anonymi-in-aristotelis-artem-rhetoricam.in-aristotelis-artem-rhetoricam-commentarium 2.8
Ὁ ἔλεός ἐστι λύπη ἐπὶ φαινομένῳ κακῷ φθαρτικῷ , ἤτοι ὅταν τις λυπῆται ἐπί τινι παθόντι φαινόμενον κακὸν φθαρτικὸν καὶ λυπηρὸν καὶ ταῦτα μὴ ὄντι ἀξίῳ παθεῖν τοιαῦτα κακὰ ἀλλὰ μᾶλλον ἀγαθά , ἅτινα ( τὰ κακὰ τὰ ἐπισυμβάντα τῷδε τῷ ἀνθρώπῳ ) προσδοκήσει καὶ οὗτος ὁ λυπούμενος παθεῖν , ἤ τις τῶν αὑτοῦ ἤτοι ἢ φίλων ἢ συγγενῶν · καὶ μᾶλλον , εἰ φαίνονται ταῦτα τὰ κακὰ πλησίον ἤδη ἐγγίζοντα καὶ ἐπιφερόμενα τῷ λυπουμένῳ καὶ ἐλεοῦντι . [ b 18 ] καὶ τοιοῦτον κακὸν ἤτοι φθαρτικόν , οἷον εἴπομεν ἐν τῷ ὅρῳ , τὸ μὲν ὅμοιόν ἐστι τὸ ἀπαραλ λάκτως ὂν τοιοῦτον , τὸ δὲ παραπλήσιόν ἐστι τὸ πῂ μὲν ἐοικὸς ἑαυτῷ , πῂ δὲ καὶ διαλλάττον . οὔτε γοῦν ἐλεοῦσιν οἱ παντελῶς ἀπολωλότες ἤτοι παθόντες πάντα τὰ δεινὰ καὶ μηκέτι προσδοκῶντες παθεῖν τι διὰ τὸ μηδέν τι καταλειφθῆναι τῶν κακῶν , ὃ οὐκ ἔπαθον , οὔτε οἱ ὑπερευδαι οἰόμενοι ἤτοι οἱ εἰς ἄκρον εὐδαιμονίας ἐλθόντες ἐλεοῦσιν , ἀλλ’ ὑβρίζουσι καὶ ὑπερηφανεύονται · ἐπειδὴ γὰρ πάντα τὰ ἀγαθὰ ἔχουσιν , ἔστι δὲ ἀπὸ τῶν ἀγαθῶν καὶ τὸ μὴ ἐνδέχεσθαι παθεῖν τι κακόν , λοιπὸν καὶ τοῦτο τὸ μὴ ἐνδέχεσθαι παθεῖν τι κακὸν ὑπάρχει αὐτῷ . [ b 24 ] εἰσὶ δὲ τοιοῦτοι , οἷοι νομίζειν παθεῖν ἄν , ἤτοι οἱ δυνάμενοι παθεῖν κακόν τι , οἱ πεπονθότες κακόν τι καὶ διαπεφευγότες · οἱ γὰρ γηραιό τεροι διά τε τὸ φρονεῖν καὶ τὴν πολυπειρίαν πάντα ἐλπίζουσι παθεῖν τὰ δεινά · ἀλλὰ καὶ οἱ πεπαιδευμένοι εὐλόγιστοί εἰσιν ἤτοι συλλογίζονται παθεῖν ποτε τὰ δεινά . [ b 28 ] ἐλπίζουσι παθεῖν τὰ δεινὰ καὶ οἱ ἔχοντες γονεῖς ἢ τέκνα ἢ γυναῖκας · καὶ γὰρ ταῦτα , ἅτινα πάσχουσιν οἱ παῖδες ἢ αἱ γυναῖκες , αὐτοῦ εἰσιν ἤτοι ὡς ἴδια κακὰ λογίζεται τὰ ἐπεισφρήσαντα τῇ γυναικὶ ἢ τῷ παιδὶ κακά , καὶ δυνατά εἰσιν αὐτὰ τὰ τέκνα καὶ αἱ γυναῖκες παθεῖν τὰ εἰρημένα ἤτοι τὰ φθαρτικὰ κακά . [ b 30 ] καὶ γὰρ ταῦτα ἤτοι ἡ ὀργὴ καὶ τὸ θάρρος ἀλόγιστά εἰσιν ἤτοι ποιοῦσι τὸν ὀργιζόμενον ἢ τὸν θαρροῦντα μὴ λογίζεσθαι , ὡς ἐπισυμβήσεται αὐτοῖς τι κακόν · διὰ τοῦτο γὰρ καὶ οἱ ἀνδρεῖοι ὡς θαρροῦντες καὶ ὀργίλοι οὐκ ἐλεοῦσιν . [ b 31 ] ἀλλὰ καὶ οἱ μὴ ὄντες ἐν ὑβριστικῇ διαθέσει ἤτοι οἱ μὴ διακείμενοι καὶ μὴ θέλοντες πάντας ὑβρίζειν ἐλεοῦσι καὶ οὖτοι · καὶ γὰρ οὐδὲ οὗτοι οἱ ὑβρισταὶ λογίζονται παθεῖν τι κακὸν καὶ διὰ τοῦτο οὐκ ἐλεοῦσιν · ἀλλ’ οἱ μεταξὺ τούτων ἐλεοῦσιν οἱ μήτε πάντῃ ὀργίλοι ὄντες μήτε πάντῃ θαρροῦντες , ἀλλ’ οἱ μέσον πως ἔχοντες . [ b 33 ] οὔτε οἱ φοβούμενοι σφόδρα · οἱ γὰρ ἐκπεπληγμένοι διὰ τὸν φόβον οὐκ ἐλεοῦσι διὰ τὸ εἶναι πρὸς τῷ οἰκείῳ πάθει ἤτοι διὰ τὸ ὅλοι τοῦ πάθους γενέσθαι · καὶ γὰρ οἱ ἐν κλύδωνι κατασχεθέντες καὶ κινδυνεύοντες ποντισθῆναι , εἰ ἐκπλαγεῖς τῷ φόβῳ γένωνται , οὐκ ἄν ποτε ἐλεήσωσι τὸν συμπλέοντα αὐτοῖς , εἴ γε ὁρῶσιν αὐτὸν ἐλεεινὰ θρηνοῦντα διὰ τὸν κίνδυνον εἰ δὲ μήτε ἄγαν φοβηθῶσι τὸν κλύδωνα μήτε πάλιν πολλὰ θαρροῦσιν , ἐλεήσουσιν οὗτοι τὸν συμπλέοντα καὶ παραθαρρυνοῦσιν . ἐλεοῦσι καὶ τοὺς ἐπιεικεῖς · [ b 35 ] ὁ γὰρ μηδένα οἰόμενος ἐπιεικῆ οἰήσεται πάντας ἀξίους τοῦ παθεῖν τὰ κακά . καὶ ὅλως ἐλεοῦσι βλέποντές τινα κακῶς πάσχοντα οἱ ἀναμιμνησκόμενοι , ὅτι τοιαῦτά ποτε καὶ αὐτοὶ ἔπαθον ἢ φίλοι αὐτῶν , ἢ καὶ ἐλπίζοντες παθεῖν ποτε τοιαῦτα . [ a 11 ] ἐλεεινόν ἐστι καὶ τὸ αἶσχος ἤτοι τὸ δυσειδὲς καὶ ἡ ἀσθένεια καὶ ἡ ἀναπηρία ἤτοι τὸ βεβλαμμένον . καὶ τὸ ὅθεν προσῆκεν ἀγαθὸν πρᾶξαι ἤτοι καὶ τὸ παθεῖν τι κακόν , ἀφ’ οὗ ἤλπιζε καὶ ἔδει παθεῖν τι ἀγαθόν . καὶ τὸ γενέσθαι τι ἀγαθὸν τῷ πεπονθότι , οἷον ὁ Διοπείθης ἔπαθέ τι κακὸν ἤγουν τὸ ἐξορισθῆναι παρὰ βασιλέως · καὶ ὅτε ἔμελλεν ἐπισυμβῆναι αὐτῷ τι ἀγαθὸν ἤτοι ὅτε ἤδη ἤγγιζεν ἡ βασιλικὴ πρόσταξις ἡ συμπαθοῦσα αὐτὸν καὶ ἐπανακαλουμένη τῆς ἐξορίας καὶ ἤδη ἦλθεν εἰς τὸν τόπον , ἔνθα ἐξωρίσθη , ἀπέθανεν ὁ Διοπείθης · ἐλεεινὸν γοῦν ἐστι τὸ ἀποθανεῖν αὐτὸν πρὸ τοῦ ἐπαπολαῦσαι τῆς συμπαθείας . [ a 15 ] ἐλεεινόν ἐστι καὶ τὸ μηδὲν παθεῖν ποτε ἀγαθὸν ἢ γενομένων τινὶ ἀγαθῶν μὴ ἐπαπολαῦσαι αὐτῶν , ἀλλ’ ἢ θανεῖν ἢ ἐξορισθῆναι . [ a 17 ] ἐλεοῦσι τοὺς γνωρίμους , ἀλλ’ οὐχὶ πρὸς οὓς ἔχουσι πολλὴν τὴν οἰκειότητα καὶ συγγένειαν · τούτους γάρ , πρὸς οὓς ἔχουσι τὴν συγγένειαν , ὡς ἑαυτοὺς ἡγοῦνται καὶ διὰ τοῦτο , εἰ ἐπισυμβῇ τι αὐτοῖς κακόν , ὡς οἰκεῖον ἡγοῦνται . [ a 21 ] καὶ γὰρ τοῦτο μὲν τὸ προσαιτεῖν τὸν φίλον ἐλεεινόν ἐστιν , ἐκεῖνο δὲ τὸ ἀποθανεῖν τὸν υἱὸν δεινόν τὸ γὰρ δεινὸν ἐπίτασίς ἐστι τοῦ ἐλεεινοῦ . [ a 22 ] καὶ πολ λάκις τῷ ἐναντίῳ χρήσιμον ἤτοι καὶ πολλάκις τὸ δεινὸν χρησιμεύει εἰς τὸ ἐναντίον ἤτοι τὸ μὴ ἐλεεῖν · διὰ γὰρ τὴν πολλὴν λύπην οὐκ ἐλεοῦσι τοὺς αἰτοῦντας · [ a 23 ] ἐλεοῦσι καὶ τοὺς ὄντας ἐγγὺς τοῦ δεινοῦ · καὶ ἁπλῶς , ὅσα φοβεῖταί τις παθεῖν , ἐὰν ἴδῃ ταῦτα ἐπισυμβάντα ἄλλῳ , ἐλεεῖ αὐτόν , τὰ δὲ ἐπισυμβάντα πρὸ μυρίων χρόνων τινὶ ἢ τὸν μέλλοντα παθεῖν μετὰ πεντήκοντα χρόνους τι δεινὸν οὐκ ἐλεοῦσι . [ a 31 ] συναπεργάζεσθαί ἐστιν , ὅταν σὺν τῷ πάθει ἐργάζηταί τις καὶ ὑποκρίνηται καὶ τὰ σχήματα τῶν πασχόντων καὶ τὰς φωνάς · [ a 33 ] ὁ γὰρ ὑποκρινόμενος ταῦτα πρὸ ὀφθαλμῶν ποιεῖ τὰ δεινὰ ἢ ὡς μέλλοντα ἤδη γενέσθαι ἢ ὡς ἤδη γεγονότα . [ b 4 ] καὶ μάλιστα , ἐὰν τελευτῶντες σπουδαῖοι καὶ ἀγαθοὶ φαίνωνται ἐν τῷ καιρῷ τοῦ θανάτου · ἀγαθὸς δέ ἐστιν , εἰ σπουδάζει μὴ ἀσχημονῆσαι ἐν καιρῷ τοῦ θανάτου · ὡς ὁ Εὐριπίδης παρεισάγει τὴν Πολυ ξένην σφαζομένην πρόνοιαν πολλὴν ποιουμένην τοῦ σώματος · [ b 7 ] τὸ γὰρ θνῄσκειν τοὺς σπουδαίους ἐλεεινόν ἐστι κατ’ ἄμφω , ὡς ἀναξίους τε ὄντας τοῦ παθεῖν καὶ ὡς τοῦ πάθους ὄντος πρὸ ὀφθαλμῶν ·
Lemmas: ὁ ἔλεος εἰμί λύπη ἐπί φαίνω κακός φθαρτικός , ἤτοι ὅταν τις λυπέω ἐπί τις πάθος φαίνω κακός φθαρτικός καί λυπηρός καί οὗτος μή εἰμί ἄξιος πάσχω τοιοῦτος κακός ἀλλά μᾶλλον ἀγαθός , ὅστις ( ὁ κακός ὁ ἐπισυμβαίνω ὅδε ὁ ἄνθρωπος ) προσδοκάω καί οὗτος ὁ λυπέω πάσχω , ἤ τις ὁ αὐτός ἤτοι ἢ Φίλων ἢ συγγενής · καί μᾶλλον , εἰμί φαίνω οὗτος ὁ κακός πλησίος ἤδη ἐγγίζω καί ἐπιφέρω ὁ λυπέω καί ἐλεάω . [ b 18 ] καί τοιοῦτος κακός ἤτοι φθαρτικός , οἷος εἶπον ἐν ὁ ὅρος , ὁ μέν ὁμοῖος εἰμί ὁ ἀπαραλ λάκτως εἰμί τοιοῦτος , ὁ δέ παραπλήσιος εἰμί ὁ πη μέν ἔοικα ἑαυτοῦ , πη δέ καί διαλλάσσω . οὔτε γοῦν ἐλεέω ὁ παντελῶς ἀπόλλυμι ἤτοι πάθος πᾶς ὁ δεινός καί μηκέτι προσδοκάω πάσχω τίς διά ὁ μηδείς τίς καταλείπω ὁ κακός , ὅς οὐ πάσχω , οὔτε ὁ υπερευδη οἴομαι ἤτοι ὁ εἰς ἄκρος εὐδαιμονία ἔρχομαι ἐλεέω , ἀλλά ὑβρίζω καί ὑπερηφανεύω · ἐπεί γάρ πᾶς ὁ ἀγαθός ἔχω , εἰμί δέ ἀπό ὁ ἀγαθός καί ὁ μή ἐνδέχομαι πάσχω τίς κακός , λοιπός καί οὗτος ὁ μή ἐνδέχομαι πάσχω τίς κακός ὑπάρχω αὐτός . [ b 24 ] εἰμί δέ τοιοῦτος , οἷος νομίζω πάσχω ἄν , ἤτοι ὁ δύναμαι πάσχω κακός τίς , ὁ πάσχω κακός τίς καί διαφεύγω · ὁ γάρ γέρος τερέω διά τε ὁ φρονέω καί ὁ πολυπειρία πᾶς ἐλπίζω πάσχω ὁ δεινός · ἀλλά καί ὁ παιδεύω εὐλογιστέω εἰμί ἤτοι συλλογίζομαι πάσχω ποτός ὁ δεινός . [ b 28 ] ἐλπίζω πάσχω ὁ δεινός καί ὁ ἔχω γονεύς ἢ τέκνον ἢ γυνή · καί γάρ οὗτος , ὅστις πάσχω ὁ παῖς ἢ ὁ γυνή , αὐτός εἰμί ἤτοι ὡς ἴδιος κακός λογίζομαι ὁ ἐπεισφρέω ὁ γυνή ἢ ὁ παῖς κακός , καί δυνατός εἰμί αὐτός ὁ τέκνον καί ὁ γυνή πάσχω ὁ εἴρω ἤτοι ὁ φθαρτικός κακός . [ b 30 ] καί γάρ οὗτος ἤτοι ὁ ὀργή καί ὁ θάρσος ἀλόγιστος εἰμί ἤτοι ποιέω ὁ ὀργίζω ἢ ὁ θαρσέω μή λογίζομαι , ὡς ἐπισυμβαίνω αὐτός τίς κακός · διά οὗτος γάρ καί ὁ ἀνδρεῖος ὡς θαρσέω καί ὀργίλος οὐ ἐλεέω . [ b 31 ] ἀλλά καί ὁ μή εἰμί ἐν ὑβριστικός διάθεσις ἤτοι ὁ μή διάκειμαι καί μή ἐθέλω πᾶς ὑβρίζω ἐλεέω καί οὗτος · καί γάρ οὐδέ οὗτος ὁ ὑβριστής λογίζομαι πάσχω τίς κακός καί διά οὗτος οὐ ἐλεέω · ἀλλά ὁ μεταξύ οὗτος ἐλεέω ὁ μήτε πάντῃ ὀργίλος εἰμί μήτε πάντῃ θαρσέω , ἀλλά ὁ μέσος πως ἔχω . [ b 33 ] οὔτε ὁ φοβέω σφόδρα · ὁ γάρ ἐκπλήσσω διά ὁ φόβος οὐ ἐλεέω διά ὁ εἰμί πρός ὁ οἰκεῖος πάθος ἤτοι διά ὁ ὅλος ὁ πάθος γίγνομαι · καί γάρ ὁ ἐν κλύδων κατέχω καί κινδυνεύω ποντίζω , εἰμί ἐκπλαγής ὁ φόβος γίγνομαι , οὐ ἄν ποτός ἐλεέω ὁ συμπλέω αὐτός , εἰμί γε ὁράω αὐτός ἐλεεινός θρηνέω διά ὁ κίνδυνος εἰμί δέ μήτε ἄγαν φοβέω ὁ κλύδων μήτε πάλιν πολύς θαρσέω , ἐλεέω οὗτος ὁ συμπλέω καί παραθαρσύνω . ἐλεέω καί ὁ ἐπιεικής · [ b 35 ] ὁ γάρ μηδείς οἴομαι ἐπιεικής οἴομαι πᾶς ἄξιος ὁ πάσχω ὁ κακός . καί ὅλως ἐλεέω βλέπω τις κακῶς πάσχω ὁ ἀναμιμνήσκω , ὅτι τοιοῦτος ποτός καί αὐτός πάσχω ἢ φίλος αὐτός , ἢ καί ἐλπίζω πάσχω ποτός τοιοῦτος . [ a 11 ] ἐλεεινός εἰμί καί ὁ αἶσχος ἤτοι ὁ δυσειδής καί ὁ ἀσθένεια καί ὁ ἀναπηρία ἤτοι ὁ βλάπτω . καί ὁ ὅθεν προσήκω ἀγαθός πράσσω ἤτοι καί ὁ πάσχω τίς κακός , ἀπό ὅς ἐλπίζω καί ἐσθίω πάσχω τίς ἀγαθός . καί ὁ γίγνομαι τίς ἀγαθός ὁ πάσχω , οἷος ὁ Διοπείθης πάσχω τίς κακός ἤγουν ὁ ἐξορίζω παρά βασιλεύς · καί ὅτε μέλλω ἐπισυμβαίνω αὐτός τίς ἀγαθός ἤτοι ὅτε ἤδη ἐγγίζω ὁ βασιλικός πρόσταξις ὁ συμπαθέω αὐτός καί ἐπανακαλέω ὁ ἐξορία καί ἤδη ἔρχομαι εἰς ὁ τόπος , ἔνθα ἐξορίζω , ἀποθνῄσκω ὁ Διοπείθης · ἐλεεινός γοῦν εἰμί ὁ ἀποθνῄσκω αὐτός πρό ὁ ἐπαπολαύω ὁ συμπάθεια . [ a 15 ] ἐλεεινός εἰμί καί ὁ μηδείς πάσχω ποτός ἀγαθός ἢ γίγνομαι τις ἀγαθός μή ἐπαπολαύω αὐτός , ἀλλά ἢ θνῄσκω ἢ ἐξορίζω . [ a 17 ] ἐλεέω ὁ γνώριμος , ἀλλά οὐ πρός ὅς ἔχω πολύς ὁ οἰκειότης καί συγγένεια · οὗτος γάρ , πρός ὅς ἔχω ὁ συγγένεια , ὡς ἑαυτοῦ ἡγέομαι καί διά οὗτος , εἰμί ἐπισυμβαίνω τίς αὐτός κακός , ὡς οἰκέω ἡγέομαι . [ a 21 ] καί γάρ οὗτος μέν ὁ προσαιτέω ὁ φίλος ἐλεεινός εἰμί , ἐκεῖνος δέ ὁ ἀποθνῄσκω ὁ υἱός δεινός ὁ γάρ δεινός ἐπίτασις εἰμί ὁ ἐλεεινός . [ a 22 ] καί πολ λακίς ὁ ἐναντίος χρήσιμος ἤτοι καί πολλάκις ὁ δεινός χρησιμεύω εἰς ὁ ἐναντίος ἤτοι ὁ μή ἐλεέω · διά γάρ ὁ πολύς λύπη οὐ ἐλεέω ὁ αἰτέω · [ a 23 ] ἐλεέω καί ὁ εἰμί ἐγγύς ὁ δεινός · καί ἁπλόος , ὅσος φοβέω τις πάσχω , ἐάν ὁράω οὗτος ἐπισυμβαίνω ἄλλος , ἐλεέω αὐτός , ὁ δέ ἐπισυμβαίνω πρό μυρίος χρόνος τις ἢ ὁ μέλλω πάσχω μετά πεντήκοντα χρόνος τίς δεινός οὐ ἐλεέω . [ a 31 ] συναπεργάζομαι εἰμί , ὅταν σύν ὁ πάθος ἐργάζομαι τις καί ὑποκρίνομαι καί ὁ σχῆμα ὁ πάσχω καί ὁ φωνή · [ a 33 ] ὁ γάρ ὑποκρίνομαι οὗτος πρό ὀφθαλμός ποιέω ὁ δεινός ἢ ὡς μέλλω ἤδη γίγνομαι ἢ ὡς ἤδη γίγνομαι . [ b 4 ] καί μάλιστα , ἐάν τελευτή σπουδαῖος καί ἀγαθός φαίνω ἐν ὁ καιρός ὁ θάνατος · ἀγαθός δέ εἰμί , εἰμί σπουδάζω μή ἀσχημονέω ἐν καιρός ὁ θάνατος · ὡς ὁ Εὐριπίδης παρεισάγω ὁ Πολύς ξένος σφάζω πρόνοια πολύς ποιέω ὁ σῶμα · [ b 7 ] ὁ γάρ θνῄσκω ὁ σπουδαῖος ἐλεεινός εἰμί κατά ἄμφω , ὡς ἀνάξιος τε εἰμί ὁ πάσχω καί ὡς ὁ πάθος εἰμί πρό ὀφθαλμός ·