τὴν χάριν ἀμείφασθαι καὶ ἔτι δευτέρων ἄρξαι χαρίτων · εἰ γὰρ μὴ τοῦτο εἴη , ἀπολεῖται ἡ μετάδοσις , ἥ συνέχει ἰὴν πολιτείαν καὶ τὴν ὁμόνοιαν . διὰ τοῦτο καὶ Χαρίτων ἱερὸν ἐν ἑκάστῃ τῶν πόλεων ἵδρυται , | ἵνα αἱ χάριτες τιμῶνται διὰ τῆς ἀντχάριτος . οὐ δυνατὸν δὲ τὴν χάριν τὴν αὐτὴν εἶναι τῇ ἀντιχάριτι ἀλλὰ ἀνάλογον · δίδωσι δίδωσι γάρ τίς τινι οὗ δεῖται ὁ λαμβάνων , καὶ λαμβάνει παρ’ ἐκείνου , οὗπερ αὐτὸς ἐν χρείᾳ καθέστηκε · καὶ οὕτω χαίρει καὶ χαίρειν ποιεῖ · εἰ δὲ τὰ αὐτὰ λήφεται ἃ δέδωκε , τίς ἡ χάρις ; ὥστε τὸ εὖ ποιεῖν καὶ εὖ πάσχειν οὐ κατὰ τὸ αὐτὸ ἀλλὰ κατὰ τὸ ἀνάλογον γίνεται . τοῦτο δὲ καὶ ἐκεῖθεν φανερώτερον γένοιτ’ ἄν . αἱ υεταδόσεις καὶ ἀντιδόσεις κοινωνίαι τινές εἰσιν · αἱ δὲ κοινωνίαι . τῶν ἐν 10 χρείᾳ · ἐκείνου γάρ τις ζητεῖ κοινωνεῖν , οὗ χρείαν ἔχει · τὸ δὲ ἐν χρείᾳ εἶναι τῶν ἀνομοίων ἐστίν · οὐ γὰρ δεῖταί τις ἑαυτοῦ ἢ τῶν ἑαυτοῦ ἢ ὧν αὐτὸς δύναται ποιεῖν ἀλλ’ ὧν οὐκ ἔχει οὐδὲ δύναται ποιεῖν ἐκείνων ζητεῖ τῷ πλησίον κοινωνεῖν · ὁ γὰρ σκυτοτόμος οὐ δεῖται τοῦ σκυτοτόμου οὐδὲ ὁ ἰατρὸς τοῦ ἰατροῦ ἀλλ’ ὁ σκυτοτόμος ἰατροῦ καὶ ὁ ἰατρὸς σκυτοτόμου , ὥστε φανερόν , ὅτι αἱ χάριτες τῶν ἀνομοίων εἰσίν . αἱ ἄρα μεταδόσεις καὶ ἀντιδόσεις οὐχ αἱ αὐταὶ ἔσονται . , ἀλλ’ ἵνα καὶ κατὰ τὸ δίκαιον γίνωνται , κατὰ τὸ ἀνάλογον τὴν ἰσότητα ἐκληπτέον · ὁ γὰρ σκυτοτόμος τῷ οἰκοδόμῳ ὑπόδημα δώσει , λήψεται δὲ ὅσα εἰς οἰκίαν φέρει ἀναλόγως τῇ χάριτι · καὶ ὁ ἰατρὸς τῷ γεωργῷ ἄλλα μὲν δώσει , ἄλλα δὲ παρ’ αὐτοῦ λήψεται κατὰ ἀναλογίαν . ἐνδέχεται γὰρ τὸ ἑτέρου ἔργον τιμιώτερον τιμιώτερον θατέρου · οὐ γὰρ ἀντὶ οἰκίας ὑποδήματα δώσει ὁ σκυτοτόμος τῷ οἰκοδόμῳ , ἀλλὰ τοσοῦτον δεῖ εἰσενεγκεῖν τὸν σκυτοτόμον εἰς τὴν ἀντίδοσιν , ὅσον ἐκεῖνος εἰς τὴν οἰκίαν ἐζημιώθη · εἰ δὲ μή , ἄνισα ἔσται τὰ ἀλλάγματα καὶ αἱ χάριτες ἀνώμαλοι . δεῖ τοίνυν ἐν ταῖς | χάρισι τηρεῖν ἰὴν ἰσότητα · πλὴν κατὰ τὴν ἀναλογίαν . ἣν ποιεῖ ἡ κατὰ διάμετρον σύζευξις · διάμετρος μὲν γάρ ἐστιν ἡ ἀπὸ τῆς γωνίας τοῦ παραλληλογράμμου ἐπὶ τὴν ἀπεναντίον γωνίαν ( ?? ) ἐπιζευγνυμένη εὐθεῖα . ἔστω δὲ ὥσπερ τετράγωνον οί τέσσαρες ὅροι · ὁ οἰκοδόμος ὁ σκυτοτόμος τὸ ὑπόδημα ἡ οἰκία · ὁ οἰκοδόμος μέν , ἐφ’ οὗ τὸ α , σκυτοτόμος δέ , ἐφ’ οὗ τὸ γ , οἰκία , ἐφ’ οὗ τὸ β , ὑπόδημα , ἐφ’ οὗ τὸ δ · ἐπεὶ τοίνυν ὑπὸ τὸν σκυτοτόμον τὸ ὑπόδημα τίθεται ὥσπερ τὸ δ ὑπὸ τὸ γ , καὶ ὑπὸ τὸν οἰκοδόμον ἡ οἰκία , ὥσπερ τὸ β ὑπὸ τὸ α , ἐν ταῖς πρὸς ἀλλήλους κοινωνίαις συναφθήσεται μὲν ὁ οἰκοδόμος τοῖς ὑποδήμασιν , ὥσπερ συνάπτεται τὸ α τῷ δ , ὁ δὲ σκυτοτόμος τῇ οἰκίᾳ , ὥσπερ τὸ γ τῷ β · καὶ οὕτως ἔσονται αἱ κοινωνίαι κατὰ διάμετρον , οὐ κατὰ τὰ αὐτὰ ἀλλὰ κατὰ τὰ ἀνάλογα . διὰ τοῦτο δεῖ τὰ ἀλλασσόμενα λόγον ἔχειν καὶ συμμετρίαν πρὸς ἄλληλα · εἰσὶ γὰρ ἔνια , ἃ οὐδὲ δύναται σχδὸν | ἀλλαγῆναί διὰ τὸ ἀσύμμετρα εἶναι , οἷον τὸ τοῦ αὐλητ·οῦ ἔργον καὶ τὸ τοῦ οἰκοδόμου . διά τοῦτο παρελήφθη τὰ νομίσματα , ἅτινα πρὸς πᾶν ἔρηγον δύνανται ἀλλαγῆναι καὶ παντὸς ἔργου τὴν ἀξίαν μετροῦσιν · ἀπὸ τούτων γὰρ γινώσκομεν πόσων ὑποδημάτων ἡ οἰκία ἀξία ἐστὶν ἢ πόσης τροφῆς ἢ ἄλλων ἔργων · εἰ γὰρ μὴ ἡ ἀξία ἑκάστου γινώσκοιτο , οὐ δύναται συστῆναι ἡ ἀλλαγὴ καὶ ἡ κοινωνία · τὸ γὰρ μὴ διδόναι καὶ λαμβάνειν ἀξίως οὐκ ἔστιν ἀλλαγὴ οὐδὲ κοι - νωνία . διὰ τοῦτο ἀνάγκη εἶναί τι ἓν μέτρον κοινὸν ἁπάντων , ᾧ πάντα δυνάμεθα μετρεῖν καὶ δι’ οὗ τὴν ἀξίαν ἑκάστου γινώσκομεν . ἔστι δὲ φύσει μὲν καὶ ἀληθείᾳ ἡ χρεία μέτρον ἁπάντων · καθόσον γάρ τις δεῖταί τινος , κατὰ τοσοῦτον βούλεται αὐτῷ κοινωνεῖν · εἰ γὰρ μὴ δέοιτο τῶν ἑτέρου ἢ μὴ ὥσπερ ἄλλος τῶν ἐκείνου ἀλλὰ ἔλαττον , οὐκ ἔσται ποτὲ ἀλλαγή · δεόμενος δὲ τὰ ἑαυτοῦ δίδωσι καὶ λαμβάνει τὰ τῶν ἄλλων . ἡ μὲν οὖν χρεία φύσει καὶ ἀληθείᾳ μέτρον ἐστὶ τῶν πραγμάτων · αὕτη γὰρ πάντας εἰς ἓν συνάγει · νόμῳ δὲ καὶ κατὰ συνθήκην τὸ νόμισμα · καὶ διὰ τοῦτο καὶ νόμισμα καλεῖται , ὅτι οὐκ ἔστι φύσει , ἀλλὰ παρ’ ἡμῶν ἐτέθη , καὶ ἐφ’ ἡμῖν ἔστι μεταβαλεῖν αὐτὸ καὶ ποιῆσαι ἄχρηστον . ἔστι τοίνυν καὶ τὸ νόμισμα μέτρον , ὡς εἴρηται , τῆς τῶν πραγμάτων ἀξίας , καὶ αὐτοῦ μὲν οὐκ ἔστι χρεία δι’ ἑαυτό , ἔστι δὲ ὥσπερ ὑπάλλαγμα τῆς χρείας · διὰ τούτων ἰσόρροπος ἔσται κατὰ τὸ ἀνάλογον . ἡ δὲ ἀναλογία ἔσται ἀντιπεπονθότως · οὕτω γὰρ δυνατὸν ἰσασθῆναι τὴν ἀλλαγήν . ἀντιπεπονθότα δὲ λέγονται παρὰ τοῖς μαθηματικοῖς , ὅταν ᾖ ὡς τὸ α πρὸς τὸ β , τὸ γ πρὸς τὸ δ · καὶ ὡς τὸ α πρὸς τὸ γ , τὸ δ πρὸς τὸ β · εἰ τοῦτον τοίνυν τὸν τρόπον ἀνάλογον ἔσται τὰ ἀλλασσόμενα καὶ οἱ ἀλλάσσοντες , δι·καία ἔσται ἡ ἀλλαγή . ἔστω γεωργος σχυτοτομος γὰρ σκυτοτόμος , ἐφ’ οὗ γ , γεωργός , ἐφ’ οὗ α , ὑποδήματα , ἐφ’ οὗ δ , σῖτος , ἐφ’ οὗ β · κείσθω δὴ τὸν γεωγρὸν πρὸς τὸν σκυτέα διπλάσιον λόγον ἔχειν , ἔσται δὲ καὶ ὁ σῖτος διπλάσιος τῇ ἀξίᾳ τῶν ὑποδημάτων · εἰ τοίνυν ἔσται ὡς ὁ γεωγρὸς πρὸς τὸν σκυτέα τὰ ὑποδήματα πρὸς τὴν τροφὴν ἢ τὸν σῖτον , διπλασίονα ἔσται τὰ ὑποδήματα τοῦ σίτου καὶ οὕτως ἔσονται ἄξια τοῦ σίτου . · εἰ δὲ μὴ οὕτως ἡ ἀλλαγὴ γένοιτο , οὐ δεῖ εἰς σχῆμα ἀναλογίας ἄγειν αὐτά , οὐ γὰρ δυνατὸν ἰσασθῆναι . εἰ γὰρ μὴ ἔσται ὡς ὁ γεωργὸς πρὸς τὸν σκυτέα τὸ ἔργον τοῦ γεωργοῦ , ὃ λαμβάνει ὁ σκυτεύς , πρὸς τὸ ἔργον τοῦ σκυτέως , ὃ λαμβάνει ὁ γεωργός , οὐκ ἔσται ἰσότης , ἀλλ’ ὅταν ἀντιπεπονθότως ἔχωσι , τότε ἀλλαγὴ κυρίως καὶ κοινωνία γίνεται . ὅτι ὁὲ ἡ χρεία συνέχει τὰς πολιτείας καὶ αὕτη τὰς κοινωνίας ποιεῖ καὶ τὰς ἑνώσεις , καθάπερ ἕν τι ὄν , δῆλον · καὶ γὰρ ὅταν μὴ χρείαν ἔχωσιν ἀλλήλων , οὐκ ἀλλάττονται οὐδὲ κοινωνοῦσιν ἀλλήλοις ἢ ὅταν ὁ μὲν δέηται θατέρου , ἅτερος δὲ θατέρου χρείαν οὐκ ἔχῃ , καὶ τότε γὰρ ὁμοίως ακοινώνητοί εἰσιν · ὥσπερ τοὐναντίον , ὅταν οὗ μὲν ἔχει αὐτὸς δέηταί τις , αὐτὸς δὲ χρῄζῃ ὧν ἐκεῖνος δοῦναι δυνατός . ἐπεὶ δὲ πολλάκις ὁ μὲν γεωργὸς δεῖται τοῦ ἔργου τοῦ τέκτονος , ὁ δὲ τέκτων οὐ δεῖται του γεωργικοῦ , ἴνα τὰ ἀλ|λάγματα καὶ αἱ κοινωνίαι μηδὲ τότε κωλύωνται , παελήφθη θῆ τὸ νόμισμα · καὶ τοῦτο διδοὺς ὁ γεωργὸς τῷ τέκτονι λαμβάνει παρ’ ἐκείνου τὸ ἐκείνου ἔργον . ὃ δὴ τὸ νόμισμα καθάπερ ἐγγυητής ἐστι πρὸς τὸν τέκτονα , ὅτι ἐπειδὰν ἴων τοῦ γεωργοῦ δεηθῇ , δι’ αὐτοῦ λήψεται παρὰ ἰοῦ γεωρδὲ γοῦ , ὧν ἐν χρείᾳ κατέστη . καὶ οὕτω κἀνταῦθα διὰ τὴν μέλλουσαν τοῦ τέκτονος χρείαν ἡ ἀλλαγὴ καὶ ἡ κοινωνία γίνεται . καὶ τὸ νόμισμα δυνάμει ἐστὶ πάντα σχεδόν , ὧν δεῖται ἕκαστος ἑκάστου · καὶ ἡ τούτου χρεία μάλιστα μένει , εἰ καὶ μὴ ἀεὶ ὁμοίως καὶ γὰρ ἐν μὲν ταῖς εὐθηνίαις πολλή τίς ἐστιν ἡ χρεία τοῦ νομίσματος , ἐν δὲ ταῖς σιτοδείαις οὐκέτι · οὐ γὰρ ἄν τις ἕλοιτο ὀλίγον προέσθαι σῖτον πολλῶν νομισμάτων . ὅμως δὲ δι’ ἃ εἴρηται μᾶλλον μένει ἡ τούτου χρεία ἢ ἡ τῶν ἄλλων · διὸ δεῖ πάντα τιμᾶσθαι · οὕτω γ.ὰρ δυνατὸν εἶναι ἀεὶ ἀλλαγὴν καὶ κοινωνίαν . ἀπὸ γὰρ τοῦ πάντα μετρεῖσθαι καὶ τιμᾶσθαι νομίσματι ἡ ἰσότης γίνεται · ἀπὸ δὲ τῆς ἰσότητος ἀλλαγὴν γενέσθαι # x003E ; , ἰσότητα δὲ οὐκ ἀεὶ δυνατὸν ἄνευ νομίσματος τινά γὰρ ἔργα τεχνῶν οὕτως ἀλλήλων διαφέρει , ὥστε παντελῶς ἀσύμμετρα εἶναι καὶ μηδένα λόγον ἔχειν πρὸς ἄλληλα · ὅθεν οὐ δυνατὸν ἰσότητα εὑρεῖν ἐν αὐτοῖς . ὅτι δὲ ἑκάτερος ἑκατέρου δεῖται , διὰ ταύτην τὴν χρείαν παρελήφθη ἕν τι κοινὸν μέτρον , ὃ πάντα μετρεῖ , τὸ νόμισμα · ὃ φύσει μὲν καὶ ἀληθείᾳ οὐ μετρεῖ ( οὐ γάρ ἐστι μέρος μετρουμένων ) , νόμῳ δέ τινι ἡμετέρῳ καὶ συνθήκῃ · καὶ οὕτως ἐν μέσῳ γενόμενον τῶν ἀσυμμέτρων , σύμμετρα ποιεῖ καὶ ἰσάζει . τοῦτο δὲ ἔσται οἰκία μναῖ δέκα κλίνη καὶ ἀπὸ τοὐ διαγράμματος σαφέστερον . ἔστω τὸ α οἰκία , τὸ δὲ β μναῖ δέκα , τὸ δὲ γ I κλίνη . ἔστω δὲ ἡ οἰκία πέντε μνῶν , ἡ δὲ κλίνη μιᾶς · ὥστε αἱ δέκα μναῖ τὸ β τῆς μὲν κλίνης δεκαπλάσιόν ἐστι , τῆς δὲ οἰκίας διπλάσιον · ἡ ἄρα οἰκία ἡμ·ίσειά ἐστι τῶν δέκα μνῶν . ἐπεὶ τοίνυν ἡ μὲν οἰκία ἥμισυ , ἡ δὲ κλίνη δέκατον τοῦ αὐτοῦ , τὸ δὲ ἥμισυ τοῦ δεκάτου πενταλπλάσιον , . ἡ ἄρα οἰκία ἰῆς κλίνης πενταπλασίων · σύμμετρος ἄρα ἡ οἰκία γέγονε τῇ κλίνῃ διὰ μέσου τοῦ νομίσματος , ὃ κοινὸν ἐγένετο μέτρον . εἰ δὲ σύμμετρος , καὶ ἴση γενέσθαι δυνατόν · εἰ γὰρ πενταλπλασιασθῇ . ἴση ἔσται τῇ οἰκίᾳ . τί μὲν οὖν τὸ ἄδικον , καὶ τί τὸ δίκαιόν ἐστιν , εἴρηται , κατά τε διανομὴν καὶ διόρθωσιν , ἤτοι τὸ διανεμητικὸν καὶ διορθωτικόν . Ὅτι ἡ δι.καιοσύνη μεσότης ἐστὶ τοῦ ἀδικεῖν καὶ ἀδικεῖσθαι . κεφ . ς' . Τούτων δὲ οὕτω διωρισμένων , φανερόν ἐστιν , ὅτι ἡ δικαιοπραγία μεδυνατόν σότης ἐστὶ τοῦ ἀδικεῖν καὶ ἀδικεῖσθαι · τὸ μὲν γὰρ πλέον ἐστί , τὸ δὲ ἔλαττον · τὸ μὲν γὰρ ἀδικεῖν οὐδὲν ἄλλο ἐστὶν ἢ τὸ πλέον ἔχειν , ὅπου τὸ ἴσον ἔδει · τὸ δὲ ἀδικεῖσθαι , τὸ ἔλαττον ἔχειν . καὶ ἡ δικαιοσύνη μεσότης ἐστὶν οὐ τὸν αὐτὸν τρόπον ταῖς προτέραις ἀρεταῖς · τῶν μὲν γὰρ ἄλλων ἀρετῶν ἑκάστη μέση ἐστὶ δύο κακιῶν , τὴν μὲν ὑπερβάλλουσα τῆς δὲ ἐλλείπουσα · ἡ μὲν γὰρ σωφροσύνη μεταξὺ τῆς ἠλιθιότητος καὶ τῆς ἀκολασίας ἐστίν , ἡ δὲ ἀνδρεία μεταξὺ τῆς δειλίας καὶ τῆς θρασύτητος , καὶ αἱ ἄλλαι ὁμοίως · ἡ δὲ δικαιοσύνη οὐκ ἔχει παρ’ ἑκάτερα δύο κακίας , αἷς ἀντίκειται ,, ἀλλὰ μόνῃ τῇ ἀδικίᾳ ἀντίκειται · μέση δέ ἐστιν , ὅτι ἰῆς ἀδικίας τὴν ἀνισότητα εἰσαγούσης , τὸ ἴσον αὐτὴ ζῆ τεῖ , καὶ τούτου ἐστὶ ποιητική . ὃ δὴ ἴσον μέσον ἐστὶ τοὐ μείζονος καὶ τοῦ ἐλάττονος , καὶ διὰ τοῦτο αὐτὴ μὲν μεσότης ἐστίν , ἡ δὲ ἀδικία ἀκρότης , ὅτι τῶν ἄκρων ἐστί . καὶ ἡ μὲν δικαιοσύνη ἐστὶν ἕξις , καθ’ ἣν ὁ δίκαιος κατὰ προαίρεσιν πρακτικός ἐστι τοῦ δικαίου καὶ διανεμητικός , ὥστε καὶ ἑαυτῷ νομοθετεῖν προσηκόντως διανέμειν πρὸς ἄλλους καὶ πρὸς ἑαυτὸν εἰ δεήσει , καὶ τοῖς ἄλλοις παρέχειν κανόνα διανομῆς , οὐχ ἑαυτῷ μὲν πλέον τοῦ ἀγαθοῦ παρέχων ἐν τῇ διανομῇ , ἔλαττον δὲ τῷ πλησίον , ἢ τοῦ βλαβεροῦ ἑαυτῷ μὲν ἔλαττον , πλέον δὲ τῷ πλησίον , ἀλλὰ τὸ ἴσον τοῦ κατὰ ἀναλογίαν · ὁμοίως δὲ καὶ ἄλλω νομοθετῶν τὰ ἴσα ποιεῖν ἐν ταῖς διανομαῖς . τοιαύτη μὲν ἡ δικαιοσύνη . ἡ δὲ ἀδικία πᾶν τοὐναντίον · ὑπερβολὴ γὰρ καὶ ἔλλειψίς ἐστι τοὐ ὠφελίμου βλαβεροῦ καὶ βλαβεροῦ παρὰ τὸ ἀνάλογον . ὁ γὰρ ἄδικος ἐν ταῖς διανομαῖς ὑπερβάλλει μὲν τὸν πλησίον ἐν τοῖς ὠφελίμοις , ἐλλείπει δὲ αὐτοῦ ἐν τοῖς βλαβεροῖς · ὅταν δὲ πρὸς ἄλλους τὴν διανομὴν ποιῆται , καὶ τότε μὲν παρὰ τὸ ἀνάλογον , πλὴν οὐ τοὺς αὐτοὺς ποιεῖ τῶν αὐτῶν ὑπερβάλλειν ἢ ἐλλείπειν , ἀλλ’ ὡς ἔτυχεν · ὥστε εἶναι καὶ ὑπερβολὴν καὶ ἔλλειψιν ἐν τοῖς ἀδικήμασι τὸ μεῖζον καὶ τὸ ἔλαττον · καὶ μεῖζον μέν ἐστι τὸ ἀδικεῖν , ἔλαττον δὲ τὸ ἀδικεῖσθαι . ὧν μέσον ἐστὶ τὸ ἴσον , ἤτοι τὸ δίκαιον . Πῶς ἔστιν ἀδικεῖν καὶ μὴ ἄδικον εἶναι . εἶναι . κεφ . η' . Περὶ μὲν οὖν δικαιοσύνης καὶ ἀδικίας , καὶ τίς ἑκατέρα τουτων ἡ φύσις , καὶ περὶ δικαίου καὶ ἀδίκου , καθόλου εἴρηται · ἐκεῖνο δὲ νῦν ζητητέον · ἐπεί εἰσί τινα ἀδικήματα , ἃ ποιῶν | τις ἀδικεῖ μέν , ἄδικος δὲ οὖκ ἔστι , τίνα ταῦτα . πρῶτον δὲ ἐκεῖνο δείξομεν , ὅτι δυνατὸν ἀδικεῖν τινα καὶ μὴ ἄδικον εἶναι , οἷον κλέπτειν καὶ μὴ κλέπτην εἶναι καὶ μοι - χεύειν καὶ μὴ μοιχὸν εἶναι . ὁ γὰρ κλέψας τὴν μάχαιραν τοῦ μαινομένου , ἵνα μὴ ἑαυτὸν ὁ μαινόμενος ἀποσφάξῃ , ἔκλεψε μέν , κλέπτης δὲ οὐκ ἐστι · καὶ ὁ μοιχεύων , ἵνα δυνηθῇ πλουτεῖν , μοιχεύει μέν , μοιχὸς δὲ οὐκ ἔστιν , ἀλλὰ φιλοχρήματος · καὶ εἴ τις ἰατρὸς ἀπατῴη τὸν νοσοῦντα ἐφ’ ᾦ σώσει , ἀπατᾷ μέν , ἀπατεὼν δὲ οὐκ · ἔστι . ὅτι οὖν ἐστι δυνατόν τινα ἀδικεῖν καὶ μὴ ἄδικον εἶναι κατ’ ἐκείνην τὴν ἀδικίαν ἧς τὸ ἔργον ποιεῖ , δῆλον . τίνα δέ ἐστι ταῦτα τὰ ἀδικήματα , ἑνὶ καθολικῷ λόγῳ ῥητέον · ὅσα ἀδικεῖ τις οὐχ ἕνεκα τοῦ τέλους , ὃ προσήκει ᾗ ἀδικίᾳ . ἐκείνῃ , ἧς τὴν πρᾶξιν ποιεῖ , ἀλλὰ ἄλλου τέλους ἕνεκα , ἢ ἀγαθοῦ ἢ φαύλου , κατ’ ἐκεῖνα ἀδικεῖ μέν , ἄδικος δὲ οὐκ ἔστιν . ἀπατᾷ μὲν γὰρ ὁ ἰατρός , ἀπατεὼν δὲ οὐκ ἔστιν · οὐ γὰρ τέλος · ἔχει τὴν ἀπάτην τοῦ νοσοῦντος ἀλλὰ τὴν σωτηρίαν · ὁμοίως καὶ ὁ κλέφας τὸ ξίφος τοῦ μαινομένου οὐ ζητεῖ τὸ πλέον λαβεῖν ἑαυτῷ καὶ λάθρα παρακερδᾶναι τοῦ πλησίον ὥσπερ ὁ κλέπτης , ἀλλὰ τέλος ἔχει τὴν τοῦ μαινομένου σωτηρίαν . πᾶσα δὲ πρᾶξις ἀπὸ τοῦ τέλους τὸ εἶδος λαμβάνει καὶ τὸν ὁρισμόν , κα διὰ τοῦτο καὶ τὸ ὄνομα · τὸ γὰρ ὄνομα συνεσταλμένος ὁρισμός ἐστιν . οὐδὲ γὰρ τὸν στρατηγὸν ἑλεπόλεις κατσκευάζοντα πολλάκις καὶ ὁρμητήρια ἐν πολιορκίαις οἰκοδόμον ἐροῦμεν ἢ τέκτονα · τὰ μὲν γὰρ οἰκοδόμου καὶ τοῦ τέκτονος ποιεῖ καὶ οἰκοδομεῖν λέγεται , ὅτι δὲ οὐ πρὸς τὸ τέλος ἀποσκοπεῖ τοῦ οἰκοδόμου ἀλλὰ τὸ τοῦ στρατηγοῦ , οὐκ οἰκοδόμος ἀλλὰ στρατηγός ἐστι καὶ καλεῖται · καὶ ὁ τὸν γάμον μὲν τοῦ πλησίον ἀδικῶν , μὴ δι’ ἀκολασίαν δὲ αὐτὸ τοῦτο προαιρούμενος ἀλλὰ διὰ φιλοχρηματίαν , οὐκ ἂν εἴη μοιχὸς ἀλλὰ φιλοχρήματος . δυνατὸν τοίνυν τινὰ ἀδικεῖν , καὶ μὴ ἄδικον εἶναι κατ’ ἐκείνην τὴν ἀδικίαν , ἧς τὴν πρᾶξιν ποιεῖ , ἀλλὰ ἢ οὐδαμῶς ἄδικον , ὥσπερ ὁ ἰατρός , ἢ καθ’ ἑτέραν ἀδικίαν ἄδικον , ὥσπερ ὁ μοιχός . κατὰ τίνα δὲ τρόπον , εἴρηται . δυνατὸν δὲ καὶ ἄλλως ἀδικοῦντα μὴ ἄδικον εἶναι , ὅταν ἀκουσίως τις ἀδικῇ · ὁ γὰρ νυκτὸς ἀγνοήσας τὸν κλέπτην καὶ τὸν μὴ κλέπτην ἀποκτείνας ἡδίκησε μέν , ἄδικος δὲ οὐκ ἔστι . Περὶ δικαίου , ὃ κυρίως οὐκ ἔστι δίκαιον . κεφ . θ' . Περὶ μὲν οὖν τοῦ ἀντιπεπονθότος , τίνα τρόπον γινόμενον δίκαιον ἔσται , εἴρηται πρότερον . ἔστι δὲ καὶ ἄλλο δίκαιον , ὃ οὐκ ἔστι κυρίως δίκαιον , ὥσπερ δὴ τὸ πατρικὸν καὶ δεσποτικόν · ταῦτα γὰρ οὔκ εἰσι κυρίως δίκαια ἀλλὰ ὅμοιά πὼς τῷ πολιτικῷ δικαίῳ . λέγω δὲ πατρικὸν δίκαιον , ὃ προσήκει πατρὶ πρὸς παῖδα ποιεῖν , καὶ δεσποτικόν , ὃ δεῖ δεσπότην πρὸς δοῦλον . κυρίως τοίνυν καὶ ἀληθῶς δίκαιόν ἐστι τὸ διανεμητικὸν καὶ τὸ διορθωτικόν , ὅπερ ἐστὶ τὸ πολιτικόν , ὅπερ ἢ κατὰ γεωμετρικὴν ἀναλογίαν γίνεται , καθὼς εἴρηται , ἢ κατὰ ἀριθμητικήν . ἐν ἐκείνοις γάρ ἐστι δίκαιον , ἐν οἷς καὶ νόμος τίθεται · νόμος δὲ τίθεται ἐν ἐκείνοις , οὓς δυνατὸν καὶ ἀδικεῖσθαι καὶ ἀδικεῖν · ὁ γὰρ νόμος καὶ ἡ δίκη διάκρισίς ἐστι τοῦ δικαίου καὶ τοῦ ἀδίκου . ταῦτα δὲ ἁρμόζει τοῖς πολίταις · οὗτοι γὰρ ἀλλήλους δύνανται ἀδικεῖν τῷ βούλεσθαι ἕκαστον πλέον ἑαυτῷ νέμειν τῶν ἀπλῶς ἀγαθῶν , ἔλαττον δὲ τῷ πλησίον , καὶ τῶν βλαβερῶν τὸ ἀνάπαλιν · διὰ τοῦτο οὐκ ἐῶμεν ἄρχειν ἄνθρωπον πόλεως , δηλονότι αὐτὸν ταῖς ἑαυτοῦ ὁρμαῖς ἑπόμενον , ἀλλὰ τοὺς νόμους ἄρχοντας ποιούμεθα , ἵνα μὴ ἑαυτοῦ ἕνεκα ἄρχῃ μηδὲ τὸ πλέον ἑαυτῷ παρέχῃ ᾖ ἐν ταῖς διανομαῖς τῶν ἀγαθῶν , ἀλλὰ τὸ ἀνάλογον · εἰ γὰρ μὴ οὕτως ἔχει , τύραννος ἔσται . ὁ γὰρ ἄρχων οὐδὲν ἄλλο βούλεται ἢ φυλάττειν τὸ δίκαιον , ἤτοι τὸ ἴσον καὶ τὸ ἀνάλογον · οὐ γὰρ ἑαυτοῦ ἕνεκα ἄρχει , καθὼς εἴρηται , ἀλλὰ διὰ τὸ συμφέρον τῶν ἄλλων . διὰ τοῦτο καὶ τὴν δικαιοσύνην ἀλλότριον ἀγαθὸν ὀνομάζουσιν . ὅθεν καὶ μισθοὶ πολλοὶ κεῖνται τοῖς ἀγαθοῖς ἄρχουσιν · οἱ δέ εἰσι τιμαὶ δημόσιαι καὶ γέρα · ὃς δὲ οὐκ · ἀρκῖται τοῖς τοιούτοις μισθοῖς , τυραννίδι ἐπιχειρεῖ , τὸ μὲν οὖν δίκαιον δίκαιον διὰ τοῦτο κυρίως δίκαιον λέγεται . τὸ δὲ πατρικὸν <καὶ δεσποτικὸν> οὐκέτι · οὐ γὰρ δύναταί τις πρὸς ἑαυτὸν ἴδιον μέρος ἄδικος εἶναι , οὐδὲ τὸ ἴδιον κτῆμα προαιρεῖταί τις βλάπτειν · ἔστι δὲ ὥσπερ τι μέρος τῷ πάτοι τὸ τέκνον , ἕως ὑπ’ αὐτόν ἐστι καὶ ἰῆς αὐτοῦ προνοίας ἐξηρτημένον ἐστίν · ὁμοίως δὲ καὶ ὁ δοῦλος ὠφέλειά τις τοῦ δεσπότου ἐστί , καθόσον ἐστὶ δοῦλός καὶ ἕως ἂν ᾐ · οὐδεὶς δὲ τῇ ἑαυτοῦ ὠφελείᾳ ἐπιβουλεύει . ἐν οἷς δὲ οὐ δυνατὸν ἀδικίαν εἷναι οὐδὲ τὸ κυρίως δίκαιόν ἐστιν , ὅ ἐστι τὸ πολιτικόν , ἀλλὰ ὅμοιον αὐτῷ . τὸ γὰρ πολιτικόν , καθὼς εἴρηται , ἐν ἐκείνοις ἐστίν , ἐν οἷς ἐστι νόμος · ἐν πατρὶ δὲ καὶ υἱῷ καὶ δεσπότῃ καὶ δούλῳ διὰ τὰ εἰρημένα οὐκ ἔστι νόμος , ὅτι μηδὲ ἀδικία , ἀλλὰ ἐν ἐκείνοις ἐστίν , ἐν οἷς ἰσότης τοῦ ἄρ|χειν καὶ ἄρχεσθαι · διὸ μᾶλλον δοκεῖ δίκαιον εἶναι τὸ τοῦ ἀνδρὸς πρὸς τὴν γυναῖκα ἢ πρὸς υἱὸν καὶ κτήματα · τοῦτο γάρ ἐστι τὸ οἰκονομικὸν δίκαιον καὶ μᾶλλον ἔοικε τῶ πολιτικῷ , ἔστι δὲ ὅμως καὶ αὐτὸ ἄλλο παρὰ τὸ πολιτικόν . Περὶ τοὺ φυσικοῦ καὶ τοὐ νομικοῦ δικαίου , τί ἐστιν ἑκάτερον · κεφ . ι' . Τοῦ δὲ πολιτικοῦ δικαίου τὸ μὲν φυσικον εστι , το οε νομικόν · καὶ φυσικὸν μὲν λέγεται , ὃ πανταχοῦ τὴν αὐτὴν ἔχει δύναμιν καὶ πᾶσι δίκαιον δοκεῖ , οἷον τὸ τὸν δανεισάμενον τὸ δάνειον ἀποδοῦναι ( πᾶσι γὰρ δοκεῖ δίκαιον εἶναι τὸ ἕκαστ·ον ἔχειν τὰ ἑαυτοῦ ) , νομικὸν δέ , ὅπερ πρὶν νομοθετηθῆναι ἀδιάφορον ἦν καὶ οὔτε δίκαιον οὔτε ἄδικον ἐδόκει , μετὰ δὲ τὸ νομισθῆναι δίκαιόν ἐστιν .. ὥσπερ τὸ πιπράσκειν τὸν δοῦλον μιᾶς μνᾶς · . πρὶν μὲν γὰρ τεθῆναι τὸν νόμον , ἀδιάφορος ἦν ἡ πρᾶσις τῶν οουλων καὶ ὡς ἕκαστος τῶν δεσποτῶν ἐβουλήθη , μετὰ δὲ τὸ τεθῆναι τοῦτον τὸν νόμον , οὐκέτι ἀδιάφορος , ἀλλὰ τὸ δίκαιόν ἐστι τὸ τοσοῦδε πωλεῖν · τοιαῦτα δέ εἰσι καὶ τὰ ἐπὶ τῶν μερικῶν , οἷα τὰ ψηφίσματα , οἷον ἔδοξε τῇ βουλῇ καὶ τῷ δήμῳ τὸν Δημοσθένη στεφανῶσαι ἢ τὸν Θεμιστοκλέα καλεῖν Ὀλύμπιον · ταῦτα γὰρ πρὶν ψηφισθῆναι ἀδιάφορα ἦν , ψηφισθέντα ’δε δικαίᾳ δοκεῖ . τινὲς δὲ νομίζουσι , μηδὲν δίκαιον εἶναι φύσει ἀλλὰ πάντα νομικὰ · πάντα μὲν γὰρ τὰ φυσικὰ ἀμετάβλητα · τὸ γὰρ πῦρ παντακοῦ καὶ ἑκάστοτε θερμαίνει καὶ παρ’ ἡμῖν καὶ ἐν Αἰγύπτῳ ὁμοίως , τὰ δὲ δίκαια παντα μετα|βάλλονται · τὸ γὰρ δανείζεσθαι καὶ μὴ ἀποδιδόναι πάρα τισι δίκαιον δοκεῖ , καὶ τἄλλα ὁμοίως ἔχει , καὶ οὐ πᾶσι δίκαια δοκεῖ τὰ αὐτά · ὥστε πάντα τὰ δίκαια νομικὰ εἶναι καὶ οὐδὲν φυσικόν . πρὸς δὴ ταῦτα ἐκεῖνο λέγομεν , ὅτι οὐ καθάπαξ κινεῖται πᾶν δίκαιον καὶ μεταπίπτει εἰ γὰρ καὶ παρ’ ἀνθρώποις πάντα ἦν τὰ δίκαια μεταβλητά , παρά γε τοῖς θεοῖς ἀνάγκη εἷναι δίκαιον ἀμετάβλητον , ὥστε εἶναί τι φυσικὸν δίκαιον · νῦν δὲ καὶ παρ’ ἀνθρώποις , τοῖς τε ὀρθῶς καὶ ὑγιῶς ἔχουσιν , ἔστι δίκαιον ἀκίνητον , ὃ φυσικὸν λέγεται . εἰ δὲ τοῖς νοσοῦσι τὰς φρένας καὶ διεστραμμένοις οὐ δοκεῖ δίκαιον , οὐδὲν διαφέρει , οὐδὲ γὰρ ὁ λέγων τὸ μέλι γλυκὺ εἶναι ψεύδεται , διότι ἰοῖς νοσοῦσιν οὐ τοιοῦτον δοκεῖ · τὸ τοίνυν δίκαιον τὸ φυσικὸν δοκεῖ μέν τισι δίκαιον , δοκεῖ δὲ ἄλλοις μὴ δίκαιον εἶναι . ἀλλὰ τὸ μὲν πρῶτον φυσικόν ἐστι καὶ ὑγιαινόντων ἀνθρώπων , τὸ δὲ δεύτερον παρὰ φύσιν καἰ μαινομένων ἀνθρώπων · ὅτι μὲν οὖν οὐδὲν κωλύει φυσικὸν εἶναι δίκαιον , ὅτι ἔνιοι δίκαιον <οὐ> νομίζουσιν αὐτό , δῆλον . ἐπεὶ δὲ καὶ τὸ δίκαιον κινητόν ἐστι καὶ τὸ φυσικὸν ὃν εἴρηται τρόπον , τίνι διακριθήσονται καὶ ἀμφότερα κινούμενα ; καὶ ἔστιν ἡ διάκρισις φανερά . αὐτὸ γὰρ ἐξετασθήσεται τὸ δίκαιον καθ’ ἑαυτό , εἰ συμφέρει πᾶσιν ἀκίνητον ὄν , καὶ εἰ κατα - λυθὲν βλάβην ἐπενεγκεῖν δύναται . ει οὕτως ε χει . φυσικον διαιὸν ἐστιν , εἰ ’δε μὴ τοιοῦτον , νομικόν · καὶ γὰρ ενοεχεται μὲν πανίας τῇ ἀρι - στερᾷ χειρὶ ὡς δεξιᾷ χρήσασθαι , ἡ μέντοι δεξιὰ φύσει φαίνεται κρείττων εἶναι τῆς ἀριστερᾶς · ἰὰ δὲ νομικὰ δίκαια κατὰ συνθήκην τηρούμενα ὅμοιά ἐστι τοῖς μέτροις , ἅπερ ἄλλα ἀλλαχοῦ γίνονται · τὰ γὰρ οἰνηρὰ καὶ σι|τηρὰ μέτρα οὐ πανταχοῦ εἰσιν ἴσα , ἀλλ’ οὗ μὲν ὠνοῦνται τὸν οἶνον ἢ τὸν σῖτον , μείζω τὰ μέτρα ποιοῦσιν , οὗ δὲ πωλοῦσιν , ἐλάττω · τὸν αὐτὸν δὴ τρόπον ἔχει καὶ τὰ μὴ φυσικὰ ἀλλὰ ἀνθρώπινα καὶ κατὰ συνθήκην γινόμενα δίκαια . οὐ γὰρ τὰ αὐτὰ πανταχοῦ · ἐπεὶ οὐδὲ πολιτεία μία πᾶσιν , ἀλλὰ μία πανταχοῦ πολιτεία , ἡ κατὰ φύσιν , ἀρίστη . ὥσπερ καὶ τὸ φυσικὸν δίκαιον ἓν πανταχοῦ ἐν ταῖς εὐνομουμέναις πολιτείαις . καὶ οὕτως ἔχει πρὸς τὰς ἐν αὐταῖς πράξεις ὡς τὸ καθόλου πρὸς τὰ καθ’ ἕκαστα · τὰ μὲν γὰρ πραττόμενα πολλά , τὸ δὲ δίκαιον ἢ τὸ νόμιμον ἕν · καθόλου γάρ ἐστιν · οὐ γὰρ τόνδε τὸν ἀριστέα κελεύει τιμᾶσθαι καὶ τοιάνδε τιμήν , ὠὰ καθόλου πάντα ἀριστέα ἁπλῶς τιμᾶσθαι . Τί ἐστι δικαίωμα καὶ οικαιοπραγημα καὶ αδικοπραγημα . κεφ . ια΄ . Διαφέρει δὲ τὸ δικαίωμα τὸ ὗ’ δικαίου καὶ τὸ ἀδίκημα τοῦ ἀδίκου · δίκαιον μὲν γάρ ἐστιν , ὅπερ ἁπλῶς θεωρεῖται καὶ καθόλου , ἢ νομικὸν ἢ φυσικόν , οἷον τὸν ἀνδροφόνον ἀποθνήσκειν · ὅταν δὲ τὸ τοιοῦτο δίκαιον ἐν τοῖς καθ’ ἕκαστα γένηται καὶ ὅδε ὁ ἀνδροφόνος τόνδε τὸν τρόπον ἀποθάνῃ , τότε δικαίωμα καλεῖται · ὁμοίως δὲ καὶ ἐπὶ τοῦ ἀδίκου καὶ ἀδικήμάτος ἔχει . καλεῖται δὲ δικαιοπράγημα μὲν πᾶσα πρᾶξις δικαία , κἄν τε ἀδικίας ἔκτισις ᾖ , κἄν τε ἀρετῆς ἀνταπόδοσις · δικαίωμα δὲ ἰδίως ἡ τῆς ἀδικίας τιμωρία . ὁποῖα δὲ καὶ πόσα εἴδη δικαιοπραγημάτων καὶ δικαιωμάτων εἰσίν , ὕστερον ἐπισκεφόμεθα . νὺν δὲ ἐκεῖνο λέγομεν . οὕτως οὖν ἐχόντων τῶν δικαίων καὶ τῶν ἀδίκων , ὡς εἴρηται , ἀδικεῖ μὲν ἢ δικαιοπραγεῖ , ὅταν ἑκών τις · αὐτὰ πράττῃ , ὅταν δὲ ἄκων , δὲ ἄκων , οὔτε ἀδικεῖ δικαιοπραγεῖ καιοπραγεῖ καθ’ αὑτό , ἀλλ’ ἢ κατὰ συμβεβηκός . αἱ γὰρ πράξεις καθ’ ἑαυτὰς οὔκ εἰσιν ἄδικοι οὔτε δίκαιαι , οὐ γὰρ ἐφαρμόζει αὐταῖς ὁ ὁρισμὸς τοῦ ἀδικοπραγήματος , ὃς . συνίσταται ἐν τῷ ἑκουσίῳ · ἀκούσιοι γάρ εἰσιν . ἀλλ’ ὅτι συμβέβηκεν αὐταῖς ἡ ἰσότης τῆς δικαιοσύνης ἢ ἡ ἀνισότης τῆς ἀδικίας , διὰ τοῦτο ἄδικοι <ἢ δίκαιαι> λέγονται κατὰ συμβεβηκός , πράττοντες αὐτάς ἀδικοπραγεῖν ἢ δικαιοπραγεῖν . καθ’ αὑτὸ δέ , ὅταν ἑκούσιον ᾖ τὸ ἔργον , τότε ἀδίκημα ἔσται καὶ ἀδικοπράγημα · χωρὶς δὲ τοῦ ἑκουσίου ἄδικον μὲν ἔσται πεποιηκώς , ἡ πρᾶξις δὲ οὐκ ἔσται ἀδίκημα · αὐτὸς γὰρ οὐκ ἔστιν ἄδικος , εἰ καὶ ἄδικα ποιεῖ , ὡς ἐν τοῖς προειρημένοις ἐδείχθη δυνατὸν εἶναι ἄδικα μὲν ποιεῖν , ἄδικον δὲ μὴ εἶναι . τότε γὰρ ἄδικός ἐστιν , ὅταν ἡ πρᾶξις ἐπ’ αὐτῷ ᾖ , καὶ μηδεὶς βιάζηται , καὶ εἰδὼς καὶ μὴ ἀγνοῶν τὰ περιστατικὰ πάντα , οἷον τίνα τύπτει καὶ τίνος ἕνεκα · ταῦτα δὲ ἐν τοῖς περὶ ἑκουσίου καὶ ἀκουσίου διωρισάμεθα . ὁμοίως δὲ καὶ ἐπὶ τῶν δίκαια ποιούντων ἐστί · τότε γάρ τις δίκαιός ἐστι καὶ τὸ ἔργον δικαιοπράγμηα καθ’ αὑτό , ὅταν ἑκουσίως γίνηται · ὁ γὰρ τὴν παρακαταθήκην ἀποδοὺς διὰ φόβον οὔτε δικαιοπραγεῖ οὔτε δίκαιός ἐστιν , ἀλλ·ὰ κατὰ συμβεβηκὸς λέγεται . ταῦτα δὲ ἔτι διαιρετέον ἀκριβέστερον . Περὶ ἀδικημάτων καὶ ἀτυχημάτων καὶ συγγνωστῶν καὶ ἀσυγγνώστων . κεφ . ι β' . Αἱ γὰρ ἐν ταῖς κοινωνίαις βλάβαι αἱ μὲν ἑκούσιοί εἰσιν , αἱ δὲ ἀκούσιοι . καὶ τῶν ἀκουσίων αἱ μὲν ἁμαρ|τήματα λέγονται , αἱ δὲ ἀτυχήματα . 1 καὶ ἁμάρτημα μέν ἐστιν , ὅταν τις βλάψῃ τινά ἀκουσίως μέν , παρασχὼν δέ τινα τῆς βλάβης αἰτίαν ; οἷον εἴ τις ἐν ὁδῷ τοξεύων , ἐν ᾗ ἐνεδέχετο ἄνθρωπον παριέναι , ἐφόνευσέ τινα · οὗτος γὰρ ἄκων μὲν ἀπέκτεινε τὸν ἄνθρωπον , παρέσχε δὲ αἰτίαν τοῦ φόνου τὸ ἐν τοιούτῳ τόπῳ τοξεύειν . ἀτύχημα δέ ἐστιν , ὅταν παρὰ πᾶσαν προσδοκίαν ἡ βλάβη συμβῇ , οἷον εἴ τις τοξεύων ἐπ’ ἐρημίας , οὕτω συμβάν , παριόντα τινὰ ἀπέκτεινεν · ἐνταῦθα γὰρ παράλογός τις ἡ βλάβη συνέβη καὶ παράδοξος , καὶ οὐδὲν ἐς αὐτὸ συνετέλεσεν ὁ βλάφας , εἰ μὴ κατὰ συμβεβηκός , ἀλλ’ ἔξωθεν ἡ αἰτία πᾶσα τοῦ φόνου . τῶν δὲ ἑκουσίων τὰ μὲν ἐκ προαιρέσεως λέγονται , τὰ δὲ οὐκ ἐκ προαιρέσεως ἀδικήματα . καὶ ἐκ προαιρέσεως μὲν τὰ προβεβουλευμένα , ὅταν τις σκεψάμενος καὶ βουλευσάμενος τὴν βλάβην ποιήσῃ δι’ αὐτὸ τοῦτο , ἵνα βλάφῃ · οὐκ ἐκ προαιρέσεως δέ , τὰ ἐκ πάθους τινὸς γινόμενα καὶ μὴ προβεβουλευμένα , οἷον ὅταν τις βλάψῃ τὸν πέλας ἀθρόον τῷ θυμῷ συσχεθείς , ἢ ὑπὸ ἐνδείας τυραννούμενος κλέφῃ , οὐκ αὐτὸ τοῦτο βουλόμενος κακουργεῖν , ἀλλὰ τὴν ἔνδειαν παραμυθήσασθαι . ταῦτα δὲ ἑκάτερα τά τε ἐκ προαιρέσεως καὶ οὐκ ἐκ προαιρέσεως ἀδικήματα λέγοντι . τῶν δὲ πραττόντων αὐτὰ ὁ μὲν ἐκ προνοίας βλάπτων ἄδικός ἐστι καὶ πονηρός ; ὁ δὲ ὑπὸ πάθους κινηθεὶς ἢ φυσικοῦ , οἷον ὀργῆς ἢ λύπης ἢ ἀναγκαίου , ὥσπερ πείνης ἢ φόβου , ὁ τοιοῦτος οὐκ ἔστιν ἄδικος οὐδὲ πονηρός . διὰ τοῦτο καὶ διακρίνεται παρὰ τοῖς δικασταῖς ὁ ἀμυνάμενος τοῦ προκατάρξαντος . ἄρχει δὲ οὐχ ὁ θυμῷ ποιῶν | ἀλλ’ ὁ κινήσας αὐτὸν εἰς ὀργήν , ὃς καὶ ἐγκαλεῖται ὡς ἄδικος · οὗτος γὰρ ἐγένετο τῆς βλάβης αἴτιος . καὶ τούτου χάριν ὁ μὲν προκατάρξας ἀπαρνεῖται μὴ προκατάρξαι . ὁ δὲ ἀμυνάμενος τὴν βλάβην μὲν ὁμολογεῖ ἣν ἔβλαψε τὸν ἄρξαντα , ἄμυναν δὲ καὶ ἀνταπόδοσιν ὀνομάζει διὰ τὸ μὴ οἴκοθεν ἀλλὰ παρὰ τοὐ βλαβέντος εἰς τὴν ὀργὴν κινηθῆναι . οὐ γάρ , ὥσπερ ἐν τοῖς ἑκουσίαοις συνάλλαγμασιν ἔχει , οὕτω κἀνταῦθα ἡ ἀμφισβήτησις γίνεται · ἐν ἐκείναις μὲν γὰρ ἡ πρᾶξις ἀμφισβητεῖται , οἷον εἰ ἔλαβε τὴν παρακαταθήκην ἢ τὸ δάνειον , καὶ λαβὼν οὐκ ἀπέδωκε , κἂν τοῦτο δειχθῇ , πονηρὸς εὐθὺς καὶ ἄδικός ἐστὶν , εἰ μὴ ἐπιλαθόμενος ἀρνεῖται · ἐνταῦθα δὲ ἡ μὲν πρᾶξις ὁμολογεῖται καὶ φανεφά ἐστιν · ὃ γάρ τις ὀργῇ ποιεῖ , φανερῶς ποιεῖ · ἀμφισβητεῖται δέ , εἰ δικαίως ἐπάταξεν ἢ ἀδίκως . ὥστε ὁ μὲν προκατάρξας καὶ ἐπιβουλεύσας ἄδικος οἴεται εἷναι καὶ διὰ τοῦτο οὐχ ὁμολογεῖ προκατάρξαι , ὁ δὲ ὀργισθεὶς παρ’ ἐκείνου μὴ ἄδικος εἶναι νομίζει καὶ δᾶ τοῦτο τὴν βλάβην ὁμολογεῖ . φαίνεται δὴ καὶ ἀπὸ τούτου , ὅτι ὅσα διὰ θυμὸν ἢ ἄλλα πάθη καὶ οὐ διά . μοχθηρίαν ἀδικεῖ τις , κατ’ ἐκεῖνα οὐκ ἔστιν ἄδικος , ὁ δὲ ἐκ προνοίας ἄδικός ἐστι καὶ πονηρός , οὐ μόνον ἐν τῷ διορθωτικῷ δικαίῳ , ἀλλὰ καὶ ἐν τῷ διανεμητικῷ , ἐάν τις μὴ κατὰ τὸ ἴσον καὶ ἀνάλογον διανέμῃ . ὁμοίως ὁ ἑ καὶ δίκαιός ἐστιν ἐν ἑκατέρῳ τῶν δικαίων ὁ μὴ διὰ πάθος ἀλλὰ τοῦ ἀγαθοῦ ἕνεκα τὸ δίκαιον ποιῶν · ὁ γὰρ ὑπὸ πάθους κινηθεὶς ἢ λύπης ἢ ἔρωτος , καὶ δικαιοπραγήσας δίκαια μὲν ἐποίησε , δίκαιος δὲ οὐκ ἔστιν . | ἐπεὶ δὲ τῶν ἀκουσίων ἀδικημάτων τὰ μὲν συγγνώμης τυγχάνει , τὰ δ’ οὔ , ῥητέον τίνα τὰ συγγνωστὰ καὶ τίνα τὰ ἀσύγγνωστα . ὅσα μὲν οὖν τις ἁμαρτάνει καὶ ἀγνοῶν καὶ δι’ ἄγνοιαν , συγγνωστά · ὅσα δὲ ἀγνοῶν μέν , οὐ δι᾿ ἄγνοιαν δέ , ἀλλὰ διὰ πάθος , ὃ μήτε φυσικόν ἐστι μήτε ἀνθρωπικόν , οἷον φόβον ἢ λύπην ἢ πεῖναν ἡ ἄλλην ἀνάγκην , ἀλλὰ τροφήν τινα , οἷον διὰ τὸ ὀρέγεσθαι πιεῖν ἀνθοσμίου καὶ φαγεῖν πέρδικος , τὰ τοιαῦτα οὐ συγγνωστά ἐστι . ἔστι δὲ τὸ μὲν δι’ ἄγνοιαν καὶ ἀγνοοῦντα ἁμαρτάνειν , οἷον ὅταν τις ἀγνοῶν , ὅτι κακὸν τὸ τὸν πατέρα ἀπελαύνειν , νυκτὸς ἀγνοήσας τὸν πατέρα ἀπελαύνῃ τῆς οἰκίας · ὁ μὲν γὰρ μὴ εἰδὼς τὸ καθόλου ἀγνοῶν λέγεται ποιεῖν · ὁ δὲ μὴ εἰδὼς τὸ μερικόν , δι’ ἄγνοιαν · ὁ δὲ ἄμφω μὴ γινώσκων καὶ ἀγνοῶν καὶ δι’ ἄγνοιαν λέγεται ἁμαρτάνειν . , ὃς καὶ συγγινώ - κακὸν τὸ κλέπτειν , κλέπτῃ δὲ οὐ διότι ἀγνοεῖ , ἀλλὰ διὰ μοχθηρίαν καὶ πάθος , ὃ οὔτε ἀναγκαῖόν ἐστιν οὔτε φυσικόν , καθὼς εἴρηται . Ὀτι οὐ δυνατὸν ἑκόντα ἀδικεῖσθαι . κεἲ . ιγ΄ . Δόξειε δ’ ἂν μὴ ἱκανῶς διωρίσθαι περὶ δικαίου καὶ ἀδίκου . ἐπεὶ γὰρ τὸ ἀδικεῖν τῷ ἀδικεῖσθαι ἀντίκειται , διείλομεν δὲ τὸ ἀδικεῖν εἴς τε τὸ ἑκούσιον καὶ ἀκούσιον , διαιρετέον ἂν εἴη καὶ τὸ ἀδικεῖσθαι εἰς ἑκούσιον καὶ ἀκούσιον , ὃ καὶ Εὐριπίδῃ δοκεῖ . φησὶ γὰρ εἶναί τι ἀδικεῖσθαι ἑκούσιον , λέγων πὼς μὴ τέρα κατέκτα τὴν ἐμήν , βραχὺς λόγος , ἑκὼν ἑκοῦσαν , καὶ θέλουσαν οὐχ ἑκών . δεῖ γάρ , ἐπεὶ ἀντίκειται ἡ ἅπαν τὸ ἀδικεῖν ἑκούσιον εἶναι καὶ τὸ καὶ ἀδικεῖσθαι πᾶν ἀκούσιον , ἢ ἐπεὶ διῄρηται τὸ ἀδικεῖν , καὶ τὸ μὲν ἑκούσιόν ἐστι , τὸ δὲ ἀκούσιον , καὶ τὸ ἀδικεῖσθαι οὕτω διηρῆσθαι , ἵνα θατέρῳ θάτερον ἀντικέηται . τὸν αὐτὸν δὲ τρόπον δοκεῖ καὶ ἐπὶ τοδ’ δικαιοῦν καὶ δικαιοῦσθαι · ἀλλὰ τὸ μὲν νομίζειν πᾶν ἀδικεῖσθαι ἢ δικαιοῦσθαι ἑκούσιον εἶναι , ἄτοπον · καὶ γὰρ καὶ ἄκων πολλάκις τις δικαιοῦται , ὅταν ἀδικήσας κολασθῇ · ὁμοίως δὲ καὶ τὸ εἶναί τι ἑκούσιον ἀδικεῖσθαι , οὐδὲ τοῦτό ἐστιν ἀληθές · ἀεὶ γὰρ ἀκουσίως τις ἀδικεῖται · δικαιοῦται δὲ ποτὲ μὲν ἀκουσίως , ποτὲ δὲ ἑκουσίως · ὁ μὲν γὰρ ἀδικῶν κολαζόμενος ἀκουσίως δικαιοῦται , ὁ δὲ ἀδικούμενος ἐκδικούμενος ἑκουσίως δικαιοῦται . ἀλλὰ περὶ μὲν τοῦ δικαιοῦσθαι τὰ εἰρημένα ἀρκείτω · περὶ δὲ τοῦ ἀδικεῖσθαι , . ὅτι ο.ὐ δυνατὸν ἑκούσιον εἶναι , ῥητέον ἔτι σαφέστερον . καἰ πρῶτον ἐροῦμεν τοὺς λόγους , ὅθεν δοκεῖ συνάγεσθαι ἑκουσίως τινὰ δύνασθαι ἀδικεῖσθαι . ἐπεὶ γὰρ ἑκουσίως ἐστὶν ἀδικεῖν τὸ βλάπτειν ἀδίκως τινά , εἰδότα καὶ τὴν βλάβην καὶ τὸν βλαπτόμενον , καὶ μηδὲν ἀγνοοῦντα τῶν περὶ τὸ πρᾶγμα 1 καὶ ἔτι οἱκοθεν κινούμενον καὶ οὐκ ἔξωθεν βιαζόμενον , εἴη ἂν τὸ ἑκουσίως ἁδικείσθαι τὸ βλάπτεσθαι παρὰ τὸ δίκαιον , εἰδότα τὴν βλάβην καὶ τὸν βλάπτοντα , καὶ πάντα τὰ περὶ τὸ πρᾶγμα , καὶ ἀνέχεσθαι , δυνάμενον · ἀποσείσασθαι . τοῦτο δὲ ὅτι γίνεται , φανερόν · ὁ γὰρ ἀκρατὴς καὶ ὑφ’ ἑτέρου βλάπτεται , εἰδὼς πάντα , καὶ ἀνέχεται , δυνάμενος ἀποσείσασθαι · δυνατὸν ἄρα ἐστὶν ἑκόντα τινὰ ἀδικεῖσθαι · ἔτι δὲ καὶ αὐτὸς ἑαυτὸν ὁ ἀκρατὴς βλάπτει καὶ ἑκουσίως · ἑκουσίως ἄρα | ἑαυτὸν ἀδικεῖ · ἔτι ἀδικεῖσθαί ἐστι τὸ ἄδικκ πάσχειν · πάσχει δέ τις ἄδικα ἑκών · οἱ γὰρ ἐπιεικέστεροι ἐν ταῖς οιανομαῖς ἐλάττω τῆς ἀξίας λαμβάνουσι βουλόμενοι , ὅπερ ἄδικον μέν ἐστιν , ἐκούσιον δέ . ἀδικοῦνται ἄρα ἑκουσίως · ἔστιν ἄρα τι ἀδικεῖσθαι ἑκούσιον . ἀλλὰ τοὐναντίον ἐστίν , ἀδύνατον εἶναι ἀδικεῖσθαί τινα ἑκουσίως . τότε γάρ τις ἀδικεῖται , ἅΤε τι πάσχει ἄδικον παρὰ τὴν αὑτοῦ βούλησιν · τὸ γὰρ πάσχειν τι παρὰ τὴν ἑαυτοῦ βούλησίν τινα ἐναντίον ἐστὶ τῷ λόγῳ τοῦ ἑκουσίου · ὥστε οὖ δυνατὸν βούλεσθαί τινα ἀδικισθαι , οὐδὲ τὸν ἀκρατῆ . καὶ οὗτος γὰρ ἀγαθὰ βούλεται ἑκυτῷ , καὶ οὐκ ἀνέχεται ἀδικεῖσθαι ἁπλῶς · ταύτης δὲ τῆς βλάβης ἀνέχεται , οἴεται γὰρ μὴ βλάπτεσθαι · καὶ οἴεται μὲν δέον εἷναι πράττειν ἃ ὠφελήσει , πράττει δὲ τὰ βλάπτοντα , οἰόμενος μὴ βλάπτοντα εἶναι · ὥστε οὐ δυνατόν ἐστιν ἀδικεισθαά τινα ἑκόντα . ἀπὸ τούτου δὲ καὶ τὰ ἐκ τοῦ ἐναντίου ἐπιχειρήματα λύεται . καὶ γὰρ ἀδικεῖ τις , ὅταν βλάπτῃ τινὰ ἑκὼν παρὰ τὴν τοῦ βλαπτομένου βούλησιν · ὁμοίως δὲ καὶ ἀδικεῖται , ὅταν ἄδικα πάσχῃ παρὰ τὴν ἑαυτοῦ βούλησιν . τὸ δὲ ἑκόντα ἄδικα πάσχειν οὐκ ἔστιν ἀδικεισθαι · ὥσπερ γὰρ τὸ ἄδικον ποιεῖν οὐ πᾶν ἐστιν ἀδικεῖν οὐδὲ ὁ ἄδικα ποιῶν ἄδικος , ὡς ἀνωτέρω δέδεικται , οὕτως οὐδὲ πᾶς ὁ πάσχων ἄδικα ἀδικεῖται · ἀλλ’ ὥσπερ ὁ ἀπατῶν τὸν νοσοῦντα ἰατρὸς ἢ ὁ κλέπτων τὴν τοῦ μαινομένου μάχαιραν ἄδικα μὲν ποιεῖ , ποιεῖ , δὲ οὐκ ἔστι , πρὸς πρὸς σωτηρίαν ὁρᾷ τοῦ νοσοῦντος καὶ οὐ ζημιοῖ ἀλλὰ κερδαίνειν ποιεῖ , οὕτω καὶ ὁ ἐν ταῖς διανομαῖς ἐλάττω λαμβάνων ἰῆς ἀξίας οὐκ ἀδικεῖ ἑαυτόν , εἰ καὶ ἄδικα πάσχει · οὐ γὰρ ἵνα βλάψῃ ἑαυτὸν ἀνέχεται τῶν ἐλαττόνων ἀξιούμενος , ἀλλ’ ἵνα ὠφελήσῃ μᾶλλον δόξαν μετριότητος καὶ ἐπιεικείας λαβόντα . ἔπειτα εἰ καὶ βλάπτειν ἑαυτὸν ἀνέχεται , οὐκ ἀδικεῖται · κεῖται · οὐ γὰρ παρὰ τὴν αὑτοῦ βούλησιν τὰ ἄδικα πάσχει · τοῦτο γάρ ἐστιν ἀδικεῖσθαι . ὁ γὰρ ἀλλαξάμενος τὰ βελτίω τῶν ἐλαττόνων , ὥσπερ φησὶν Ὅμηρος τὸν Γλαῦκον τῷ Διομήδει δοῦναι χρύσεα χαλκείων , ἑκατόμβοι’ ἐννεαβοίων , οὐκ ἀδικεῖται · βουλόμενος γὰρ ἔδωκεν · ὁ δὲ ἀδικούμενος ἀκουσίως βλάπτεται . οὐκ ἄρα δυνατὸν ἀδικεῖσθαί τινα ἑκόντα , βλάπτεσθαι δὲ ἑκόντα δυνατον . Περὶ τοὐ πότερον ἀδικεῖ μᾶλλον ὁ διανέμων ἀδίκως ἢ ὁ λαπβάνων . κεφ . ιδ΄ · Ῥητέον δὲ ἐκεῖνο , πότερος ἀδικεῖ ὁ διανέμων ἀδίκως καὶ μὴ κατὰ τὸ ἀνάλογον ἢ ὁ λαμβάνων τὸ πλέον τῆς ἀξίας τῆς ἑαυτοῦ . φαίνεται δέ , ὅτι ὁ διανέμων ἀδικεῖ καθ’ αὑτό , ὁ δὲ λαμβάνων κατὰ συμβεβηκός · ἐκεῖνος γὰρ ἀδικεῖ καθ’ αὑτό , ὃς ἑκὼν τοῦτο ποιεῖ . ἑκὼν δέ τις ποιεῖ , ὅταν ᾖ παρ’ αὐτῷ τῆς πράξεως ἡ αἰτία καὶ ἡ ἀρχὴ τοῦ ποιεῖν · τῆς δὲ διανομῆς ἡ ἀρχὴ παρὰ τῷ διανέμοντι · ὁ ἄρα διανέμων τὸ πλέον ἀδικεῖ καθ’ αὑτό , ἀλλ’ οὐχ ὁ δεχόμενος · οὐ γὰρ ἐπ’ αὐτῷ ἐστιν ἡ ἀρχή , καθὼς εἴρηται . οὐ γὰρ ὁ ποιῶν τὰ ἄδικα ἀδικεῖν λέγεται , εἰ μὴ κατὰ συμβεβηκός · ὥσπερ λέγεται καὶ ἡ χεὶρ φονεύειν ἢ μάχαιρα ἢ λίθος , παρ’ οἷς οὐκ ἔστιν ἀρχὴ τοῦ φόνου , οὐδὲ ἀφ’ ἑαυτῶν πράττουσιν · ἄδικα μὲν γὰρ ποιοῦσιν , ἀδικοῦσι δὲ οὐδαμῶς . ὁ δὲ διανέμων ἀδίκως , εἰ μὲν ἀγνοῶν τοὺς νόμους ἔξω τοῦ νομικοῦ δικαίου ἔκρινεν , οὐκ ἀδικεῖ κατὰ τὸν νόμον , οὐδὲ ἄδικος ἡ κρίσις ἐστίν · ἕτερον δὲ τρό|πον ἀδικεῖ , λέγω δὴ κατὰ τὸ φυσικὸν δίκαιον . ἄλλο γὰρ τὸ νομικὸν δίκαιον καὶ ἄλλο τὸ φυσικόν , οἷον νόμου ὄντος τὸν ἀριστέα πλέον ἔχειν ἐν ταῖς διανομαῖς , ὁ διανέμων ἀγνοήσας τὸν νόμον τῶν ἴσων τοῖς ἄλλοις ἠξίωσεν · οὗτος τοίνυν κατὰ μὲν τὸ νομικὸν διαιὸν οὐκ ἠδίκησεν , ἠγνόησε γὰρ τὸν νόμον · ὁ δι᾿ ἄγνοιαν ἄγνοιαν ἰὰ ἄδικα πράττων οὐκ ἀδικεῖ · ἐπεὶ δὲ καὶ φυσικὸς νόμος ἐστὶ τοὺς εὐεργέτας ἀντευποιεῖν , καὶ μὴ ἀγνοῶν , ἅτε φυσικὸν ὄντα , παρέβη , κατὰ τοῦτον ἄδικός ἐστιν · εἰ δὲ καὶ τὸν νόμον γινώσκων καὶ τὸ φυσικὸν δίκαιον παρέβη , καὶ ἀδίκως ἔκρινε , καὶ τὸ πλέον ἔνειμεν ᾧ μὴ . προσῆκεν , οὐ μόνον ἰὸν λαβόντα πλεονεκιτῖν ἐποίησεν , ἀλλὰ καὶ αὐτὸς πλεονεκτεῖ . καὶ γὰρ εἴτε διὰ φιλίαν ἢ δι’ ἔχθραν ἡ διὰ δῶρα ἠδίκησε , συμμερίζεται τὸ ἀδίκημα · πλεονεκτεῖ γὰρ καὶ αὐτὸς ἢ χάριτος πρὸς τὸν φίλον ἢ τιμωρίας εἰς τὸν ἐχθρὸν ἢ ἀργυρίου , καὶ διὰ τοῦτο καὶ αὐτὸς κοινωνεῖ τοῦ ἀδικήματος τῷ πλέον λαβόντι · καθάπερ γὰρ εἰ ἀγρόν τις ἀδίκως , ᾧ μὴ προσῆκεν , ἔδωκεν ἀργυρίου , συμμερίσασθαι λέγεται τὸν ἀγρὸν τῷ λαβόντι ( καίτοι οὐκ καίτοι ἔλαβεν ἀργύριον ) , οὕτω καὶ ὁ ἐν ταῖς διανομαῖς ἀδικήσας , ἵνα ἢ ἑαυτῷ ἢ φίλῳ χαρίσηται ; μετέχει τοῦ πλεονεκτήματος καὶ συμμερίζεται τὸ ἀδίκημα · καὶ ὁ μὲν λαβὼν πλέον μὲν ἔχει καὶ ἄδικα ἐποίησεν , οὐκ ἠδίκησε δέ , εἰ μὴ δώροις ἢ ἄλλῃ τινὶ πειθοῖ τὸν διανομέα παρέπεισεν , ὁ δὲ διανομεὺς καὶ τὸ πλέον ἔχει ὃν εἴρηται τρόπον καὶ ἄδικός ἐστι . Ὅτι οὐ ῥᾴδιον παντὶ ἑκάστοτε ἄδικον ἢ δίκαιον εἷναι . κεφ . ιε΄ · Τινὲς δὲ τὸ ἀδικεῖν ἢ δίκαιον εἶναι ῥᾴδιον νομίζουσι , καὶ ἅμα τῶ θελῆσαι δυνατὸν εἶναι δίκαιον ἢ ἄδικον γενέσθαι · τοῦτο δὲ οὐχ οὕτως ἔχει . τὸ μὲν γὰρ πρᾶξαι τὰ δίκαια ἢ τὰ ἄδικα καὶ ἢ δοῦναι ἀργύριον ἢ πατάξαι τὸν πλησίον ῥᾴδιόν ἐστι καὶ τοῦ βουλομένου · τὸ δὲ ἢ δικαιοσύνης ἕξιν ἔχειν ἢ ἀδικίας , ὃ χρόνου καὶ ἀσκήσεως δεῖται , δι’ ἃς ἕξεις ἢ δίκαιός τις ἢ ἄδικος λέγεται , τοῦτο δὲ οὐκ ἔστιν ἐφ’ ἡμῖν , ὥστε ἅμα τῷ βούλεσθαι καὶ ῥᾴδιον εἶναι κτήσασθαι . ὁμοίως δὲ νομίζουσι καὶ τὴν γνῶσιν τῶν δικαίων καὶ τῶν ἀδίκων ῥᾳδίαν εἶναι , καὶ τὸ δύνασθαι ταῦτα γινώσκειν οὐδὲν οἴονται σοφὸν εἶναι · ὅτι περὶ ὧν οἱ νόμοι λέγουσιν , οὐ χαλεπὸν συνιέναι . ταῦτα δὲ εἶναί φασι τὰ δίκαια · οὐκ εἰσὶ δέ , εἰ μὴ κατὰ συμβεβηκός · οὐ γὰρ ἁπλῶς οὕτω πραττόμενος ὁ νόμος δίκαιός ἐστιν ἑκάστοτε καὶ ὡς ἔτυχε τελούμενος καὶ παρ’ ὧν , ἀλλ’ ὡς δεῖ καὶ ὅτε δεῖ καὶ παρ᾿ ὧν δεῖ . τὸ δὲ ταῦτα καθ’ ἕκαστον τῶν νόμων εἰδέναι δυσχερέστερόν ἐστι τοῦ τὰ ὑγιεινὰ εἰδέναι · ἐπεὶ κἀκεῖ μέλι καὶ οἶνον καὶ ἐλλέβορον καὶ καῦσιν καὶ τομὴν εἰδέναι ῥᾴδιον , ἀλλὰ πῶς δεῖ τούτων ἕκαστον πρὸς τὴν ὑγίειαν τάξαι , καὶ τίνι προσενεκτέον καὶ πότε , τοσοῦτον ἔργον , ὅσον ἰατρὸν εἶναι . διὰ ταῦτα δὴ καὶ τὸν δίκαιον νομίζουσι δύνασθαι ἀδικεῖν οὐδὲν ἔλαττον τοῦ ἀδίκου ἀλλὰ καὶ πλέον , διὰ τὸ ἄδικα δύνασθαι πράττειν · δύναιτο γὰρ ἂν καὶ πατάξαι τὸν οὐδὲν ἠδικηκότα κότα καὶ ὑφελέσθαι τὰ ἀλλότρια , καὶ ὁ ἀνδρεῖος ῥῖψαι τὴν ἀσπίδα καὶ φυγεῖν · ἀλλ’ οὗ τὸ τὰ ἄδικα πράττειν | ἀδικεῖν ἐστιν οὐδὲ τὰ τοὐ δειλοῦ πράττειν δειλαίνειν ἐστί , πλὴν κατὰ συμβεβηκός · ἀλλ’ ἁ τὸ μετὰ τῆς ἕξεως ταῦτα πράττειν , τοῦτό ἐστι τὸ δειλαίνειν ἢ ἀδικεῖν · ὅταν τις οὐκ ἐθέλων άπλῶς , ἀλλὰ πάθει κινούμενος δειλίας φεύγῃ ἢ τῷ ἕξιν ἔχειν ἀδικίας ἀδικῇ , ὥσπερ καὶ τὸ ἰατρεύειν καὶ τὸ ὑγιάζειν , οὐ τὸ τέμνειν ἢ φαγρμακεύειν ἢ μὴ φαρμακεύειν ἐστίν , ἀλλὰ τὸ ὡς δεῖ καὶ ὅτε δεῖ , ταῦτα ποιεῖν ἕξιν ἰατρικῆς ἔχοντα . τὸ μὲν οὗν ἐπανορθωτικὸν καὶ διανεμητικὸν δίκαιον , περὶ ὧν εἰπεῖν προὔκειτο , τίνα ἐστὶ καθ’ αὑτὰ καὶ ὅπως ἔχει , διωρισάμεθα . μέθᾳ . νῦν δὲ ῥητέον ἐστί , πῶς ἔχει τὸ δίκαιον πρὸς τὸ ἐπιεικὲς καὶ ἡ δικαιοσύνη πρὸς τὴν ἐπιείκειαν , ἐκεῖνο μόνον τῷ περὶ τοῦ δικαίου λόγῳ προσθέντες , ὅτι τὸ διανεμητικὸν καὶ διορθωτικὸν δίκαιον ἐν ἐκείνοις ἐστίν , οἳ μετέχουσι τῶν ἁπλῶς ἀγαθῶν , οἷον πλούτου # x003E ; δόξης , ἐν οἷς καὶ ἔλλειψις εὑρίσκεται · ἐν γὰρ δόξῃ καὶ ὑπερβάλλειν δυνατὸν τὸ δέον καὶ ἐλλείπειν ὁμοίως καὶ ἐν πλούτῳ · ἐπὶ γὰρ τῶν οὕτως ἐχόντων ἡ ἰσότης καὶ ἡ ἀναλογία ζητεῖται · καὶ τοῖς μετέχουσι τούτων τοῦ διανεμητικοῦ δικαίου χρεία καὶ τοὐ διορθωτικοῦ . ἀλλ’ ἐν μὲν τοῖς θεοῖς οὐκ ἔχει χώραν ἡ ἀνισότης οὐδὲ ὑπερβολή ἐστιν ἐν ἐκείνοις οὐδὲ ἔλλειψις , ὅθεν οὐδὲ χρεία τῆς τοιαύτης δικαιοσύνης , ἀλλ’ οὐδὲ ἐν τοῖς φαύλοις παντάπασι τῶν ἀν’ · θρώπων καὶ ὑπὸ τρυφῆς καὶ τῆς ἄλλης μοχθηρίας διεφθαρμένοις · τοῖς γὰρ ὑγιάζεσθαι μέλλουσιν ἀνάγκη τι μόριον ὑγιὲς ἔχειν , ἵν’ ἐκεῖθεν ὁ τρὸς ἀπανακαλέσηται τὴν ὑγίειαν · οἱ δὲ παντάπασι διαφθαρέντες οὐ δύνανται θεραπευθῆναι · ὅθεν οὐδ’ ἐν αὐτοῖς ἔχει χώραν τὸ δί|καίον · ἐν ἐκείνοις δέ ἐστι τῶν ἀνθρώπων , ὅσοι βούλονται τὰ δίκαια καὶ ποιοῦσι κατὰ τὴν ἀνθρωπίνην δύναμιν καὶ αὖθις ἁμαρτάνουσιν ὅσον ἀνθρώποις προσῆκε . Περὶ ἐπιεικείας καὶ τοῦ ἐπιεικοῦς . κεφ . ιζ . Περὶ δὲ ἐπιεικείας καὶ τοῦ ἐπιεικοῦς πῶς ἔχει ἡ μὲν ἐπι - είκεια πρὸς δικαιοσύνην . τὸ δ’ ἐπιεικὲς πρὸς τὸ δίκαιον , ἀκό - λουθόν ἐστιν εἰπεῖν . καὶ γὰρ οὔτε πάντῃ ταὐτά ἐστιν οὔτε ἕτερα τῷ γένει . καθόσον μὲν γὰρ τὸ ἐπιεικὲς ἐπαινεῖται μᾶλλον τοῦ δικαίου , καὶ ὁ ἐπιεικὴς ἀνὴρ τοῦ δικαίου βελτίων δοκεῖ · ἔτι δὲ καὶ ἐπὶ τὰ ἄλλα μεταφέρομεν , ὅταν ἐπαινεῖν δέῃ τινὰ τῶν ἀρετῶν · καὶ γὰρ ἐπιεικεστέραν τήνδε ἐκείνης λέγομεν , τὸ βέλτιον δηλοῦντες , οὐ τὸ δικαιότερον · κατὰ τοῦτο ἄλλη τις δοκεῖ εἶναι παρὰ τὴν δικαιοσύνην ἡ ἐπιείκεια . πάλιν δὲ τῷ λόγῳ ἀκολουθοῦσι φαίνεται ἄτοπον , εἰ τὸ ἐπιεικὲς ἄλλο παρὰ τὸ δίκαιον ὅν ἐπαινετόν ἐστιν · εἰ γὰρ ἐπαινετόν , δίκαιόν ἐστι · πᾶν γὰρ ἐπαινετὸν δίκαιον , καὶ ἡ δικαιοσύνη τελεία ἐστὶν ἀρετή , ὡς ἐν τοῖς ἀνωτέρω δέδεικται · εἰ δὲ οὐκ ἔστι δίκαιον , οὐδὲ ἐπαινετόν · ἢ εἰ τὸ ἐπιεικὲς ἐπαινετόν , τὸ δίκαιον οὐκ ἔστιν ἐπαινετόν · ἡ μὲν οὖν ἀπορία σχεδὸν διὰ ταῦτα συμβαίνει , ἔχει δὲ καὶ ἀμφότερα ὀρθῶς , τό τε ἓν εἶναι τὸ δίκαιον καὶ τὸ ἐπιεικὲς καὶ τὸ διαφέρειν , καὶ οὐδὲν ἀλλήλοις ἐναντιοῦνται . τὸ γὰρ ἐπιεικὲς καὶ δίκαιόν ἐστι καὶ δικαίου τινὸς βέλτιον · καὶ οὐχ ὡς ἑτερογενὲς τοῦ δικαίου βέλτιόν ἐστιν αὐτοῦ , ἀλλ’ ὡς μέρος ἄλλου μορίου ὁμογενοῦς · καὶ σπουδαίου ὄντος καὶ αὐτοῦ καὶ δικαίου , τὸ ἐπιεικὲς δίκαιον σπουδαιότερόν ἐστι . ταύτην δὲ τὴν | ἀπορίαν εἰσήγαγεν , ὅτι τὸ ἐπιεικὲς δίκαιον μέν ἐστιν , οὐ κατὰ νόμον δέ · οὐ γὰρ περιέχεται ὑπὸ νόμου , ἀλλ’ ἔστιν ἐπανόρθωμα δικαίου νομίμου . τὸ δὲ αἴτιον τῆς διορθώσεως , ὅτι ὁ μὲν νόμος ἅπας καθόλου διορίζεται · ἐπ’ ἐνίοις δὲ τῶν καθ’ ἕκαστα οὐ δυνατὸν ἐφαρμόζειν κατὰ τὸν ὀρθὸν λόγον διὰ τὸ τὸν μὲν νόμον ὡρισμένον εἶναι καὶ εἰς ὡρισμένον τι σκοπεῖν , τὰ δὲ καθ’ ἕκαστα ἀόριστα καὶ ἄλλοτε ἄλλως ἔχοντα , οἷον ὁ νόμος κελεύει καθόλου πάντα τὸν ἐπὶ τὸ τεῖχος ἀνελθόντα ξένον ἀποθνήσκειν · ἀνελθὼν <δέ> τις ἠρίστευσεν · εἰ τοίνυν ἐφαρμόσομεν τὸν νόμον τῷ ἀριστεῖ καὶ ἀποκτείνομεν , παρὰ τὸν ὀρθὸν λόγον καὶ τὸ δίκαιον ποιήσομεν . ὁμοίως δὲ καὶ ἐπὶ ἄλλων πολλῶν ἔχει · τοῦτο δὲ τὸ ἁμάρτημα οὐκ ἔστιν ἐν τῷ νόμῳ οὐδὲ ἐν τῷ νομοθέτῃ ἀλλ’ ἐν τῇ τῶν πραγμάτων φύσει . ὁ γὰρ νόμος , ἐπεὶ ἀδύνατον τὰ κατὰ μέρος πάντα περιλαβεῖν ἀόριστα ὄντα , τὸ ὡς ἐπὶ τὸ πλέον λαμβάνει καὶ πρὸς τοῦτο βλέπων νομοθετεῖ · καὶ οὐκ ἀγνοῶν τὸ ἁμάρτημα ὁ νομοθέτης ἀπροσθιόριστον ἀφῆκε τὸν νόμον ἀλλὰ διὰ τὸ μὴ δυνατὸν εἶναι τὴν τῶν πραγμάτων φύσιν διορισμῷ καθυποβληθῆναι ἄλλοτε ἄλλως ἐχόντων . ἀόριστος γάρ ἐστιν ἡ τῶν πρακτῶν ὕλη καὶ πολλὰς ἔχει τὰς μεταβολάς . διὰ τοῦτο τῶν ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον συμβαινόντων οἱ νομοθέται στοχάζονται · τὸ γὰρ ξένον ἐπὶ τὸ τεῖχος ἀνιόντα κατὰ τὸν καιρὸν τοῦ πολέμου τὴν πόλιν ὠφελῆσαι , ἐπ’ ἐλάχιστα συμβαίνει , πλέον δὲ ἐνδέχεται κατὰ τῆς πόλεως ἀνέρχεσθαι . ἐπεὶ τοίνυν ἀναγκαῖον εἰδέναι πῶς δεῖ τοὺς τοιούτους νόμους τηρεῖν καὶ ὅτε καὶ ἐπὶ τίσιν , ἔδει τινὰ ἕξιν εἶναι καθ’ ἣν δυνησόμεθα τὰ τοιαῦτα ἐπανορθοῦν ἁμαρτήματα · αὕτη δέ ἐστιν ἡ ἐπιείκεια , καθ’ ἣν τὸ ἐλλεῖπον ἀναπληροῦται τοῦ νόμου καὶ τὸ ἁμάρτημα ἐπανορθοῦται καὶ ὁ προσδιορισμός , ὃν ἐκεῖνος παρέλιπε , διὰ τὸ πάντα τὰ κατὰ μέρος οὐκ εἰδέναι , προστίθεται · ἐρεῖ γὰρ ὁ ἐπιεικής , πάντα τὸν ἀνιόντα ξένον ἀποθνήσκειν , εἴγε ἐπιβουλεύσων ἀνῆλθεν , εἰ δὲ ἠρίστευσεν , οὐ μόνον σωτηρίας ἀλλὰ καὶ γερῶν ἀξιωθήτω · ταῦτα δὲ καὶ αὐτὸς ἄν εἶπεν ὁ νομοθέτης , εἴγε παρῆν · καὶ εἰ ᾔδει , ἐνομοθέτησεν ἄν . τὸν αὐτὸν δὲ τρόπον καὶ τοὺς ἄλλους τοὺς ὁμοίους νόμους ὁ ἐπιεικὴς ἐπανορθώσεται . διὰ τοῦτο ἡ ἐπιείκεια δίκαιον μέν ἐστι καὶ βέλτιόν τῖόν τινος δικαίου , οὐ τοῦ καθόλου δικαίου ἀλλὰ τοῦ νομικοῦ , τοῦ διὰ τὸ καθόλου ἁμαρτάνοντος . καὶ ἔστιν αὕτη ἡ φύσις ἡ τοῦ ἐπιεικοῦς ἐπανόρθωμα τοῦ νόμου , καθ’ ὅσον ἁμαρτάνει καὶ ἐλλιπής ἐστι διὰ τὸ καθόλου · τοῦτο γὰρ αἴτιον καὶ τοῦ μὴ πάντα τὰ δικαίως γινόμενα κατὰ νόμον εἶναι , ὅτι καθόλου καὶ τῶν ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον οἱ νόμοι . καὶ διὰ τοῦτο μασιν , ἄλλοτε ἄλλως ἔχοντα ἄλλοτε ἄλλως καὶ αὐτοῖς ἔχουσι · τῶν γὰρ ἀορίστων ἀόριστος καὶ ὁ κανών ἐστιν , ὥσπερ καὶ τῆς Λεσβίας οἰκοδομῆς ὁ μολίβδιος κανών , ὃς μετεκινεῖτο πρὸς τὸ σχῆμα τοῦ τοῦ λίθου · τὸν αὐτὸν γὰρ τρόπον καὶ τὰ ψηφίσματα πρὸς τὰ πράγματα μεταβάλλονται . τί μὲν οὖν ἐστι τὸ ἐπιεικὲς καὶ ἡ ἔπιε ἷκε ία , καὶ ὅ τι δίκαιον , καὶ πῶς ἔχει πρὸς τὸ καθόλου δίκαιον , καὶ τίνος βέλτιον δικαίου , εἴρηται . δῆλος δὲ ἀπὸ τούτων καὶ ὁ ἐπιεικὴς τίς ἐστιν · ἔστι γὰρ ὁ τῶν εἰρημένων προαιρετικὸς καὶ πρακτικός , καὶ ὁ μὴ [ ὁ ] ἐπὶ τὸ χεῖρον ἀλλὰ ἐλαττωτικός , | καίπερ ἔχων τὸν νόμον βοηθόν · καὶ ἡ ἕξις αὕτη ἐπιείκεια , δικαιοσύνη τις οὖσα , καὶ οὐκ ἄλλη τις παρὰ ταύτην καὶ διάφορος ἕξις . Ὄἰὶ οὐ δυνατὸν ἀδικεῖσθαι ἑκόντα . κέω . ἵζ’ . Ῥητέον δὲ περὶ τοῦ ἀδικεῖσθαι τελεώτερον , εἰ δύναταί ποτε ἑκούσιον εἶναι . ἐπεὶ τοίνυν ἡ δικαιοσύνη καὶ ἡ ἀδικάς ἡ μὲν καθολική τίς ἐστι καὶ τελεία ἀρετή , καθὼς δέδεικται , ὁμοίως δὲ καὶ ἡ ἀδικία κακία , ἡ δὲ μερική , φανερὸν ὅτι οὔτε κατὰ τὴν καθόλου οὔτε κατὰ τὴν μερικὴν ἀδικίαν δυνατόν τινα ἑαυτὸν ἀδικεῖν · δοκεῖ δὲ δυνατὸν εἶναι . διὰ ταῦτα , τοῦ νόμου μὴ κελεύοντος ἑαυτόν τινα ἀποκτείνειν , παράνομόν ἐστι τὸ ἑαυτόν τινα ἀποικτείνειν · ὃ γὰρ μὴ κελεύει ὁ νόμος , ἀπαγορεύει · τὸ δὲ · παράνομον ἄδικον , καὶ ἀδικεῖ ὁ ἑαυτὸν ἀποκτείνας · ὁ δὲ ἀδικῶν τινὰ ἀδικεῖ . δῆλον δὴ ὅτι ἑαυτὸν ἀδικεῖ · τοῦτο δὲ καὶ ἑκουσίως ἐποίησεν · ἑκουσίως ἄρα ἀδικεῖται . ἔτι δὲ καὶ ὁ παρὰ τὸν νόμον βλάπτων τινὰ καὶ μὴ ἀμυνόμενος καὶ ἀντιβλάπτων , ἀλλὰ προκατάρχων τῆς βλάβης , ἑκὼν ἀδικεῖ , ὅταν καὶ γινώσκῃ τὴν βλάβην καὶ τὸν βλαπτόμενον καὶ τἄλλα τὰ περὶ τὸ πρᾶγμα · ὁ δὲ δι’ ὀργὴν ἑαυτὸν ἀποσφάξας οὔτε ἀμύνεται ἑαυτὸν καὶ γινώσκει καὶ τὴν καὶ τὴν βλάβην καὶ πάντα τὰ περὶ τὸ πρᾶγμα , ἑκὼν ἄρα ἀδικεῖ · εἰ δὲ ἑκὼν ἀδικεῖ , καὶ ἑκὼν ἀδικεῖται . διὰ ταῦτα μὲν οὖν δοκεῖ δυνατὸν εἶναι ἑκουσίως ἀδικεῖσθαί τινα κατὰ τὴν καθόλου ἀδικίαν , ἥτις ἐστὶν ἐναντία τῇ καθόλου δικαιοσύνῃ , ἥτις χρῆσίς ἐστι πάσης ἀρετῆς . τὸ γὰρ δι’ ὀργὴν ἑαυτὸν ἀποσφάττειν ἐναντίον ἐστὶ τῷ | κατὰ τὴν πραότητα νόμῳ . τοῦτο δὲ ὅτι ἀδύνατόν ἐστιν , ἀπὸ τῶν προειρημένων ἐδείχθη · 6 γὰρ ὁρισμὸς τοῦ ἀδικεῖσθαι ἐναντίος ἐστὶ τῷ τοῦ ἑκουσίου λόγῳ . ἑ δὲ ἐναντίος λόγος , καθόσον μὲν ἑκουσίως ἀδικεῖν φησι τὸν ἀποσφάξαντα ἑαυτόν , ἀληθεύει , καθόσον δέ φησιν αὐτὸν ἑαυτὸν ἀδικεῖν , ψεύδεται · . οὐ γὰρ αὐτὸς ἀδικεῖται , οὐ γὰρ παρὰ τὴν βούλησιν αὐτοῦ τὸ κακόν , ἀλλὰ ἡ πόλις , ἥ ζημιοῦται στρατηγὸν ἢ στρατιώτην ἢ οἰκοδόμον ἡ πολίτην ἁπλῶς , καὶ παρὰ τὴν · αὐτῆς βούλησιν . διὰ τοῦτο καὶ ὡς ἠδικημένη δίκας ἀπαιτεῖ παρ᾿ αὐτοῦ , ἀμυνομένη αὐτὸν δι’ ὧν ἔξεστιν · οὐ γὰρ ἐᾷ θάπτειν τὸ σῶμα . κατὰ μὲν οὖν τὴν καθόλου ἀδικίαν , ὅτι οὐχ ἑκούσιον τὸ ἀδικεῖσθαι , δέδεικται · κατὰ δὲ τὴν μερικήν , ἥτις ἐστὶν ἡ πλεονεξία , πῶς δυνατὸν ἑαυτόν τινα ἀδικεῖν ; εἰ γὰρ τὸ ἀδικεῖν κατὰ ταύτην τὴν ἀδικίαν οὐδὲν ἄλλο ἐστὶν ἢ τὸ πλέον ἔχειν θατέρου , ἕξει αὐτὸς ἑαυτοῦ πλέον ὁ ἑαυτὸν ἀδικῶν . εἰ δὲ πλέον ἑαυτοῦ , καὶ ἔλαττον · καὶ εἴη ἄν τὸ αὐτὸ καὶ προσθήκη αὐτῷ καὶ ἀφαίρεσις , ὅπερ ἀδύνατον · ἀνάγκη γὰρ τὸ τοιοῦτον δίκαιον τὸ ἐλάχιστον ἐν δυσὶν εἶναι · οὕτω γὰρ δυνατὸν καὶ ἀφαίρεσιν καὶ προσθήκην γενέσθαι · καὶ <τὸ> ἀδικεῖσθαι καὶ τὸ ἀδικεῖν . ἔτι δὲ ἀνάγκη ἀδικοῦντα τοῦ ἀδικουμένου πρότερον τὴν βλάβην ποιεῖν , καὶ ἑκουσίως καὶ ἐκ προαιρέσεως βλάπτειν · ὁ γάρ , διότι ἔπαθε , τὸ αὐτὸ ἀντιποιῶν , οὐ δοκεῖ ἀδικεῖν . τὸν δὲ ἑαυτὸν ἀδικοῦντα ἀνάγκη κατὰ ταὐτὸν καὶ ἀδικεῖν καὶ ἀδικεῖσθαι · διὰ τὸ τὸν αὐτὸν εἶναι καὶ ἀδικοῦντα καὶ ἀδικούνενον καὶ ἅλλα καὶ ἀδικεῖν καὶ ἀδικεῖσθαι · δεῖ | ἄρα ἐν πλείοσιν εἶναι ταύτην τὴν ἀδικίαν · οὐκ ἄρα δυνατὸν αὐτόν τινα ἑαυτὸν ἀδικεῖν . πρὸς δὲ τούτοις ὁ ἀδικῶν οὐδὲν ἄλλο ἐστὶν ἢ ὁ ποιῶν τὰ κατὰ μέρος ἀδικήματα · καὶ χωρὶς τῶν καθ’ ἕκαστα οὐ δύναταί τις ἀδικεῖν οὔθ’ ὅλως ἄλλο τι ποιεῖν . τὰ δὲ κατὰ μέρος κλοπὴ ὕβρις πληγαὶ τοιχωρυχία · οὐδεὶς δὲ ἢ κλέπτει τὰ ἑαυτοῦ ἢ τὸν ἑαυτοῦ τοῖχον διορύττει ἢ ἑαυτὸν ὑβρίζει ἢ πλήττει . ὅλως δὲ ἐλέγχεται ψεῦδος εἶναι τὸ ἑαυτόν τινα ἀδικεῖν καὶ ἑκουσίως ἀδικεῖσθαι διὰ τοῦ ὁρισμοῦ τοῦ ἀδικεῖσθαι , ὅ ἐστι τὸ ἄδικα πάσχειν παρὰ ἰὴν αὑτοῦ βούλησιν . Ὁτι χεῖρον κακὸν τὸ ἀδικεῖν τοῦ ἀδικεῖσθαι . κεφ . ιη΄ . Φανερὸν δέ , ὅτι ἄμφω μὲν φαῦλα , καὶ τὸ ἀδικεῖσθαι καὶ τὸ ἀδικεῖν , καὶ γὰρ ἄμφω τοῦ μέσου ἔξω πίπτουσι , καὶ τὸ μὲν ἀδικεῖν πλέον ἐστί , τὸ δὲ ἀδικεῖσθαι ἔλαττον , τὸ δὲ δικαιοπραγεῖν ἴσον καὶ μέσον , ὥσπερ τὸ ὑγιεινὸν ἐν ἰατρικῇ καὶ τὸ εὐεκτικὸν ἐν γυμναστικῇ · ἄμφω μὲν οὖν φαῦλα , χεῖρον δέ ἐστι τὸ ἀδικεῖν . τὸ μὲν γὰρ ἀδικεῖν καὶ κακόν ἐστι καὶ ψέγεται · καὶ κακὸν ἢ κατὰ τελείαν κακίαν , ἤτοι τὴν καθόλου ἀδικίαν , ἢ τὴν μερικήν · καὶ ἢ ἑκουσίως καὶ μετὰ προαιρέσεως , ὅ ἐστι τὸ τελείως ἀδικεῖν ἢ ἑκουσίως μέν , οὐ μετὰ προαιρέσεως δέ , ὅπερ ἐγγύς ἐστι τοῦ ἀδικεῖν , καὶ οὐ τέλειον · οὐ γὰρ ἅπαν ἑκούσιον βλαβερὸν τοὐ πλησίον καὶ ἄδικον . τὸ δὲ ἀδικεῖσθαι κακὸν μέν ἐστιν , οὐ ψέγεται δέ , ὅτι μὴ διὰ πονηρίαν ἢ ἄλλην τινὰ κακίαν ἀδικεῖταί τις . καθ’ αὑτὸ μὲν οὖν τὸ ἀδικεῖσθαι ἧττον κακόν ἐστι τοῦ ἀδικεῖν · κατὰ συμβε|βηκὸς δὲ οὐδὲν δὲν κωλύει καὶ χεῖρον εἶναι , διότι συνέβη πολλάκις τὸ ἀδικεῖσθαι μείζονος βλάβης αἴτιον γενέσθαι ἢ τὸ ἀδικεῖν · ὥσπερ εἴ τις διὰ τὸ ἀδικεῖσ·θαι ὀργισθεὶς πῦρ ἀνῆψε τῇ τοῦ ἀδικοῦντος οἰκίᾳ , ἐκεῖθεν δὲ συνέβη πᾶσαν εμπρησθηναι τὴν πόλιν . ὅμως δὲ καὶ ουτω μεῖζον κακὸν τὸ αοικειν · οὐδὲν γὰρ αὐτὸ ἑαυτοῦ χεῖρον διὰ τὰ συμβεβηκότα · ἐπεὶ οὐδὲ πλευρῖτις ἔλαττον κακὸν τοῦ προσπταισυατος . διότι συνέβη τινὰ πρσπταίσαντα ὑπὸ τῶν πολεμίων ληφθῆναι καὶ ἀποθανεῖν . τὸ μὲν οὖν κυρίως δίκαιον καὶ ἄδικον καὶ δικαιοσύνη καὶ ἀδικία τὰ εἰρημένα ἐστί . λέγεται δὲ καὶ ἄλλο οὐ κυρίως ἀλλὰ κατὰ μεταφορὰν καὶ ὁμοιότητα τοῦ δικαίου , ὅπερ ἔχει τις πρὸς τὰ ἑαυτοῦ , ὥσπερ ὁ δεσπότης πρὸς τὸν δοῦλον καὶ ὁ πατὴρ πρὸς τὸν υἱόν . καθ’ ὃ καὶ ἡ ψυχὴ πρὸς ἰὰ ἑαυτῆς μέρη δικαία λέγεται ἢ ἄδικος · καὶ τὸ λογικὸν τοῦ ἀλόγου διέστηκε · καὶ τὸ μὲν λογικὸν ἄρχει καὶ τάττει , τὸ δὲ ἄλογον ἄρχεται καὶ τάττεται . πρὸς ὃ δή τινες βλέποντες νομίζουσιν ἀδικεῖν τινα ἑαυτὸν καὶ δικαιοῦν · ὅτι ποτὲ μὲν ὁ λόγος ἀκολουθεῖ τῷ ἀλόγῳ , ποτὲ δὲ ἀντίκειται , ὅταν τις ποιῇ παρὰ τὰς ἑαυτοῦ ὀρέξεις · καὶ ἔχουσιν ὥσπερ ἄρχον πρὸς [ τὸ ] ἀρχόμενον · καὶ δίκαιόν ἐν αὐτοῖς , ὅπερ ἐν ἀρχομένῳ καὶ ἄρχοντι . περὶ μὲν οὖν δικαιοσύνης καὶ τῶν ἄλλων τῶν ἠθικῶν ἀρετῶν διωρίσθω τὸν τρόπον τοῦτον .
Lemmas: περι δικαιοσύνη . Κεφ . ὅς . εὑρίσκω καί ποῖος μεσότης εἰμί ὁ δικαιοσύνη καί ὁ Δίκαιος τίνω μέσος καί τίς ὁ παρά ἑκάτερος ὁ Δίκαιος . σκέπτομαι δέ κατά ὁ αὐτός μέθοδος , μετά · ὅς · καί περί ὁ ἄλλος ἀρετή σκέπτομαι . ὁράω δή πᾶς δικαιοσύνη ὀνομάζω ἕξις τις , ὅς ἔχω πρακτικός ὁ Δίκαιος εἰμί καί δικαιοπραγέω καί βούλομαι ὁ Δίκαιος . ὁ δέ αὐτός τρόπος καί περί ὁ · ἀδικία · ἀδικία γάρ ὀνομάζω , κατά ὅς ἀδικέω καί ὁ ἄδικος βούλομαι . οὗτος δή ὁ κοινός περί Ζεύς - καίω καί ἀδικία δόξα ὑποτίθημι · καί ἵστημι δικαιοσύνη καί ἀδικία ὡς ἐν τύπος ἕξις ἀπό ὅς βούλομαι ὁ Δίκαιος καί ἕξις ἀπό ὅς οὖον βούλομαι . δεῖ γάρ πρόσκειμαι ἀεί ὁ ἀρετή ὁ ἠθικός ὁ βούλομαι , καί ἀδύνατος ἄλλως ὁρίζω · ὁρίζω · διά ὁ βούλομαι γάρ σωφρονέω καί δικαιοπραγέω ὁ δίκαιος καί ὁ σώφρων γίγνομαι . ἐπί μέν γάρ ὁ ἐφίστημι - μῶν καί δύναμις ὁ δύναμαι μέν | ἀναγκαῖος , ὁ βούλομαι δέ οὐ ἀναγκαῖος · εἰμί γάρ τις δύναμαι ὑγιάζω ἰατρός εἰμί , . ἄν μή βούλομαι ὑγιάζω · ὁ γάρ ἕξις ὁ ἰατρικός οὐδείς κωλύω ὁ μή βούλομαι · ὁμοίως δέ καί ἐπί ὁ ἄλλος . ἐπί δέ ὁ ἠθικός ἀρετή ἀνάπαλιν ἔχω . ὁ μέν γάρ δύναμαι Δίκαιος πράσσω δυνατός εἰμί καί ὁ ἄδικος πολλάκις , ὁ δέ βούλομαι μόνος εἰμί ὁ Δίκαιος . ὅθεν δίκαιος εἰμί καί ὁ μή δύναμαι μέν πράσσω ὁ Δίκαιος , βούλομαι δέ καί ἕξις ἔχω δικαιοσύνη · ὁ αὐτός δέ τρόπος καί ὁ ἄδικος ἔχω . ἔτι δέ πᾶς δύναμις καί ἐπι - στήμη ὁ ἐναντίος εἰμί · εἷς γάρ ἐπιστήμη δυνατός ὁ ἐναντίος οἶδα · εἷς γάρ γνῶσις εἰμί ὁ ὑγιεινός καί νοσώδης , ὁ Ἰατρική , καί εἷς δύναμις ὁ ἐναντίος γίγνομαι , εἷς δέ ἕξις οὐ εἰμί ὁ ἐναντίος πρακτικός · οὖον γάρ ἀπό ὁ δικαιοσύνη ὁ ἄδικος πράσσω καί Δίκαιος , ὥσπερ οὐδέ ὁ νοσώδης κινέω ὁ ὑγιεινός ὁ αὐτός · γιγνώσκω μέντοι ὁ ἐναντίος ἔχω γυνή , εἶμι ὁ καχεξία εἰμί μανότης σάρξ . γιγνώσκω δέ ὁ ἔχω καί ἀπό ὁ ἕκτος · ἕξις μέν γάρ , φέρω εἶπον , ὁ ὑγίεια · ἑκτός δέ ὁ ὑγιεινός , ὅς πρός ὑγίεια φέρω · εἰμί γάρ γιγνώσκω ὑγιεινός εἰμί ὁ ποιητικός πυκνότης ἐν σάρξ , γιγνώσκω εὐεξία εἰμί ὁ ἐν σάρξ πυκνότης . ἀκολουθέω δέ ἐκεῖνος ὁ ἕξις ὡς ἐπί ὁ πλεῖστος · καί γάρ ἐάν πλεοναχός λέγω ὁ ἕτερος ὁ ἐναντίος ἕξις , καί ὁ ἑτ·έρα πλέω - χῶς λέγω , οἷος εἰμί ὁ σωφροσύνη πολυσήμαντόν εἰμί , καί ὁ ἀκολασία πολύσημος εἰμί · καί εἰμί ὁ δικαιοσύνη ὁμώνυμος εἰμί καί ἐπί πλείων λέγω , καί ὁ ἀδικία οὗτος ἔχω ὁ τρόπος . ὡς ἐπί ὁ πλεῖστος δέ εἴρω , | ὅτι καί εἰμί ἐν ὅς ὁ ἕξις ὁ τοιοῦτος οὖον συμβαίνω , οἷος ὁ φιλέω ὁ μισέω ἐναντίος εἰμί , ἀλλά ὁ μέν φιλέω οὐ ἁπλόος εἰμί · σημαίνω γάρ ὁ τε ἀγαπάω καί ὁ ὁ χεῖλος ἀσπάζομαι · τ·ὸ δέ μισέω εἷς μόνος σημαίνω , ὁ ἔχθρα . τοιοῦτος δέ μικρός συμβαίνω · μάλιστα δέ καί ὡς ἐπί ὁ πολύς ὁ πλεοναχός λέγω ὁ ἕξις , ὁ ἐναντίος πλεοναχός λέγω . ἐπεί τοίνυν καί ὁ δικαιοσύνη ὁ πλεοναχός λέγω Μένων εἰμί , καί ὁ ἀδικία ὁ πλεοναχός λέγω εἄν εἰμί . δοκέω δέ εἷς τίς σημαίνω ὁ δικαιοσύνη καί ὁ ἀδικία διά ὁ ἰά σημαίνω μή σφόδρα διαφέρω ἀλλήλων · τότε γάρ ὁ ὁμωνυμία καί ὁ πολύσημος γίγνομαι δῆλος , ὅτε ὁ σημαίνω πρᾶγμα πολύς ἔχω πρός ἀλλήλων ὁ διαφορά , οἷος κλείς λέγω ὅς εἶμι ὑπό ὁ αὐχήν ὁ ζῷον καί ὅς ὁ θύρα καλέω · ἐνταῦθα γάρ διά ὁ πολύς εἰμί ὁ πρᾶγμα ὁ διαφορά , φανερός εἰμί ὁ ὁμωνυμία καί ὁ πολύσημος . ἐπεί τοίνυν πολλαχῶς ὁ δικαιοσύνη λέγω καί ὁ ἀδικία , λαμβάνω ποσαχῶς λέγω ὁ ἄοικος · ἐντεῦθεν γάρ λαμβάνω καί ὁ σημαίνω ὁ δικαιοσύνη . λέγω τοίνυν ἄδικος ὅς τε παράνομος καί ὁ πλεονέκτης καί ὁ ἄνισος , ὥστε καί δίκαιος εἄν εἰμί ὅς τε νόμιμος καί ὁ ἴσος · καί Δίκαιος μέν ὁ Νόμι - νυμφότιμον καί ὁ ἴσος , ἄδικος δέ ὁ παράνομος καί ὁ ἄνισος . ἐπεί δέ καί πλεονέκτης εἰμί ὁ ἄδικος , ὁ δέ πλεονεξία περί τίς εἰμί ἀγαθός , εἰμί ἄν καί αὐτός περί τίς πλεονέκτης ἀγαθός . ἀγαθός δέ ζητέω οὖον ὁ ἑαυτοῦ ἀγαθός καί ὅσπερ εἄν αὐτός ἀγαθός ποιέω · οὖον γάρ ζητέω ὁ ἄλλος σώφρων εἶμι οὐδέ ἰά ἰατρός ἰατρικός οὐδέ ὁ Ἐλευθερίων ἐλευθέριος οὐδέ ἄλλος οὐδείς ὁ ἀγαθός , ὅσος αὐτός τε ἁπλόος καί κατά ἑαυτοῦ εἰμί ἀγαθός καί αὐτός ἀγαθός ποιέω · ἀλλά περί ἐκεῖνος ὁ ἀγαθός ζητέω ὁ ἄλλος ὑπερνικάω , ὅσος ἁπλόος καί κατά ἑαυτοῦ εἰμί ἀγαθός , αὐτός δέ οὖον ποιέω ἑαυτοῦ ἀγαθός ἀλλά καί χείρων πολλάκις , οἷος χρῆμα καί δυναστεία καί σῶμα εὐεξία · οὗτος γάρ ὕλη κακία ὁ φαῦλος γίγνομαι χείρων · καί ὁ ἄλλος , ὅσος περί εὐτυχία ὁ ἀτυχία εἰμί , ὅσπερ ὁ πλεῖστος ὁ ἄνθρωπος ἑαυτοῦ εὔχομαι καί διώκω . δεῖ δέ οὐ οὗτος ποιέω , ἀλλά εὔχομαι μέν οὗτος ὁ ἁπλόος ἀγαθός καί αὐτός ἀγαθύνω καί ὠφελέω καί μή χείρων ποιέω , αἵρεσις δέ προκειλεγω μένω , προκρίνω οὖον ὁ ἁπλόος ἀγαθός ἀλλά ὁ οὐτάω ἀγαθός καί ὅσος εὐτυχία ἀγαθός καί ἐν οὗτος ἀεί ζητέω ὁ πλέω ἔχω , αἱρέω δέ καί ὁ μικρός ὁ περί δυστυχία κακός · νομίζω γάρ ὁ μικρός κακός ἀγαθός εἰμί . καί διότι ὁ πλεονέκτης ἀεί καί ὁ πλεονεξία περί ὁ ἀγαθός εἰμί , διά οὗτος δοκέω πλεονέκτης ἕκτος εἰμί . εἰμί δέ ὁ ἄδικος ἄνισος · οὗτος γάρ περιεκτικός ὄνομα καί κοινός εἰμί πᾶς ὁ εἶδος ὁ ἀδικία , ὁ ἀνισότης · καί γάρ καί ὁ παράνομος ἄνισος τίς εἰμί καί πλεονέκτης . ἐπεί δέ ὁ παράνομος ἄδικος τίς εἰμί ὁ νόμιμος δίκαιος , φανερός ὅτι πᾶς ὁ νόμιμος δίκαιος πως εἰμί · ὁ γάρ ὁρίζω ὑπό ὁ νομοθετικός νόμιμος τε εἰμί καί Δίκαιος λέγω · ἕκαστος γάρ ὁ νόμιμος καί δίκη ἴον εἰμί | φημί · ὥστε περί ὅσος ἄσις ὁ νόμος , περί οὗτος καί ὁ δικαιοσύνη σύνειμι εἰμί συμβαίνω . ἀλλά ὁ νόμος περί ἅπας ἀγορεύω , στοχάζομαι ὁ συμφέφοντος ὁ πολιτεία ἀπάω , εἴτε δημοκρατία εἴτε ἀριστοκρατία εἴτε ἄλλος τις τάσσω πολιτεία , προστάσσω δέ πᾶς ὁ κατά πᾶς ἀρετή ἔργον , οἷος σώφρων καί Δίκαιος καί ἀνδρεῖος . προστάσσω γάρ μή λείπω ὁ τάξις μηδέ φεύγω , ὅσπερ εἰμί ὁ ἀνδρεῖος , καί μή μοιχεύω μηδέ ὑβρίζω , ὅσπερ εἰμί ὁ σώφρων φρονος ἔργον , καί μή τύπτω μηδέ κακουργέω , ὅς πραότης εἰμί · ὁμοίως δέ καί ὁ ὁ ἄλλος ἀρετή καί κακία ὁ μέν κελεύω , ὁ δέ ἀπαγορεύω . καί ὁ μέν ἀκριβής νόμος καί ὀρθός κατά ὁ ὀρθός καί ἀκριβής λόγος . ὁ δέ αὐτοσχέδιος καί ἀβασανίστως τίθημι οὖον πάνυ ἀκριβῶς καί ὡς προσήκω ἀλλά χείρων καί κελεύω καί ἀποτρέπω · κελεύω δέ οὖν ὅμως καί ἀποτρέπω ὁ ἀγαθός καί ὁ φαῦλος · πᾶς γάρ νόμος ὅδε σκοπός εἰμί . εἰμί τοίνυν ὅσος νόμιμος , τοσοῦτος καί Δίκαιος , καί περί ὁ ὁ νόμος , περί οὗτος καί ὁ δικαιοσύνη εἰμί συμβαίνω , πᾶς ἀρετή ὁ δικαιοσύνη συγκάθημαι περιέχω , καί εἰμί τις ἀρετή τέλειος διά ὁ πᾶς ὁ ἀρετή περιέχω , καί αὐτός εἰμί ὁ ὅλος ἀρετή . οὗτος γάρ μόνος ὁ καθόλου ἀρετή ὁ δικαιοσύνη διαφέρω , ὅτι ὁ μέν ἕξις εἰμί κατά ἑαυτοῦ μόνος , ὁ δέ δικαιοσύνη τέλειος ἐστώ ἐν ὀξίς , οὐ ἁπλόος , ἀλλά πρός ἕτερος ἀναφέρω · ὁ γάρ χράω πᾶς ἀρετή πρός ὁ συμφέρω ὁ πέλας , οὗτος εἰμί ὁ δικαιοσύνη . καί διά οὗτος ἀγαθός δοκέω πᾶς ἀρετή , καί οὔτε ἕσπερος οὔτε ἑῷος ἀστήρ οὗτος λαμπρός εἰμί καί θαυμαστός ὥσπερ ὁ δικαιοσύνη · καί παροιμιάζω φημί ἐν δέ δικαιοσύνη συλλήβδην πᾶς ἀρετή ἐν καί τέλειος μάλιστα ἀρετή , ὅτι ὁ τέλειος ἀρετή χρῆσις εἰμί . ὁ γάρ ἔχω αὐτός καί πρός ἕτερος δύναμαι ὁ ἀρετή χράω , ἀλλά οὖον μόνος κατά ἑαυτοῦ . πολύς γάρ ἑαυτοῦ μέν ὁ ἀρετή ὠφελέω , λοῦσις , ἄλλος δέ διά αὐτός οὖον δύναμαι βοηθέω · καί διά οὗτος καλῶς ὁ ὁ Βίας λόγος ι ἀρχή δείκνυμι ἄνδρας · οὐδείς γάρ ἄλλος εἰμί ὁ ἀρχή ἢ ὁ πρός ἴλλος ὁ ἀρετή κοινωνία . καί διά οὗτος καί ἀλλότριος ἀγαθός εἰμί δοκέω ὁ δικαιοσύνη μόνος ὁ ἄλλος ἀρετή , ὅτι οὐ ἑαυτοῦ ὁ συμφέρω ἀλλά ὁ ἄλλος ζητέω , ἢ ὁ κοινός ἢ ὁ ἄρχω . ὁ μέν ἐν ἑαυτοῦ τε βλάπτω ὁ μοχθηρία καί ὁ φίλος κακός , ὁ δέ ὁ ἀρετή οὖον πρός ὁ οἰκέω χράομαι συμφέρω ἀλλά πρός ὁ ἄλλος ἀγαθός εἰμί · οὗτος γάρ ἔργον χαλεπός . οὗτος μέν οὖν ὁ δικαιοσύνη οὖον μέρος ἀρετή ἀλλά ὅλος εἰμί ὁ ἀρειή · καί ὁ ἀδικία ὁμοίως οὖον μέρος εἰμί κακία ἀλλά ὅλος κακία . τίς δέ διαφέρω ὁ καθόλου ἀρετή ὁ δικαιοσύνη οὗτος , εἴρω . περι ὁ μερικός δικαιοσύνη . Κεφ . βε . εἰμί δέ καί ἄλλος τις δικαιοσύνη , ὅστις εἰμί μερικός ἀρετή , ὥσπερ καί ἀδικία , ὅστις εἰμί μερικός κακία . σημεῖον δέ ὁ καί μερικός εἰμί δικαιοσύνη καί ἀδικία ἐκεῖνος εἄν εἰμί · ὁ γάρ ἐνεργός κατά ὁ ἄλλος μοχθέω - ῥίος ἄδικος μέν λέγω ἄν , λεονέκτης δέ οὐδαμῶς · οἷος εἰμί ὁ ῥίπτω ὁ ἀσπίς διά ἰός δειλία ἢ ὁ λοιδορέω ὁ πέλας διά χαλεπότης καί ὁ μή δύναμαι θυμός κρατέω καί ὀργή , ἢ ὁ μή βοηθέω χρή - πῆμα διά ἀνελευθεριότης · οὗτος γάρ πᾶς ἄδικος εἰμί , πλεονέκτης δέ οὐδαμῶς . ὥστε ὁ πλεονέκτης περί ἄλλος τις εἰμί πονηρία , ὅτι μήτε περί εἷς οὗτος εἰμί οὔτε περί πᾶς · ψέγω δέ ὡς ἄδικος · εἰμί ἄρα ἄλλος τις ἀδικία μερικός , ὡς μέρος εἰμί ὁ ὅλος ἀδικία , καί ἄδικος τίς μερικός μέρος ὁ ὅλος ἄδικος ὁ παρά ὁ νόμος . ἔτι εἰμί ὁ μέν κέρδος δίδωμι ἕνεκα μοιχεύω καί προσλαμβάνω , ὁ δέ ἡδονή ἕνεκα , καί διά οὗτος ζημιόω καί ἀναλίσκω ὁ ὄνιον , ὁ μέν Ἀκόλαστος εἄν λέγω καί οὖον πλεονέκτης , ὁ δέ πλεονέκτης καί ἄοικος , Ἀκόλαστος δέ οὐδαμῶς · ὥστε ἀδικία τίς εἰμί μή περιέχω ὁ ἀκολασία · καί διά οὗτος οὐ εἰμί ὁ αὐτός ὁ καθόλου ἀδικία ἀλλά μερικός . ἔτι πᾶς μέν πονηρός πρᾶξις ἐπί τις κακία ἀναφέρω , οἷος ὁ μέν μοιχεύω εἰς ἀκολασία ἀνάγω , ὁ δέ φεύγω καί ῥίπτω ὁ ἀσπίς ἐπί δειλία , ὁ δέ λοιδορέω καί πατάσσω ἐπί ὀργή , ὁ δέ κερδαίνω ὁ ἕτερος καί οὐδαμόθεν ἑαυτοῦ προσήκω κοντός εἰς οὐδείς ἕτερος ἀναφέρω ἢ ἐπί ὁ ἀδικία . ὥστε φανερός , ὅτι εἰμί τις ἀδικία ἄλλος μερικός συνώνυμος ὁ καθόλου · καί γάρ ὁ ὁρισμός ἑκάτερος ἐν ὁ αὐτός εἰμί γένος · ἄμφω γάρ ἐν ὁ πρός ἕτερος χράω ὁ ἀγαθός ὁ εἰμί ἔχω · διαφέρω δέ ὁ μερικός ὁ καθόλου , ὅτι ὁ μέν μερικός περί χρῆμα ἢ σωτηρία ἢ διά ἡδονά ὁ ἀπό ὁ κέρδος ἢ εἰμί τίς εἰμί ὄνομα κοινός οὗτος ἀπαντάω · ὁ δέ . καθόλου περί ἅπας εἰμί , περί ὅσος ὁ σπουδαῖος καταγίγνομαι . ὅτι μέν οὖν πολλαχῶς ὁ δικαιοσύνη λέγω καί ὅτι εἰμί τις ἄλλος μερικός δικαιοσύνη παρά ὁ καθόλου ἀρετή , δῆλος ἀπό ὁ εἴρω · τίς δέ εἰμί αὕτ·η ὁ μερικός δικαιοσύνη , οὗτος ἤδη ῥητέος . διορίζω μέν οὖν , ὅτι ὁ ἄνισος καί ὁ παράνοος εἰμί ὁ ἄδικος , Δίκαιος δέ εἰμί ὁ νόμιμος καί ὁ ἴσος · ὁ μέν οὖν καθόλου δικαιοσύνη εἰμί περί ὁ νόμιμος καί ὁ καθόλου ἀδικία περί ὁ παράνομος καί ὁ Φάνος . ἐπεί δέ ὁ πλέω οὖον αὐτός εἰμί ὁ ἄνισος , ἀλλά εἰμί ὁ μέν ἄνισος ὥσπερ ὅλος , ὁ δέ πλέω ὡς μέρος ( ὁ γάρ πλέω καί ἄνισος , οὖον πᾶς δέ ὁ ἄνισος πλέω ) , εἰμί τις ἀδικία περί ὁ πλέω , καί περί ὁ ἄνισος ἄλλος · ὅς οὐ ἄν ἄγω ὁ αὐτός ἀδικία , ἀλλά ὁ μέν περί ὁ πλέω μερικός εἰμί ἀδικία , ὁ δέ περί ὁ ἄνισος ἀδικία καθόλου . ὁ ἄρα μερικός ἀδικία , ὅστις ἔχω πρός ὁ τέλειος ἀδικία ὡς μέρος πρός ὅλος , περί ὁ πλέω εἰμί · καί οὗτος εἰμί ὁ λέγω πλεονεξία . ἀπό οὗτος δέ γιγνώσκω καί ὁ μερικός δικαιοσύνη τίς εἰμί , ὡς ἐν τύπος · λεκτέος δέ ἔτι περί αὐτός ἀκριβής . περι ὁ εἶδος ὁ μερικός δικαιοσύνη . Κεφ . γε . ὁ μέν οὖν καθόλου δικαιοσύνη , καθώς εἴρω , τέλειος εἰμί ἀρειή καί χρῆσις ὁ ὅλος άρειος ( ὥσπερ καί ὁ ἀδικία παντελής κακία καί γάρ νόμιμος εἰμί . ὁ δέ νόμος οὖον μόνος ὁ πρᾶξις ἀπασάω Ἀρέτης κελεύω ποιέω , ὡς ἐν ὁ εἴρω δείκνυμι , ἀλλά καί παιδεύω ἕπω - δάϊς | ὁ πολίτης γίγνομαι καί εἰς ἕξις ὁ ὅλος ἔρχομαι ἀρετή . οὖον γάρ αὐτός πρᾶξις ποιέω ἀρετή καί ἀρετή ἕξις ἔχω · καί διά οὗτος ἄλλος εἰμί ὁ πολίτης εἰμί τις ἀγαθός καί ἕτερος ἀνήρ εἰμί ἀγαθός . ἀνήρ μέν γάρ ἀγαθός εἰμί ὁ ἕξις ἀρετή ἔχω , πολίτης δέ ἀγαθός ὁ πράσσω ἀρετή ἔργον , διά ὅς ὁ ἑαυτοῦ πολίτης ὠφελέω κοινός , καί ὅλως ὁ πρός ὁ πολίτης εἰμί ἀγαθός . ὅθεν ἀπορέω ἄν τις , πῶς ὁ πολιτικός εἰμί ὁ παιδεία , κατά ὅς γίγνομαι τις ἀνήρ ἀγαθός · περί ὅς ὕω - ἀντίμοιρος εἴρω . ὁ μέν οὖν καθόλου δικαιοσύνη καί ἀδικία τοιοῦτος · ὁ δέ κατά μέρος δικαιοσύνη καί ὁ κατά αὐτός Δίκαιος εἷς μέν εἰμί εἶδος ὁ ἐν ὁ διανομή , ὅταν διανέμω δήω χρῆμα ἢ τιμή ἢ ἄλλος τίς ὁ ὅσος μερίζω πρός ὁ ἐν ὁ πολιτεία ( ἐν οὗτος γάρ εἰμί καί ὁ ἴσος καί ὁ ἄνισος καί ὁ μικρός καί ὁ μείζων · καί διά οὗτος ὁ ὗς δεῖ μερίζω καί διανέμω δικαιοσύνη εἶδος εἰμί ) , ἕτερος δέ ὁ ἐν ὁ σύ συνάλλαγμα διορθωτικός . οὗτος δέ μέρος δύο διά ὁ καί ὁ συνάλλαγμα εἰς δύο διαιρέω μέρος . ὁ γάρ συνάλλαγμα ὁ μέν εἰμί ἑκούσιος , ὁ δέ ἀεκούσιος . ἑκούσιος μέν πρᾶσις ὠνή δανεισμός ἐγγύη χρῆσις ( ὅταν τις ἐπί μισθός ὁ οἰκίον ἢ ὁ ζῷον δίδωμι τις χράω ) , παρακαταθήκη μίσθωσις ἢ δοῦλος ἢ τεχνίτης · ἑκούσιος δέ λέγω οὗτος , ὅτι λαμβάνω μέν τις ἢ χράω καί ἑκούσιος πωλέω , καταρχή μέντοι ἑκούσιος λαμβάνω καί παρά ἑκών καί βούλομαι ὁ δίδωμι · καί διά οὗτος ἑκούσιος λέγω · ἀεκούσιος δέ ὁ μέν λαθραῖος λέγω , ὁ δέ βίαιος · λαθραῖος μέν , οἷος κλοπή | μοιχεία φαρμακεία προαγωγεία , ὁ δοῦλος ἀπατάω τις , δολοφονία φευδομαρτυριον · βίαιος δέ , οἷος πληγή δεσμός θάνατος ἁρπαγή πήρωσις κακηγορία προπηλακισμός . συνάλλαγμα δέ καί ὁ τοιοῦτος λέγω , ὅτι ὁ περί οὗτος ἀδικέω λαμβάνω μέν λάθρῃ καί βίαιος ἢ χρῆμα ἢ ἡδονή · δέ ἐν ὁ δικαστήριον ἢ ζημία ἢ θάνατος ὁ ὁ αἰκίζω ἢ ὁ ἀτιμάζω . εἰμί τοίνυν δικαιοσύνη εἶδος δύο , ὁ τε περί ὁ διανομή καί ὁ περί ὁ συνάλλαγμα · ὁ δέ περί ὁ # x003E ; ὁ μέν περί ὁ ἑκούσιος εἰμί συνάλλαγμα , ὁ δέ περί ὁ ἀεκούσιος . εἴρω δέ ἀκριβής περί ἕκαστος . περι ὁ ἐν δικαιοσύνη ἰσότης καί ἀναλογία καί περί ὁ διανεμητικός εἶδος ὁ Δίκαιος . Δίκαιος . Κεφ . δέ . εἰμί τοίνυν ὁ Δίκαιος καί μέσος καί ἴσος καί ἀνάλογος καί ὁ δικαιοσύνη μεσότης καί ἰσότης καί ἀναλογία ποιητικός . καί μέσος μέν εἰμί ὁ Δίκαιος ὅτι θεταξύ εἰμί ὁ τε πλείων καί μικρός καί ὁ ὑπέρ ὁ δήω καί παρά ὁ δήω δήω , ὥσπερ καί πᾶς ὁ ἀρετή . καί οὗτος κοινός εἰμί ὁ δικαιοσύνη πρός ὁ ἄλλος ἀείρω · ὁ δέ ἴσος ἴδιος εἰμί σής δικαιοσύνη , ὅτι ἕκαστος ὁ ἁρμόζω καί ὁ προσήκω ἀποδίδωμι · καίω ὅς δίδωμι ὁ λαμβάνω ἴσος εἰμί · ὁ γάρ ἐφαρμόζω ἴσος . ὁ δέ προσήκω τρόπος τις ἐφαρμόζω . ἄλλως τε ἐπεί ὁ ἀδικία ἀνισότης εἰμί καί ὁ ἄδικος ἄνισος , εἰκός ἄν εἰμί ὁ δικαιοσύνη ἰσότης εἰμί καί ὁ Δίκαιος καίω ἴσος · μέσος γάρ εἰμί ὁ πλείων καί ὁ μικρός · ἐν ὁ ποῖος γάρ πρᾶξις ὁ πλέω εἰμί καί ὁ ἐλατός , ἀνάγκη καί ὁ ἴσος εἰμί · καί Χωρὶς δέ λόγος τις οὗτος πᾶς δοκέω ὁ Δίκαιος ἴσος εἰμί . ἀνάλογος δέ εἰμί , ὅστις κατά ὁ διανομή ἀνάλογος τίθημι ὁ διανέμω ὁ λαμβάνω . καί οὗτος ὁ λόγος ἔχω ὁ δίδωμι πρός ἀλλήλων , ὅς ὁ λαμβάνω πρός ἀλλήλων · εἰμί γάρ ὁ Ἀχιλλεύς ὁ Αἴας διπλάσιος ; φέρω εἶπον , κατά ὁ ἀρειή , ὁ πρός ὁ Ἀχιλλεύς τιμή ὁ πρός ὁ Αἴας διπλάσιος δίδωμι παρά ὅς Δίκαιος . καί καθόσον μέν εἰμί μέσος , πολύς εἰμί , ὁ γάρ ἔξω ὁ μέσος ἐγγύς εἰμί καί πόρρω μᾶλλον καί κακός πολύς , καθόσον δέ ἴσος , δύο τις εἰμί , ὁ γε λαμβάνω καί ὁ δῶρον · ὁ γάρ ἴσος ὁ πρός τίς εἰμί ἀεί δύο τις εἰμί · καθόσον δέ ἀνάλογος εἰμί ὁ Δίκαιος , ὁ μικρός τέσσαρες εἰμί · ὁ γάρ ἀναλογία ἀεί τέσσαρες · ὁ γάρ ἀναλογία δύο λόγος εἰμί Ἰσότης , ὁ δέ λόγος ἐν δύο εἰμί ὅρος · ὥστε ἀνάγκη εἰμί ὁ ἀναλογία τέσσαρες εἰμί , οἷος λόγος εἰμί ὁ διπλάσιος , φέρω εἶπον , ἢ ὁ τριπλάσιος · ὁ δέ διπλάσιος δύο τις εἰμί σχέσις ὁ μέν εἰμί διπλάσιος , ὁ δέ ἥμισυς , ὥσπερ ὁ εἴκοσι ὁ δέκα · ὥστε δύο ἀνάγκη ὅρος ἐν ὁ εἷς εἰμί λόγος . εἰμί δέ λαμβάνω καί ὁ αὐτός λόγος ἐν ἄλλος δύο ὅρος , οἷος ὁ ἶβις καί γῆ , ἀναλογία ποιέω , καί εἰμί ὡς ὁ καί πρός ὁ εἷς ὁ ἶβις πρός γῆ · καί οὕτως ἀεί εἰμί ὁ ἀναλογία ἐν τέσσαρες ὁ μικρός · δυνατός γάρ καί ἐν πλείων εἰμί . εἰμί δέ τρεῖς συμβαίνω πολλάκις ὅρος λαμβάνω καί ἀναλογία ποιέω · ὥσπερ γάρ ὁ καί πρός εἷς , ὁ εἷς εἰ · ἀλλά ὅτι ὁ δέκα δίς λαμβάνω , τέσσαρες γίγνομαι πάλιν . καλέω δέ ὁ μέν τοιοῦτος ἀναλογία συνεχής , ὁ δέ | διά τέσσαρες ὁράω , διαιρέω . ἑκάτερος φεωμετρικὴν ἀναλογία ὁ μαθηματικός καλέω διά ὁ καί ἄλλος ἀναλογία εἰμί , ὅστις ἀριθμητικός ἀναλογία καλέω . εἰμί δέ ἀριθμητικός ἀναλογία , ὅταν ὁ ὅς ὑπερέχω ὁ βε τοσοῦτος , ὅσος ὁ γε ὑπερέχω ὁ δέ . ὁ δέ διανεμητικός Δίκαιος ἀνάλογος εἰμί κατά ὁ γεωμετρικός ἀναλογία · ὁ δέ αἴτιος εἴρω . ὑπόκειμαι δή ὁ μέν διανέμω τιμή , πρός ὅς διανέμω ὁ Ἀχιλλεύς καί ὁ Αἴας · δεῖ δή λόγος ἔχω ὁ τιμή πρός ὁ τιμή , ὅς ὁ Ἀχιλλεύς πρός ὁ Αἴας · καί ἐναλλάξ , ὅς ὁ τιμή ὁ Ἀχιλλεύς πρός ὁ Ἀχιλλεύς , ὁ τιμή ἰός Αἴας πρός ὁ Αἴας · καί συντίθημι , ὅς ἔχω λόγος ὁ τετιμημ·ένος Ἀχιλλεύς πρός ὁ Ἀχιλλεύς , οὗτος ὁ τιμάω Αἴας πρός ὁ Αἴας · ἰά ἐναλλάξ , ὅς λόγος ἔχω ὁ τιμάω Ἀχιλλεύς πρός ὁ τέμνω Αἴας , οὗτος ἔχω ὁ λόγος ὁ Ἀχιλλεύς πρός ὁ Αἴας · οὗτος δή πᾶς ὁ ἀναλογία ὁ διανεμητικός Δίκαιος προσήκω . ὅστις εὑρίσκω οὖον δύναμαι ἐν ὁ ἀριθμητικός ἀναλογία , ἀλλά ἐν ὁ γεωμετρικός μόνος . καί ὅτι μέν ἐν ὁ γεωμετρικός ἀναλογία οὗτος ὁ εἶδος πᾶς ὁ ἀναλογία εὑρίσκω , δείκνυμι ὁ γεωμέτρης . ὅτι δέ ἐν ὁ ἀριθμητικός οὖον δύναμαι εὑρίσκω , δῆλος ἐκεῖθεν · εἰμί γάρ ἀριθμός τέσσαρες ἐν ἀριθμητικός ἀναλογία , ὁ Δ΄ καί ὁ Δ΄ καί ὁ ς΄ καί ὁ Ε΄ · ὑπερέχω δή ὁ Δ΄ ὁ Γ΄ ὅσος ὑπερέχω ὁ ς΄ ὁ Ε΄ · ἀλλά συντίθημι οὐ εἰμί ἀνάλογος ἀριθμητικός · συντίθημι γάρ ὁ ς΄ καί ὁ Ε΄ ὑπερέχω ὁ Ε΄ ὁ ς΄ · ὁ δέ ς΄ καί Γ΄ συντίθημι ὑπερέχω ὅς Γ΄ ὁ Δ΄ · καί οὗτος διαιρέω μέν ἀνάλογος ἔχω ἀριθμητικός · Κῶς · ὁ αὐτός γάρ ὑπεροχή ὁ Δ΄ πρός ὁ Γ΄ , ὅστις εἰμί ὁ ς΄ πρός Ε΄ · συντίθημι δέ οὐκέτι ἀνάλογος εἰμί · μᾶλλον γάρ ὑπερέχω ὁ ΙΑ΄ ὁ Ε΄ , ἢ ὁ Ζ΄ ὁ Γ΄ διά οὗτος δή ὁ διά - νεμητικός Δίκαιος ἀνάλογος εἰμί κατά ὁ γεωμετρικός ἀναλογία καί οὖον κατά ὁ . συνάπτω ἀλλά κατά ὁ διαιρέω · τέσσαρες γάρ εἰμί δεῖ ὁ ὅρος ὁ ἀριθμός · οὖον γάρ · δυνατός ὁ γάρ ] δίδωμι καί ὁ λαμβάνω εἷς εἰμί ὁ ἀριθμός . καί ὁ Δίκαιος ἐκεῖνος ἀνάλογος εἰμί , ὅσος εἰμί ἐν ὁ διανομή , ὅταν ἕκαστος λαμβάνω ὁ κατά ἄξιος , ἢ τιμή ἢ χρῆμα ἢ ἄλλος τίς ὁ μερίζω · ὅθεν εἰρήνη γίγνομαι καί τάξις ὁ πολιτεία · ἀπό γάρ ὁ ἐναντίος ὁ στάσις καί μάχη καί ἰός ἔγκλημα , ὅταν ἢ ὁ ἴσος μή ἴσος λαμβάνω , ἢ μή ἴσος ἴσος . ὅτι δέ ἀναλογία ζητέω ὁ μετά δικαιοσύνη ποιέω ὁ διανομή , καί ἀπό οὗτος δῆλος · ὁ γάρ κατά ἄξιος ἕκαστος , οὗτος πᾶς νομίζω Δίκαιος · ὁ ἄξιος δέ , διά ὅς τις τιμάω , οὖον ὁ αὐτός πᾶς λέγω · ἀλλά ὁ μέν δημοκρατικός ὁ ἐλευθερία λέγω , ὁ δέ ὀλιγαρχικός ὁ πλοῦτος , ὁ δέ ἀριστοκρατικός ἀρετή . ἐπεί τοίνυν διάφορος εἰμί ὁ ἄξιος , εἰμί τις μετά δικαιοσύνη βούλομαι τιμή διανέμω κατά ὁ ἄξιος ἕκαστος , οὐ ἴσος ποιέω ὁ διανομή ἀλλά ἀνάλογος . ὁ μέν οὖν δίκαι·ον ἀνάλογος , καθώς ὁ ἄδικος δέ ὁ ἔξω ὁ · ἀνάλογος , ὅταν ὁ διανομή κατά ὁ πλείων ὁ ἄξιος καί ὁ μικρός γίγνομαι , ὅσπερ καί ἐπί ὁ ἔργον ὁ ἄλλος ὁ ἀδικία συμβαίνω . καί γάρ ὁ ἀδικέω ὁ ἀδικέω πλείων ἀγαθός ἔχω ζητέω , ὁ δέ ἀδικέω μικρός ἔχω · καί ἐπί ὁ κακός δέ ὁ ἀνάπαλιν , ὁ μέν ἀδικέω μικρός κακός ἔχω , ὁ δέ ἀδικέω μείζων · διότι ὁ μικρός κακός μᾶλλον αἱρετός ὁ μείζων , καί ὡς μείζων ἀγαθός ὁ μικρός κακός ζητέω . ὁ μέν οὖν διανεμητικός εἶδος ὁ Δίκαιος οὗτος εἰμί . λέγω δέ ἤδη περί θατέρου . περι ὁ διορθωτικός εἶδος ὁ δικαιοσύνη καί περί ὁ κατά αὐτός ἀναλογία . Κεφ . Ε΄ . ὁ δέ δύο εἶδος ὁ Δίκαιος ὁ διορθωτικός , ὅς περί ὁ συνάλλαγμα εἰμί , ὁ τε ἑκούσιος καί ὁ ἀεκούσιος καί ὁ λαθραῖος καί ὁ βίαιος . εἰμί μέν καί αὐτός κατά ἀναλογία τις , ἀλλά οὖον κατά ὁ γεωμετρικός , κατά ὅς ὑπάρχω ὁ πρῶτος εἶδος , ὁ διανεμητικός , ἀλλά κατά ἀριθμητικός . ὁ μέν γάρ διανεμητικός Δίκαιος ἀπό ὁ κοινός εἰς ὁ πολίτης ποιέω ὁ διανομή , ἀνάλογος ἕκαστος δίδωμι κατά ὁ ἄξιος ἕκαστος καί ὁ εἰσφορά , ὅς εἰς ὁ κοινός συντελέω · ἐπεί οὖον πᾶς ὅμοιος οὐδέ πᾶς ὁμοίως εἰσφέρω · ὅθεν οὖον ὁ ἴσος ἀλλά ὁ ἀνάλογος δέχομαι · ὁ δέ διορθωτικός ὁ συνάλλαγμα Δίκαιος ὅρος μέν ἔχω ὁ ἀδικέω καί ὁ ἀδικέω . δίδωμι δέ ἕκαστος οὖον ὁ ἀνάλογος ἀλλά ὁ ἴσος · ὁ γάρ ἰσότης , ὅς ὁ ἀδικέω διαφθείρω , ἀφαιρέω ἀγαθός τίς ὁ ἀδικέω καί προστίθημι ἑαυτοῦ , οὗτος ὁ δίκαιος ἀνακαλέω ζημία ὁ ἀδικέω τοσοῦτος ὅσος ἀδικέω · καί οὕτως ἑκάτερος ὁ ἴσος δίδωμι . οὗτος δέ τέσσαρες γίγνομαι ὁ ὁράω , ὁ τε ἀδικέω καί ὁ ἀδικέω , καί ὅς πάσχω ὁ ἀδικέω παρά ὁ ἀδικέω , καί ὅς πάσχω | ὁ ἀδικέω παρά ὁ δικαστής , συμβαίνω ἀναλογία εἰμί ἀριθμητικός . ὅς γάρ ὑπερέχω ὁ ἀδικέω ὁ ἀδικέω , οὗτος ὑπερέχω ποιέω ὁ δικαστής ὁ ἀδικέω ὁ ἀδικέω · καί οὗτος συμβαίνω εἰκών τις ὁ τοιοῦτος ἀναλογία ὁ διορθωτικός Δίκαιος εἰμί . καί γάρ εἰμί καί ἐπιεικής μέν ὁ ἀποστερέω , φαῦλος δέ ὁ ἀποστερέω , οὐδείς πρός ὁ τοιοῦτος Δίκαιος διαφέρω , οὐδέ εἰμί ὁ μέν μοιχεύω φαῦλος , ὁ δέ ἀδικέω ἐπιεικής , ἀλλά ἀεί ὁ ἰσότης ζητητέος ὁ διορθωτής · ὡς ἀδικέω γάρ μόνος καί ὡς ἀδικέω ἑκάτερος λαμβάνω · καί ὅς κερδαίνω ὁ ἀδικέω ἢ ἡδονή ὁ χρῆμα ἢ δόξα παρά ὁ ἀδικέω , καί διά οὗτος ὑπερέχω αὐτός , οὗτος ἀποδίδωμι ὁ δικαστής ὁ ἀδικέω , ἢ ζημιόω ὁ ἀδικέω ἢ ἀτιμάζω ἢ αἰκίζω ἢ ἀποκτείνω . δυνατός δέ καί ἕτερος τρόπος ὁ ἀναλογία οὗτος ἐν οὗτος ὁ δικαιοσύνη κατιοεν , συνεχής ποιέω ὁ ὄρος · εἰμί γάρ ὡς ὁ ἀδικέω πρός ὁ ἀδικέω , οὕτως ὁ δικαστής πρός ὁ ἀδικέω · ὅς γάρ ποιέω πρός ὁ ἀδικέω ὁ ἀδικέω , ὁ ἴσος πάσχω παρά ὁ δικαστής . ἐπεί τοίνυν ὁ μέν ἀδικία ὁ μείζων καί ὁ μικρός εἰσάγω καί ἐν ὁ ἀγαθός καί ἐν ὁ κακός , ἐναντίος μέντοι ( ὅς ὁ μείζων ἀγαθός ζητέω , ὁ μικρός κακός αἱρέω ) , ὁ δέ δικαιοσύνη ὁ ἰσότης , ὁ δέ Ἰσότης μέσος εἰμί ὁ μείζων καί ὁ μικρός , φανερός ὅτι ὁ τοιοῦτος δικαιοσύνη μεσότης εἰμί μεταξύ ζημία καί κέρδος . καλέω γάρ ζημία μέν πᾶς ὁ ἀδικέω , κέρδος δέ πᾶς ὁ ἀδικέω καί πλέω , ἄν τε εἰς χρῆμα , ἄν τε εἰς δόξα , Ι ἄν τε εἰς ἄλλος τίς ἀδικέω τις ἐθέλω . εἰμί τοίνυν ὁ ἀπανομρθωτικὸν Δίκαιος μέσος ζημία καί κέρδος · διά οὗτος καί ὅταν ἀμφισβητέω , ἐπί ὁ δικαστής κατά - φεύγω , οἴομαι οὗτος ὁ τρόπος μηδέτερος οὗτος ζημιόω . ὅθεν ἐκ ἀνάγκη μηδείς κερδαίνω ἀλλά τίς μέσος λαμβάνω , καί γάρ αὐτός εἰμί · νομίζω οἷος ἔμψυχος Δίκαιος διορθωτικός · καί καλέω δέ αὐτός μέσος , ὡς διά οὗτος ὁ μέσος τυγχάνω . ἔνιοι δέ οὐ εἷς μόνος ἀλλά καί δύο καί τρεῖς μεσίδιος καλέω ἐν ὁ ἀμφισβήτησις · ὅθεν φαίνω ὅτι ὁ μέσος ζητέω , ὡς αὐτός εἰμί ὁ μέσος ζητέω καί ὁ Δίκαιος · καίω · ἐγώ σός ἄρα ὁ δίκη ἴον , ἐπεί καί ὁ δικαστής μέσος , ὁ μεσότης τητάω καί ὁ Δίκαιος εἰσάγω καί ἐπανισόω ὁ ἀπό ὁ ἀδικία ἀνισότης . καί ὥσπερ ὁ αβ γραμμή εἰς ἄνισος τέμνω κατά ὁ δ , εἰμί τις ἐθέλω εἰς ἴσος διαιρέω , ἀφαιρέω ἀπό εἷς μείζων ὁ βδʹ ὁ ὑπεροχή ὅς ὑπερέχω ὁ μικρός ὁ δᾶ , ὁ γδʹ , καί προστίθημι ὁ δᾶ , ὁ ἄγε · ἴσος ποιέω ὁ γβ καί εὑρίσκω ὁ διχοτομία ὁ αβ , οὗτος καί ἐπί ὁ ἀνισότης σοτητη ὁ ἀδικία συμβαίνω . ὁ γάρ διορθωτικός Δίκαιος , ἀφαιρέω ἀπό ὁ κέρδος ὁ ἀδικέω , ὅσπερ ὡς ὑπεροχή εἰμί αὐτός πρός ὁ ἀδικέω , καί προστίθημι ὁ ἀδικέω , ἰσότης καί μεσότης ποιέω . καί διά οὗτος καί Δίκαιος καλέω , ὅτι δίχα εἰμί , ὥσπερ ἄν εἰμί τις εἶπον δίζω · καί ὁ δικαστής διχαστής . καί ὥσπερ ἐπί ὁ γραμμή ἔχω , ὅταν δίχα διαιρέω , ὅτι ὁ ἕτερος ὁ ἴσος εὐθύς μέσος ἀνάλογος εἰμί κατά ὁ ἀριθμητικός ἀναλογία ὁ μείζων καί ὁ μικρός , οὗτος καί ὁ - Δίκαιος μέσος εἰμί ὁ κέρδος καί ὁ ζημία , ὁ | μείζων ἢ ἀγαθός ἢ κακός καί ὁ μικρός · μικρός μέν ὁ μείζων , μείζων δέ ὁ μικρός . ὅτι δέ ἐπί ὁ γραμμή · οὕτως ἔχω , καθώς εἴρω , φανερός · ὁ γάρ βδʹ ὑπερέχω ὁ γῆ ὁ γδʹ · ὁ # x003E ; γῆ ὑπερέχω ὁ ὅδε ὁ ὁ γδʹ · ὥστε ὁ μέν βδʹ , γῆ , ὅδε ἀνάλογος ἔχω κατά ἀριθμητικός ἀναλογία · μέσος δέ εἰμί ὁ γῆ , ὁ ἴσος τῆ γβ , ὅστις μικρός μέν εἰμί ὁ βδʹ , μείζων δέ ὁ ὅδε , ὁ αὐτός ὁ γδʹ ἐλασσόω καί ὑπερέχω . ἔτι δέ καί ἐκεῖθεν δῆλος , ὁ Δίκαιος καί ὁ ἴσος μέσος ἀνάλογος εἰμί ὁ ζημία καί ὁ κέρδος , κατά ὁ ἀριθμητικός ἀναλογία · εἰμί τρεῖς εὐθύς Ἴσαι ἀλλήλων , ὁ ἄα , ββʹ , γγʹ · τέμνω δέ ὁ ἄα δίχα κατά ὁ ε , ὅς τε γγʹ κατά ὁ ζ · καί ἀφαιρέω ἀπό εἷς ἄα ὁ ἀεί · φανερός δή , ὅτι ὁ γγʹ μείζων εἰμί ὁ ἐάω ὁ γζʹ · πρόσκειμαι δέ ὁ ἀφαιρέω ὁ ἄα τῆ γγʹ , καί ἵστημι ὁ δγʹ · φανερός δή , ὅτι ὁ δγʹ μείζων εἰμί ὁ ἐάω ὁ τε ὁ καί ὁ εἰμί εἰμί τοίνυν δήω ὁ ἄκρος εὐθύς ὁ ἰσότης ἐπανάγω , διά ὁ ββʹ οὗτος ποιέω · ὥσπερ γάρ κανών ὁ γδʹ ἐφαρμόζω ὁ ὑπεροχή ἀφαιρέω · ἐφαρμόζω δέ ὁ ἄα , ὁ ἐλλείπω πρόσω τίθημι · καί οὕτως εἰμί πάλιν ὁ ἄκρος Ἴσαι ἀλλήλων . οὗτος δή ὁ ὁ ἰσότης ἐπανάγω ββʹ μέσος ἀνάλογος εἰμί κατά ἀριθμητικός ὁ δγʹ καί ἐάω · ὁ μέν γάρ δγʹ ὁ ββʹ ὑπερέχω ὁ δγʹ , ὁ δέ ββʹ ὁ ἐάω ὑπερέχω ὁ αὐτός ὁ δγʹ · ὅτι δέ καί ἐπί ὁ διορθωτικός Δίκαιος ὁ αὐτός συμβαίνω , φανερός ἐκ ὁ εἴρω . οὗτος δέ καί ἐπί ὁ τέχνη συμβαίνω . τότε γάρ ὅς ἔχω καί συνίστημι , ὅταν ἐν χρεία οὗτος γίγνομαι , καί τοσοῦτος τεχνίτης δήω , ὅσος αὐτός περί ὁ τέχνη πονέω καί ζημιόω · οὗτος γάρ δυνατός συνίστημι ὁ τεχνίτης , ὁ ἔνδεια παρά ὁ δήω ἀναπληρόω . εἰμί δέ ὁ μέν πονέω καί ποιέω ὁ τέχνη , ὁ πάσχω δέ αὐτός , ὁ δήω αὐτός δηλονότι , οὐ οὗτος πᾷ · ἔχω ὡς ἐκεῖνος ποιέω , ἀλλά πολύς μικρός , οὐδέ κωλύω πᾶς ἀπόλλυμι . διά οὗτος ἐνταῦθα ὁ μέσος καί ὁ ἴσος ἀναγκαῖον εἰμί , ὅς εἰμί μεταξύ ζημία καί κέρδος . οὗτος δέ ὁ ὄνομα , ὁ ζημία καί ὁ κέρδος , λέγω μέν κύριος ἐπί ὁ ἑκούσιος συναλλάσσω , λαμβάνω δέ καί ἐπί ὁ ἀεκούσιος . λέγω γάρ ἁπλόος κερδαίνω ὁ πλείων πλείων ὅς τις κτάομαι · ὁμοίως καί ζημιόω ὁ κτάομαι μικρός ὅς ἔχω ἐκ ἀρχή · ὁ δέ ὁ εἰμί ἔχω οὔτε ζημία οὔτε κέρδος ὀνομάζω ἀλλά τίς μέσος · ὥστε κέρδος τις καί ζημία μέσος ὁ δίκαιος εἰμί · λέγω δέ ὁ ἐν ὁ ἀεκούσιος συνάλλαγμα , ὅταν ὅταν τις τοσοῦτος λαμβάνω , ὅς σός ἔχω πρίν ἀδικέω ἢ ἀδικέω , οὗτος εἰμί κερδαίνω ἢ ζημιόω . ὁ γάρ ἐν ὁ ἑκούσιος συνάλλαγμα κέρδος οὔτε ἄδικος εἰμί οὔτε εὐθύνω · οὗτος γάρ ἄδεια δίδωμι ὁ νόμος . ὅτι ὁ ἀντιπάσχω οὐ εἰμί εἶδος δικαιοσύνη , εἰμί μή κατά 20 ἀναλογία ὁ ἀντιπεπόνθησις γίγνομαι . Κεφ . ς΄ · ὁ δέ Πυθαγόρειος λέγω Δίκαιος εἰμί ὁ ἀντιπάσχω , ὁ ὁ αὐτός πάσχω ὁ ποιέω τις · καί πρός οὗτος φέρω καί ὁ ὁ Ῥαδάμανθυς ἔπος εἰμί κε πάσχω ὁ καί ῥέζω , δίκη καί εὐθύς γίγνομαι . οὗτος δέ ὁ ἀντιπάσχω οὐ ἐφαρμόζω οὐδείς εἶδος ὁ δικαῖος . οὔτε γάρ ὁ διανεμητικός Δίκαιος τοιοῦτος εἰμί οὔτε ὁ διορθωτικός · ἐπί μέν γάρ ὁ διανομεύς οὖον δυνατός ἀεί ὁ πολίτης ἐκεῖνος πάσχω εὕω ἀπό ὁ κοινός ὅσπερ ποιέω · εἰμί γάρ τύραννος ἀποκτείνω , πῶς ὁ αὐτός πείθω ; ἐπί δέ ὁ διορθωτικός Δίκαιος πολλαχοῦ διαφωνέω · εἰμί γάρ τις ἄρχω πατάσσω , οὖον δίκαιος πλήσσω μόνος ἀλλά καί κολάζω · καί εἰμί τις ἄρχω εἰμί τις ὁ ἄρχω πατάσσω , οὖον Δίκαιος ὁ ἴσος πάσχω · εἰμί δέ τις καί ἀεκούσιος καί ἀγνοέω βλάπτω ὁ πέλας , οὖον δίκαιος εἰμί ὁμοίως ἀντιβάλλω . δυνατός δέ ὁ τοιοῦτος ἀντιπάθεια Δίκαιος εἰμί ἐν ὁ ἀλλακτικός κοινωνία ; οἷος ἐν ὁ εὕω ποιέω ἀλλήλων καί κακῶς ποιέω καί ἐν ὁ ἰά τέχνη πρός ἀλλήλων συνάλλαγμα · πλήν ὁ ἀντιπάθεια οὖον κατά ὁ ἴσος ἐκλαμβάνω δεῖ ἀλλά κατά ὁ ἀνάλογος . ὁ γάρ ὁ ἄρχω τύπτω ὁ τάξις ὁ πολιτεία ἀναιρέω , καί οὖον τύπτω ἀλλά ἀποκτείνω · καί ὁ ὁ γάμος ὁ πέλας διαφθείρω πείθω μέν καί αὐτός κακῶς , οὖον ὁ αὐτός δέ , ἀλλά κατά ὁ ἀνάλογος · εἴτε γάρ μή πείθω κακῶς ὁ δράω κακῶς , δοθυλειος τις εἰμί καί τυραννίς ὁ πολιτεία · εἴτε · ὁ αὐτός πείθω ὅσπερ δράω , ἄτοπος τίς καί αἰσχρός . ὁμοίως δέ ἔχω καί ἐπί ὁ Χαρίτων καί ὁ ὅς ποιέω καί ἕ πάσχω · πρός μέν γάρ τηνῶ ἰσότης ὁ πολιτεία ἀναγκαῖον εἰμί ὁ ὅς πάθος καί εὕω ποιέω καί ὁ χάρις ἀμείβω καί ἔτι δύο ἄρχω Χαρίτων · εἰμί γάρ μή οὗτος εἰμί , ἀπόλλυμι ὁ μετάδοσις , ὅς συγχέω ἰά πολιτεία καί ὁ ὁμόνοια . διά οὗτος καί Χαρίτων ἱερόν ἐν ἕκαστος ὁ πόλις ἱδρύω , | ἵνα ὁ χάρις τιμάω διά ὁ ἀντίχαρις . οὖον δυνατός δέ ὁ χάρις ὁ αὐτός εἰμί ὁ ἀντίχαρις ἀλλά ἀνάλογος · δίδωμι δίδωμι γάρ τίς τις ὅς δήω ὁ λαμβάνω , καί λαμβάνω παρά ἐκεῖνος , ὅσπερ αὐτός ἐν χρεία καθίστημι · καί οὗτος χαίρω καί χαίρω ποιέω · εἰμί δέ ὁ αὐτός λαμβάνω ὁ δίδωμι , τίς ὁ χάρις ; ὥστε ὁ εὕω ποιέω καί εὕω πάσχω οὖον κατά ὁ αὐτός ἀλλά κατά ὁ ἀνάλογος γίγνομαι . οὗτος δέ καί ἐκεῖθεν φανερός γίγνομαι ἄν . ὁ υεταδόσεις καί ἀντίδοσις κοινωνία τις εἰμί · ὁ δέ κοινωνία . ὁ ἐν 10 χρεία · ἐκεῖνος γάρ τις ζητέω κοινωνέω , ὅς χρεία ἔχω · ὁ δέ ἐν χρεία εἰμί ὁ ἀνόμοιος εἰμί · οὖον γάρ δέω τις ἑαυτοῦ ἢ ὁ ἑαυτοῦ ἢ ὅς αὐτός δύναμαι ποιέω ἀλλά ὅς οὐ ἔχω οὐδέ δύναμαι ποιέω ἐκεῖνος ζητέω ὁ πλησίος κοινωνέω · ὁ γάρ σκυτοτόμος οὖον δήω ὁ σκυτοτόμος οὐδέ ὁ ἰατρός ὁ ἰατρός ἀλλά ὁ σκυτοτόμος ἰατρός καί ὁ ἰατρός σκυτοτόμος , ὥστε φανερός , ὅτι ὁ χάρις ὁ ἀνόμοιος εἰμί . ὁ ἄρα μετάδοσις καί ἀντίδοσις οὐ ὁ αὐτός εἰμί . , ἀλλά ἵνα καί κατά ὁ Δίκαιος γίγνομαι , κατά ὁ ἀνάλογος ὁ ἰσότης ἐκληπτέον · ὁ γάρ σκυτοτόμος ὁ οἰκοδόμος ὑπόδημα δίδωμι , λαμβάνω δέ ὅσος εἰς οἰκίον φέρω ἀνάλογος ὁ χάρις · καί ὁ ἰατρός ὁ γεωργός ἄλλος μέν δίδωμι , ἄλλος δέ παρά αὐτός λαμβάνω κατά ἀναλογία . ἐνδέχομαι γάρ ὁ ἕτερος ἔργον τίμιος τίμιος θατέρου · οὖον γάρ ἀντί οἰκίον ὑπόδημα δίδωμι ὁ σκυτοτόμος ὁ οἰκοδόμος , ἀλλά τοσοῦτος δεῖ εἰσφέρω ὁ σκυτοτόμος εἰς ὁ ἀντίδοσις , ὅσος ἐκεῖνος εἰς ὁ οἰκίον ζημιόω · εἰμί δέ μή , ἄνισος εἰμί ὁ ἄλλαγμα καί ὁ χάρις ἀνώμαλος . δεῖ τοίνυν ἐν ὁ | χάρις τηρέω ἰά ἰσότης · πλήν κατά ὁ ἀναλογία . ὅς ποιέω ὁ κατά διάμετρος σύζευξις · διάμετρος μέν γάρ εἰμί ὁ ἀπό ὁ γωνία ὁ παραλληλόγραμμος ἐπί ὁ ἀπεναντίον γωνία ( ?? ) ἐπιζεύγνυμι εὐθύς . ἵστημι δέ ὥσπερ τετράγωνος οἷ τέσσαρες ὅρος · ὁ οἰκοδόμος ὁ σκυτοτόμος ὁ ὑπόδημα ὁ οἰκίον · ὁ οἰκοδόμος μέν , ἐπί ὅς ὁ ὅς , σκυτοτόμος δέ , ἐπί ὅς ὁ γ , οἰκίον , ἐπί ὅς ὁ Β , ὑπόδημα , ἐπί ὅς ὁ δ · ἐπεί τοίνυν ὑπό ὁ σκυτοτόμος ὁ ὑπόδημα τίθημι ὥσπερ ὁ δ ὑπό ὁ γ , καί ὑπό ὁ οἰκοδόμος ὁ οἰκίον , ὥσπερ ὁ Β ὑπό ὁ ὅς , ἐν ὁ πρός ἀλλήλων κοινωνία συνάπτω μέν ὁ οἰκοδόμος ὁ ὑπόδημα , ὥσπερ συνάπτω ὁ ὅς ὁ δ , ὁ δέ σκυτοτόμος ὁ οἰκίον , ὥσπερ ὁ γ ὁ Β · καί οὕτως εἰμί ὁ κοινωνία κατά διάμετρος , οὖον κατά ὁ αὐτός ἀλλά κατά ὁ ἀνάλογος . διά οὗτος δεῖ ὁ ἀλλάσσω λόγος ἔχω καί συμμετρία πρός ἀλλήλων · εἰμί γάρ ἔνιοι , ὁ οὐδέ δύναμαι σχδὸν | ἀλλάσσω διά ὁ ἀσύμμετρος εἰμί , οἷος ὁ ὁ αὐλητής ἔργον καί ὁ ὁ οἰκοδόμος . διά οὗτος παραλαμβάνω ὁ νόμισμα , ὅστις πρός πᾶς ἔργω δύναμαι ἀλλάσσω καί πᾶς ἔργον ὁ ἄξιος μετρέω · ἀπό οὗτος γάρ γιγνώσκω πόσος ὑπόδημα ὁ οἰκίον ἄξιος εἰμί ἢ πόσος τροφή ἢ ἄλλος ἔργον · εἰμί γάρ μή ὁ ἄξιος ἕκαστος γιγνώσκω , οὖον δύναμαι συνίστημι ὁ ἀλλαγή καί ὁ κοινωνία · ὁ γάρ μή δίδωμι καί λαμβάνω ἀξίως οὐ εἰμί ἀλλαγή οὐδέ κέω - Νωνία . διά οὗτος ἀνάγκη εἰμί τίς εἷς μέτρον κοινός ἅπας , ὅς πᾶς δύναμαι μετρέω καί διά ὅς ὁ ἄξιος ἕκαστος γιγνώσκω . εἰμί δέ φύσις μέν καί ἀλήθεια ὁ χρεία μέτρον ἅπας · καθόσον γάρ τις δέω τις , κατά τοσοῦτος βούλομαι αὐτός κοινωνέω · εἰμί γάρ μή δήω ὁ ἕτερος ἢ μή ὥσπερ ἄλλος ὁ ἐκεῖνος ἀλλά μικρός , οὐ εἰμί ποτέ ἀλλαγή · δήω δέ ὁ ἑαυτοῦ δίδωμι καί λαμβάνω ὁ ὁ ἄλλος . ὁ μέν οὖν χρεία φύσις καί ἀλήθεια μέτρον εἰμί ὁ πρᾶγμα · οὗτος γάρ πᾶς εἰς εἷς συνάγω · νόμος δέ καί κατά συνθήκη ὁ νόμισμα · καί διά οὗτος καί νόμισμα καλέω , ὅτι οὐ εἰμί φύσις , ἀλλά παρά ἐγώ τίθημι , καί ἐπί ἐγώ εἰμί μεταβάλλω αὐτός καί ποιέω ἄχρηστος . εἰμί τοίνυν καί ὁ νόμισμα μέτρον , ὡς εἴρω , ὁ ὁ πρᾶγμα ἄξιος , καί αὐτός μέν οὐ εἰμί χρεία διά ἑαυτοῦ , εἰμί δέ ὥσπερ ὑπάλλαγμα ὁ χρεία · διά οὗτος ἰσόρροπος εἰμί κατά ὁ ἀνάλογος . ὁ δέ ἀναλογία εἰμί ἀντιπεπονθότως · οὗτος γάρ δυνατός ἰσάζω ὁ ἀλλαγή . ἀντιπάσχω δέ λέγω παρά ὁ μαθηματικός , ὅταν εἰμί ὡς ὁ ὅς πρός ὁ Β , ὁ γ πρός ὁ δ · καί ὡς ὁ ὅς πρός ὁ γ , ὁ δ πρός ὁ Β · εἰμί οὗτος τοίνυν ὁ τρόπος ἀνάλογος εἰμί ὁ ἀλλάσσω καί ὁ ἀλλάσσω , δι·καία εἰμί ὁ ἀλλαγή . ἵστημι γεωργός σχυτοτομος γάρ σκυτοτόμος , ἐπί ὅς γ , γεωργός , ἐπί ὅς ὅς , ὑπόδημα , ἐπί ὅς δ , σῖτος , ἐπί ὅς Β · κεῖμαι δή ὁ γεωργός πρός ὁ σκυτεύς διπλάσιος λόγος ἔχω , εἰμί δέ καί ὁ σῖτος διπλάσιος ὁ ἄξιος ὁ ὑπόδημα · εἰμί τοίνυν εἰμί ὡς ὁ γεωργός πρός ὁ σκυτεύς ὁ ὑπόδημα πρός ὁ τροφή ἢ ὁ σῖτος , διπλασίων εἰμί ὁ ὑπόδημα ὁ σῖτος καί οὕτως εἰμί ἄξιος ὁ σῖτος . · εἰμί δέ μή οὕτως ὁ ἀλλαγή γίγνομαι , οὖον δεῖ εἰς σχῆμα ἀναλογία ἄγω αὐτός , οὖον γάρ δυνατός ἰσάζω . εἰμί γάρ μή εἰμί ὡς ὁ γεωργός πρός ὁ σκυτεύς ὁ ἔργον ὁ γεωργός , ὅς λαμβάνω ὁ σκυτοτόμος , πρός ὁ ἔργον ὁ σκυτεύς , ὅς λαμβάνω ὁ γεωργός , οὐ εἰμί Ἰσότης , ἀλλά ὅταν ἀντιπεπονθότως ἔχω , τότε ἀλλαγή κύριος καί κοινωνία γίγνομαι . ὅτι οεʹ ὁ χρεία συγχέω ὁ πολιτεία καί οὗτος ὁ κοινωνία ποιέω καί ὁ ἕνωσις , καθάπερ εἷς τίς εἰμί , δῆλος · καί γάρ ὅταν μή χρεία ἔχω ἀλλήλων , οὐ ἀλλάσσω οὐδέ κοινωνέω ἀλλήλων ἢ ὅταν ὁ μέν δήω θατέρου , ἕτερος δέ θατέρου χρεία οὐ ἔχω , καί τότε γάρ ὁμοίως ἀκοινώνητος εἰμί · ὥσπερ ἐναντίος , ὅταν ὅς μέν ἔχω αὐτός δέω τις , αὐτός δέ χρῄζω ὅς ἐκεῖνος δίδωμι δυνατός . ἐπεί δέ πολλάκις ὁ μέν γεωργός δήω ὁ ἔργον ὁ τέκτων , ὁ δέ τέκτων οὖον δήω ὁ γεωργικός , ἵνα ὁ ἄλλαγμα καί ὁ κοινωνία μηδέ τότε κωλύω , παραλαμβάνω θέω ὁ νόμισμα · καί οὗτος δίδωμι ὁ γεωργός ὁ τέκτων λαμβάνω παρά ἐκεῖνος ὁ ἐκεῖνος ἔργον . ὅς δή ὁ νόμισμα καθάπερ ἐγγυητής εἰμί πρός ὁ τέκτων , ὅτι ἐπειδάν Ἴων ὁ γεωργός δήω , διά αὐτός λαμβάνω παρά ἰός γεωρδὲ γου , ὅς ἐν χρεία καθίστημι . καί οὗτος ἐνταῦθα διά ὁ μέλλω ὁ τέκτων χρεία ὁ ἀλλαγή καί ὁ κοινωνία γίγνομαι . καί ὁ νόμισμα δύναμις εἰμί πᾶς σχεδόν , ὅς δήω ἕκαστος ἕκαστος · καί ὁ οὗτος χρεία μάλιστα μένω , εἰμί καί μή ἀεί ὁμοίως καί γάρ ἐν μέν ὁ εὐθηνία πολύς τίς εἰμί ὁ χρεία ὁ νόμισμα , ἐν δέ ὁ σιτοδεία οὐκέτι · οὖον γάρ ἄν τις αἱρέω ὀλίγος προΐημι σῖτος πολύς νόμισμα . ὅμως δέ διά ὁ εἴρω μᾶλλον μένω ὁ οὗτος χρεία ἢ ὁ ὁ ἄλλος · διό δεῖ πᾶς τιμάω · οὗτος γάρ δυνατός εἰμί ἀεί ἀλλαγή καί κοινωνία . ἀπό γάρ ὁ πᾶς μετρέω καί τιμάω νόμισμα ὁ Ἰσότης γίγνομαι · ἀπό δέ ὁ ἰσότης ἀλλαγή γίγνομαι # x003E ; , ἰσότης δέ οὐ ἀεί δυνατός ἄνευ νόμισμα τις γάρ ἔργον τέχνη οὕτως ἀλλήλων διαφέρω , ὥστε παντελῶς ἀσύμμετρος εἰμί καί μηδείς λόγος ἔχω πρός ἀλλήλων · ὅθεν οὖον δυνατός ἰσότης εὑρίσκω ἐν αὐτός . ὅτι δέ ἑκάτερος ἑκάτερος δήω , διά οὗτος ὁ χρεία παραλαμβάνω εἷς τίς κοινός μέτρον , ὅς πᾶς μετρέω , ὁ νόμισμα · ὅς φύσις μέν καί ἀλήθεια οὖον μετρέω ( οὖον γάρ εἰμί μέρος μετρέω ) , νόμος δέ τις ἡμέτερος καί συνθήκη · καί οὕτως ἐν μέσος γίγνομαι ὁ ἀσύμμετρος , σύμμετρος ποιέω καί ἰσάζω . οὗτος δέ εἰμί οἰκίον μνᾶ δέκα κλίνη καί ἀπό ὁ διάγραμμα σαφής . ἵστημι ὁ ὅς οἰκίον , ὁ δέ Β μνᾶ δέκα , ὁ δέ γ I κλίνη . ἵστημι δέ ὁ οἰκίον πέντε μνᾶ , ὁ δέ κλίνη εἷς · ὥστε ὁ δέκα μνᾶ ὁ Β ὁ μέν κλίνη δεκαπλάσιος εἰμί , ὁ δέ οἰκίον διπλάσιος · ὁ ἄρα οἰκίον ἡμ·ίσειά εἰμί ὁ δέκα μνᾶ . ἐπεί τοίνυν ὁ μέν οἰκίον ἥμισυς , ὁ δέ κλίνη δέκατος ὁ αὐτός , ὁ δέ ἥμισυς ὁ δέκατος πενταλπλάσιον , . ὁ ἄρα οἰκίον εἷς κλίνη πενταπλασίων · σύμμετρος ἄρα ὁ οἰκίον γίγνομαι ὁ κλίνη διά μέσος ὁ νόμισμα , ὅς κοινός γίγνομαι μέτρον . εἰμί δέ σύμμετρος , καί ἴσος γίγνομαι δυνατός · εἰμί γάρ πενταλπλασιαειδω . ἴσος εἰμί ὁ οἰκίον . τίς μέν οὖν ὁ ἄδικος , καί τίς ὁ δίκαιος εἰμί , εἴρω , κατά τε διανομή καί διόρθωσις , ἤτοι ὁ διανεμητικός καί διορθωτικός . ὅτι2 ὁ δικαιόω μεσότης εἰμί ὁ ἀδικέω καί ἀδικέω . Κεφ . ς . οὗτος δέ οὗτος διά-ὁρίζω , φανερός εἰμί , ὅτι ὁ δικαιοπραγία μεδυναω σότης εἰμί ὁ ἀδικέω καί ἀδικέω · ὁ μέν γάρ πλέω εἰμί , ὁ δέ μικρός · ὁ μέν γάρ ἀδικέω οὐδείς ἄλλος εἰμί ἢ ὁ πλέω ἔχω , ὅπου ὁ ἴσος ἐσθίω · ὁ δέ ἀδικέω , ὁ μικρός ἔχω . καί ὁ δικαιοσύνη μεσότης εἰμί οὖον ὁ αὐτός τρόπος ὁ πρότερος ἀρετή · ὁ μέν γάρ ἄλλος ἀρετή ἕκαστος μέσος εἰμί δύο κακία , ὁ μέν ὑπερβάλλω ὁ δέ ἐλλείπω · ὁ μέν γάρ σωφροσύνη μεταξύ ὁ ἠλιθιότης καί ὁ ἀκολασία εἰμί , ὁ δέ ἀνδρεία μεταξύ ὁ δειλία καί ὁ θρασύτης , καί ὁ ἄλλος ὁμοίως · ὁ δέ δικαιοσύνη οὐ ἔχω παρά ἑκάτερος δύο κακία , ὅς ἀντίκειμαι ,, ἀλλά μόνος ὁ ἀδικία ἀντίκειμαι · μέσος δέ εἰμί , ὅτι εἷς ἀδικία ὁ ἀνισότης εἰσάγω , ὁ ἴσος αὐτός ζῶ τεῖ , καί οὗτος εἰμί ποιητικός . ὅς δή ἴσος μέσος εἰμί ὁ μείζων καί ὁ μικρός , καί διά οὗτος αὐτός μέν μεσότης εἰμί , ὁ δέ ἀδικία ἀκρότης , ὅτι ὁ ἄκρος εἰμί . καί ὁ μέν δικαιοσύνη εἰμί ἕξις , κατά ὅς ὁ δίκαιος κατά προαίρεσις πρακτικός εἰμί ὁ Δίκαιος καί διανεμητικός , ὥστε καί ἑαυτοῦ νομοθετέω προσήκω διανέμω πρός ἄλλος καί πρός ἑαυτοῦ εἰμί δήω , καί ὁ ἄλλος παρέχω κανών διανομεύς , οὐ ἑαυτοῦ μέν πλέω ὁ ἀγαθός παρέχω ἐν ὁ διανομή , μικρός δέ ὁ πλησίος , ἢ ὁ βλαβερός ἑαυτοῦ μέν μικρός , πλέω δέ ὁ πλησίος , ἀλλά ὁ ἴσος ὁ κατά ἀναλογία · ὁμοίως δέ καί ἄλλος νομοθέτης ὁ ἴσος ποιέω ἐν ὁ διανομή . τοιοῦτος μέν ὁ δικαιοσύνη . ὁ δέ ἀδικία πᾶς ἐναντίος · ὑπερβολή γάρ καί ἔλλειψις εἰμί ὁ ὠφέλιμος βλαβερός καί βλαβερός παρά ὁ ἀνάλογος . ὁ γάρ ἄδικος ἐν ὁ διανομή ὑπερβάλλω μέν ὁ πλησίος ἐν ὁ ὠφέλιμος , ἐλλείπω δέ αὐτός ἐν ὁ βλαβερός · ὅταν δέ πρός ἄλλος ὁ διανομή ποιέω , καί τότε μέν παρά ὁ ἀνάλογος , πλήν οὖον ὁ αὐτός ποιέω ὁ αὐτός ὑπερβάλλω ἢ ἐλλείπω , ἀλλά ὡς τυγχάνω · ὥστε εἰμί καί ὑπερβολή καί ἔλλειψις ἐν ὁ ἀδίκημα ὁ μείζων καί ὁ μικρός · καί μείζων μέν εἰμί ὁ ἀδικέω , μικρός δέ ὁ ἀδικέω . ὅς μέσος εἰμί ὁ ἴσος , ἤτοι ὁ Δίκαιος . Πῶς εἰμί ἀδικέω καί μή ἄδικος εἰμί . εἰμί . Κεφ . ἤ . περι μέν οὖν δικαιοσύνη καί ἀδικία , καί τίς ἑκάτερος οὗτος ὁ φύσις , καί περί Δίκαιος καί ἄδικος , καθόλου εἴρω · ἐκεῖνος δέ νῦν ζητητέος · ἐπεί εἰμί τις ἀδίκημα , ὁ ποιέω | τις ἀδικέω μέν , ἄδικος δέ οὐ εἰμί , τίς οὗτος . πρῶτος δέ ἐκεῖνος δείκνυμι , ὅτι δυνατός ἀδικέω τις καί μή ἄδικος εἰμί , οἷος κλέπτω καί μή κλέπτης εἰμί καί ἐγώ - χέω καί μή μοιχός εἰμί . ὁ γάρ κλέπτω ὁ μάχαιρα ὁ μαίνομαι , ἵνα μή ἑαυτοῦ ὁ μαίνομαι ἀποσφάζω , κλέπτω μέν , κλέπτης δέ οὐ εἰμί · καί ὁ μοιχεύω , ἵνα δύναμαι πλουτέω , μοιχεύω μέν , μοιχός δέ οὐ εἰμί , ἀλλά φιλοχρήματος · καί εἰμί τις ἰατρός ἀπατάω ὁ νοσέω ἐπί οἶς σῴζω , ἀπατάω μέν , ἀπατεών δέ οὐ · εἰμί . ὅτι οὖν εἰμί δυνατός τις ἀδικέω καί μή ἄδικος εἰμί κατά ἐκεῖνος ὁ ἀδικία ὅς ὁ ἔργον ποιέω , δῆλος . τίς δέ εἰμί οὗτος ὁ ἀδίκημα , εἷς καθολικός λόγος ῥητέος · ὅσος ἀδικέω τις οὐ ἕνεκα ὁ τέλος , ὅς προσήκω ὅς ἀδικία . ἐκεῖνος , ὅς ὁ πρᾶξις ποιέω , ἀλλά ἄλλος τέλος ἕνεκα , ἢ ἀγαθός ἢ φαῦλος , κατά ἐκεῖνος ἀδικέω μέν , ἄδικος δέ οὐ εἰμί . ἀπατάω μέν γάρ ὁ ἰατρός , ἀπατεών δέ οὐ εἰμί · οὖον γάρ τέλος · ἔχω ὁ ἀπάτη ὁ νοσέω ἀλλά ὁ σωτηρία · ὁμοίως καί ὁ Κλέφας ὁ ξίφος ὁ μαίνομαι οὖον ζητέω ὁ πλέω λαμβάνω ἑαυτοῦ καί λάθρῃ παρακερδαίνω ὁ πλησίος ὥσπερ ὁ κλέπτης , ἀλλά τέλος ἔχω ὁ ὁ μαίνομαι σωτηρία . πᾶς δέ πρᾶξις ἀπό ὁ τέλος ὁ εἶδος λαμβάνω καί ὁ ὁρισμός , ἄν διά οὗτος καί ὁ ὄνομα · ὁ γάρ ὄνομα συστέλλω ὁρισμός εἰμί . οὐδέ γάρ ὁ στρατηγός ἑλέπολις κατασκευάζω πολλάκις καί ὁρμητήριον ἐν πολιορκία οἰκοδόμος εἴρω ἢ τέκτων · ὁ μέν γάρ οἰκοδόμος καί ὁ τέκτων ποιέω καί οἰκοδομέω λέγω , ὅτι δέ οὖον πρός ὁ τέλος ἀποσκοπέω ὁ οἰκοδόμος ἀλλά ὁ ὁ στρατηγός , οὐ οἰκοδόμος ἀλλά στρατηγός εἰμί καί καλέω · καί ὁ ὁ γάμος μέν ὁ πλησίος ἀδικέω , μή διά ἀκολασία δέ αὐτός οὗτος προαιρέω ἀλλά διά φιλοχρηματία , οὐ εἄν εἰμί μοιχός ἀλλά φιλοχρήματος . δυνατός τοίνυν τις ἀδικέω , καί μή ἄδικος εἰμί κατά ἐκεῖνος ὁ ἀδικία , ὅς ὁ πρᾶξις ποιέω , ἀλλά ἢ οὐδαμῶς ἄδικος , ὥσπερ ὁ ἰατρός , ἢ κατά ἕτερος ἀδικία ἄδικος , ὥσπερ ὁ μοιχός . κατά τίς δέ τρόπος , εἴρω . δυνατός δέ καί ἄλλως ἀδικέω μή ἄδικος εἰμί , ὅταν ἀεκούσιος τις ἀδικέω · ὁ γάρ νύξ ἀγνοέω ὁ κλέπτης καί ὁ μή κλέπτης ἀποκτείνω ἀδικέω μέν , ἄδικος δέ οὐ εἰμί . περι Δίκαιος , ὅς κύριος οὐ εἰμί Δίκαιος . Κεφ . ὁ . περι μέν οὖν ὁ ἀντιπάσχω , τίς τρόπος γίγνομαι Δίκαιος εἰμί , εἴρω πρότερος . εἰμί δέ καί ἄλλος Δίκαιος , ὅς οὐ εἰμί κύριος Δίκαιος , ὥσπερ δή ὁ πατρικός καί δεσποτικός · οὗτος γάρ οὐ εἰμί κύριος Δίκαιος ἀλλά ὁμοῖος πως ὁ πολιτικός Δίκαιος . λέγω δέ πατρικός Δίκαιος , ὅς προσήκω πατήρ πρός παῖς ποιέω , καί δεσποτικός , ὅς δεῖ δεσπότης πρός δοῦλος . κύριος τοίνυν καί ἀληθής δίκαιος εἰμί ὁ διανεμητικός καί ὁ διορθωτικός , ὅσπερ εἰμί ὁ πολιτικός , ὅσπερ ἢ κατά γεωμετρικός ἀναλογία γίγνομαι , καθώς εἴρω , ἢ κατά ἀριθμητικός . ἐν ἐκεῖνος γάρ εἰμί Δίκαιος , ἐν ὅς καί νόμος τίθημι · νόμος δέ τίθημι ἐν ἐκεῖνος , ὅς δυνατός καί ἀδικέω καί ἀδικέω · ὁ γάρ νόμος καί ὁ δίκη διάκρισις εἰμί ὁ Δίκαιος καί ὁ ἄδικος . οὗτος δέ ἁρμόζω ὁ πολίτης · οὗτος γάρ ἀλλήλων δύναμαι ἀδικέω ὁ βούλομαι ἕκαστος πλέω ἑαυτοῦ νέμω ὁ ἀπλόος ἀγαθός , μικρός δέ ὁ πλησίος , καί ὁ βλαβερός ὁ ἀνάπαλιν · διά οὗτος οὐ ἐάω ἄρχω ἄνθρωπος πόλις , δηλονότι αὐτός ὁ ἑαυτοῦ ὁρμή ἕπω , ἀλλά ὁ νόμος ἄρχω ποιέω , ἵνα μή ἑαυτοῦ ἕνεκα ἄρχω μηδέ ὁ πλέω ἑαυτοῦ παρέχω εἰμί ἐν ὁ διανομή ὁ ἀγαθός , ἀλλά ὁ ἀνάλογος · εἰμί γάρ μή οὕτως ἔχω , τύραννος εἰμί . ὁ γάρ ἄρχω οὐδείς ἄλλος βούλομαι ἢ φυλάσσω ὁ Δίκαιος , ἤτοι ὁ ἴσος καί ὁ ἀνάλογος · οὖον γάρ ἑαυτοῦ ἕνεκα ἄρχω , καθώς εἴρω , ἀλλά διά ὁ συμφέρω ὁ ἄλλος . διά οὗτος καί ὁ δικαιοσύνη ἀλλότριος ἀγαθός ὀνομάζω . ὅθεν καί μισθός πολύς κεῖμαι ὁ ἀγαθός ἄρχω · ὁ δέ εἰμί τιμή δημόσιος καί γέρας · ὅς δέ οὐ · ἀρκέω ὁ τοιοῦτος μισθός , τυραννίς ἐπιχειρέω , ὁ μέν οὖν Δίκαιος Δίκαιος διά οὗτος κύριος Δίκαιος λέγω . ὁ δέ πατρικός καί δεσποτικός οὐκέτι · οὖον γάρ δύναμαι τις πρός ἑαυτοῦ ἴδιος μέρος ἄδικος εἰμί , οὐδέ ὁ ἴδιος κτῆμα προαιρέω τις βλάπτω · εἰμί δέ ὥσπερ τίς μέρος ὁ πάτος ὁ τέκνον , ἠώς ὑπό αὐτός εἰμί καί εἷς αὐτός πρόνοια ἐξαρτάω εἰμί · ὁμοίως δέ καί ὁ δοῦλος ὠφέλεια τις ὁ δεσπότης εἰμί , καθόσον εἰμί δοῦλος καί ἠώς εἄν ὁ · οὐδείς δέ ὁ ἑαυτοῦ ὠφέλεια ἐπιβουλεύω . ἐν ὅς δέ οὖον δυνατός ἀδικία ἵημι οὐδέ ὁ κύριος δίκαιος εἰμί , ὅς εἰμί ὁ πολιτικός , ἀλλά ὅμοιος αὐτός . ὁ γάρ πολιτικός , καθώς εἴρω , ἐν ἐκεῖνος εἰμί , ἐν ὅς εἰμί νόμος · ἐν πατήρ δέ καί υἱός καί δεσπότης καί δοῦλος διά ὁ εἴρω οὐ εἰμί νόμος , ὅτι μηδέ ἀδικία , ἀλλά ἐν ἐκεῖνος εἰμί , ἐν ὅς Ἰσότης ὁ ἄρχω καί ἄρχω · διό μᾶλλον δοκέω Δίκαιος εἰμί ὁ ὁ ἀνήρ πρός ὁ γυνή ἢ πρός υἱός καί κτῆμα · οὗτος γάρ εἰμί ὁ οἰκονομικός Δίκαιος καί μᾶλλον ἔοικα ὁ πολιτικός , εἰμί δέ ὅμως καί αὐτός ἄλλος παρά ὁ πολιτικός . περι ὅς φυσικός καί ὁ νομικός Δίκαιος , τίς εἰμί ἑκάτερος · Κεφ . εἷς . ὁ δέ πολιτικός Δίκαιος ὁ μέν φυσικός εἰμί , ὁ οεʹ νομικός · καί φυσικός μέν λέγω , ὅς πανταχοῦ ὁ αὐτός ἔχω δύναμις καί πᾶς Δίκαιος δοκέω , οἷος ὁ ὁ δανείζω ὁ δάνειον ἀποδίδωμι ( πᾶς γάρ δοκέω Δίκαιος εἰμί ὁ ἕκαστ·ον ἔχω ὁ ἑαυτοῦ ) , νομικός δέ , ὅσπερ πρίν νομοθετέω ἀδιάφορος εἰμί καί οὔτε Δίκαιος οὔτε ἄδικος δοκέω , μετά δέ ὁ νομίζω δίκαιος εἰμί .. ὥσπερ ὁ πέρνημι ὁ δοῦλος εἷς μνᾶ · . πρίν μέν γάρ τίθημι ὁ νόμος , ἀδιάφορος εἰμί ὁ πρᾶσις ὁ οουλη καί ὡς ἕκαστος ὁ δεσπότης βούλομαι , μετά δέ ὁ τίθημι οὗτος ὁ νόμος , οὐκέτι ἀδιάφορος , ἀλλά ὁ δίκαιος εἰμί ὁ τοσόσδε πωλέω · τοιοῦτος δέ εἰμί καί ὁ ἐπί ὁ μερικός , οἷος ὁ ψήφισμα , οἷος δοκέω ὁ βουλή καί ὁ δῆμος ὁ Δημοσθένης στεφανόω ἢ ὁ Θεμιστοκλῆς καλέω Ὀλύμπιος · οὗτος γάρ πρίν ψηφίζω ἀδιάφορος εἰμί , ψηφίζομαι ἐσθίω Δίκαιος δοκέω . τις δέ νομίζω , μηδείς Δίκαιος εἰμί φύσις ἀλλά πᾶς νομικός · πᾶς μέν γάρ ὁ φυσικός ἀμετάβλητος · ὁ γάρ πῦρ παντακοῦ καί ἑκάστοτε θερμαίνω καί παρά ἐγώ καί ἐν Αἴγυπτος ὁμοίως , ὁ δέ Δίκαιος πᾶς μεταβάλλω · ὁ γάρ δανείζω καί μή ἀποδίδωμι πάρα τις Δίκαιος δοκέω , καί ἄλλος ὁμοίως ἔχω , καί οὖον πᾶς Δίκαιος δοκέω ὁ αὐτός · ὥστε πᾶς ὁ Δίκαιος νομικός εἰμί καί οὐδείς φυσικός . πρός δή οὗτος ἐκεῖνος λέγω , ὅτι οὖον καθάπαξ κινέω πᾶς Δίκαιος καί μεταπίπτω εἰμί γάρ καί παρά ἄνθρωπος πᾶς εἰμί ὁ Δίκαιος μεταβλητός , παρά γε ὁ θεός ἀνάγκη ἵημι Δίκαιος ἀμετάβλητος , ὥστε εἰμί τίς φυσικός Δίκαιος · νῦν δέ καί παρά ἄνθρωπος , ὁ τε ὀρθῶς καί ὑγιής ἔχω , εἰμί Δίκαιος ἀκίνητος , ὅς φυσικός λέγω . εἰμί δέ ὁ νοσέω ὁ φρήν καί διαστρέφω οὖον δοκέω Δίκαιος , οὐδείς διαφέρω , οὐδέ γάρ ὁ λέγω ὁ μέλι γλυκύς εἰμί ψεύδω , διότι ἰός νοσέω οὖον τοιοῦτος δοκέω · ὁ τοίνυν Δίκαιος ὁ φυσικός δοκέω μέν τις Δίκαιος , δοκέω δέ ἄλλος μή Δίκαιος εἰμί . ἀλλά ὁ μέν πρῶτος φυσικός εἰμί καί ὑγιαίνω ἄνθρωπος , ὁ δέ δύο παρά φύσις καίω μαίνομαι ἄνθρωπος · ὅτι μέν οὖν οὐδείς κωλύω φυσικός εἰμί Δίκαιος , ὅτι ἔνιοι Δίκαιος οὐ νομίζω αὐτός , δῆλος . ἐπεί δέ καί ὁ Δίκαιος κινητός εἰμί καί ὁ φυσικός ὅς εἴρω τρόπος , τίς διακρίνω καί ἀμφότερος κινέω ; καί εἰμί ὁ διάκρισις φανερός . αὐτός γάρ ἐξετάζω ὁ Δίκαιος κατά ἑαυτοῦ , εἰμί συμφέρω πᾶς ἀκίνητος εἰμί , καί εἰμί κατά - λύω βλάβη ἐπιφέρω δύναμαι . ει οὕτως ε χέω . φυσικός διαιω εἰμί , εἰμί ἐσθίω μή τοιοῦτος , νομικός · καί γάρ φέρω μέν Πανίας ὁ ἀρι - στερέω χείρ ὡς δεξιός χράω , ὁ μέντοι δεξιός φύσις φαίνω ἀγαθός εἰμί ὁ ἀριστερός · ἰός δέ νομικός Δίκαιος κατά συνθήκη τηρέω ὁμοῖος εἰμί ὁ μέτρον , ὅσπερ ἄλλος ἀλλαχοῦ γίγνομαι · ὁ γάρ οἰνηρός καί σιτηρός μέτρον οὖον πανταχοῦ εἰμί ἴσος , ἀλλά ὅς μέν ὠνέομαι ὁ οἶνος ἢ ὁ σῖτος , μείζων ὁ μέτρον ποιέω , ὅς δέ πωλέω , μικρός · ὁ αὐτός δή τρόπος ἔχω καί ὁ μή φυσικός ἀλλά ἀνθρώπινος καί κατά συνθήκη γίγνομαι Δίκαιος . οὖον γάρ ὁ αὐτός πανταχοῦ · ἐπεί οὐδέ πολιτεία εἷς πᾶς , ἀλλά εἷς πανταχοῦ πολιτεία , ὁ κατά φύσις , ἀγαθός . ὥσπερ καί ὁ φυσικός Δίκαιος εἷς πανταχοῦ ἐν ὁ εὐνομέομαι πολιτεία . καί οὕτως ἔχω πρός ὁ ἐν αὐτός πρᾶξις ὡς ὁ καθόλου πρός ὁ κατά ἕκαστος · ὁ μέν γάρ πράσσω πολύς , ὁ δέ Δίκαιος ἢ ὁ νόμιμος εἷς · καθόλου γάρ εἰμί · οὖον γάρ ὅδε ὁ Ἀριστεύς κελεύω τιμάω καί τοιόσδε τιμή , ᾠόν καθόλου πᾶς Ἀριστεύς ἁπλόος τιμάω . τις εἰμί δικαίωμα καί οικαιοπραγημα καί ἀδικοπράγημα . Κεφ . ΙΑ΄ . διαφέρω δέ ὁ δικαίωμα ὁ υἱός Δίκαιος καί ὁ ἀδίκημα ὁ ἄδικος · Δίκαιος μέν γάρ εἰμί , ὅσπερ ἁπλόος θεωρέω καί καθόλου , ἢ νομικός ἢ φυσικός , οἷος ὁ ἀνδροφόνος ἀποθνήσκω · ὅταν δέ ὁ τοιοῦτος Δίκαιος ἐν ὁ κατά ἕκαστος γίγνομαι καί ὅδε ὁ ἀνδροφόνος ὅδε ὁ τρόπος ἀποθνῄσκω , τότε δικαίωμα καλέω · ὁμοίως δέ καί ἐπί ὁ ἄδικος καί ἀδίκημα ἔχω . καλέω δέ δικαιοπράγημα μέν πᾶς πρᾶξις Δίκαιος , ἄν τε ἀδικία ἔκτισις εἰμί , ἄν τε ἀρετή ἀνταπόδοσις · δικαίωμα δέ ἰδίως ὁ ὁ ἀδικία τιμωρία . ὁποῖος δέ καί πόσος εἶδος δικαιοπράγημα καί δικαίωμα εἰμί , ὕστερος ἐπισκέπτομαι . νῦν δέ ἐκεῖνος λέγω . οὕτως οὖν ἔχω ὁ Δίκαιος καί ὁ ἄδικος , ὡς εἴρω , ἀδικέω μέν ἢ δικαιοπραγέω , ὅταν ἑκών τις · αὐτός πράσσω , ὅταν δέ ἄκων , δέ ἄκων , οὔτε ἀδικέω δικαιοπραγέω καιοπραγος κατά ἑαυτοῦ , ἀλλά ἢ κατά συμβεβηκός . ὁ γάρ πρᾶξις κατά ἑαυτοῦ οὐ εἰμί ἄδικος οὔτε Δίκαιος , οὖον γάρ ἐφαρμόζω αὐτός ὁ ὁρισμός ὁ ἀδικοπράγημα , ὅς . συνίστημι ἐν ὁ ἑκούσιος · ἀεκούσιος γάρ εἰμί . ἀλλά ὅτι συμβαίνω αὐτός ὁ Ἰσότης ὁ δικαιοσύνη ἢ ὁ ἀνισότης ὁ ἀδικία , διά οὗτος ἄδικος ἤ δίκαιος λέγω κατά συμβεβηκός , πράσσω αὐτός ἀδικοπραγέω ἢ δικαιοπραγέω . κατά ἑαυτοῦ δέ , ὅταν ἑκούσιος εἰμί ὁ ἔργον , τότε ἀδίκημα εἰμί καί ἀδικοπράγημα · Χωρὶς δέ ὁ ἑκούσιος ἄδικος μέν εἰμί ποιέω , ὁ πρᾶξις δέ οὐ εἰμί ἀδίκημα · αὐτός γάρ οὐ εἰμί ἄδικος , εἰμί καί ἄδικος ποιέω , ὡς ἐν ὁ προερέω δείκνυμι δυνατός εἰμί ἄδικος μέν ποιέω , ἄδικος δέ μή εἰμί . τότε γάρ ἄδικος εἰμί , ὅταν ὁ πρᾶξις ἐπί αὐτός εἰμί , καί μηδείς βιάζομαι , καί εἰδοί καί μή ἀγνοέω ὁ περιστατικός πᾶς , οἷος τίς τύπτω καί τίς ἕνεκα · οὗτος δέ ἐν ὁ περί ἑκούσιος καί ἀεκούσιος διορίζω . ὁμοίως δέ καί ἐπί ὁ Δίκαιος ποιέω εἰμί · τότε γάρ τις δίκαιος εἰμί καί ὁ ἔργον δικαιοπράγημα κατά ἑαυτοῦ , ὅταν ἑκούσιος γίγνομαι · ὁ γάρ ὁ παρακαταθήκη ἀποδίδωμι διά φόβος οὔτε δικαιοπραγέω οὔτε δίκαιος εἰμί , ἀλλά κατά συμβαίνω λέγω . οὗτος δέ ἔτι διαιρετέον ἀκριβής . περι ἀδίκημα καί ἀτύχημα καί συγγνωστός καί ασύγγνωστος . Κεφ . ι βε . ὁ γάρ ἐν ὁ κοινωνία βλάβη ὁ μέν ἑκούσιος εἰμί , ὁ δέ ἀεκούσιος . καί ὁ ἀεκούσιος ὁ μέν ἁμάρτημα λέγω , ὁ δέ ἀτύχημα . 1 καί ἁμάρτημα μέν εἰμί , ὅταν τις βλάπτω τις ἀεκούσιος μέν , παρέχω δέ τις ὁ βλάβη αἴτιος ; οἷος εἰμί τις ἐν ὁδός τοξεύω , ἐν ὅς ἐνδέχομαι ἄνθρωπος πάρειμι , φονεύω τις · οὗτος γάρ ἄκων μέν ἀποκτείνω ὁ ἄνθρωπος , παρέχω δέ αἴτιος ὁ φόνος ὁ ἐν τοιοῦτος τόπος τοξεύω . ἀτύχημα δέ εἰμί , ὅταν παρά πᾶς προσδοκία ὁ βλάβη συμβαίνω , οἷος εἰμί τις τοξεύω ἐπί ἐρημία , οὗτος συμβαίνω , πάρειμι τις ἀποκτείνω · ἐνταῦθα γάρ παράλογος τις ὁ βλάβη συμβαίνω καί παράδοξος , καί οὐδείς εἰς αὐτός συντελέω ὁ βλάπτω , εἰμί μή κατά συμβεβηκός , ἀλλά ἔξωθεν ὁ αἰτία πᾶς ὁ φόνος . ὁ δέ ἑκούσιος ὁ μέν ἐκ προαίρεσις λέγω , ὁ δέ οὐ ἐκ προαίρεσις ἀδίκημα . καί ἐκ προαίρεσις μέν ὁ προβουλεύω , ὅταν τις σκέπτομαι καί βουλεύω ὁ βλάβη ποιέω διά αὐτός οὗτος , ἵνα βλάπτω · οὐ ἐκ προαίρεσις δέ , ὁ ἐκ πάθος τις γίγνομαι καί μή προβουλεύω , οἷος ὅταν τις βλάπτω ὁ πέλας ἀθρόος ὁ θυμός συνέχω , ἢ ὑπό ἔνδεια τυραννέω κλέπτω , οὐ αὐτός οὗτος βούλομαι κακουργέω , ἀλλά ὁ ἔνδεια παραμυθέομαι . οὗτος δέ ἑκάτερος ὁ τε ἐκ προαίρεσις καί οὐ ἐκ προαίρεσις ἀδίκημα λέγω . ὁ δέ πράσσω αὐτός ὁ μέν ἐκ πρόνοια βλάπτω ἄδικος εἰμί καί πονηρός ; ὁ δέ ὑπό πάθος κινέω ἢ φυσικός , οἷος ὀργή ἢ λύπη ἢ ἀναγκαῖος , ὥσπερ πεῖνα ἢ φόβος , ὁ τοιοῦτος οὐ εἰμί ἄδικος οὐδέ πονηρός . διά οὗτος καί διακρίνω παρά ὁ δικαστής ὁ ἀμύνω ὁ προκατάρχομαι . ἄρχω δέ οὐ ὁ θυμός ποιέω | ἀλλά ὁ κινέω αὐτός εἰς ὀργή , ὅς καί ἐγκαλέω ὡς ἄδικος · οὗτος γάρ γίγνομαι ὁ βλάβη αἴτιος . καί οὗτος χάρις ὁ μέν προκατάρχω ἀπαρνέομαι μή προκατάρχω . ὁ δέ ἀμύνω ὁ βλάβη μέν ὁμολογέω ὅς βλάπτω ὁ ἄρχω , ἄμυνα δέ καί ἀνταπόδοσις ὀνομάζω διά ὁ μή οἴκοθεν ἀλλά παρά ὁ βλάπτω εἰς ὁ ὀργή κινέω . οὖον γάρ , ὥσπερ ἐν ὁ ἑκούσιος συνάλλαγμα ἔχω , οὗτος ἐνταῦθα ὁ ἀμφισβήτησις γίγνομαι · ἐν ἐκεῖνος μέν γάρ ὁ πρᾶξις ἀμφισβητέω , οἷος εἰμί λαμβάνω ὁ παρακαταθήκη ἢ ὁ δάνειον , καί λαμβάνω οὐ ἀποδίδωμι , κἀν οὗτος δείκνυμι , πονηρός εὐθύς καί ἄδικος εἰμί , εἰμί μή ἐπιλανθάνομαι ἀρνέομαι · ἐνταῦθα δέ ὁ μέν πρᾶξις ὁμολογέω καί φανεφά εἰμί · ὅς γάρ τις ὀργή ποιέω , φανερῶς ποιέω · ἀμφισβητέω δέ , εἰμί δικαίως πατάσσω ἢ ἄδικος . ὥστε ὁ μέν προκατάρχω καί ἐπιβουλεύω ἄδικος οἴομαι ἵημι καί διά οὗτος οὐ ὁμολογέω προκατάρχω , ὁ δέ ὀργίζω παρά ἐκεῖνος μή ἄδικος εἰμί νομίζω καί δᾶ οὗτος ὁ βλάβη ὁμολογέω . φαίνω δή καί ἀπό οὗτος , ὅτι ὅσος διά θυμός ἢ ἄλλος πάθος καί οὖον διά . μοχθηρία ἀδικέω τις , κατά ἐκεῖνος οὐ εἰμί ἄδικος , ὁ δέ ἐκ πρόνοια ἄδικος εἰμί καί πονηρός , οὖον μόνος ἐν ὁ διορθωτικός Δίκαιος , ἀλλά καί ἐν ὁ διανεμητικός , ἐάν τις μή κατά ὁ ἴσος καί ἀνάλογος διανέμω . ὁμοίως ὁ ὅς καί δίκαιος εἰμί ἐν ἑκάτερος ὁ Δίκαιος ὁ μή διά πάθος ἀλλά ὁ ἀγαθός ἕνεκα ὁ Δίκαιος ποιέω · ὁ γάρ ὑπό πάθος κινέω ἢ λύπη ἢ Ἔρως , καί δικαιοπραγέω Δίκαιος μέν ποιέω , δίκαιος δέ οὐ εἰμί . | ἐπεί δέ ὁ ἀεκούσιος ἀδίκημα ὁ μέν συγγνώμη τυγχάνω , ὁ δέ οὖον , ῥητέος τίς ὁ συγγνωστός καί τίς ὁ ἀσύγγνωστος . ὅσος μέν οὖν τις ἁμαρτάνω καί ἀγνοέω καί διά ἄγνοια , συγγνωστός · ὅσος δέ ἀγνοέω μέν , οὖον διά ἄγνοια δέ , ἀλλά διά πάθος , ὅς μήτε φυσικός εἰμί μήτε ἀνθρωπικός , οἷος φόβος ἢ λύπη ἢ πεῖνα ὁ ἄλλος ἀνάγκη , ἀλλά τροφή τις , οἷος διά ὁ ὀρέγω πίνω ἀνθοσμίας καί ἐσθίω πέρδιξ , ὁ τοιοῦτος οὖον συγγνωστός εἰμί . εἰμί δέ ὁ μέν διά ἄγνοια καί ἀγνοέω ἁμαρτάνω , οἷος ὅταν τις ἀγνοέω , ὅτι κακός ὁ ὁ πατήρ ἀπελαύνειν , νύξ ἀγνοέω ὁ πατήρ ἀπελαύνω ὁ οἰκίον · ὁ μέν γάρ μή εἰδοί ὁ καθόλου ἀγνοέω λέγω ποιέω · ὁ δέ μή εἰδοί ὁ μερικός , διά ἄγνοια · ὁ δέ ἄμφω μή γιγνώσκω καί ἀγνοέω καί διά ἄγνοια λέγω ἁμαρτάνω . , ὅς καί συγγίγνομαι - κακός ὁ κλέπτω , κλέπτης δέ οὖον διότι ἀγνοέω , ἀλλά διά μοχθηρία καί πάθος , ὅς οὔτε ἀναγκαῖον εἰμί οὔτε φυσικός , καθώς εἴρω . ὅτι οὖον δυνατός ἑκών ἀδικέω . κεῖμαι . ἰ . δοκέω δέ εἄν μή ἱκανῶς διά-ὁρίζω περί Δίκαιος καί ἄδικος . ἐπεί γάρ ὁ ἀδικέω ὁ ἀδικέω ἀντίκειμαι , διαιρέω δέ ὁ ἀδικέω εἰς τε ὁ ἑκούσιος καί ἀεκούσιος , διαιρετέον εἄν εἰμί καί ὁ ἀδικέω εἰς ἑκούσιος καί ἀεκούσιος , ὅς καί Εὐριπίδης δοκέω . φημί γάρ εἰμί τίς ἀδικέω ἑκούσιος , λέγω πως μή τέρας κατακτείνω ὁ ἐμός , βραχύς λόγος , ἑκών ἑκών , καί ἐθέλω οὐ ἑκών . δεῖ γάρ , ἐπεί ἀντίκειμαι ὁ ἅπας ὁ ἀδικέω ἑκούσιος εἰμί καί ὁ καί ἀδικέω πᾶς ἀεκούσιος , ἢ ἐπεί διαιρέω ὁ ἀδικέω , καί ὁ μέν ἑκούσιος εἰμί , ὁ δέ ἀεκούσιος , καί ὁ ἀδικέω οὗτος διερέω , ἵνα ἕτερος ἕτερος ἀντίκειμαι . ὁ αὐτός δέ τρόπος δοκέω καί ἐπί ὅδε δικαιόω καί δικαιόω · ἀλλά ὁ μέν νομίζω πᾶς ἀδικέω ἢ δικαιόω ἑκούσιος εἰμί , ἄτοπος · καί γάρ καί ἄκων πολλάκις τις δικαιόω , ὅταν ἀδικέω κολάζω · ὁμοίως δέ καί ὁ εἰμί τίς ἑκούσιος ἀδικέω , οὐδέ οὗτος εἰμί ἀληθής · ἀεί γάρ ἀεκούσιος τις ἀδικέω · δικαιόω δέ ποτέ μέν ἀεκούσιος , ποτέ δέ ἑκούσιος · ὁ μέν γάρ ἀδικέω κολάζω ἀεκούσιος δικαιόω , ὁ δέ ἀδικέω ἐκδικέω ἑκούσιος δικαιόω . ἀλλά περί μέν ὁ δικαιόω ὁ εἴρω ἀρκέω · περί δέ ὁ ἀδικέω , . ὅτι οὐ δυνατός ἑκούσιος εἰμί , ῥητέος ἔτι σαφής . καίω πρῶτος εἴρω ὁ λόγος , ὅθεν δοκέω συνάγω ἑκούσιος τις δύναμαι ἀδικέω . ἐπεί γάρ ἑκούσιος εἰμί ἀδικέω ὁ βλάπτω ἄδικος τις , οἶδα καί ὁ βλάβη καί ὁ βλάπτω , καί μηδείς ἀγνοέω ὁ περί ὁ πρᾶγμα 1 καί ἔτι οἴκοθεν κινέω καί οὐ ἔξωθεν βιάζομαι , εἰμί εἄν ὁ ἑκούσιος ἀδικέω ὁ βλάπτω παρά ὁ Δίκαιος , οἶδα ὁ βλάβη καί ὁ βλάπτω , καί πᾶς ὁ περί ὁ πρᾶγμα , καί ἀνέχω , δύναμαι · ἀποσείω . οὗτος δέ ὅτι γίγνομαι , φανερός · ὁ γάρ ἀκρατής καί ὑπό ἕτερος βλάπτω , εἰδοί πᾶς , καί ἀνέχω , δύναμαι ἀποσείω · δυνατός ἄρα εἰμί ἑκών τις ἀδικέω · ἔτι δέ καί αὐτός ἑαυτοῦ ὁ ἀκρατής βλάπτω καί ἑκούσιος · ἑκούσιος ἄρα | ἑαυτοῦ ἀδικέω · ἔτι ἀδικέω εἰμί ὁ ἄδικκ πάσχω · πάσχω δέ τις ἄδικος ἑκών · ὁ γάρ ἐπιεικής ἐν ὁ οιανομης μικρός ὁ ἄξιος λαμβάνω βούλομαι , ὅσπερ ἄδικος μέν εἰμί , ἑκούσιος δέ . ἀδικέω ἄρα ἑκούσιος · εἰμί ἄρα τίς ἀδικέω ἑκούσιος . ἀλλά ἐναντίος εἰμί , ἀδύνατος εἰμί ἀδικέω τις ἑκούσιος . τότε γάρ τις ἀδικέω , ἅτε τίς πάσχω ἄδικος παρά ὁ αὐτός βούλησις · ὁ γάρ πάσχω τίς παρά ὁ ἑαυτοῦ βούλησις τις ἐναντίος εἰμί ὁ λόγος ὁ ἑκούσιος · ὥστε οὖον δυνατός βούλομαι τις ἀδικέω , οὐδέ ὁ ἀκρατής . καί οὗτος γάρ ἀγαθός βούλομαι κυτόω , καί οὐ ἀνέχω ἀδικέω ἁπλόος · οὗτος δέ ὁ βλάβη ἀνέχω , οἴομαι γάρ μή βλάπτω · καί οἴομαι μέν δήω ἵημι πράσσω ὁ ὠφελέω , πράσσω δέ ὁ βλάπτω , οἴομαι μή βλάπτω εἰμί · ὥστε οὖον δυνατός εἰμί ἀδικεισθαά τις ἑκών . ἀπό οὗτος δέ καί ὁ ἐκ ὁ ἐναντίος ἐπιχείρημα λύω . καί γάρ ἀδικέω τις , ὅταν βλάπτω τις ἑκών παρά ὁ ὁ βλάπτω βούλησις · ὁμοίως δέ καί ἀδικέω , ὅταν ἄδικος πάσχω παρά ὁ ἑαυτοῦ βούλησις . ὁ δέ ἑκών ἄδικος πάσχω οὐ εἰμί ἀδικέω · ὥσπερ γάρ ὁ ἄδικος ποιέω οὖον πᾶς εἰμί ἀδικέω οὐδέ ὁ ἄδικος ποιέω ἄδικος , ὡς ἀνωτέρω δείκνυμι , οὕτως οὐδέ πᾶς ὁ πάσχω ἄδικος ἀδικέω · ἀλλά ὥσπερ ὁ ἀπάτη ὁ νοσέω ἰατρός ἢ ὁ κλέπτω ὁ ὁ μαίνομαι μάχαιρα ἄδικος μέν ποιέω , ποιέω , δέ οὐ εἰμί , πρός πρός σωτηρία ὁράω ὁ νοσέω καί οὖον ζημιόω ἀλλά κερδαίνω ποιέω , οὗτος καί ὁ ἐν ὁ διανομή μικρός λαμβάνω εἷς ἄξιος οὐ ἀδικέω ἑαυτοῦ , εἰμί καί ἄδικος πάσχω · οὖον γάρ ἵνα βλάπτω ἑαυτοῦ ἀνέχω ὁ μικρός ἀξιόω , ἀλλά ἵνα ὠφελέω μᾶλλον δόξα μετριότης καί ἐπιείκεια λαμβάνω . ἔπειτα εἰμί καί βλάπτω ἑαυτοῦ ἀνέχω , οὐ ἀδικέω · κεῖμαι · οὖον γάρ παρά ὁ αὐτός βούλησις ὁ ἄδικος πάσχω · οὗτος γάρ εἰμί ἀδικέω . ὁ γάρ ἀλλάσσω ὁ ἀγαθός ὁ μικρός , ὥσπερ φημί Ὅμηρος ὁ Γλαῦκος ὁ Διομήδης δίδωμι χρύσεος χάλκεος , ἑκατόμβοιος ἐννεάβοιος , οὐ ἀδικέω · βούλομαι γάρ δίδωμι · ὁ δέ ἀδικέω ἀεκούσιος βλάπτω . οὐ ἄρα δυνατός ἀδικέω τις ἑκών , βλάπτω δέ ἑκών δυνατός . περι ὁ πότερος ἀδικέω μᾶλλον ὁ διανέμω ἄδικος ἢ ὁ λαπβάνων . Κεφ . ὁράω · ῥητέος δέ ἐκεῖνος , πότερος ἀδικέω ὁ διανέμω ἄδικος καί μή κατά ὁ ἀνάλογος ἢ ὁ λαμβάνω ὁ πλέω ὁ ἄξιος ὁ ἑαυτοῦ . φαίνω δέ , ὅτι ὁ διανέμω ἀδικέω κατά ἑαυτοῦ , ὁ δέ λαμβάνω κατά συμβεβηκός · ἐκεῖνος γάρ ἀδικέω κατά ἑαυτοῦ , ὅς ἑκών οὗτος ποιέω . ἑκών δέ τις ποιέω , ὅταν εἰμί παρά αὐτός ὁ πρᾶξις ὁ αἰτία καί ὁ ἀρχή ὁ ποιέω · ὁ δέ διανομεύς ὁ ἀρχή παρά ὁ διανέμω · ὁ ἄρα διανέμω ὁ πλέω ἀδικέω κατά ἑαυτοῦ , ἀλλά οὐ ὁ δέχομαι · οὖον γάρ ἐπί αὐτός εἰμί ὁ ἀρχή , καθώς εἴρω . οὖον γάρ ὁ ποιέω ὁ ἄδικος ἀδικέω λέγω , εἰμί μή κατά συμβεβηκός · ὥσπερ λέγω καί ὁ χείρ φονεύω ἢ μάχαιρα ἢ λίθος , παρά ὅς οὐ εἰμί ἀρχή ὁ φόνος , οὐδέ ἀπό ἑαυτοῦ πράσσω · ἄδικος μέν γάρ ποιέω , ἀδικέω δέ οὐδαμῶς . ὁ δέ διανέμω ἄδικος , εἰμί μέν ἀγνοέω ὁ νόμος ἔξω ὁ νομικός Δίκαιος κρίνω , οὐ ἀδικέω κατά ὁ νόμος , οὐδέ ἄδικος ὁ κρίσις εἰμί · ἕτερος δέ τρόπος ἀδικέω , λέγω δή κατά ὁ φυσικός Δίκαιος . ἄλλος γάρ ὁ νομικός Δίκαιος καί ἄλλος ὁ φυσικός , οἷος νόμος εἰμί ὁ Ἀριστεύς πλέω ἔχω ἐν ὁ διανομή , ὁ διανέμω ἀγνοέω ὁ νόμος ὁ ἴσος ὁ ἄλλος ἀξιόω · οὗτος τοίνυν κατά μέν ὁ νομικός διαιω οὐ ἀδικέω , ἀγνοέω γάρ ὁ νόμος · ὁ διά ἄγνοια ἄγνοια ἰός ἄδικος πράσσω οὐ ἀδικέω · ἐπεί δέ καί φυσικός νόμος εἰμί ὁ εὐεργέτης ἀντευποιέω , καί μή ἀγνοέω , ἅτε φυσικός εἰμί , παραβαίνω , κατά οὗτος ἄδικος εἰμί · εἰμί δέ καί ὁ νόμος γιγνώσκω καί ὁ φυσικός Δίκαιος παραβαίνω , καί ἄδικος κρίνω , καί ὁ πλέω νέμω ὅς μή . προσήκω , οὖον μόνος ἰός λαμβάνω πλεονεκιος ποιέω , ἀλλά καί αὐτός πλεονεκτέω . καί γάρ εἴτε διά φίλιος ἢ διά ἔχθρα ὁ διά Δῶρα ἀδικέω , συμμερίζω ὁ ἀδίκημα · πλεονεκτέω γάρ καί αὐτός ἢ χάρις πρός ὁ φίλος ἢ τιμωρία εἰς ὁ ἐχθρός ἢ ἀργύριον , καί διά οὗτος καί αὐτός κοινωνέω ὁ ἀδίκημα ὁ πλέω λαμβάνω · καθάπερ γάρ εἰμί ἀγρός τις ἄδικος , ὅς μή προσήκω , δίδωμι ἀργύριον , συμμερίζω λέγω ὁ ἀγρός ὁ λαμβάνω ( καίτοι οὐ καίτοι λαμβάνω ἀργύριον ) , οὗτος καί ὁ ἐν ὁ διανομή ἀδικέω , ἵνα ἢ ἑαυτοῦ ἢ φίλος χαρίζομαι ; μετέχω ὁ πλεονέκτημα καί συμμερίζω ὁ ἀδίκημα · καί ὁ μέν λαμβάνω πλέω μέν ἔχω καί ἄδικος ποιέω , οὐ ἀδικέω δέ , εἰμί μή δῶρον ἢ ἄλλος τις πειθώ ὁ διανομεύς παραπείθω , ὁ δέ διανομεύς καί ὁ πλέω ἔχω ὅς εἴρω τρόπος καί ἄδικος εἰμί . ὅτι2 οὖον ῥᾴδιος πᾶς ἑκάστοτε ἄδικος ἢ Δίκαιος ἵημι . Κεφ . ἵημι · Τινές δέ ὁ ἀδικέω ἢ Δίκαιος εἰμί ῥᾴδιος νομίζω , καί ἅμα ὁ ἐθέλω δυνατός εἰμί Δίκαιος ἢ ἄδικος γίγνομαι · οὗτος δέ οὐ οὕτως ἔχω . ὁ μέν γάρ πράσσω ὁ Δίκαιος ἢ ὁ ἄδικος καί ἢ δίδωμι ἀργύριον ἢ πατάσσω ὁ πλησίος ῥᾴδιος εἰμί καί ὁ βούλομαι · ὁ δέ ἢ δικαιοσύνη ἕξις ἔχω ἢ ἀδικία , ὅς χρόνος καί ἄσκησις δήω , διά ὅς ἔχω ἢ δίκαιος τις ἢ ἄδικος λέγω , οὗτος δέ οὐ εἰμί ἐπί ἐγώ , ὥστε ἅμα ὁ βούλομαι καί ῥᾴδιος εἰμί κτάομαι . ὁμοίως δέ νομίζω καί ὁ γνῶσις ὁ Δίκαιος καί ὁ ἄδικος ῥᾴδιος εἰμί , καί ὁ δύναμαι οὗτος γιγνώσκω οὐδείς οἴομαι σοφός εἰμί · ὅτι περί ὅς ὁ νόμος λέγω , οὖον χαλεπός συνίημι . οὗτος δέ εἰμί φημί ὁ Δίκαιος · οὐ εἰμί δέ , εἰμί μή κατά συμβεβηκός · οὖον γάρ ἁπλόος οὗτος πράσσω ὁ νόμος δίκαιος εἰμί ἑκάστοτε καί ὡς τυγχάνω τελέω καί παρά ὅς , ἀλλά ὡς δεῖ καί ὅτε δεῖ καί παρά ὅς δεῖ . ὁ δέ οὗτος κατά ἕκαστος ὁ νόμος οἶδα δυσχερής εἰμί ὁ ὁ ὑγιεινός οἶδα · ἐπεί ἐκεῖ μέλι καί οἶνος καί ἑλλέβορος καί καῦσις καί τομή οἶδα ῥᾴδιος , ἀλλά πῶς δεῖ οὗτος ἕκαστος πρός ὁ ὑγίεια τάσσω , καί τίς προσενεκτέον καί πότε , τοσοῦτος ἔργον , ὅσος ἰατρός εἰμί . διά οὗτος δή καί ὁ Δίκαιος νομίζω δύναμαι ἀδικέω οὐδείς μικρός ὁ ἄδικος ἀλλά καί πλέω , διά ὁ ἄδικος δύναμαι πράσσω · δύναμαι γάρ εἄν καί πατάσσω ὁ οὐδείς ἀδικέω κότα καί ὑφαιρέω ὁ ἀλλότριος , καί ὁ ἀνδρεῖος ῥίπτω ὁ ἀσπίς καί φεύγω · ἀλλά ὅς ὁ ὁ ἄδικος πράσσω | ἀδικέω εἰμί οὐδέ ὁ ὁ δειλός πράσσω δειλαίνω εἰμί , πλήν κατά συμβεβηκός · ἀλλά ὅς ὁ μετά ὁ ἕξις οὗτος πράσσω , οὗτος εἰμί ὁ δειλαίνω ἢ ἀδικέω · ὅταν τις οὐ ἐθέλω ἁπλόος , ἀλλά πάθος κινέω δειλία φεύγω ἢ ὁ ἕξις ἔχω ἀδικία ἀδικέω , ὥσπερ καί ὁ ἰατρεύω καί ὁ ὑγιάζω , οὖον ὁ τέμνω ἢ φαγρμακευεν ἢ μή φαρμακεύω εἰμί , ἀλλά ὁ ὡς δεῖ καί ὅτε δεῖ , οὗτος ποιέω ἕξις ἰατρικός ἔχω . ὁ μέν ἐν ἐπανορθωτικός καί διανεμητικός Δίκαιος , περί ὅς εἶπον πρόκειμαι , τίς εἰμί κατά ἑαυτοῦ καί ὅπως ἔχω , διορίζω . μέθη . νῦν δέ ῥητέος εἰμί , πῶς ἔχω ὁ Δίκαιος πρός ὁ ἐπιεικής καί ὁ δικαιοσύνη πρός ὁ ἐπιείκεια , ἐκεῖνος μόνος ὁ περί ὁ Δίκαιος λόγος προστίθημι , ὅτι ὁ διανεμητικός καί διορθωτικός Δίκαιος ἐν ἐκεῖνος εἰμί , ἕ μετέχω ὁ ἁπλόος ἀγαθός , οἷος πλοῦτος # x003E ; δόξα , ἐν ὅς καί ἔλλειψις εὑρίσκω · ἐν γάρ δόξα καί ὑπερβάλλω δυνατός ὁ δήω καί ἐλλείπω ὁμοίως καί ἐν πλοῦτος · ἐπί γάρ ὁ οὕτως ἔχω ὁ Ἰσότης καί ὁ ἀναλογία ζητέω · καί ὁ μετέχω οὗτος ὁ διανεμητικός Δίκαιος χρεία καί ὁ διορθωτικός . ἀλλά ἐν μέν ὁ θεός οὐ ἔχω χώρα ὁ ἀνισότης οὐδέ ὑπερβολή εἰμί ἐν ἐκεῖνος οὐδέ ἔλλειψις , ὅθεν οὐδέ χρεία ὁ τοιοῦτος δικαιοσύνη , ἀλλά οὐδέ ἐν ὁ φαῦλος παντάπασι ὁ ἄνω · τρωπάω καί ὑπό τρυφή καί ὁ ἄλλος μοχθηρία διαφθείρω · ὁ γάρ ὑγιάζω μέλλω ἀνάγκη τίς μόριον ὑγιής ἔχω , ἵνα ἐκεῖθεν ὁ τρος ἐπανακαλέω ὁ ὑγίεια · ὁ δέ παντάπασι διαφθείρω οὖον δύναμαι θεραπεύω · ὅθεν οὐδέ ἐν αὐτός ἔχω χώρα ὁ δίκαιος · ἐν ἐκεῖνος δέ εἰμί ὁ ἄνθρωπος , ὅσος βούλομαι ὁ Δίκαιος καί ποιέω κατά ὁ ἀνθρώπινος δύναμις καί αὖθις ἁμαρτάνω ὅσος ἄνθρωπος προσήκω . περι ἐπιείκεια καί ὁ ἐπιεικής . Κεφ . ιζʹ . περι δέ ἐπιείκεια καί ὁ ἐπιεικής πῶς ἔχω ὁ μέν ἐπι - καίω πρός δικαιοσύνη . ὁ δέ ἐπιεικής πρός ὁ Δίκαιος , ΑΚΟ - λουθόν εἰμί εἶπον . καί γάρ οὔτε πάντῃ αὐτός εἰμί οὔτε ἕτερος ὁ γένος . καθόσον μέν γάρ ὁ ἐπιεικής ἐπαινέω μᾶλλον ὁ Δίκαιος , καί ὁ ἐπιεικής ἀνήρ ὁ Δίκαιος ἀγαθός δοκέω · ἔτι δέ καί ἐπί ὁ ἄλλος μεταφέρω , ὅταν ἐπαινέω δήω τις ὁ ἀρετή · καί γάρ ἐπιεικής ὅδε ἐκεῖνος λέγω , ὁ ἀγαθός δηλόω , οὖον ὁ Δίκαιος · κατά οὗτος ἄλλος τις δοκέω εἰμί παρά ὁ δικαιοσύνη ὁ ἐπιείκεια . πάλιν δέ ὁ λόγος ἀκολουθέω φαίνω ἄτοπος , εἰμί ὁ ἐπιεικής ἄλλος παρά ὁ Δίκαιος ὅς ἐπαινετός εἰμί · εἰμί γάρ ἐπαινετός , δίκαιος εἰμί · πᾶς γάρ ἐπαινετός Δίκαιος , καί ὁ δικαιοσύνη τέλειος εἰμί ἀρετή , ὡς ἐν ὁ ἀνωτέρω δείκνυμι · εἰμί δέ οὐ εἰμί Δίκαιος , οὐδέ ἐπαινετός · ἢ εἰμί ὁ ἐπιεικής ἐπαινετός , ὁ Δίκαιος οὐ εἰμί ἐπαινετός · ὁ μέν οὖν ἀπορία σχεδόν διά οὗτος συμβαίνω , ἔχω δέ καί ἀμφότερος ὀρθῶς , ὁ τε εἷς εἰμί ὁ Δίκαιος καί ὁ ἐπιεικής καί ὁ διαφέρω , καί οὐδείς ἀλλήλων ἐναντιόομαι . ὁ γάρ ἐπιεικής καί δίκαιος εἰμί καί Δίκαιος τις ἀγαθός · καί οὐ ὡς ἑτερογενής ὁ Δίκαιος βελτίων εἰμί αὐτός , ἀλλά ὡς μέρος ἄλλος μόριον ὁμογενής · καί σπουδαῖος εἰμί καί αὐτός καί Δίκαιος , ὁ ἐπιεικής Δίκαιος σπουδαῖος εἰμί . οὗτος δέ ὁ | ἀπορία εἰσάγω , ὅτι ὁ ἐπιεικής Δίκαιος μέν εἰμί , οὖον κατά νόμος δέ · οὖον γάρ περιέχω ὑπό νόμος , ἀλλά εἰμί ἐπανόρθωμα Δίκαιος νόμιμος . ὁ δέ αἴτιος ὁ διόρθωσις , ὅτι ὁ μέν νόμος ἅπας καθόλου διορίζω · ἐπί ἔνιοι δέ ὁ κατά ἕκαστος οὖον δυνατός ἐφαρμόζω κατά ὁ ὀρθός λόγος διά ὁ ὁ μέν νόμος ὁρίζω εἰμί καί εἰς ὁρίζω τίς σκοπέω , ὁ δέ κατά ἕκαστος ἀόριστος καί ἄλλοτε ἄλλως ἔχω , οἷος ὁ νόμος κελεύω καθόλου πᾶς ὁ ἐπί ὁ τεῖχος ἀνέρχομαι ξένος ἀποθνήσκω · ἀνέρχομαι οἶδα τις ἀριστεύω · εἰμί τοίνυν ἐφαρμόζω ὁ νόμος ὁ Ἀριστεύς καί ἀποκτείνω , παρά ὁ ὀρθός λόγος καί ὁ Δίκαιος ποιέω . ὁμοίως δέ καί ἐπί ἄλλος πολύς ἔχω · οὗτος δέ ὁ ἁμάρτημα οὐ εἰμί ἐν ὁ νόμος οὐδέ ἐν ὁ νομοθέτης ἀλλά ἐν ὁ ὁ πρᾶγμα φύσις . ὁ γάρ νόμος , ἐπεί ἀδύνατος ὁ κατά μέρος πᾶς περιλαμβάνω ἀόριστος εἰμί , ὁ ὡς ἐπί ὁ πλέω λαμβάνω καί πρός οὗτος βλέπω νομοθετέω · καί οὐ ἀγνοέω ὁ ἁμάρτημα ὁ νομοθέτης απροσθιοριστος ἀφίημι ὁ νόμος ἀλλά διά ὁ μή δυνατός εἰμί ὁ ὁ πρᾶγμα φύσις διορισμός καθυποβάλλω ἄλλοτε ἄλλως ἔχω . ἀόριστος γάρ εἰμί ὁ ὁ πράκτης ὕλη καί πολύς ἔχω ὁ μεταβολή . διά οὗτος ὁ ὡς ἐπί ὁ πλεῖστος συμβαίνω ὁ νομοθέτης στοχάζομαι · ὁ γάρ ξένος ἐπί ὁ τεῖχος ἀνέρχομαι κατά ὁ καιρός ὁ πόλεμος ὁ πόλις ὠφελέω , ἐπί μικρός συμβαίνω , πλέω δέ ἐνδέχομαι κατά ὁ πόλις ἀνέρχομαι . ἐπεί τοίνυν ἀναγκαῖος οἶδα πῶς δεῖ ὁ τοιοῦτος νόμος τηρέω καί ὅτε καί ἐπί τίσις , ἐσθίω τις ἕξις εἰμί κατά ὅς δύναμαι ὁ τοιοῦτος ἐπανορθόω ἁμάρτημα · οὗτος δέ εἰμί ὁ ἐπιείκεια , κατά ὅς ὁ ἐλλείπω ἀναπληρόω ὁ νόμος καί ὁ ἁμάρτημα ἐπανορθόω καί ὁ προσδιορισμός , ὅς ἐκεῖνος παραλείπω , διά ὁ πᾶς ὁ κατά μέρος οὐ οἶδα , προστίθημι · εἴρω γάρ ὁ ἐπιεικής , πᾶς ὁ ἀνέρχομαι ξένος ἀποθνήσκω , εἰ ἐπιβουλεύω ἀνέρχομαι , εἰμί δέ ἀριστεύω , οὖον μόνος σωτηρία ἀλλά καί γέρας ἀξιόω · οὗτος δέ καί αὐτός ἄν εἶπον ὁ νομοθέτης , εἰ πάρειμι · καί εἰμί οἶδα , νομοθετέω ἄν . ὁ αὐτός δέ τρόπος καί ὁ ἄλλος ὁ ὅμοιος νόμος ὁ ἐπιεικής ἐπανορθόω . διά οὗτος ὁ ἐπιείκεια Δίκαιος μέν εἰμί καί βελτίων Τῖον τις Δίκαιος , οὖον ὁ καθόλου Δίκαιος ἀλλά ὁ νομικός , ὁ διά ὁ καθόλου ἁμαρτάνω . καί εἰμί οὗτος ὁ φύσις ὁ ὁ ἐπιεικής ἐπανόρθωμα ὁ νόμος , κατά ὅσος ἁμαρτάνω καί ἐλλιπής εἰμί διά ὁ καθόλου · οὗτος γάρ αἴτιος καί ὁ μή πᾶς ὁ δικαίως γίγνομαι κατά νόμος εἰμί , ὅτι καθόλου καί ὁ ὡς ἐπί ὁ πλεῖστος ὁ νόμος . καί διά οὗτος Μασίν , ἄλλοτε ἄλλως ἔχω ἄλλοτε ἄλλως καί αὐτός ἔχω · ὁ γάρ ἀόριστος ἀόριστος καί ὁ κανών εἰμί , ὥσπερ καί ὁ Λέσβιος οἰκοδομεύς ὁ μόλιβδος κανών , ὅς μετακινέω πρός ὁ σχῆμα ὁ ὁ λίθος · ὁ αὐτός γάρ τρόπος καί ὁ ψήφισμα πρός ὁ πρᾶγμα μεταβάλλω . τίς μέν οὖν εἰμί ὁ ἐπιεικής καί ὁ πίνω ἵκω εἷς , καί ὅς τίς Δίκαιος , καί πῶς ἔχω πρός ὁ καθόλου Δίκαιος , καί τίς ἀγαθός Δίκαιος , εἴρω . δῆλος δέ ἀπό οὗτος καί ὁ ἐπιεικής τίς εἰμί · εἰμί γάρ ὁ ὁ εἴρω προαιρετικός καί πρακτικός , καί ὁ μή [ ὁ ] ἐπί ὁ χείρων ἀλλά ἐλαττωτικός , | καίπερ ἔχω ὁ νόμος βοηθός · καί ὁ ἕξις οὗτος ἐπιείκεια , δικαιοσύνη τις εἰμί , καί οὐ ἄλλος τις παρά οὗτος καί διάφορος ἕξις . οἶς οὖον δυνατός ἀδικέω ἑκών . Κέως . ἵζω . ῥητέος δέ περί ὁ ἀδικέω τέλειος , εἰμί δύναμαι ποτός ἑκούσιος εἰμί . ἐπεί τοίνυν ὁ δικαιοσύνη καί ὁ ἀδίκη ὁ μέν καθολικός τίς εἰμί καί τέλειος ἀρετή , καθώς δείκνυμι , ὁμοίως δέ καί ὁ ἀδικία κακία , ὁ δέ μερικός , φανερός ὅτι οὔτε κατά ὁ καθόλου οὔτε κατά ὁ μερικός ἀδικία δυνατός τις ἑαυτοῦ ἀδικέω · δοκέω δέ δυνατός εἰμί . διά οὗτος , ὁ νόμος μή κελεύω ἑαυτοῦ τις ἀποκτείνω , παράνομος εἰμί ὁ ἑαυτοῦ τις ἀποκτείνω · ὅς γάρ μή κελεύω ὁ νόμος , ἀπαγορεύω · ὁ δέ · παράνομος ἄδικος , καί ἀδικέω ὁ ἑαυτοῦ ἀποκτείνω · ὁ δέ ἀδικέω τις ἀδικέω . δῆλος δή ὅτι ἑαυτοῦ ἀδικέω · οὗτος δέ καί ἑκούσιος ποιέω · ἑκούσιος ἄρα ἀδικέω . ἔτι δέ καί ὁ παρά ὁ νόμος βλάπτω τις καί μή ἀμύνω καί ἀντιβλάπτω , ἀλλά προκατάρχω ὁ βλάβη , ἑκών ἀδικέω , ὅταν καί γιγνώσκω ὁ βλάβη καί ὁ βλάπτω καί ἄλλος ὁ περί ὁ πρᾶγμα · ὁ δέ διά ὀργή ἑαυτοῦ ἀποσφάζω οὔτε ἀμύνω ἑαυτοῦ καί γιγνώσκω καί ὁ καί ὁ βλάβη καί πᾶς ὁ περί ὁ πρᾶγμα , ἑκών ἄρα ἀδικέω · εἰμί δέ ἑκών ἀδικέω , καί ἑκών ἀδικέω . διά οὗτος μέν οὖν δοκέω δυνατός εἰμί ἑκούσιος ἀδικέω τις κατά ὁ καθόλου ἀδικία , ὅστις εἰμί ἐναντίος ὁ καθόλου δικαιοσύνη , ὅστις χρῆσις εἰμί πᾶς ἀρετή . ὁ γάρ διά ὀργή ἑαυτοῦ ἀποσφάζω ἐναντίος εἰμί ὁ | κατά ὁ πραότης νόμος . οὗτος δέ ὅτι ἀδύνατος εἰμί , ἀπό ὁ προερέω δείκνυμι · 6 γάρ ὁρισμός ὁ ἀδικέω ἐναντίος εἰμί ὁ ὁ ἑκούσιος λόγος . ὅς δέ ἐναντίος λόγος , καθόσον μέν ἑκούσιος ἀδικέω φημί ὁ ἀποσφάζω ἑαυτοῦ , ἀληθεύω , καθόσον δέ φημί αὐτός ἑαυτοῦ ἀδικέω , ψεύδω · . οὖον γάρ αὐτός ἀδικέω , οὖον γάρ παρά ὁ βούλησις αὐτός ὁ κακός , ἀλλά ὁ πόλις , ὅς ζημιόω στρατηγός ἢ στρατιώτης ἢ οἰκοδόμος ὁ πολίτης ἁπλόος , καί παρά ὁ · αὐτός βούλησις . διά οὗτος καί ὡς ἀδικέω δίκη ἀπαιτέω παρά αὐτός , ἀμύνω αὐτός διά ὅς ἔξεστι · οὖον γάρ ἐάω θάπτω ὁ σῶμα . κατά μέν οὖν ὁ καθόλου ἀδικία , ὅτι οὐ ἑκούσιος ὁ ἀδικέω , δείκνυμι · κατά δέ ὁ μερικός , ὅστις εἰμί ὁ πλεονεξία , πῶς δυνατός ἑαυτοῦ τις ἀδικέω ; εἰμί γάρ ὁ ἀδικέω κατά οὗτος ὁ ἀδικία οὐδείς ἄλλος εἰμί ἢ ὁ πλέω ἔχω θατέρου , ἔχω αὐτός ἑαυτοῦ πλέω ὁ ἑαυτοῦ ἀδικέω . εἰμί δέ πλέω ἑαυτοῦ , καί μικρός · καί εἰμί ἄν ὁ αὐτός καί προσθήκη αὐτός καί ἀφαίρεσις , ὅσπερ ἀδύνατος · ἀνάγκη γάρ ὁ τοιοῦτος Δίκαιος ὁ μικρός ἐν δύο εἰμί · οὗτος γάρ δυνατός καί ἀφαίρεσις καί προσθήκη γίγνομαι · καί ὅς ἀδικέω καί ὁ ἀδικέω . ἔτι δέ ἀνάγκη ἀδικέω ὁ ἀδικέω πρότερος ὁ βλάβη ποιέω , καί ἑκούσιος καί ἐκ προαίρεσις βλάπτω · ὁ γάρ , διότι πάσχω , ὁ αὐτός ἀντιποιέω , οὖον δοκέω ἀδικέω . ὁ δέ ἑαυτοῦ ἀδικέω ἀνάγκη κατά αὐτός καί ἀδικέω καί ἀδικέω · διά ὁ ὁ αὐτός εἰμί καί ἀδικέω καί ἀδικέω καί ἄλλος καί ἀδικέω καί ἀδικέω · δεῖ | ἄρα ἐν πλείων εἰμί οὗτος ὁ ἀδικία · οὐ ἄρα δυνατός αὐτός τις ἑαυτοῦ ἀδικέω . πρός δέ οὗτος ὁ ἀδικέω οὐδείς ἄλλος εἰμί ἢ ὁ ποιέω ὁ κατά μέρος ἀδίκημα · καί Χωρὶς ὁ κατά ἕκαστος οὖον δύναμαι τις ἀδικέω οὔτε ὅλως ἄλλος τίς ποιέω . ὁ δέ κατά μέρος κλοπή ὕβρις πληγή τοιχωρυχία · οὐδείς δέ ἢ κλέπτω ὁ ἑαυτοῦ ἢ ὁ ἑαυτοῦ τοῖχος διορύσσω ἢ ἑαυτοῦ ὑβρίζω ἢ πλήσσω . ὅλως δέ ἐλέγχω ψεῦδος εἰμί ὁ ἑαυτοῦ τις ἀδικέω καί ἑκούσιος ἀδικέω διά ὁ ὁρισμός ὁ ἀδικέω , ὅς εἰμί ὁ ἄδικος πάσχω παρά ἰά αὐτός βούλησις . ὅτι χείρων κακός ὁ ἀδικέω ὁ ἀδικέω . Κεφ . ιη΄ . Φανερός δέ , ὅτι ἄμφω μέν φαῦλος , καί ὁ ἀδικέω καί ὁ ἀδικέω , καί γάρ ἄμφω ὁ μέσος ἔξω πίπτω , καί ὁ μέν ἀδικέω πλέω εἰμί , ὁ δέ ἀδικέω μικρός , ὁ δέ δικαιοπραγέω ἴσος καί μέσος , ὥσπερ ὁ ὑγιεινός ἐν ἰατρικός καί ὁ εὐεκτικός ἐν γυμναστικός · ἄμφω μέν οὖν φαῦλος , χείρων δέ εἰμί ὁ ἀδικέω . ὁ μέν γάρ ἀδικέω καί κακός εἰμί καί ψέγω · καί κακός ἢ κατά τέλειος κακία , ἤτοι ὁ καθόλου ἀδικία , ἢ ὁ μερικός · καί ἢ ἑκούσιος καί μετά προαίρεσις , ὅς εἰμί ὁ τέλειος ἀδικέω ἢ ἑκούσιος μέν , οὖον μετά προαίρεσις δέ , ὅσπερ ἐγγύς εἰμί ὁ ἀδικέω , καί οὖον τέλειος · οὖον γάρ ἅπας ἑκούσιος βλαβερός ὁ πλησίος καί ἄδικος . ὁ δέ ἀδικέω κακός μέν εἰμί , οὖον ψέγω δέ , ὅτι μή διά πονηρία ἢ ἄλλος τις κακία ἀδικέω τις . κατά ἑαυτοῦ μέν οὖν ὁ ἀδικέω κακός κακός εἰμί ὁ ἀδικέω · κατά συμβαίνω δέ οὐδείς δέν κωλύω καί χείρων εἰμί , διότι συμβαίνω πολλάκις ὁ ἀδικέω μείζων βλάβη αἴτιος γίγνομαι ἢ ὁ ἀδικέω · ὥσπερ εἰμί τις διά ὁ ἀδικέω ὀργίζω πῦρ ἀνάπτω ὁ ὁ ἀδικέω οἰκίον , ἐκεῖθεν δέ συμβαίνω πᾶς ἐμπίμπρημι ὁ πόλις . ὅμως δέ καί οὗτος μείζων κακός ὁ αοικω · οὐδείς γάρ αὐτός ἑαυτοῦ χείρων διά ὁ συμβεβηκός · ἐπεί οὐδέ πλευρῖτις μικρός κακός ὁ προσπταισυαατος . διότι συμβαίνω τις προσπταίω ὑπό ὁ πολέμιος λαμβάνω καί ἀποθνῄσκω . ὁ μέν οὖν κύριος Δίκαιος καί ἄδικος καί δικαιοσύνη καί ἀδικία ὁ εἴρω εἰμί . λέγω δέ καί ἄλλος οὖον κύριος ἀλλά κατά μεταφορά καί ὁμοιότης ὁ Δίκαιος , ὅσπερ ἔχω τις πρός ὁ ἑαυτοῦ , ὥσπερ ὁ δεσπότης πρός ὁ δοῦλος καί ὁ πατήρ πρός ὁ υἱός . κατά ὅς καί ὁ ψυχή πρός ἰός ἑαυτοῦ μέρος Δίκαιος λέγω ἢ ἄδικος · καί ὁ λογικός ὁ ἄλογος διΐστημι · καί ὁ μέν λογικός ἄρχω καί τάσσω , ὁ δέ ἄλογος ἄρχω καί τάσσω . πρός ὅς δή τις βλέπω νομίζω ἀδικέω τις ἑαυτοῦ καί δικαιόω · ὅτι ποτέ μέν ὁ λόγος ἀκολουθέω ὁ ἄλογος , ποτέ δέ ἀντίκειμαι , ὅταν τις ποιέω παρά ὁ ἑαυτοῦ ὄρεξις · καί ἔχω ὥσπερ ἄρχω πρός [ ὁ ] ἄρχω · καί δίκαιος ἐν αὐτός , ὅσπερ ἐν ἄρχω καί ἄρχω . περί μέν οὖν δικαιοσύνη καί ὁ ἄλλος ὁ ἠθικός ἀρετή διά-ὁρίζω ὁ τρόπος οὗτος .