anonymi-in-aristotelis-artem-rhetoricam.in-aristotelis-artem-rhetoricam-commentarium 1.15
Μάρτυρες , συνθῆκαι ἤτοι συμφωνίαι . [ a 27 ] ἐὰν μὲν ὁ γεγραμμένος νόμος ἐστὶν ἐναντίος τῷ πράγματι . οἶον ὅτι ὁ νόμος λέγει υἱὸς μητρὶ οὐχ ὑπόκειται , χρηστέον τῷ κοινῷ νόμῳ ἤτοι τῷ φυσικῷ ἤτοι ἄλλος φυσικὸς νόμος ἀναγκάζει τοῖς γονεῦσιν ὑποκεῖσθαι . [ a 29 ] καὶ χρηστέον τοῖς ἐπιεικέσιν ὡς δικαιοτέροις · οἱ γὰρ ἐπιειτάττουσι . οὐ προσέχουσι τῷ νόμῳ · ἐλαττωτικοὶ γάρ εἰσιν , ὧν οἱ νόμοι προσκαὶ ὅτι δεῖ ἡμᾶς κρίνειν χρωμένους τῇ ἀρίστη γνώνῃ . ἀρίστη δὲ γνώμη ἐστὶ τὸ μὴ πάντως χρῆσθαι τοῖς γεγραμμένοις · ἀλλὰ δεῖ ἀποφαίνεσθαι περὶ αὐτῶν , ὡς ἂν ὁ φρόνιμος ὁρίσηται , οἷον εἰ δικαζόμενος μετά τινος ἐξωδίασα πολλὰ ἐν δικαστηρίοις , εἰ μέλλω ἀπαιτῆ σαι τὰς δαπάνας , ἐπεὶ ἄδηλόν ἐστι , πόσα ἐξωδίασα , δεῖ ἀπιδεῖν πρὸς τοὺς φρονίμους καὶ ὡς ἂν ὁ φρόνιμος στοχαζόμενος ὁρίσηται , ὅτι τόσα εἰκὸς ἐξοδιάσαι , ἀναγκάζειν καὶ τὸν ἄδικον τοσαῦτα καταβαλεῖν . [ a 32 ] οὐδὲ ὁ κοινὸς ἤτοι ὁ φυσικὸς νόμος μεταπίπτει , ἀλλὰ μένει αἰεὶ ὁ αὐτός . οἱ δὲ γεγραμμένοι νόμοι ἀλλάττονται καὶ μεταπίπτουσιν . ὁ Κρέων προσέταξε μὴ ταφῆναι τὸν Πολυνείκην , ἡ δὲ Ἀντιγόνη ἔθαψε καὶ ἀνα κρινομένη φησὶν ἔθαψα παρὰ τὸν νόμον τοῦ Κρέοντος , οὐ παρὰ τὸν ἄγραφον ἤτοι τὸν φυσικόν , καὶ διὰ ταῦτα οὐκ ἐφρόντιζον οὐδενὸς ἀνδρὸς θάπτουσα τὸν Πολυνείκην . [ b 3 ] ἀλλ’ οὐ τὸ δοκοῦν τῷ Κρέὄντι ἢ τῷ δεῖνι καὶ τῷ δεῖνι δίκαιόν ἐστι καὶ ἀληθές οὐ γὰρ ποιεῖ τὸ ἔργον τοῦ νόμου ἤτοι τὸ συμφέρον καὶ δίκαιον . καὶ ἀρίστου ἀνδρός ἐστι τὸ χρᾶσθαι τῷ εὐδοκιμοῦντι νόμῳ καὶ τῷ κρείττονι , εἴ γε δύο νόμοι ἐναντιοῦνται . [ b 9 ] καὶ εἰ ὁ αὐτὸς νόμος ἐναντιοῦται ἑαυτῷ αὐτός , ἀρίστου ἀνδρός ἐστι τὸ ἐκλαμβάνειν αὐτὸν εἰς τὸ δίκαιον . ἀλλ’ ὁ μὲν νόμος διατάττεται ἐρρῶσθαι , ἅτινα ἂν σύνθηται ἤτοι τὰς συμφωνίας καὶ ἃ συμφωνήσουσιν , ὁ δὲ ἀπαγορεύει μὴ συντίθεσθαι παρὰ τὸν νόμον ἤτοι τὸ τὰς παρανόμους συμφωνίας μὴ ἐρρῶσθαι · ἐνταῦθα ἐναντιουμένων τῶν δύο τούτων νόμων ἀρίστου ἐστὶ τὸ χρήσασθαι τῷ κρείττονι . [ b 11 ] καὶ εἰ ὁ αὐτὸς νόμος ἐστὶν ἀμφίβολος ἤτοι ἐναντιούμενος αὐτὸς ἑαυτῷ , δεῖ στρέφεσθαι ἐφ’ ἑκάτερα τὰ μέρη τοῦ νόμου ( διττὰς γὰρ τὰς ἀγωγὰς ὁ τοιοῦτος ἀπογεννᾷ ) καὶ βλεπτέον , ποίᾳ ἀγωγῇ ἁρμόζει τὸ δίκαιον καὶ τὸ συμ φέρον , εἶτα χρηστέον τῷ νόμῳ ἐπὶ τούτῳ τῷ μέρει αὐτοῦ , ᾧ ἁρμόζει τὸ δίκαιον . [ b 13 ] καὶ εἰ τὰ μὲν πράγματα , ἐφ’ οἷς ὁ νόμος ἐτέθη , μὴ μένουσιν , ὁ δὲ ἐπ’ αὐτοῖς νόμος τεθεὶς ἔτι κρατεῖ , εἰ ὁ ἀντίδικός σοι προσφέρει τὸν νόμον τοῦτον , δεῖ σε τοῦτο δηλοῦν , ὅτι ὁ νόμος αὐτὸς ἤργησεν , ὅτι καὶ τὰ πράγματα , ἐφ’ οἷς ὁ νόμος ἐτέθη , μὴ μένουσι , καὶ ταύτῃ , ἤτοι οὐ γὰρ δεῖ μάχεσθαι πρὸς τὸν τοιοῦτον νόμον . [ b 16 ] ἐὰν δὲ ὁ νόμος ὁ γεγραμμένος πρὸς τὸ πρᾶγμά ἐστι καὶ συμβάλλε ταί σοι ἐν τῇ ὑποθέσει σου , λεκτέον ἤτοι τὸ κρίνειν ἐν τῇ γνώμῃ τῇ ἀρίστῃ οὐκ ἔστιν ἕνεκα τοῦ δικάζειν παρὰ τὸν νόμον , ἤτοι γνώμη ἀρίστη ἐστὶν οὐχ ἵνα παρὰ τοὺς νόμους δικάζωμεν , ἀλλὰ κατὰ τοὺς νόμους . καὶ διὰ τοῦτο τηρητέον καὶ τὸν νόμον τοῦτον , διότι καὶ τὰ πράγματα μένουσι . τὸ δὲ κρίνειν ἀρίστῃ γνώμῃ ἐστίν , ἵνα ὁ δικαστής , εἰ ἀγνοήσει τι , ὧν λέγει ὁ νόμος , μὴ δόξῃ ἐπιορκεῖν · τὸ γὰρ παλαιὸν πρῶτον ὤμνυον οἱ δικασταὶ μὴ παραδικάσαι , εἷθ᾽ οὕτως ἐκάθηντο εἰς τὸ κρῖναι τήνδε ἢ τήνδε τὴν ὑπόθεσιν . καὶ ὅτι ἀρίστη ἐστὶν ἡ γνώμη τοῦ νομοθέτου ἡ ἐμφαινομένη ἐν τῷδε τῷ νόμῳ τῷ παρὰ σοῦ διαβαλλομένῳ . [ b 19 ] καὶ ὅτι ἕκαστος αἱρεῖται οὐ τὸ ἁπλῶς ἀγαθόν , ἀλλὰ τὸ ἑαυτῷ ἀγαθόν . καὶ ὅτι ἄτοπόν ἐστι τὸ μὴ χρῆσθαι τῷ κειμένῳ νόμῳ · τὸ γὰρ τῷ κειμένῳ μὴ χρῆσθαι ταὐτόν ἐστι τῷ εἰ μηδὲ ἔκειτο . [ b 20 ] καὶ ὅτι ἐν ταῖς ἄλλαις τέχναις οὐ λυσιτελεῖ παρασοφίζεσθαι ἤτοι σοφώτερον φαίνεσθαι τοῦδε τοῦ τεχνίτου , οἷον τοῦ ἰατροῦ ἢ τοῦ γεωμέτρου · οὐ γὰρ τοσοῦτον βλάπτει ἡ ἁμαρτία τοῦ ἰατροῦ ἤτοι τὸ δοκεῖν σοφώτερον τοῦ ἰατροῦ καὶ ἀπειθεῖν τῷ τεχνίτῃ , ὅσον ἐκ τῶν τοιούτων ἐθίζεταί τις ἀπειθεῖν τῷ ἄρχοντι . [ b 23 ] καὶ ὅτι τὸ ζητεῖν τινα φαίνεσθαι σοφώτερον τοῦ νόμου καὶ τοῦ νομοθέτου τοῦ τό ἐστι τὸ ἀπειθεῖν πρὸς τὸν ἄρχοντα ἢ τὸν δικαστήν , ὃ καὶ οἱ νόμοι ἀπαγορεύουσι . [ b 27 ] πρόσ φατοι μάρτυρές εἰσιν οἱ νεώτεροι . καὶ οἱ μὲν τῶν μαρτύρων συμμετέ χουσι τοῦ κινδύνου , οἷον εἰ οἱ Ἀθηναῖοι καὶ οἱ Λακεδαιμόνιοι ἤδικήθησαν τὴν αὐτὴν ἀδικίαν παρὰ τοῦ αὐτοῦ καὶ ἑνός , εἶτα ἐνάγουσιν οἱ Λακεδαι μόνιοι κατὰ τοῦ ἀδικήσαντος καὶ μάρτυρας τούτου παρεισάγουσι τοὺς Ἀθη ναίους , ἀναγκαῖον αὐτοὺς ἀληθῆ μαρτυρῆσαι · εἰ γὰρ ψευδομαρτυρήσουσιν , οὐ μόνον τοὺς Λακεδαιμονίους βλάψουσιν ἀλλὰ καὶ ἑαυτούς . [ b 29 ] οἷον οἱ Ἀθηναῖοι μέλλοντες δεῖξαι , ὅτι ἡ Σαλαμὶν ὑποτελὴς ἦν αὐτοῖς , ἐχρή σαντο τῷ Ὁμήρῳ μάρτυρι · ἐν γὰρ τῇ Βοιωτίᾳ τοῦτο Ὅμηρος ἐδή λωσε . [ b 31 ] καὶ οἱ Τενέδιοι μέλλοντες δεῖξαι , ὅτι τὸ Σίγειον ἦν ὑπ’ αὐτούς , ἐχρήσαντο τῷ Περιάνδρῳ μάρτυρι . καὶ ὁ Κλεοφῶν κινῶν κατὰ τοῦ Κριτίου · καὶ μέλλων δεῖξαι , ὅτι πάλαι ἀσελγὴς ἦν ἡ τοῦ Κριτίου οἰκία , ἐχρήσατο τοῖς ἐλεγείοις τοῦ Σόλωνος · εἰ γὰρ μὴ ἀσελγὴς ἦν , οὐκ ἂν ὁ Σόλων ἐποίησεν ἤτοι ποιητικῶς εἶπε τὸ [ b 34 ] εἰπεῖν τῷ Κριτίᾳ τῷ πυρότριχι πατρὸς ἀκούειν · ᾗ μὲν γὰρ εἶπεν αὐτὸν πυρότριχα , ὡς γυναικώδη τοῦτον ἀπέσκωψεν , ᾗ δὲ εἶπεν αὐτὸν πατρὸς ἀκούειν , ὡς πατραλοίαν καὶ τοῦ πατρὸς παρακούειν ἐδήλωσεν . ὅτι τὸ ξύλινον τεῖχος λέγει , ναυμαχητέον . καὶ αἱ παροιμίαι μάρτυρές εἰσιν , οἷον εἴ τις συμβουλεύει τὸ μὴ δεῖν ποιεῖσθαι φίλον γέροντα , διότι καὶ ἡ παροιμία φησὶ μήτ’ εὖ ποιεῖν ἕρδειν φίλον γέροντα . [ a 5 ] καὶ εἴ τις συμβουλεύει τὸ ἀναιρετέον τοὺς υἱεῖς , ὧν καὶ τοὺς πατέρας ἀπεκτείναμεν , μή ποτε οἱ υἱοὶ ζῶντες τιμωρήσωσι τοὺς φονεῖς τῶν πατέρων . [ a 8 ] χρήσιμοι γὰρ καὶ αἱ τούτω κρίσεις ἤτοι μαρτυρίαι · ὁ Χάρης ψευδομάρτυς ἦν · καθ’ οὗ ἔχων ὁ Εὔβουλος εἶπεν , ὃ καὶ ὁ Πλάτων εἶπεν , ὅτι νῦν ἐπιδέδωκε τῇ πόλει τὸ ὁμο λογεῖν ἕκαστον ἑαυτόν , ὅτι πονηρός ἐστι . [ a 12 ] καὶ εἰ ὁ ἐπαγόμένος μάρτυς συμμετέχει τοῦ κινδύνου , ᾧ περιπεσεῖν κινδυνεύει ὁ κομίζων αὐτόν , εἴ γε ἀποδεχθῇ , ὅτι ψευδῆ λέγει , ὃς καὶ τοὺς μάρτυρας ἐπάγει , ἀνάγκη ψευδῆ ὀμωμοκέναι τὸν ἐπαγόμενον μάρτυρα . [ a 12 ] οἱ μὲν οὖν τοιοῦτοί εἰσι μάρτυρες τῶν τοιούτων μόνων , † ὅτι ἐγένετο τὸ πρᾶγμα ἢ οὐκ ἐγένετο μαρτυροῦσι , περὶ δὲ τοῦ ποταπόν ἐστι τὸ γενό μενον , εἴτε δίκαιον εἴτε ἄδικον , οὐ μαρτυρῆσαι δύνανται · πάθος γὰρ ἴσως ἔχοντες , καθ’ οὗ τὰς ψευδομαρτυρίας φέρουσιν , οἷον φθόνον ἢ φιλίαν , οὐκ ὀρθῶς ἀποφήνωνται , εἴτε δίκαιόν ἐστιν εἴτε ἄδικον , περὶ οὖ λέγουσιν . εἰ δὲ οἱ προφερόμενοι μάρτυρες πόρρωθεν ἤχθησαν καὶ οὐ γειτνιῶσι , περὶ ὧν καὶ μαρτυρῆσαι ἤχθησαν , καὶ περὶ τούτων ἤτοι τοῦ δικαίου καὶ τοῦ ἀδίκου πιστότατοι φαίνονται , εἴ γε μαρτυροῦσι καὶ περὶ αὐτῶν · οὐ γὰρ εἰκὸς ψευδῆ μαρτυρῆσαι , εἴ γε ἤχθησαν ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Περσίαν χάριν τοῦ μαρτυρῆσαι καὶ οὐ γειτνιῶσιν αὐτοῖς καὶ διὰ τοῦτο οὐδὲ φιλίαν οὐδὲ φθό νον οὔτ’ ἄλλο τι πάθος ἔχειν ἀπελέγχονται . [ a 16 ] πιστεύονται δὲ καὶ οἱ παλαιοί · οὐ γὰρ οἴδασι τὰ προσφάτως γινόμενα , ἵν’ εἴπωμεν διὰ χάριν τινὸς ψευδομαρτυρῆσαι , οἷον εἴ τις τὸν Ὅμηρον ἄξει μάρτυρα περί τινος νῦν γενομένου . πιστώματα δὲ μαρτυριῶν τάδε . [ a 18 ] εἰ δὲ οὐκ ἔχεις μάρτυρας , ὁ δὲ ἀντίδικός σου ἔχει , δεῖ λέγειν οὕτως , ὅτι οὐ δεῖ μάρτυρας ζητεῖν ἐπὶ τῶν γινομένων , ἀλλ’ ἐξ εἰκότων κρίνειν τὰ πράγματα , καὶ τοῦτό ἐστι τὸ κρίνειν ἐν γνώμῃ τῇ ἀρίστῃ τὸ μὴ τοῦ πράγματος ζητεῖν μάρτυρας , καὶ ὅτι τὰ μὲν εἰκότα οὐ δυνατὸν ἀπατῆσαι δι’ ἀργυρίου , τοὺς δὲ μάρτυρας διαφθείρει τις καὶ δι’ ἀργυρίου , καὶ οὐδέποτε ψευδομαρ τυρήσουσιν , ἀλλ’ ὡς ἔχουσι φύσεως , τοιαῦτα ἀεί εἰσιν . [ a 21 ] εἰ δὲ ἔχεις μάρτυρας , ὁ δὲ ἀντίδικός σου οὐκ ἔχει , ῥητέον , ὅτι τὰ εἰκότα οὐχ ὑπόδικα , ὅτι οὐκ εὐθύνονται , εἴ γε ψευδῆ ἀπελεγχθῶσιν — οὐδὲ γὰρ δυνατὸν εὐθυνθῆναι αὐτά — , οἱ δὲ μάρτυρες , εἰ ψευδομαρτυρήσουσι καὶ ἁλῶσι , τιμωροῦνται , καὶ ὅτι , εἰ ἀεὶ ἐκ τῶν λόγων κρίνονται τὰ πράγματα ἀληθῆ , οὐδέποτε ἂν εἴχομεν χρείαν μαρτύρων . [ a 23 ] αἱ δὲ μαρτυρίαι , ἅς τις προκομίζει , ἢ λόγῳ ἑαυτοῦ προκομίζει ἢ χάριν τοῦ ἀμφισβη τοῦντος ἤτοι τοῦ ἀντιδίκου καὶ αἱ μὲν μαρτυροῦσι περὶ τοῦ πράγ ματος , ὅτι ἐγένετο ἢ οὐκ ἐγένετο , αἱ δὲ περὶ τοῦ ἤθους ἢ τοῦ οἰκείου ἢ τοῦ ἀντιδίκου , ὅτι οὐ πονηρός ἐστιν , οὐ φαῦλος , οὐκ ἄδικος . [ a 26 ] εἰ μὴ γὰρ εὐπορεῖς μαρτυρίας κατὰ τοῦ πράγματος , ἀλλ’ οὖν εὐπορή σεις μαρτυρίας ἢ ὁμολογουμένης καὶ συμβαλλομένης αὐτῷ ἤτοι σοὶ ἢ τῷ ἀμφισβητοῦντι ἤτοι τῷ ἀντιδίκῳ ἐναντίας ἤτοι κατὰ τοῦ ἀντιδίκου , ἀλλ’ εὐπορήσεις μαρτυρίας περὶ τοῦ ἤθους ἢ αὐτοῦ ἤτοι τοῦ οἰκείου εἰς ἐπιείκειαν δεικνύων , ὅτι ἐπιεικής ἐστιν , ἢ κατὰ τοῦ ἤθους τοῦ ἀμφισβητοῦντος ἤτοι τοῦ ἀντιδίκου δεικνύων , ὅτι φαῦλός ἐστι . [ a 29 ] τὰ δὲ ἄλλα περὶ μάρτυρος δεικνύων , ὅτι φίλος ἐστὶ τοῦ ἀντιδίκου σου ἢ ἐχθρός σου καὶ διὰ τοῦτο κατὰ σοῦ ψευδομαρτυρήσει , εἴ γε παρὰ τοῦ ἀντιδίκου κομίζεται . εἰ δὲ παρὰ σοῦ εἰσάγεται , δείξεις μεταξὺ ἤτοι οὔτε φίλος μού ἐστιν οὔτε ἐχθρὸς τοῦ ἀντιδίκου · ἢ ὅτι εὐδοκιμεῖ ἤτοι ὅτι ἔνδοξός ἐστι καὶ διὰ τοῦτο τὰ ἀληθῆ μαρτυρήσει . εἰ δὲ παρὰ τοῦ ἀντιδίκου κομίζεται μάρτυς , διαβαλεῖς αὐτὸν λέγων ἄδοξον εἶναι καὶ πένητα καὶ ἀνυπόληπτον , καὶ διὰ τοῦτο καὶ εἰς φίλον ψευδομαρτυρήσει . [ a 32 ] ἐκ τῶν αὐτῶν τόπων ὁρμητέον εἰς διαβολὴν τῶν μαρτύρων καὶ εἰς σύστασιν , ἐξ ὧν καὶ τὰ ἐνθυμήματα λαμβάνομεν . [ a 33 ] περὶ δὲ συνθηκῶν ἤτοι συμφωνιῶν , αἵ εἰσι μερικοὶ νόμοι , τοσοῦτον χρηστέον τῷ λόγῳ , ὅσον αὔξειν αὐτὰς καὶ δεικνύειν μέγα τι χρῆμα εἶναι ταύτας ἢ καθαιρεῖν καὶ μειοῦν καὶ δεικνύειν μηδὲν εἶναι τὰς συνθήκας καὶ ὡς οὐ δεῖ συνθήκας ποιεῖν ὡς ἀπίστους . ἂν μὲν αὐτῷ ὑπάρχωσιν ἤτοι ἂν ὠφελῶσί σε αἱ συνθῆκαι , δείκνυε ταύτας πιστάς , εἰ δὲ ὠφελοῦσι τὸν ἀντίδικόν σου , δείκνυε ταύτας ὡς ἀπίστους . [ b 2 ] τὸ μὲν οὖν δεικνύειν πιστὰς ἢ ἀπίστους τὰς συνθήκας , ἤτοι ἀφ’ ὧν τόπων ὁρμώμεθα εἰς τὸ δεῖξαι τοὺς μάρτυρας πιστοὺς καὶ ἀληθεῖς ἢ ἀπίστους καὶ ψευδεῖς , ἀπὸ τῶν αὐτῶν τόπων ὁρμητέον εἰς τὸ δεικνύειν καὶ τὰς συνθήκας πιστὰς ἢ ἀπίστους . [ b 4 ] ὁποῖοι γάρ εἰσιν οἱ ἐπιγεγραμμένοι ἤτοι οἱ τὰς συνθήκας γράψαντες ἢ φυλάττοντες , τούτων ἀληθῶν ὄντων καὶ αἱ συνθῆκαί εἰσι πισταί . εἰ μὲν ὁμολογουμένη καὶ ἀληθής ἐστιν ἡ συνθήκη καὶ ἡ συμφωνία , εἰ μὲν οἰκεία ἐστὶ καὶ συμβαλλομένη σοι αὕτη , αὐξητέον ταύτην , ὡς ὅτι ἡ συνθήκη νόμος ἐστὶ καὶ διὰ τοῦτο οὐ δεῖ παρορᾶν αὐτήν . [ b 7 ] καὶ κατὰ μέρος ἤτοι καὶ μερικὸς νόμος ἐστί . [ b 9 ] καὶ ὁ νόμος ὅλος καὶ ἅπας συνθήκη τίς ἐστιν ἤτοι ἐκ συνδρο μῆς πολλῶν σοφῶν συντεθείς · ὥστε ὁ ἀναιρῶν τὴν συνθήκην καὶ τὴν συμφωνίαν τοὺς νόμους ἀναιρεῖ . [ b 12 ] εἰσὶ καὶ συναλλάγματα ἀκούσια , οἷον εἰ κρατηθεὶς παρά τινος ἀκουσίως συμφωνήσω δοῦναι αὐτῷ ἡμιόνων κάλλιστον λαβὼν νομίσματα τρία . ὥστε ἂν ἀναιρεθῶσιν αἱ συνθῆκαι , ἀνῄρηνται τὰ συναλλάγματα , τῶν δὲ συναλλαγμάτων ἀναιρεθέντων οὐδὲ οἱ ἄνθρωποι ἀλλήλων χρῄζουσι . [ b 14 ] καὶ τὰ ἄλλα , ὅσα ἁρμόττει εἰς σύστασιν τῶν συνθηκῶν , ἐπιπολῆς καὶ εὔκολον ἔστιν ἰδεῖν . ἐὰν δὲ ἡ συνθήκη ἐναντία ἐστὶ καὶ μὴ συμβαλλομένη σοι , ἀλλὰ τῷ ἀντιδίκῳ συμβάλλεται , δι’ ὧν ἄν τις χωρήσῃ πρὸς ἀνατροπὴν τοῦ νόμου , ταῦτα λαβὼν ἀναιρήσεις καὶ τὰς συνθήκας νόμοι γὰρ καὶ αἱ συνθῆκαι . δεῖ δέ σε λέγειν οὕτως · [ b 17 ] ἄτοπόν ἐστιν , εἰ μὴ τοῖς ὀρθῶς κειμένοις νόμοις οὐ πειθόμεθα , ἀναγκαῖον δὲ ἡγούμεθα πείθεσθαι ταῖς συνθήκαις . [ b 19 ] τοῦ γὰρ δικαίου ὁ δικαστής ἐστι βραβευτής , καὶ διὰ τοῦτο οὔκουν τοῦτο σκεπτέον ἤτοι τὸ προσέχειν ταῖς συνθήκαις , ἀλλ’ ὡς δικαιότερον ἤτοι ἀποβλεπτέον πρὸς τὸ δίκαιον καὶ ὃ διατάσσεται ὁ δικαστής . [ b 21 ] τὸ γὰρ δίκαιον οὐκ ἔστι μεταστρέψαι οὔτε ἀπάτῃ οὔτε ἀνάγκῃ καὶ βίᾳ · πεφυκὸς γάρ ἐστιν ἤτοι κατὰ φύσιν γὰρ ἔχον ἐστί . συνθῆκαι δὲ γίνονται καὶ κατὰ τὴν ἀπάτην καὶ ἀναγκασθέντων ἤτοι κατὰ βίαν . [ b 23 ] πρὸς δὲ τούτοις ἀνατρέπεται ἡ συνθήκη , καὶ εἰ ἐναντιοῦταί τινι ἤτοι τῶν γεγραμμένων νόμων ἢ τῶν κοινῶν ἤτοι τῶν φυσικῶν ἢ τοῖς δικαίοις . ἔπειτα ἀνατρέπεται ἡ συνθήκη , καὶ εἰ ἐναντιοῦται ὑστέραις συνθήκαις γενομέναις ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ πράγματος , ἐφ’ οὗ καὶ ἐκεῖνος , ἢ προτέραις · ἢ γὰρ λέγε , ὅτι αἱ ὕστεραί εἰσιν ἄκυροι , αἱ δὲ πρότεραι ὀρθαί , ἢ τοὐναντίον · [ b 28 ] καὶ ἁπλῶς , ὁποτέρως ἂν ἢ χρήσιμον ἤτοι καὶ ἁπλῶς , ὁποτέρως σοι χρησιμεύει , εἴτε αἱ πρότεραι εἴτε αἱ ὕστεραι , ἐκείνας μὲν ποίει ὀρθάς , τὰς δ’ ἑτέρας ἀκύρους . [ b 29 ] ἔτι δὲ καὶ τὸ συμφέρον ὅρα ἢ τὸ σὸν ἢ τὸ τοῦ ἀντιδίκου , εἰ ἐναντιοῦται τοῖς κριταῖς . καὶ γὰρ ταῦτα εὐθεώρητά εἰσιν ὁμοίως τῷ περὶ μαρτύρων λόγῳ . [ b 31 ] δοκοῦσι δὲ αἱ βάσανοι ἔχειν τὸ πιστόν , ὅτι ἀνάγκη πρόσεστιν ἤτοι διότι ἀναγκάζονται ὑπὸ τῶν βασάνων ὁμολογεῖν τὸ ἀληθές . οὔκουν χαλεπόν ἐστιν εἰπεῖν τοὺς τόπους , ἐξ ὧν ἄν τις ἐπιχειρήσῃ αὔξειν καὶ δεικνύειν , ὅτι αἱ βάσανοι ἀληθεῖς εἰσιν , εἴ γε τέως οἰκεῖαί εἰσι καὶ χρήσιμοι αὐτῷ . εἰ δ’ ὑπεναντίοι εἰσὶν αὐτῷ αἱ μαρτυρίαι αἱ διὰ τῶν βασάνων , συμβάλλονται δὲ τῷ ἀμφισβητοῦντι ἤτοι τῷ ἀντιδίκῳ , λύσῃ ἂν τὰ ἀληθῆ οὕτως λέγων καὶ καταδρομὴν ποιούμενος τοῦ γένους τῶν βασάνων , ὅτι οἱ βασανιζόμενοι λέγουσι τὰ ψευδῆ παρ᾽ ὃ τὰ ἀληθῆ , ἵν᾽ οἱ κολάζοντες παύσωνται τοῦ μὴ βασανίζειν αὐτοὺς ὡς ἀκούσαντες , ὃ ἐζήτουν μαθεῖν · [ a 6 ] δεῖ δὲ ἐπαναφέρειν καὶ τὰ τοιαῦτα πολλὰ παραδείγματα , ἃ καὶ οἱ κριταὶ γινώσκουσιν , ὡς ὁ δεῖνα βασανιζό μενος ψευδῆ εἴρηκε καὶ ὁ δεῖνα καὶ ὁ δεῖνα , καὶ ὅτι πολλοὶ παχύδερμοι ὄντες καὶ τὴν ψυχὴν ἀνδρεῖοι καὶ λιθόδερμοι ἐγκαρτεροῦσι ταῖς βασά νοις καὶ οὐδὲν λέγουσιν , ἕτεροι δὲ τρυφεροὶ ὄντες καὶ δειλοὶ πρὸ τῶν βασάνων κατηγορήσουσιν ἤτοι κατηγορήσουσιν ἑαυτῶν ψευδῆ λέγοντες . [ a 8 ] ἢ γὰρ δίδωσι καὶ ἐπάγει ὅρκον τῷ ἀντιδίκῳ καὶ λαμβάνει καὶ ὀμνύει οὗτος τὸν τέλειον ἢ οὐδέτερον ἤτοι οὔτε δίδωσι τὸν ὅρκον οὔτε λαμβάνει , ἢ τὸ μὲν τὸ δ’ οὔ , ἤτοι ἢ δίδωσι μὲν οὐ λαμβάνει δέ , ἢ τοὐναντίον . ἔτι οὐ δεκτέον τὸν ὅρκον , εἰ ὀμώμοται πολλάκις ὑπ’ ἐκείνου τοῦ ἀντιδικοῦντος · εἰ δὲ συντελεῖ σοι ὁ ὅρκος καὶ ὀμώμοσται παρὰ σοῦ πολλάκις , ῥητέον ὅτι καὶ ἀληθής ἐστιν , ἐπεὶ καὶ πολλάκις ὀμοσθεὶς παρ’ ἐμοῦ ἐδέχθη τοῖς δικασταῖς . [ a 11 ] οὐ δίδωσι μὲν οὖν καὶ ἐπάγει τὸν ὅρκον τῷ ἀντιδίκῳ , διότι ῥᾳδίως ἐπιορκοῦσιν οἱ ἄνθρωποι , καὶ ὅτι , εἰ μὲν ὀμόσει ὁ ἀντίδικος , οὐκ ἀποδώσει τὸ ζητούμενον χρέος , εἰ δὲ μὴ ὀμόσει , ἴσως ἂν καταδικασθῇ , καὶ διὰ τοῦτο οὐ δεῖ καταναγκάζειν αὐτὸν ὀμνύειν , καὶ ὅτι ὁ κίνδυνος ὁ παρὰ τῶν δικαστῶν ἐπαχθησόμενος τῷ ἀντιδίκῳ σου , εἰ καὶ καταδικασθεὶς οὐκ ἀποδώσει , κρείττων ἐστὶ τοῦ ἐπαχθη σομένου αὐτῷ ἀπὸ τοῦ ὅρκου . [ a 14 ] τοῖς μὲν γὰρ πιστεύειν ἤτοι τοῖς δικασταῖς ὡς τιμωρήσουσι τὸν ἀντίδικον , τοῖς δὲ ἤτοι τοῖς ὅρκοις οὐ πιστεύειν · ἄδηλον γάρ , εἰ παρὰ τῶν ὅρκων τιμωρηθήσεται . οὐ λαμβάνω δὲ ὅρκον καὶ ζητῶ ὀμόσαι τὸν ἀντίδικον , διότι ὁ ὅρκος ἀποτελεσθῇ τῷ ἀν τιδίκῳ ἀντὶ τῶν χρημάτων ἤτοι ἵνα τὰ χρήματα κερδήσῃ , ἃ δανειακῶς αὐτῷ δέδωκα . [ a 16 ] καὶ ὅτι ῥᾳδίως ὀμόσει τις , εἰ φαῦλος ἦν · κρεῖττον γὰρ ἡγεῖται φαῦλον εἶναι ἕνεκα τοῦ κερδῆσαι παρ’ ὃ μηδενὸς ἤτοι μηδεμιᾶς προκειμένης νομίμης ὠφελείας νομίζεσθαι φαῦλον καὶ διὰ τοῦτο ὀμόσας οὐ πτοεῖται τὸ φαῦλος ἀκοῦσαι · κερδαίνει γὰρ ἐντεῦθεν . [ a 1 ] ὥστε οὐ δι’ ἀρετὴν ἂν εἴη ὀμόσας καὶ ὡς εὐσεβής , ἀλλ’ οὐκ ἐκφεύ ξεται τὸ μὴ ἤτοι τὸ μὴ ὀμόσαι διὰ τὴν ἐπιορκίαν . ἢ καὶ οὕτω κάλλιόν ἐστι νοηθῆναι , ὅτι οὐκ ἂν εἴη ὀμόσας δ’ ἀρετήν δι’ ἀρετὴν γὰρ εὐλαβεῖται τὸ μὴ ὀμόσαι , ἀλλ’ οὐ διὰ τὴν ἐπιορκίαν ἤτοι ἀλλ’οὐχὶ φοβούμενος , μὴ ὀμόσω ψευδῆ καὶ ὅτι ὁ ἀντίδικός μου ἀσεβής ἐστιν , ὑφ’ οὖ ὀμόσαι καταναγκάζομαι · καὶ διὰ τοῦτο ῥᾴδιόν ἐστιν αὐτῷ τὸ ὀμόσαι . τὸ γοῦν τὸν ἀσεβῆ προκαλεῖν τὸν εὐσεβῆ εἰς τὸ ὀμόσαι ὅμοιόν ἐστι καὶ εἴ τις ἰσχυρὸς προκαλεῖται τὸν ἀσθενῆ εἰς πάλην ἢ εἰς πληγήν . [ a 21 ] εἰ δὲ λαμβάνει ὅρκον ἤτοι εἰ δὲ μέλλει αὐτὸς ὀμόσαι , λεγέτω , ὅτι ἐγὼ μὲν ὀμόσω , διότι πιστεύω ἐμαυτῷ , ἐκείνῳ δὲ οὐ πιστεύω τῷ ἀντιδίκῳ καὶ διὰ τοῦτο οὐ ζητῶ ὀμόσαι αὐτόν . [ a 24 ] δεινὸν γάρ ἐστι τὸ μὴ ἐθέλειν ὀμνύειν ἐμέ , ὑπὲρ ὧν ἀναγκάζω τοὺς δικαστὰς ὀμόσαι καὶ οὕτω δικάζειν · πρῶτον γὰρ οἱ δικασταί , ὡς εἴπομεν , ὤμνυον , εἶτα ἐδίκαζον . [ a 26 ] καὶ ὅτι εὐσεβές ἐστι τὸ θέλειν ἐπιτρέπειν τοῖς θεοῖς τὴν κρίσιν καὶ τὸ ἀληθὲς παρ’ ὃ τοῖς μάρτυσι καὶ τοῖς δικασταῖς . καὶ ὅτι οὐ δεῖ ἐμὲ κρι τῶν δέεσθαι ἄλλων ἑαυτῷ γὰρ τὴν κρίσιν δίδωμι ἐν τῷ ὀμνύειν . [ a 28 ] καὶ ὅτι ἄτοπον μὴ ὀμνύειν , περὶ ὧν ἄλλους ἤτοι τοὺς δικαστὰς ἀξιῶ ὀμόσαι . [ a 29 ] ἐπεὶ δὲ δῆλόν ἐστι , πῶς λεκτέον καθ’ ἕκαστον , ἤτοι ἁπλοῦν , οἷον τὸ διδόναι ὅρκον · [ b 3 ] εἰ γεγενημένος ἐστὶν ὑπὸ σοῦ ἤτοι ὤμοσας αὐτὸν καὶ ἄλλοτε καὶ ἐναντίος ἐστὶν ᾧ μέλλεις ὀμόσαι ὅρκῳ ( οὐ γὰρ ὡσαύτως καὶ τότε τοῦτον ὀμώμοκας ) , ῥητέον , ὅτι οὐκ ἔστιν ἐπιορκία · [ b 4 ] τὸ γὰρ ἐπιορκεῖν ἐστι τὸ ἑκουσίως ἀδικεῖν ἐγὼ δὲ βίᾳ καὶ ἀκουσίως ἀπατηθεὶς αὐτὸν ὤμοσα · ἁλοὺς γὰρ παρὰ πολεμίων ἢ δικαστῶν ἠναγκάσθην ὀμόσαι αὐτόν · ἄλλως τε καὶ ἐπιορκεῖν ἐστιν οὐχὶ τὸ προφορικῷ λόγῳ λέγειν τι καὶ ὀμνύειν , ἀλλὰ καὶ τό , ὃ λέγω ἐν τῷ ὅρκῳ , δοξάζειν ἐν τῇ διανοίᾳ , ὅτι ἀληθῶς τοῦτο λέγω εἰ γὰρ λέγω μὲν στόματι , ἄλλα δὲ δοξάζω ἐν τῇ δινοίᾳ μου , οὐκ ἐπιορκία τοῦτό ἐστιν . εἰ δὲ ὁ ὅρκος ὠμόθη πολλάκις παρὰ τοῦ ἀντιδίκου σου καὶ ἐναντίως , ῥητέον , ὅτι πάλαι ἄλλως σοι ὠμόθη ὁ ὅρκος οὖτος [ b 8 ] καὶ ἐπεὶ οὐκ ἐμμένεις οἶς ὤμοσας , λοιπὸν ἀναιρεῖς τὰ πάντα . ἐπεὶ καὶ οἱ δικασταὶ πρότερον ὀμόσαντες οὕτω χρῶνται τοῖς νόμοις καὶ δικάζουσιν , ἄτοπον , εἰ οἱ δικασταὶ ὀμόσαντες δικάσαι ὀρθῶς τῷ ὅρκῳ ἐμμένου σιν , ἡμεῖς δὲ οὐκ ἐμμενοῦμεν οἷς ὠμόσαμεν .
Lemmas: Μάρτυς , συνθήκη ἤτοι συμφωνία . [ a 27 ] ἐάν μέν ὁ γράφω νόμος εἰμί ἐναντίος ὁ πρᾶγμα . οἶος ὅτι ὁ νόμος λέγω υἱός μήτηρ οὐ ὑπόκειμαι , χρηστέον ὁ κοινός νόμος ἤτοι ὁ φυσικός ἤτοι ἄλλος φυσικός νόμος ἀναγκάζω ὁ γονεύς ὑπόκειμαι . [ a 29 ] καί χρηστέον ὁ ἐπιεικής ὡς Δίκαιος · ὁ γάρ επιειτασσω . οὖον προσέχω ὁ νόμος · ἐλαττωτικός γάρ εἰμί , ὅς ὁ νόμος προσκαὶ ὅτι δεῖ ἐγώ κρίνω χράω ὁ ἀγαθός γιγνώσκω . ἀγαθός δέ γνώμη εἰμί ὁ μή πάντως χράω ὁ γράφω · ἀλλά δεῖ ἀποφαίνω περί αὐτός , ὡς εἄν ὁ φρόνιμος ὁρίζω , οἷος εἰμί δικάζω μετά τις ἐξοδιάζω πολύς ἐν δικαστήριον , εἰμί μέλλω ἀπαιτέω σός ὁ δαπάνη , ἐπεί ἄδηλος εἰμί , πόσος ἐξοδιάζω , δεῖ ἀπό-ἰδέω πρός ὁ φρόνιμος καί ὡς εἄν ὁ φρόνιμος στοχάζομαι ὁρίζω , ὅτι τόσος εἰκός ἐξοδιάζω , ἀναγκάζω καί ὁ ἄδικος τοσοῦτος καταβάλλω . [ a 32 ] οὐδέ ὁ κοινός ἤτοι ὁ φυσικός νόμος μεταπίπτω , ἀλλά μένω ἀεί ὁ αὐτός . ὁ δέ γράφω νόμος ἀλλάσσω καί μεταπίπτω . ὁ Κρέων προστάσσω μή θάπτω ὁ Πολυνείκης , ὁ δέ Ἀντιγόνη θάπτω καί ἀνα κρίνω φημί θάπτω παρά ὁ νόμος ὁ Κρέων , οὖον παρά ὁ ἄγραφος ἤτοι ὁ φυσικός , καί διά οὗτος οὐ φροντίζω οὐδείς ἀνήρ θάπτω ὁ Πολυνείκης . [ b 3 ] ἀλλά οὖον ὁ δοκέω ὁ Κρέων ἢ ὁ δεῖνα καί ὁ δεῖνα δίκαιος εἰμί καί ἀληθής οὖον γάρ ποιέω ὁ ἔργον ὁ νόμος ἤτοι ὁ συμφέρω καί Δίκαιος . καί ἀγαθός ἀνήρ εἰμί ὁ χράομαι ὁ εὐδοκιμέω νόμος καί ὁ ἀγαθός , εἰμί γε δύο νόμος ἐναντιόομαι . [ b 9 ] καί εἰμί ὁ αὐτός νόμος ἐναντιόομαι ἑαυτοῦ αὐτός , ἀγαθός ἀνήρ εἰμί ὁ ἐκλαμβάνω αὐτός εἰς ὁ Δίκαιος . ἀλλά ὁ μέν νόμος διατάσσω ῥώννυμι , ὅστις εἄν συντίθημι ἤτοι ὁ συμφωνία καί ὁ συμφωνέω , ὁ δέ ἀπαγορεύω μή συντίθημι παρά ὁ νόμος ἤτοι ὁ ὁ παράνομος συμφωνία μή ῥώννυμι · ἐνταῦθα ἐναντιόομαι ὁ δύο οὗτος νόμος ἀγαθός εἰμί ὁ χράω ὁ ἀγαθός . [ b 11 ] καί εἰμί ὁ αὐτός νόμος εἰμί ἀμφίβολος ἤτοι ἐναντιόομαι αὐτός ἑαυτοῦ , δεῖ στρέφω ἐπί ἑκάτερος ὁ μέρος ὁ νόμος ( δισσός γάρ ὁ ἀγωγή ὁ τοιοῦτος ἀπογεννάω ) καί βλεπτέον , ποῖος ἀγωγή ἁρμόζω ὁ Δίκαιος καί ὁ συμ φέρω , εἶτα χρηστέον ὁ νόμος ἐπί οὗτος ὁ μέρος αὐτός , ὅς ἁρμόζω ὁ Δίκαιος . [ b 13 ] καί εἰμί ὁ μέν πρᾶγμα , ἐπί ὅς ὁ νόμος τίθημι , μή μένω , ὁ δέ ἐπί αὐτός νόμος τίθημι ἔτι κρατέω , εἰμί ὁ ἀντίδικος σύ προσφέρω ὁ νόμος οὗτος , δεῖ σύ οὗτος δηλόω , ὅτι ὁ νόμος αὐτός ἀργέω , ὅτι καί ὁ πρᾶγμα , ἐπί ὅς ὁ νόμος τίθημι , μή μένω , καί οὗτος , ἤτοι οὖον γάρ δεῖ μάχομαι πρός ὁ τοιοῦτος νόμος . [ b 16 ] ἐάν δέ ὁ νόμος ὁ γράφω πρός ὁ πρᾶγμα εἰμί καί συμβάλλω ὅς σύ ἐν ὁ ὑπόθεσις σύ , λεκτέος ἤτοι ὁ κρίνω ἐν ὁ γνώμη ὁ ἀγαθός οὐ εἰμί ἕνεκα ὁ δικάζω παρά ὁ νόμος , ἤτοι γνώμη ἀγαθός εἰμί οὐ ἵνα παρά ὁ νόμος δικάζω , ἀλλά κατά ὁ νόμος . καί διά οὗτος τηρητέον καί ὁ νόμος οὗτος , διότι καί ὁ πρᾶγμα μένω . ὁ δέ κρίνω ἀγαθός γνώμη εἰμί , ἵνα ὁ δικαστής , εἰμί ἀγνοέω τίς , ὅς λέγω ὁ νόμος , μή δόξα ἐπιορκέω · ὁ γάρ παλαιός πρῶτος ὄμνυμι ὁ δικαστής μή παραδικάζω , εἶτα οὕτως κάθημαι εἰς ὁ κρίνω ὅδε ἢ ὅδε ὁ ὑπόθεσις . καί ὅτι ἀγαθός εἰμί ὁ γνώμη ὁ νομοθέτης ὁ ἐμφαίνω ἐν ὅδε ὁ νόμος ὁ παρά σύ διαβάλλω . [ b 19 ] καί ὅτι ἕκαστος αἱρέω οὖον ὁ ἁπλόος ἀγαθός , ἀλλά ὁ ἑαυτοῦ ἀγαθός . καί ὅτι ἄτοπος εἰμί ὁ μή χράω ὁ κεῖμαι νόμος · ὁ γάρ ὁ κεῖμαι μή χράω αὐτός εἰμί ὁ εἰμί μηδέ κεῖμαι . [ b 20 ] καί ὅτι ἐν ὁ ἄλλος τέχνη οὖον λυσιτελής παρασοφίζομαι ἤτοι σοφός φαίνω ὅδε ὁ τεχνίτης , οἷος ὁ ἰατρός ἢ ὁ γεωμέτρης · οὖον γάρ τοσοῦτος βλάπτω ὁ ἁμαρτία ὁ ἰατρός ἤτοι ὁ δοκέω σοφός ὁ ἰατρός καί ἀπειθέω ὁ τεχνίτης , ὅσος ἐκ ὁ τοιοῦτος ἐθίζω τις ἀπειθέω ὁ ἄρχω . [ b 23 ] καί ὅτι ὁ ζητέω τις φαίνω σοφός ὁ νόμος καί ὁ νομοθέτης ὁ ὁ εἰμί ὁ ἀπειθέω πρός ὁ ἄρχω ἢ ὁ δικαστής , ὅς καί ὁ νόμος ἀπαγορεύω . [ b 27 ] πρός φατός μάρτυς εἰμί ὁ νέος . καί ὁ μέν ὁ μάρτυς συμμετέ χόω ὁ κίνδυνος , οἷος εἰμί ὁ Ἀθηναῖος καί ὁ Λακεδαιμόνιος ἀδικέω ὁ αὐτός ἀδικία παρά ὁ αὐτός καί εἷς , εἶτα ἐνάγω ὁ Λακεδαι μόνιος κατά ὁ ἀδικέω καί μάρτυς οὗτος παρεισάγω ὁ Άθης ναίω , ἀναγκαῖος αὐτός ἀληθής μαρτυρέω · εἰμί γάρ ψευδομαρτυρέω , οὖον μόνος ὁ Λακεδαιμόνιος βλάπτω ἀλλά καί ἑαυτοῦ . [ b 29 ] οἷος ὁ Ἀθηναῖος μέλλω δείκνυμι , ὅτι ὁ Σαλαμίς ὑποτελής εἰμί αὐτός , χράω Σάντο ὁ Ὅμηρος μάρτυς · ἐν γάρ ὁ Βοιωτία οὗτος Ὅμηρος ἐσθίω λωσε . [ b 31 ] καί ὁ Τενέδιος μέλλω δείκνυμι , ὅτι ὁ Σίγειον εἰμί ὑπό αὐτός , χράω ὁ Περίανδρος μάρτυς . καί ὁ Κλεοφῶν κινέω κατά ὁ Κριτίας · καί μέλλω δείκνυμι , ὅτι πάλαι ἀσελγής εἰμί ὁ ὁ Κριτίας οἰκίον , χράω ὁ ἐλεγεῖον ὁ Σόλων · εἰμί γάρ μή ἀσελγής εἰμί , οὐ εἄν ὁ Σόλων ποιέω ἤτοι ποιητικός εἶπον ὁ [ b 34 ] εἶπον ὁ Κριτίας ὁ πυρότριχος πατήρ ἀκούω · ὅς μέν γάρ εἶπον αὐτός πυρότριχος , ὡς γυναικώδης οὗτος ἀποσκώπτω , ὅς δέ εἶπον αὐτός πατήρ ἀκούω , ὡς πατραλοίας καί ὁ πατήρ παρακούω δηλόω . ὅτι ὁ ξύλινος τεῖχος λέγω , ναυμαχητέον . καί ὁ παροιμία μάρτυς εἰμί , οἷος εἰμί τις συμβουλεύω ὁ μή δήω ποιέω φίλος γέρων , διότι καί ὁ παροιμία φημί μήτε εὕω ποιέω ἔρδω φίλος γέρων . [ a 5 ] καί εἰμί τις συμβουλεύω ὁ ἀναιρετέον ὁ υἱός , ὅς καί ὁ πατήρ ἀποκτείνω , μή ποτός ὁ υἱός ζῶ τιμωρέω ὁ φονεύς ὁ πατήρ . [ a 8 ] χρήσιμος γάρ καί ὁ οὗτος κρίσις ἤτοι μαρτυρία · ὁ Χάρης ψευδομάρτυς εἰμί · κατά ὅς ἔχω ὁ Εὔβουλος εἶπον , ὅς καί ὁ Πλάτων εἶπον , ὅτι νῦν ἐπιδίδωμι ὁ πόλις ὁ ὁμος λογέω ἕκαστος ἑαυτοῦ , ὅτι πονηρός εἰμί . [ a 12 ] καί εἰμί ὁ ἐπάγω μάρτυς συμμετέχω ὁ κίνδυνος , ὅς περιπίπτω κινδυνεύω ὁ κομίζω αὐτός , εἰμί γε ἀποδείκνυμι , ὅτι ψευδής λέγω , ὅς καί ὁ μάρτυς ἐπάγω , ἀνάγκη ψευδής ὄμνυμι ὁ ἐπάγω μάρτυς . [ a 12 ] ὁ μέν οὖν τοιοῦτος εἰμί μάρτυς ὁ τοιοῦτος μόνος , † ὅτι γίγνομαι ὁ πρᾶγμα ἢ οὐ γίγνομαι μαρτυρέω , περί δέ ὁ ποδαπός εἰμί ὁ γενο μένω , εἴτε Δίκαιος εἴτε ἄδικος , οὖον μαρτυρέω δύναμαι · πάθος γάρ ἴσως ἔχω , κατά ὅς ὁ ψευδομαρτυρία φέρω , οἷος φθόνος ἢ φίλιος , οὐ ὀρθῶς ἀποφαίνω , εἴτε δίκαιος εἰμί εἴτε ἄδικος , περί οὖον λέγω . εἰμί δέ ὁ προφέρω μάρτυς πόρρωθεν ἄγω καί οὖον γειτνιάω , περί ὅς καί μαρτυρέω ἄγω , καί περί οὗτος ἤτοι ὁ Δίκαιος καί ὁ ἄδικος πιστός1 φαίνω , εἰμί γε μαρτυρέω καί περί αὐτός · οὖον γάρ εἰκός ψευδής μαρτυρέω , εἰμί γε ἄγω ἀπό Ἀθῆναι εἰς Περσία χάρις ὁ μαρτυρέω καί οὖον γειτνιάω αὐτός καί διά οὗτος οὐδέ φίλιος οὐδέ φθάνω νοῦς οὔτε ἄλλος τίς πάθος ἔχω ἀπελέγχω . [ a 16 ] πιστεύω δέ καί ὁ παλαιός · οὖον γάρ οἶδα ὁ πρόσφατος γίγνομαι , ἵνα εἶπον διά χάρις τις ψευδομαρτυρέω , οἷος εἰμί τις ὁ Ὅμηρος ἄγω μάρτυς περί τις νῦν γίγνομαι . πίστωμα δέ μαρτυρία ὅδε . [ a 18 ] εἰμί δέ οὐ ἔχω μάρτυς , ὁ δέ ἀντίδικος σύ ἔχω , δεῖ λέγω οὕτως , ὅτι οὖον δεῖ μάρτυς ζητέω ἐπί ὁ γίγνομαι , ἀλλά ἐκ εἰκός κρίνω ὁ πρᾶγμα , καί οὗτος εἰμί ὁ κρίνω ἐν γνώμη ὁ ἀγαθός ὁ μή ὁ πρᾶγμα ζητέω μάρτυς , καί ὅτι ὁ μέν εἰκός οὖον δυνατός ἀπατάω διά ἀργύριον , ὁ δέ μάρτυς διαφθείρω τις καί διά ἀργύριον , καί οὐδέποτε ψευδομαρ τυρέω , ἀλλά ὡς ἔχω φύσις , τοιοῦτος ἀεί εἰμί . [ a 21 ] εἰμί δέ ἔχω μάρτυς , ὁ δέ ἀντίδικος σύ οὐ ἔχω , ῥητέος , ὅτι ὁ εἰκός οὐ ὑπόδικος , ὅτι οὐ εὐθύνω , εἰμί γε ψευδής ἀπολέγω — οὐδέ γάρ δυνατός εὐθύνω αὐτός — , ὁ δέ μάρτυς , εἰμί ψευδομαρτυρέω καί ἁλίσκομαι , τιμωρέω , καί ὅτι , εἰμί ἀεί ἐκ ὁ λόγος κρίνω ὁ πρᾶγμα ἀληθής , οὐδέποτε εἄν ἔχω χρεία μάρτυς . [ a 23 ] ὁ δέ μαρτυρία , ὅς τις προκομίζω , ἢ λόγος ἑαυτοῦ προκομίζω ἢ χάρις ὁ ἀμφισβη Τούντος ἤτοι ὁ ἀντίδικος καί ὁ μέν μαρτυρέω περί ὁ πράγ μα , ὅτι γίγνομαι ἢ οὐ γίγνομαι , ὁ δέ περί ὁ ἦθος ἢ ὁ οἰκεῖος ἢ ὁ ἀντίδικος , ὅτι οὖον πονηρός εἰμί , οὖον φαῦλος , οὐ ἄδικος . [ a 26 ] εἰμί μή γάρ εὐπορέω μαρτυρία κατά ὁ πρᾶγμα , ἀλλά οὖν εὐπορέω Σέις μαρτυρία ἢ ὁμολογέω καί συμβάλλω αὐτός ἤτοι σύ ἢ ὁ ἀμφισβητέω ἤτοι ὁ ἀντίδικος ἐναντίος ἤτοι κατά ὁ ἀντίδικος , ἀλλά εὐπόρησις μαρτυρία περί ὁ ἦθος ἢ αὐτός ἤτοι ὁ οἰκεῖος εἰς ἐπιείκεια δείκνυμι , ὅτι ἐπιεικής εἰμί , ἢ κατά ὁ ἦθος ὁ ἀμφισβητέω ἤτοι ὁ ἀντίδικος δείκνυμι , ὅτι φαῦλος εἰμί . [ a 29 ] ὁ δέ ἄλλος περί μάρτυς δείκνυμι , ὅτι φίλος εἰμί ὁ ἀντίδικος σύ ἢ ἐχθρός σύ καί διά οὗτος κατά σύ ψευδομαρτυρώ , εἰμί γε παρά ὁ ἀντίδικος κομίζω . εἰμί δέ παρά σύ εἰσάγω , δείκνυμι μεταξύ ἤτοι οὔτε φίλος ἐγώ εἰμί οὔτε ἐχθρός ὁ ἀντίδικος · ἢ ὅτι εὐδοκιμέω ἤτοι ὅτι ἔνδοξος εἰμί καί διά οὗτος ὁ ἀληθής μαρτυρέω . εἰμί δέ παρά ὁ ἀντίδικος κομίζω μάρτυς , διαβάλλω αὐτός λέγω ἄδοξος εἰμί καί πένης καί ἀνυπόληπτος , καί διά οὗτος καί εἰς φίλος ψευδομαρτυρώ . [ a 32 ] ἐκ ὁ αὐτός τόπος ὁρμητέον εἰς διαβολή ὁ μάρτυς καί εἰς σύστασις , ἐκ ὅς καί ὁ ἐνθύμημα λαμβάνω . [ a 33 ] περί δέ συνθήκη ἤτοι συμφωνία , ὁ εἰμί μερικός νόμος , τοσοῦτος χρηστέον ὁ λόγος , ὅσος αὐξάνω αὐτός καί δείκνυμι μέγας τίς χρῆμα εἰμί οὗτος ἢ καθαιρέω καί μειόω καί δείκνυμι μηδείς εἰμί ὁ συνθήκη καί ὡς οὖον δεῖ συνθήκη ποιέω ὡς ἄπιστος . εἄν μέν αὐτός ὑπάρχω ἤτοι εἄν ὠφελέω σύ ὁ συνθήκη , δείκνυμι οὗτος πιστός , εἰμί δέ ὠφελέω ὁ ἀντίδικος σύ , δείκνυμι οὗτος ὡς ἄπιστος . [ b 2 ] ὁ μέν οὖν δείκνυμι πιστός ἢ ἄπιστος ὁ συνθήκη , ἤτοι ἀπό ὅς τόπος ὁρμάω εἰς ὁ δείκνυμι ὁ μάρτυς πιστός καί ἀληθής ἢ ἄπιστος καί ψευδής , ἀπό ὁ αὐτός τόπος ὁρμητέον εἰς ὁ δείκνυμι καί ὁ συνθήκη πιστός ἢ ἄπιστος . [ b 4 ] ὁποῖος γάρ εἰμί ὁ ἐπιγεγραμμένοι ἤτοι ὁ ὁ συνθήκη γράφω ἢ φυλάσσω , οὗτος ἀληθής εἰμί καί ὁ συνθήκη εἰμί πιστός . εἰμί μέν ὁμολογέω καί ἀληθής εἰμί ὁ συνθήκη καί ὁ συμφωνία , εἰμί μέν οἰκεῖος εἰμί καί συμβάλλω σύ οὗτος , αὐξητέον οὗτος , ὡς ὅτι ὁ συνθήκη νόμος εἰμί καί διά οὗτος οὖον δεῖ παροράω αὐτός . [ b 7 ] καί κατά μέρος ἤτοι καί μερικός νόμος εἰμί . [ b 9 ] καί ὁ νόμος ὅλος καί ἅπας συνθήκη τίς εἰμί ἤτοι ἐκ συνδράω μείς πολύς σοφός συντίθημι · ὥστε ὁ ἀναιρέω ὁ συνθήκη καί ὁ συμφωνία ὁ νόμος ἀναιρέω . [ b 12 ] εἰμί καί συνάλλαγμα ἀεκούσιος , οἷος εἰμί κρατέω παρά τις ἀεκούσιος συμφωνώ δίδωμι αὐτός ἡμίονος καλῶς λαμβάνω νόμισμα τρεῖς . ὥστε εἄν ἀναιρέω ὁ συνθήκη , ἀναιρέω ὁ συνάλλαγμα , ὁ δέ συνάλλαγμα ἀναιρέω οὐδέ ὁ ἄνθρωπος ἀλλήλων χρῄζω . [ b 14 ] καί ὁ ἄλλος , ὅσος ἁρμόζω εἰς σύστασις ὁ συνθήκη , ἐπιπολή καί Εὔκολον εἰμί ὁράω . ἐάν δέ ὁ συνθήκη ἐναντίος εἰμί καί μή συμβάλλω σύ , ἀλλά ὁ ἀντίδικος συμβάλλω , διά ὅς ἄν τις χωρέω πρός ἀνατροπή ὁ νόμος , οὗτος λαμβάνω ἀναιρέω καί ὁ συνθήκη νόμος γάρ καί ὁ συνθήκη . δεῖ δέ σύ λέγω οὕτως · [ b 17 ] ἄτοπος εἰμί , εἰμί μή ὁ ὀρθῶς κεῖμαι νόμος οὖον πείθω , ἀναγκαῖος δέ ἡγέομαι πείθω ὁ συνθήκη . [ b 19 ] ὁ γάρ Δίκαιος ὁ δικαστής εἰμί βραβευτής , καί διά οὗτος οὔκουν οὗτος σκεπτέος ἤτοι ὁ προσέχω ὁ συνθήκη , ἀλλά ὡς Δίκαιος ἤτοι ἀποβλεπτέον πρός ὁ Δίκαιος καί ὅς διατάσσω ὁ δικαστής . [ b 21 ] ὁ γάρ Δίκαιος οὐ εἰμί μεταστρέφω οὔτε ἀπάτη οὔτε ἀνάγκη καί βία · φύω γάρ εἰμί ἤτοι κατά φύσις γάρ ἔχω εἰμί . συνθήκη δέ γίγνομαι καί κατά ὁ ἀπάτη καί ἀναγκάζω ἤτοι κατά βία . [ b 23 ] πρός δέ οὗτος ἀνατρέπω ὁ συνθήκη , καί εἰμί ἐναντιόομαι τις ἤτοι ὁ γράφω νόμος ἢ ὁ κοινός ἤτοι ὁ φυσικός ἢ ὁ Δίκαιος . ἔπειτα ἀνατρέπω ὁ συνθήκη , καί εἰμί ἐναντιόομαι ὕστερος συνθήκη γίγνομαι ἐπί ὁ αὐτός πρᾶγμα , ἐπί ὅς καί ἐκεῖνος , ἢ πρότερος · ἢ γάρ λέγω , ὅτι ὁ ὕστερος εἰμί ἄκυρος , ὁ δέ πρότερος ὀρθός , ἢ ἐναντίος · [ b 28 ] καί ἁπλόος , ὁπότερος εἄν ἢ χρήσιμος ἤτοι καί ἁπλόος , ὁπότερος σύ χρησιμεύω , εἴτε ὁ πρότερος εἴτε ὁ ὕστερος , ἐκεῖνος μέν ποιέω ὀρθός , ὁ δέ ἕτερος ἄκυρος . [ b 29 ] ἔτι δέ καί ὁ συμφέρω ὁράω ἢ ὁ σός ἢ ὁ ὁ ἀντίδικος , εἰμί ἐναντιόομαι ὁ κριτής . καί γάρ οὗτος εὐθεώρητος εἰμί ὁμοίως ὁ περί μάρτυς λόγος . [ b 31 ] δοκέω δέ ὁ βάσανος ἔχω ὁ πιστός , ὅτι ἀνάγκη πρόσειμι ἤτοι διότι ἀναγκάζω ὑπό ὁ βάσανος ὁμολογέω ὁ ἀληθής . οὔκουν χαλεπός εἰμί εἶπον ὁ τόπος , ἐκ ὅς ἄν τις ἐπιχειρέω αὐξάνω καί δείκνυμι , ὅτι ὁ βάσανος ἀληθής εἰμί , εἰμί γε τέως οἰκεῖος εἰμί καί χρήσιμος αὐτός . εἰμί δέ ὑπεναντίος εἰμί αὐτός ὁ μαρτυρία ὁ διά ὁ βάσανος , συμβάλλω δέ ὁ ἀμφισβητέω ἤτοι ὁ ἀντίδικος , λύω εἄν ὁ ἀληθής οὕτως λέγω καί καταδρομή ποιέω ὁ γένος ὁ βάσανος , ὅτι ὁ βασανίζω λέγω ὁ ψευδής παρά ὅς ὁ ἀληθής , ἵνα ὁ κολάζω παύω ὁ μή βασανίζω αὐτός ὡς ἀκούω , ὅς ζητέω μανθάνω · [ a 6 ] δεῖ δέ ἐπαναφέρω καί ὁ τοιοῦτος πολύς παράδειγμα , ὁ καί ὁ κριτής γιγνώσκω , ὡς ὁ Δεῖνα βασανίζω μένος ψευδής εἴρω καί ὁ Δεῖνα καί ὁ Δεῖνα , καί ὅτι πολύς παχύδερμος εἰμί καί ὁ ψυχή ἀνδρεῖος καί λιθόδερμος ἐγκαρτερέω ὁ βασά νόος καί οὐδείς λέγω , ἕτερος δέ τρυφερός εἰμί καί δειλός πρό ὁ βάσανος κατηγορέω ἤτοι κατηγορέω ἑαυτοῦ ψευδής λέγω . [ a 8 ] ἢ γάρ δίδωμι καί ἐπάγω Ὅρκος ὁ ἀντίδικος καί λαμβάνω καί ὄμνυμι οὗτος ὁ τέλειος ἢ οὐδέτερος ἤτοι οὔτε δίδωμι ὁ Ὅρκος οὔτε λαμβάνω , ἢ ὁ μέν ὁ δέ οὖον , ἤτοι ἢ δίδωμι μέν οὖον λαμβάνω δέ , ἢ ἐναντίος . ἔτι οὖον δεκτέος ὁ Ὅρκος , εἰμί ὄμνυμι πολλάκις ὑπό ἐκεῖνος ὁ ἀντιδικέω · εἰμί δέ συντελής σύ ὁ Ὅρκος καί ὄμνυμι παρά σύ πολλάκις , ῥητέος ὅτι καί ἀληθής εἰμί , ἐπεί καί πολλάκις ὄμνυμι παρά ἐγώ δέχομαι ὁ δικαστής . [ a 11 ] οὖον δίδωμι μέν οὖν καί ἐπάγω ὁ Ὅρκος ὁ ἀντίδικος , διότι ῥᾳδίως ἐπιορκέω ὁ ἄνθρωπος , καί ὅτι , εἰμί μέν ὄμνυμι ὁ Ἀντίδικος , οὐ πωλέω ὁ ζητέω χρέος , εἰμί δέ μή ὄμνυμι , ἴσως εἄν καταδικάζω , καί διά οὗτος οὖον δεῖ καταναγκάζω αὐτός ὄμνυμι , καί ὅτι ὁ κίνδυνος ὁ παρά ὁ δικαστής ἐπάγω ὁ ἀντίδικος σύ , εἰμί καί καταδικάζω οὐ πωλέω , ἀγαθός εἰμί ὁ πήγνυμι σομενω αὐτός ἀπό ὁ Ὅρκος . [ a 14 ] ὁ μέν γάρ πιστεύω ἤτοι ὁ δικαστής ὡς τιμωρέω ὁ ἀντίδικος , ὁ δέ ἤτοι ὁ Ὅρκος οὖον πιστεύω · ἄδηλος γάρ , εἰμί παρά ὁ Ὅρκος τιμωρέω . οὖον λαμβάνω δέ Ὅρκος καί ζητέω ὄμνυμι ὁ ἀντίδικος , διότι ὁ Ὅρκος ἀποτελέω ὁ εἰς τιδικειν ἀντί ὁ χρῆμα ἤτοι ἵνα ὁ χρῆμα κερδαίνω , ὁ δανειακῶς αὐτός δίδωμι . [ a 16 ] καί ὅτι ῥᾳδίως ὄμνυμι τις , εἰμί φαῦλος εἰμί · ἀγαθός γάρ ἡγέομαι φαῦλος εἰμί ἕνεκα ὁ κερδαίνω παρά ὅς μηδείς ἤτοι μηδείς πρόκειμαι νόμιμος ὠφέλεια νομίζω φαῦλος καί διά οὗτος ὄμνυμι οὖον πτοέω ὁ φαῦλος ἀκούω · κερδαίνω γάρ ἐντεῦθεν . [ a 1 ] ὥστε οὖον διά ἀρετή εἄν εἰμί ὄμνυμι καί ὡς εὐσεβής , ἀλλά οὐ ἐκφύω σεμαι ὁ μή ἤτοι ὁ μή ὄμνυμι διά ὁ ἐπιορκία . ἢ καί οὗτος καλός εἰμί νοέω , ὅτι οὐ εἄν εἰμί ὄμνυμι δέ ἀρετή διά ἀρετή γάρ εὐλαβέομαι ὁ μή ὄμνυμι , ἀλλά οὖον διά ὁ ἐπιορκία ἤτοι ἀλλ’οὐχὶ φοβέω , μή ὄμνυμι ψευδής καί ὅτι ὁ ἀντίδικος ἐγώ ἀσεβής εἰμί , ὑπό οὖον ὄμνυμι καταναγκάζω · καί διά οὗτος ῥᾴδιος εἰμί αὐτός ὁ ὄμνυμι . ὁ γοῦν ὁ ἀσεβής προκαλέω ὁ εὐσεβής εἰς ὁ ὄμνυμι ὁμοῖος εἰμί καί εἰμί τις ἰσχυρός προκαλέω ὁ ἀσθενής εἰς πάλη ἢ εἰς πληγή . [ a 21 ] εἰμί δέ λαμβάνω Ὅρκος ἤτοι εἰμί δέ μέλλω αὐτός ὄμνυμι , λέγω , ὅτι ἐγώ μέν ὄμνυμι , διότι πιστεύω ἐμαυτοῦ , ἐκεῖνος δέ οὖον πιστεύω ὁ ἀντίδικος καί διά οὗτος οὖον ζητέω ὄμνυμι αὐτός . [ a 24 ] δεινός γάρ εἰμί ὁ μή ἐθέλω ὄμνυμι ἐγώ , ὑπέρ ὅς ἀναγκάζω ὁ δικαστής ὄμνυμι καί οὗτος δικάζω · πρῶτος γάρ ὁ δικαστής , ὡς εἶπον , ὄμνυμι , εἶτα δικάζω . [ a 26 ] καί ὅτι εὐσεβής εἰμί ὁ ἐθέλω ἐπιτρέπω ὁ θεός ὁ κρίσις καί ὁ ἀληθής παρά ὅς ὁ μάρτυς καί ὁ δικαστής . καί ὅτι οὖον δεῖ ἐγώ κριθή ὁ δήω ἄλλος ἑαυτοῦ γάρ ὁ κρίσις δίδωμι ἐν ὁ ὄμνυμι . [ a 28 ] καί ὅτι ἄτοπος μή ὄμνυμι , περί ὅς ἄλλος ἤτοι ὁ δικαστής ἀξιόω ὄμνυμι . [ a 29 ] ἐπεί δέ δῆλος εἰμί , πῶς λεκτέος κατά ἕκαστος , ἤτοι ἁπλόος , οἷος ὁ δίδωμι Ὅρκος · [ b 3 ] εἰμί γίγνομαι εἰμί ὑπό σύ ἤτοι ὄμνυμι αὐτός καί ἄλλοτε καί ἐναντίος εἰμί ὅς μέλλω ὄμνυμι Ὅρκος ( οὖον γάρ ὡσαύτως καί τότε οὗτος ὄμνυμι ) , ῥητέος , ὅτι οὐ εἰμί ἐπιορκία · [ b 4 ] ὁ γάρ ἐπιορκέω εἰμί ὁ ἑκούσιος ἀδικέω ἐγώ δέ βία καί ἀεκούσιος ἀπατάω αὐτός ὄμνυμι · ἁλίσκομαι γάρ παρά πολέμιος ἢ δικαστής ἀναγκάζω ὄμνυμι αὐτός · ἄλλως τε καί ἐπιορκέω εἰμί οὐ ὁ προφορικός λόγος λέγω τίς καί ὄμνυμι , ἀλλά καί ὁ , ὅς λέγω ἐν ὁ Ὅρκος , δοξάζω ἐν ὁ διάνοια , ὅτι ἀληθής οὗτος λέγω εἰμί γάρ λέγω μέν στόμα , ἄλλος δέ δοξάζω ἐν ὁ δινοίᾳ ἐγώ , οὐ ἐπιορκία οὗτος εἰμί . εἰμί δέ ὁ Ὅρκος ὁμοθέω πολλάκις παρά ὁ ἀντίδικος σύ καί ἐναντίος , ῥητέος , ὅτι πάλαι ἄλλως σύ ὁμοθέω ὁ Ὅρκος οὗτος [ b 8 ] καί ἐπεί οὐ ἐμμένω οἶς ὄμνυμι , λοιπός ἀναιρέω ὁ πᾶς . ἐπεί καί ὁ δικαστής πρότερος ὄμνυμι οὗτος χράω ὁ νόμος καί δικάζω , ἄτοπος , εἰμί ὁ δικαστής ὄμνυμι δικάζω ὀρθῶς ὁ Ὅρκος Εμμένου βρόχος , ἐγώ δέ οὐ ἐμμένω ὅς ὄμνυμι .