anonymi-in-aristotelis-artem-rhetoricam.in-aristotelis-artem-rhetoricam-commentarium 2.9
Τὸ γοῦν ἐλεεῖν ἐστιν , ὅταν τις λυπῆται ἐπί τινι ἀναξίως πάσχοντι καὶ κακοπραγοῦντι , νεμεσᾶν δέ ἐστι τὸ λυπεῖσθαι ἐπὶ τῷ ἀναξίως εὐπραγοῦντι ὡς πονηρῷ · δεῖ γὰρ λυπεῖσθαι μὲν ἐπὶ τοῖς ἀναξίως πράττουσιν ἤτοι δυσπραγοῦσι , νεμεσᾶν δὲ ἐπὶ τοῖς ἀναξίως εὖ πράττουσιν ἤτοι ἐπὶ τοῖς ἀναξίως εὐπραγοῦσι · [ b 15 ] διὸ καὶ τοὺς θεοὺς νεμεσᾶν λέγομεν · Ζεὺς γάρ οἱ νεμεσᾷ . [ b 19 ] ὁ μὲν φθόνος ἐστὶ λύπη εἰς εὐπραγίαν . ἤτοι ὅταν τις λυπῆται ἐπὶ ἀγαθῷ ἀνθρώπῳ εὐπραγοῦντι . [ b 21 ] ἅπασι δὲ ἤγουν καὶ τῷ φθονερῷ ἀνθρώπῳ καὶ τῷ νεμεσητικῷ δεῖ ὑπάρχειν ὁμοίως τὸ λυπεῖσθαι ἐπὶ τῷ πλησίον εὐπραγοῦντι , οὐχ ἵνα μὴ ἐπισυμβῇ αὐτῷ τι κακὸν ἀπὸ τοῦ εὐπραγῆσαι τὸν πλησίον , ἀλλ’ ἵνα λυπῆται διὰ τὸ εὐπραγῆσαι αὐτὸν τὸν πλησίον , καὶ ταῦτα μὴ ὑποπτεύων παθεῖν τι κακὸν ἐκ τοῦ πλουτῆσαι ἐκεῖνον · ὅταν γὰρ λυπῆταί τις ἐπὶ τῷ πλησίον εὐπρασεται , γοῦντι δι’ αὐτὸ τοῦτο ἤτοι διὰ τὸ ὑπάρξαι αὐτῷ τι φαῦλον καὶ κακὸν ἀπὸ τῆς ἐκείνου εὐπραγίας , φόβος ἐστὶ τοῦτο , ἀλλ’ οὐ νέμεσις . [ b 26 ] εἰ γοῦν τις λυπεῖται , ἐὰν ἴδῃ τινὰ ἀναξίως κακοπραγοῦντα , πάντως ἡσθή ἐὰν ἴδῃ τινὰ κακὸν κακοπραγοῦντα ἀξίως · ὡσαύτως δὲ εὐφρανθῇ , καὶ ἐὰν ἴδῃ τινὰ ἀγαθὸν εὖ πράττοντα κατ’ ἀξίαν [ b 32 ] διὰ τοῦτο γὰρ χαίρει , διότι ἐλπίζει αὐτῷ ἀγαθῷ ὄντι ὑπάρξαι τὰ ὅμοια , ἐπεὶ καὶ τῷ ὁμοίῳ ἤτοι τῷ ἐπιεικεῖ ταῦτα συνέβησαν . τὰ δ’ ἐναντία ἤτοι τὸ λυπεῖσθαι ἐπὶ τοῖς ἀξίως εὐπραγοῦσιν εἰσὶ τοῦ ἐναντίου ἤτοι τοῦ φθόνου . φθόνος μέν ἐστι λύπη ἐπὶ τῷ ἐπιγινομένῳ ἀγαθῷ τινι τῶν πλησίον · [ b 34 ] ἐπιχαιρέκακος δέ ἐστιν , ὅταν τις χαίρῃ , εἰ ἴδῃ τὸν πλησίον στερηθέντα τοῦ ἐνόντος αὐτῷ ἀγαθοῦ . ὥστε ταῦτα , ἃ εἴπομεν , χρησι μεύουσί σοι , ὥστε δεικνύειν μὴ ἐλεεινὰ ὄντα τὰ ἐπισυμβάντα τινὶ ἐκ τοῦ λέγειν , ὅτι ἀξίως τοῦτο πέπονθεν . [ a 11 ] οὐδεὶς γὰρ νεμεσᾷ τῷ ἀνδρείῳ ἢ τῷ ἔχοντι ἄλλην τινὰ ἀρετήν , ἐπεὶ οὐδὲ ἐλεοῦμεν τοὺς ἐναντίους τούτοις ἤτοι τοὺς δειλοὺς καὶ τοὺς ἀδίκους , ἀλλὰ νεμεσᾷ τις ἐπὶ πλούτῳ καὶ δυνάμει καὶ τοῖς τοιούτοις . εἰ δὲ δύο τινὲς ἔχουσι τὸν πλοῦτον , ὁ μὲν νεωστὶ τοῦτον κτησάμενος , ὁ δὲ ἔκπαλαι , νεμεσῶμεν μᾶλλον τῷ νεωστὶ τοῦτον κτησαμένῳ . [ a 20 ] καὶ διὰ γένους ἤτοι ἐκ γένους τὸν πλοῦτον ἔχοντες . κἂν διὰ ταῦτα ἤτοι τὸ εἶναι πολυφίλοις ἐπιγένηται αὐτοῖς τι ἀγαθόν , ὡσαύτως νεμεσῶσιν · ἐλλειπτικῶς νοητέον , ὡσαύτως νεμεσῶσιν , εἰ ἐκ νέου αὐτοῖς ἐπιγένηται . [ a 25 ] ὅτι οἱ μὲν ἤτοι οἱ ἀρχαιόπλουτοι δοκοῦσιν ἔχειν τὰ οἰκεῖα , οἱ δέ , οἱ νεόπλουτοι , οὐ δοκοῦσιν ἔχειν τὰ οἰκεῖα · τὸ γὰρ ἀεὶ καὶ ἔκπαλαι φαινόμενον οὕτως ἔχον ἀληθές · ὥστε οἱ ἕτεροι , οἱ νεόπλουτοι , οὐ τὰ αὐτὰ ἔχειν δοκοῦσιν ἀλλὰ τὰ ἀλλότρια . [ a 27 ] καὶ ἐπεὶ ἕκαστον ἀγαθὸν οὐχὶ ἁρμόζει τῷ τυχόντι , ἀλλ’ ἔστι τις ἀναλογία καὶ ἐπ’ αὐτῷ , οἷον τῷ μὲν ἀνδρείῳ ἁρμόττει τὸ κάλλος τῶν ὅπλων καὶ οἱ γάμοι οἱ διαφέροντες ἤτοι ὑπερβάλλοντες ἁρμόττουσι τοῖς εὐγενέσιν , εἰ γοῦν ἐπιγένηταί τινι ἀγαθόν , οὐχὶ ἀναλόγως νεμεσῶμεν τούτῳ . [ a 32 ] νεμεσῶμεν καὶ εἰ ὁ ἥττων ἀμφισβητεῖ τῷ κρείττονι , καὶ μάλιστα νεμεσῶμεν τοὺς ἐπὶ τῷ αὐτῷ , οἷον εἴ εἰσιν οἱ δύο ἀνδρεῖοι ἢ μουσικοί , εἰ ὁ ἥττων ἀμφισβητεῖ τῷ κρείττονι ( Αἴαντος δ’ ἀλέεινε μάχην ὁ Ἕκτωρ ) , εἰ δὲ μὴ ἤτοι εἰ δὲ μή εἰσιν ὁμότεχνοι ἢ τὴν αὐτὴν ἔχουσιν ἀρετήν , ἀλλ’ οὖν νεμεσῶμεν τὸν ἔχοντα τὴν ἥττονα τέχνην ἢ τὴν ἀρετήν , εἴ γε ἀμφισβητεῖ τῷ ἔχοντι μείζονα τέχνην ἢ μείζονα ἀρετήν . [ b 2 ] ἡ δικαιοσύνη κρείττων τῆς μουσικῆς . νεμεσητικοὶ δέ εἰσιν οἱ μεγάλων ἀγαθῶν ὄντες ἄξιοι · καὶ ταῦτα ἔχοντες νεμεσῶσιν , εἴ γε ἴδωσί τινα μὴ ὄντα ἄξιον τούτων τῶν ἀγαθῶν μηδὲ ὅμοιον ὄντα αὐτοῖς ἢ τῇ ἀρετῇ ἢ τῇ εὐγενείᾳ ἔχοντα ταῦτα τὰ ἀγαθά . [ b 7 ] δεύτερον δέ , ἂν ὦσί τινες ἀγαθοὶ καὶ σπουδαῖοι ἤτοι ἐνάρετοι καὶ τυγχάνουσιν ἐκείνων τῶν ἀγαθῶν · οἱ τοιοῦ τοι γὰρ κρίνουσιν εὖ καί , εἰ ἴδωσι μὴ σπουδαῖον ἔχοντα τὰ ἀγαθὰ ταῦτα , νεμεσῶσι τοῦτον καὶ μισοῦσιν ὡς ἄδικον . [ b 9 ] καὶ ὀρεγόμενοί τινων μεγάλων πράξεων νεμεσητικοὶ καὶ οὗτοι . [ b 11 ] καὶ ὅλως οἱ ἀξιοῦντες ἑαυτοὺς ἀγαθῶν , ὧν ἄλλους μὴ ἀξιοῦσιν ἤτοι ἀναξίους κρίνουσι , νεμεσητικοὶ τούτοις εἰσὶν [ ὡς ἔχοντες ] ὡς ἔχουσιν , ὧν ἀνάξιοί εἰσιν ἔχειν , καὶ τούτων ἕνεκεν τῶν ἀγαθῶν . [ b 15 ] ἢ μὴ τυγχάνουσιν , ὧν ζητοῦσιν ἀγαθῶν , δεῖ χαίρειν καὶ ἀλύπως ἔχειν . ὥστε ἂν ὁ λόγος παρασκευάσῃ τοὺς κριτὰς τοιούτους ἤτοι νεμεσητικοὺς καὶ δείξῃ μὴ ὄντας ἀξίους τυχεῖν ἐλέους τὸν ἀξιοῦντα ἐλεηθῆναι , ἀδύνατον τοὺς κριτὰς ἐλεεῖν τοὺς ἀξιοῦντας ἐλεηθῆναι · ὁ γὰρ λόγος ἐκβολὴν ἐλέους ἐποίησεν .
Lemmas: ὁ γοῦν ἐλεέω εἰμί , ὅταν τις λυπέω ἐπί τις ἀνάξιος πάσχω καί κακοπραγέω , νεμεσάω δέ εἰμί ὁ λυπέω ἐπί ὁ ἀνάξιος εὐπραγέω ὡς πονηρός · δεῖ γάρ λυπέω μέν ἐπί ὁ ἀνάξιος πράσσω ἤτοι δυσπραγέω , νεμεσάω δέ ἐπί ὁ ἀνάξιος εὕω πράσσω ἤτοι ἐπί ὁ ἀνάξιος εὐπραγέω · [ b 15 ] διό καί ὁ θεός νεμεσάω λέγω · Ζεύς γάρ ὁ νεμεσάω . [ b 19 ] ὁ μέν φθόνος εἰμί λύπη εἰς εὐπραγία . ἤτοι ὅταν τις λυπέω ἐπί ἀγαθός ἄνθρωπος εὐπραγέω . [ b 21 ] ἅπας δέ ἤγουν καί ὁ φθονερός ἄνθρωπος καί ὁ νεμεσητικός δεῖ ὑπάρχω ὁμοίως ὁ λυπέω ἐπί ὁ πλησίος εὐπραγέω , οὐ ἵνα μή ἐπισυμβαίνω αὐτός τίς κακός ἀπό ὁ εὐπραγέω ὁ πλησίος , ἀλλά ἵνα λυπέω διά ὁ εὐπραγέω αὐτός ὁ πλησίος , καί οὗτος μή ὑποπτεύω πάσχω τίς κακός ἐκ ὁ πλουτέω ἐκεῖνος · ὅταν γάρ λυπέω τις ἐπί ὁ πλησίος ευπιπρασκω , Γούντι διά αὐτός οὗτος ἤτοι διά ὁ ὑπάρχω αὐτός τίς φαῦλος καί κακός ἀπό ὁ ἐκεῖνος εὐπραγία , φόβος εἰμί οὗτος , ἀλλά οὖον νέμεσις . [ b 26 ] εἰμί γοῦν τις λυπέω , ἐάν ὁράω τις ἀνάξιος κακοπραγέω , πάντως ἥδομαι ἐάν ὁράω τις κακός κακοπραγέω ἀξίως · ὡσαύτως δέ εὐφραίνω , καί ἐάν ὁράω τις ἀγαθός εὕω πράσσω κατά ἄξιος [ b 32 ] διά οὗτος γάρ χαίρω , διότι ἐλπίζω αὐτός ἀγαθός εἰμί ὑπάρχω ὁ ὅμοιος , ἐπεί καί ὁ ὅμοιος ἤτοι ὁ ἐπιεικής οὗτος συμβαίνω . ὁ δέ ἐναντίος ἤτοι ὁ λυπέω ἐπί ὁ ἀξίως εὐπραγέω εἰμί ὁ ἐναντίος ἤτοι ὁ φθόνος . φθόνος μέν εἰμί λύπη ἐπί ὁ ἐπιγίγνομαι ἀγαθός τις ὁ πλησίος · [ b 34 ] ἐπιχαιρέκακος δέ εἰμί , ὅταν τις χαίρω , εἰμί ὁράω ὁ πλησίος στερέω ὁ ἔνειμι αὐτός ἀγαθός . ὥστε οὗτος , ὁ εἶπον , χρῆσις μεθύω σύ , ὥστε δείκνυμι μή ἐλεεινός εἰμί ὁ ἐπισυμβαίνω τις ἐκ ὁ λέγω , ὅτι ἀξίως οὗτος πάσχω . [ a 11 ] οὐδείς γάρ νεμεσάω ὁ ἀνδρεῖος ἢ ὁ ἔχω ἄλλος τις ἀρετή , ἐπεί οὐδέ ἐλεέω ὁ ἐναντίος οὗτος ἤτοι ὁ δειλός καί ὁ ἄδικος , ἀλλά νεμεσάω τις ἐπί πλοῦτος καί δύναμις καί ὁ τοιοῦτος . εἰμί δέ δύο τις ἔχω ὁ πλοῦτος , ὁ μέν νεωστί οὗτος κτάομαι , ὁ δέ ἔκπαλαι , νεμεσάω μᾶλλον ὁ νεωστί οὗτος κτάομαι . [ a 20 ] καί διά γένος ἤτοι ἐκ γένος ὁ πλοῦτος ἔχω . κἀν διά οὗτος ἤτοι ὁ εἰμί πολύφιλος ἐπιγίγνομαι αὐτός τίς ἀγαθός , ὡσαύτως νεμεσάω · ἐλλειπτικός νοητέον , ὡσαύτως νεμεσάω , εἰμί ἐκ νέος αὐτός ἐπιγίγνομαι . [ a 25 ] ὅτι ὁ μέν ἤτοι ὁ ἀρχαιόπλουτος δοκέω ἔχω ὁ οἰκεῖος , ὁ δέ , ὁ νεόπλουτος , οὖον δοκέω ἔχω ὁ οἰκεῖος · ὁ γάρ ἀεί καί ἔκπαλαι φαίνω οὕτως ἔχω ἀληθής · ὥστε ὁ ἕτερος , ὁ νεόπλουτος , οὖον ὁ αὐτός ἔχω δοκέω ἀλλά ὁ ἀλλότριος . [ a 27 ] καί ἐπεί ἕκαστος ἀγαθός οὐ ἁρμόζω ὁ τυγχάνω , ἀλλά εἰμί τις ἀναλογία καί ἐπί αὐτός , οἷος ὁ μέν ἀνδρεῖος ἁρμόζω ὁ κάλλος ὁ ὅπλον καί ὁ γάμος ὁ διαφέρω ἤτοι ὑπερβάλλω ἁρμόζω ὁ εὐγενής , εἰμί γοῦν ἐπιγίγνομαι τις ἀγαθός , οὐ ἀνάλογος νεμεσάω οὗτος . [ a 32 ] νεμεσάω καί εἰμί ὁ κακός ἀμφισβητέω ὁ ἀγαθός , καί μάλιστα νεμεσάω ὁ ἐπί ὁ αὐτός , οἷος εἰμί εἰμί ὁ δύο ἀνδρεῖος ἢ μουσικός , εἰμί ὁ κακός ἀμφισβητέω ὁ ἀγαθός ( Αἴας δέ ἀλεείνω μάχη ὁ Ἕκτωρ ) , εἰμί δέ μή ἤτοι εἰμί δέ μή εἰμί ὁμότεχνος ἢ ὁ αὐτός ἔχω ἀρετή , ἀλλά οὖν νεμεσάω ὁ ἔχω ὁ κακός τέχνη ἢ ὁ ἀρετή , εἰμί γε ἀμφισβητέω ὁ ἔχω μείζων τέχνη ἢ μείζων ἀρετή . [ b 2 ] ὁ δικαιοσύνη ἀγαθός ὁ μουσικός . νεμεσητικός δέ εἰμί ὁ μέγας ἀγαθός εἰμί ἄξιος · καί οὗτος ἔχω νεμεσάω , εἰμί γε εἶδον τις μή εἰμί ἄξιος οὗτος ὁ ἀγαθός μηδέ ὅμοιος εἰμί αὐτός ἢ ὁ ἀρετή ἢ ὁ εὐγένεια ἔχω οὗτος ὁ ἀγαθός . [ b 7 ] δύο δέ , εἄν εἰμί τις ἀγαθός καί σπουδαῖος ἤτοι ἐνάρετος καί τυγχάνω ἐκεῖνος ὁ ἀγαθός · ὁ οιὁ ὅς γάρ κρίνω εὕω καί , εἰμί ὁράω μή σπουδαῖος ἔχω ὁ ἀγαθός οὗτος , νεμεσάω οὗτος καί μισέω ὡς ἄδικος . [ b 9 ] καί ὀρέγω τίνω μέγας πρᾶξις νεμεσητικός καί οὗτος . [ b 11 ] καί ὅλως ὁ ἄξιος ἑαυτοῦ ἀγαθός , ὅς ἄλλος μή ἀξιόω ἤτοι ἀνάξιος κρίνω , νεμεσητικός οὗτος εἰμί [ ὡς ἔχω ] ὡς ἔχω , ὅς ἀνάξιος εἰμί ἔχω , καί οὗτος ἕνεκα ὁ ἀγαθός . [ b 15 ] ἢ μή τυγχάνω , ὅς ζητέω ἀγαθός , δεῖ χαίρω καί ἄλυπος ἔχω . ὥστε εἄν ὁ λόγος παρασκευάζω ὁ κριτής τοιοῦτος ἤτοι νεμεσητικός καί δείκνυμι μή εἰμί ἄξιος τυγχάνω ἔλεος ὁ ἄξιος ἐλεέω , ἀδύνατος ὁ κριτής ἐλεέω ὁ ἄξιος ἐλεέω · ὁ γάρ λόγος ἐκβολή ἔλεος ποιέω .