anonymi-in-aristotelis-artem-rhetoricam.in-aristotelis-artem-rhetoricam-commentarium 1.8
Μέγιστον δὲ πρὸς τὸ δύνασθαι καὶ πείθειν καὶ συμβουλεύειν τὸ εἰδέναι τὰς πολιτείας πάσας καὶ λαμβάνειν ἐν ταῖς συμβουλαῖς καὶ χρησιμώτατον τῷ συμβουλευτικῷ τὸ διελεῖν τὰ ἑκάστης ἤθη καὶ νόμιμα καὶ συμφέροντα · ἄλλα γὰρ ἀριστοκρατίας ἔθη καὶ νόμιμα , ἄλλα δὲ δη μοκρατίας καὶ ἕτερα συμφέροντα ἄλλῃ πολιτείᾳ καὶ ἄλλα ἄλλη . [ b 25 ] πάντες μὲν γὰρ τῷ συμφέροντι πείθονται · συμφέρει δὲ τὸ σῷζον τὴν πολιτείαν . ἔτι δὲ ἐν τοῖς συμβουλεύουσι κυρία ἐστὶν ἡ τοῦ κυρίου ἀπόφασις · ὁ γὰρ ἄρχων ἑκάστης πολιτείας ἀποφαίνεται τήνδε μὲν εἶναι κυρίαν τὴν βουλήν , τήνδε δὲ μή . ἄλλος δὲ ἐν ἄλλῃ πολιτείᾳ ἄρχων καὶ ἄλλος ἐν ἄλλῃ , ἐν μὲν μοναρχίᾳ βασιλεὺς καὶ τύραννος , ἐν δὲ ἀριστοκρατίᾳ οἱ ἄριστοι κατὰ τὴν ὑπὸ νόμου κειμένην , ἐν δὲ δημοκρατίᾳ οἱ τῷ κλήρῳ τὰς ἀρχὰς ἔχοντες , ἐν ὀλιγαρχίᾳ δὲ οἱ ἀπὸ τιμημάτων · τὰ κύρια οὖν καὶ οἱ ἄρχοντες διῄρηνται κατὰ τὰς πολιτείας . [ a 3 ] δεῖ τοίνυν καὶ τὸ συμ φέρον τῇ πολιτείᾳ σκοπεῖν καὶ τὰ τέλη ἑκάστης καὶ τὰ τῶν ἀρχόντων ἔθη καὶ τὰ σῴζοντα ἐκείνους καὶ ἀφορᾶν ὡς εἰς σκοπόν τινα τὸν ἄρχοντα καὶ οὕτω ποιεῖσθαι τὰς συμβουλάς . δεῖ δὲ καὶ τῇ πολιτείᾳ συνεξομοιοῦν ἑαυτὸν τὸν συμβουλεύοντα · οἷον εἰ δημοκρατία ἐστίν , ὀφείλει λέγειν ὁ συμ βουλεύων ἐγὼ ἑκάστου τῶν πολιτῶν κήδομαι καὶ ἐπ’ ἴσης τιμῶ πάντας καὶ βούλομαι καὶ παραινῶ πάντας ἐλευθερίας μετέχειν εἰ δὲ βασιλεία ἐστί , δεῖ κατὰ τῶν βασιλειώντων ἀγανακτεῖν καὶ λέγειν ὡς ἀγαθὸν ἡ μοναρχία καὶ ἄφρονες οἱ ἐπανιστάμενοι καὶ δεῖ διδόναι δίκας αὐτοὺς καὶ ἐπὶ τούτοις ἀξιοῦν αὐτοὺς ὀργῆς καὶ κολάσεως ἢ λέγει τίς οὐκ ἀγανακτεῖ κατ’ αὐ τῶν ; τίς οὐ χαλεπαίνει ; ἀλλ’ ὅπερ ἐλέγομεν , βουλὴ † κρίσις κυρία ἐστὶν ἐν ταῖς συμβουλαῖς ἡ ἀπόφασις τοῦ ἄρχοντος . [ b 27 ] τὰ δὲ κύρια διήρηται κατὰ τὰς πολιτείας · τοσοῦτοι γὰρ οἱ ἄρχοντες , ὁπόσαι καὶ αἱ πολιτεῖαι . [ b 29 ] εἰσὶ δὲ πολιτεῖαι τέσσαρες . δημοκρατία , ὀλι γαρχία , ἀριστοκρατία , μοναρχία , ὥστε καὶ τὸ κύριον καὶ τὸ κρῖνον ἐν συμβουλαῖς καὶ δίκαις ( ἀλλὰ νῦν περὶ συμβουλῆς ἡμῖν πρόκει τούτων τι ἂν εἴη εἰ γὰρ ἄρχων εἴη τῆς μοναρχίας , βασιλεύς , ἢ εἰ δημοκρατία ἐστὶν ἡ πολιτεία , ἔσται τὸ κύριον καὶ κρῖνον ἢ πάντες οἱ κλήρῳ λαχόντες τὴν ἀρχὴν ἢ οὐχὶ πάντες ἀλλ’ οἱ πλείους ἢ μόριον τούτων τὸ τρίτον τυχὸν ἢ τὸ τέταρτον οἱ τῆς συμβουλῆς ἀκούοντες καὶ κρίνοντες . [ b 31 ] ἔστι δὲ δημοκρατία μέν , ἐν ἦ κλήρῳ διανέμονται τὰς ἀρ χάς · ἐπειδὴ γὰρ πάντες ἰσονομίαν ἔχουσι καὶ τῆς αὐτῆς ἐλευθερίας μετέ χουσι , καὶ ἰσότιμοι διανέμονται τὰς ἀρχὰς ἐν τῷ κλήρῳ , ἵν’ ὁποίου προ δράμῃ τὸ λάχος . οὗτος ἄρξῃ εἰς τὰς τριήρεις τυχὸν ἢ εἰς στρατηγίαν ἢ εἰς ἑορτὴν ἕνα χρόνον · καὶ πάλιν ἐπετίθετο πᾶσι κλῆρος καὶ ὁ λαχὼν ἦρχεν ἔνιαυτόν · καὶ οὕτως ἀεὶ τὸ τῆς ἀρχῆς διενέμετο ὑπὸ τοῦ λάχους ἑκάστοις . [ b 33 ] ὀλιγαρχία δέ , ἐν ἢ ἄπχουσιν οἱ ἀπὸ τιμημά των ἤτοι οἱ πλουσιώτεροι . ἀριστοκρατία δέ , ἐν ᾗ ἄρχουσιν οἱ νόμῳ καὶ παιδείᾳ ἐντραφέντες καὶ ἐνεθισθέντες καὶ γένει καὶ βίῳ καὶ γνώσει τῶν ἄλλων ὑπερέχοντες . [ b 37 ] μοναρχία δέ ἐστιν , ἐν ἦ εἰς ἁπάντων κύριος , ὡς τὸ ὄνομα τοῖς πολίταις δηλοῖ , καθ’ ἃ καὶ αἱ ἄλλαι ὀνομά ζονται καὶ ἔχουσιν . εἰ μὲν οὖν κατ’ ἀξίαν ἄρχει τις καὶ κατὰ τάξιν πρέπουσαν , βασιλεία , εἰ δὲ ἀόριστος καὶ ἄτακτος , τυραννίς . τὸ δὲ τέλος ἑκάστης πολιτείας οὐ δεῖ λανθάνειν · αἱροῦνται γὰρ πάντες τὸ φέρον πρὸς τὸ τέλος , καὶ εἰ συμβουλεύει τις τὸ φέρον πρὸς τὸ τέλος , ἀκούουσιν ἐκείνου . ἄλλα δὲ ἄλλῃ πολιτείᾳ τέλη · [ a 4 ] τῆς μὲν γὰρ δημοκρατίας ἐλευθερία τέλος , ὀλιγαρχίας δὲ ὁ πλοῦτος , ἀριστοκρατίας δὲ τέλος παιδεία καὶ νόμοι , βασιλείας δὲ τὸ ἐννόμως ἐπι στατεῖν καὶ ὡς πατέρα ἄρχειν τὸν βασιλέα , [ a 6 ] τυραννίδος δὲ τέλος φυλακή . πρὸς ταῦτα οὖν ἀποβλέπων ὁ συμβουλεύων ἀναλόγως τοῖς τέ λεσιν ὑποτιθέσθω τὰ πρὸς τὸ τέλος ἑκάστης πολιτείας φέροντα · καὶ ὑπο θετέον κατὰ τὰ ἑκάστης ἔθη καὶ νόμιμα καὶ συμφέροντα καὶ αἱρε τέον ἐκεῖνα , εἴπερ αἱροῦνται πάντες ἐκεῖνα , ὅσα πρὸς τέλος οἰκεῖον αὐ τοῖς φέρουσιν ἐπειδὴ τότε πείθεταί τις , ὅταν , ὃ λέγει ὁ συμβουλεύων , ἀνα φέρῃ αὐτὸς ὁ ἀκροατὴς εἰς τέλος τὸ τῆς ἑαυτοῦ πολιτείας . [ a 8 ] ἐπεὶ δὲ οὐ μόνον αἱ πίστεις γίνονται διὰ τοῦ ἀποδεικτικοῦ λόγου . βού λεται εἰπεῖν , ὅτι ὀφείλεις , ὧ συμβουλεύων , ἠθικὸν ἑαυτὸν ποιεῖν ἤτοι εὔ νουν , ἀληθῆ , φιλόπολιν · ἀναγκαῖον μὲν γὰρ καὶ τὸ ἐνθυμηματικῶς καὶ ἀποδεικτικῶς κατασκευάζειν τὸ λεγόμενον . λυσιτελεῖ δὲ καὶ τὸ ποιὸν ἑαυ τὸν ἀποδεικνύειν · εἰ γὰρ βασιλεία ἐστὶν ἡ πολιτεία , ἐπαινέτην τῆς μοναρ χίας ἑαυτὸν φαῖνε καὶ ὑπεραποθνῄσκοντα τοῦ βασιλέως καὶ ἐχθρὸν τῶν ἐναντιουμένων αὐτῷ · καὶ πάλιν , εἰ δημοκρατία ἐστίν , ἑαυτὸν δείκνυε πάντας ἐπ’ ἴσης ἀγαπῶντα καὶ τιμῶντα ἕκαστον καὶ τὸν ἕνα πάντας νομίζοντα καὶ τοὺς πάντας ἕνα . [ a 8 ] ἐπειδὴ οὐ μόνον , φησίν , αἱ πίστεις γίγου · νονται διὰ τοῦ ἀποδεικτικοῦ λόγου ἀλλὰ καὶ διὰ τοῦ ἠθικοῦ λό συναρπάζεται γὰρ ὁ ἀκροατὴς τῷ ἤθει τοῦ λέγοντος , εἰ φιλόπολιν οἴεται καὶ νομίζει μηδέποτε αὐτὸν συμβουλεῦσαι τὸ λυμαῖνον καὶ βλάπτον τὴν πολιτείαν ἐκ τοῦ εἶναι τοιοῦτον , ἀληθῆ , σώφρονα , δίκαιον , καὶ πιστεύει τῷ ποιόν τινα φαίνεσθαι αὐτόν . [ a 11 ] τοῦτο δέ ἐστι , τὸ ποιόν τινα φαίνεσθαι τὸν συμβουλεύοντα , ἂν φαίνηται ἀγαθὸς ἢ εὔνους ἢ ἄμφω . διὰ τοῦτο ( ποῖον ; τὸ ποιεῖν ἑαυτὸν ἠθικόν ) δεῖ εἰδέναι τὰ ἤθη τῶν πο λιτειῶν ἐκάστης · πρὸς γὰρ τὰ ἔθη καὶ νόμιμα ἑκάστης ἑαυτόν τινα ποιὸν κατασκευάσει συμβουλεύων . [ a 13 ] τὸ γὰρ ἑκάστης ἔθος πιθα νώτατον πρὸς ἑκάστην · ὥστε καὶ ὁ ἔχων τὸ ἔθος ἑκάστης καὶ ποιόν τινα ἑαυτὸν δεικνύων πιθανώτατος ἔσται . ταῦτα δὲ τὰ ἤθη ἑκάστης ληφθήσεται ἐκ τῶν αὐτῶν τῶν τελῶν ἑκάστης πολιτείας · τὰ μὲν γὰρ ἤθη τῆς προαιρέσεως , τῶν πρὸς τὸ τέλος δὲ ἡ προαίρεσις · τὰ ἤθη ἄρα τῶν πρὸς τὸ τέλος · ὁ οὖν ἔχων τὰ τέλη ἔχει καὶ τὰ πρὸς τὸ τέλος , τὰ ἤθη τῆς πολιτείας . συμπέρασμα δὲ καὶ τέλος ἐπιθεῖναι βουλόμενος ταῖς πί καὶ τοῖς τόποις , ἐξ ὧν ὁ συμβουλευτικὸς ὁρμώμενος παραινεῖ , λέγει [ a 21 ] ταῦτα τὰ ἐν τῷ τέλει ῥηθέντα ἠκριβῶσθαι μᾶλλον ἐν τῇ πραγμαθήσει τείᾳ τῶν Πολιτειῶν , ἐνταῦθα δὲ τοσοῦτον ῥηθῆναι περὶ αὐτῶν , ὅσον ἔδει .
Lemmas: Μέγιστος δέ πρός ὁ δύναμαι καί πείθω καί συμβουλεύω ὁ οἶδα ὁ πολιτεία πᾶς καί λαμβάνω ἐν ὁ συμβουλή καί χρήσιμος ὁ συμβουλευτικός ὁ διαιρέω ὁ ἕκαστος ἦθος καί νόμιμος καί συμφέρω · ἄλλος γάρ ἀριστοκρατία ἔθος καί νόμιμος , ἄλλος δέ δη μοκρατίας καί ἕτερος συμφέρω ἄλλος πολιτεία καί ἄλλος ἄλλος . [ b 25 ] πᾶς μέν γάρ ὁ συμφέρω πείθω · συμφέρω δέ ὁ σῴζω ὁ πολιτεία . ἔτι δέ ἐν ὁ συμβουλεύω κύριος εἰμί ὁ ὁ κύριος ἀπόφασις · ὁ γάρ ἄρχω ἕκαστος πολιτεία ἀποφαίνω ὅδε μέν εἰμί κύριος ὁ βουλή , ὅδε δέ μή . ἄλλος δέ ἐν ἄλλος πολιτεία ἄρχω καί ἄλλος ἐν ἄλλος , ἐν μέν μοναρχία βασιλεύς καί τύραννος , ἐν δέ ἀριστοκρατία ὁ ἀγαθός κατά ὁ ὑπό νόμος κεῖμαι , ἐν δέ δημοκρατία ὁ ὁ κλῆρος ὁ ἀρχή ἔχω , ἐν ὀλιγαρχία δέ ὁ ἀπό τίμημα · ὁ κύριος οὖν καί ὁ ἄρχω διαιρέω κατά ὁ πολιτεία . [ a 3 ] δεῖ τοίνυν καί ὁ συμ φέρω ὁ πολιτεία σκοπέω καί ὁ τέλος ἕκαστος καί ὁ ὁ ἄρχω ἔθος καί ὁ σῴζω ἐκεῖνος καί ἀφοράω ὡς εἰς σκοπός τις ὁ ἄρχω καί οὗτος ποιέω ὁ συμβουλή . δεῖ δέ καί ὁ πολιτεία συνεξομοιόω ἑαυτοῦ ὁ συμβουλεύω · οἷος εἰμί δημοκρατία εἰμί , ὀφείλω λέγω ὁ συμ βουλεύω ἐγώ ἕκαστος ὁ πολίτης κήδω καί ἐπί ἴσος τιμάω πᾶς καί βούλομαι καί παραινῶ πᾶς ἐλευθερία μετέχω εἰμί δέ βασίλειος εἰμί , δεῖ κατά ὁ βασιλειάω ἀγανακτέω καί λέγω ὡς ἀγαθός ὁ μοναρχία καί ἄφρων ὁ ἐπανίστημι καί δεῖ δίδωμι δίκη αὐτός καί ἐπί οὗτος ἀξιόω αὐτός ὀργή καί κόλασις ἢ λέγω τίς οὐ ἀγανακτέω κατά αὖος ὁ ; τίς οὖον χαλεπαίνω ; ἀλλά ὅσπερ λέγω , βουλή † κρίσις κύριος εἰμί ἐν ὁ συμβουλή ὁ ἀπόφασις ὁ ἄρχω . [ b 27 ] ὁ δέ κύριος διαιρέω κατά ὁ πολιτεία · τοσοῦτος γάρ ὁ ἄρχω , ὁπόσος καί ὁ πολιτεία . [ b 29 ] εἰμί δέ πολιτεία τέσσαρες . δημοκρατία , ὄλλυμι γαρχία , ἀριστοκρατία , μοναρχία , ὥστε καί ὁ κύριος καί ὁ κρίνω ἐν συμβουλή καί δίκη ( ἀλλά νῦν περί συμβουλή ἐγώ προκεω οὗτος τίς εἄν εἰμί εἰμί γάρ ἄρχω εἰμί ὁ μοναρχία , βασιλεύς , ἢ εἰμί δημοκρατία εἰμί ὁ πολιτεία , εἰμί ὁ κύριος καί κρίνω ἢ πᾶς ὁ κλῆρος λαγχάνω ὁ ἀρχή ἢ οὐ πᾶς ἀλλά ὁ πλείων ἢ μόριον οὗτος ὁ τρίτος τυγχάνω ἢ ὁ τέταρτος ὁ ὁ συμβουλή ἀκούω καί κρίνω . [ b 31 ] εἰμί δέ δημοκρατία μέν , ἐν εἰμί κλῆρος διανέμω ὁ ἀρ χάω · ἐπεί γάρ πᾶς ἰσονομία ἔχω καί ὁ αὐτός ἐλευθερία Μετέ χόω , καί ἰσότιμος διανέμω ὁ ἀρχή ἐν ὁ κλῆρος , ἵνα ὁποῖος προ τρέχω ὁ λάχος . οὗτος ἄρχω εἰς ὁ τριήρης τυγχάνω ἢ εἰς στρατηγία ἢ εἰς ἑορτή εἷς χρόνος · καί πάλιν ἐπιτίθημι πᾶς κλῆρος καί ὁ λαγχάνω ἄρχω ἐνιαυτός · καί οὕτως ἀεί ὁ ὁ ἀρχή διανέμω ὑπό ὁ λάχος ἕκαστος . [ b 33 ] ὀλιγαρχία δέ , ἐν ἢ ἀπέχω ὁ ἀπό τίμημα ὁ ἤτοι ὁ πλούσιος . ἀριστοκρατία δέ , ἐν ὅς ἄρχω ὁ νόμος καί παιδεία ἐντρέφω καί ἐνεθίζω καί γένος καί βίος καί γνῶσις ὁ ἄλλος ὑπερέχω . [ b 37 ] μοναρχία δέ εἰμί , ἐν εἰμί εἰς ἅπας κύριος , ὡς ὁ ὄνομα ὁ πολίτης δηλόω , κατά ὁ καί ὁ ἄλλος ὀνομά ζοντ καί ἔχω . εἰμί μέν οὖν κατά ἄξιος ἄρχω τις καί κατά τάξις πρέπω , βασίλειος , εἰμί δέ ἀόριστος καί ἄτακτος , τυραννίς . ὁ δέ τέλος ἕκαστος πολιτεία οὖον δεῖ λανθάνω · αἱρέω γάρ πᾶς ὁ φέρω πρός ὁ τέλος , καί εἰμί συμβουλεύω τις ὁ φέρω πρός ὁ τέλος , ἀκούω ἐκεῖνος . ἄλλος δέ ἄλλος πολιτεία τέλος · [ a 4 ] ὁ μέν γάρ δημοκρατία ἐλευθερία τέλος , ὀλιγαρχία δέ ὁ πλοῦτος , ἀριστοκρατία δέ τέλος παιδεία καί νόμος , βασίλεια δέ ὁ ἔννομος ἐπι ἵστημι καί ὡς πατήρ ἄρχω ὁ βασιλεύς , [ a 6 ] τυραννίς δέ τέλος φυλακή . πρός οὗτος οὖν ἀποβλέπω ὁ συμβουλεύω ἀνάλογος ὁ τε λέσι ὑποτίθημι ὁ πρός ὁ τέλος ἕκαστος πολιτεία φέρω · καί ὑπο θετέος κατά ὁ ἕκαστος ἔθος καί νόμιμος καί συμφέρω καί ἀείρω τέος ἐκεῖνος , εἴπερ αἱρέω πᾶς ἐκεῖνος , ὅσος πρός τέλος οἰκέω αὖος ὁ φέρω ἐπεί τότε πείθω τις , ὅταν , ὅς λέγω ὁ συμβουλεύω , ἀνα φέρω αὐτός ὁ ἀκροατής εἰς τέλος ὁ ὁ ἑαυτοῦ πολιτεία . [ a 8 ] ἐπεί δέ οὖον μόνος ὁ πίστις γίγνομαι διά ὁ ἀποδεικτικός λόγος . βοῦς λεται εἶπον , ὅτι ὀφείλω , ἵημι συμβουλεύω , ἠθικός ἑαυτοῦ ποιέω ἤτοι εὕω νόος , ἀληθής , φιλόπολις · ἀναγκαῖος μέν γάρ καί ὁ ἐνθυμηματικός καί ἀποδεικτικός κατασκευάζω ὁ λέγω . λυσιτελής δέ καί ὁ ποιός ἑ ὁ ἀποδείκνυμι · εἰμί γάρ βασίλειος εἰμί ὁ πολιτεία , ἐπαινέτης ὁ μοναρ Χῖος ἑαυτοῦ φαίνω καί ὑπεραποθνῄσκω ὁ βασιλεύς καί ἐχθρός ὁ ἐναντιόομαι αὐτός · καί πάλιν , εἰμί δημοκρατία εἰμί , ἑαυτοῦ δείκνυμι πᾶς ἐπί ἴσος ἀγάπη καί τιμή ἕκαστος καί ὁ εἷς πᾶς νομίζω καί ὁ πᾶς εἷς . [ a 8 ] ἐπεί οὖον μόνος , φημί , ὁ πίστις Γίγου · νοντ διά ὁ ἀποδεικτικός λόγος ἀλλά καί διά ὁ ἠθικός λό συναρπάζω γάρ ὁ ἀκροατής ὁ ἠθέω ὁ λέγω , εἰμί φιλόπολις οἴομαι καί νομίζω μηδέποτε αὐτός συμβουλεύω ὁ λυμαίνω καί βλάπτω ὁ πολιτεία ἐκ ὁ εἰμί τοιοῦτος , ἀληθής , σώφρων , Δίκαιος , καί πιστεύω ὁ ποιός τις φαίνω αὐτός . [ a 11 ] οὗτος δέ εἰμί , ὁ ποιός τις φαίνω ὁ συμβουλεύω , εἄν φαίνω ἀγαθός ἢ Εὔνους ἢ ἄμφω . διά οὗτος ( ποῖος ; ὁ ποιέω ἑαυτοῦ ἠθικός ) δεῖ οἶδα ὁ ἦθος ὁ ἀπό λιτειο ἕκαστος · πρός γάρ ὁ ἔθος καί νόμιμος ἕκαστος ἑαυτοῦ τις ποιός κατασκευάζω συμβουλεύω . [ a 13 ] ὁ γάρ ἕκαστος ἔθος πίθη νώτης πρός ἕκαστος · ὥστε καί ὁ ἔχω ὁ ἔθος ἕκαστος καί ποιός τις ἑαυτοῦ δείκνυμι πιθανός εἰμί . οὗτος δέ ὁ ἦθος ἕκαστος λαμβάνω ἐκ ὁ αὐτός ὁ τέλος ἕκαστος πολιτεία · ὁ μέν γάρ ἦθος ὁ προαίρεσις , ὁ πρός ὁ τέλος δέ ὁ προαίρεσις · ὁ ἦθος ἄρα ὁ πρός ὁ τέλος · ὁ οὖν ἔχω ὁ τέλος ἔχω καί ὁ πρός ὁ τέλος , ὁ ἦθος ὁ πολιτεία . συμπέρασμα δέ καί τέλος ἐπιτίθημι βούλομαι ὁ πεῖ καί ὁ τόπος , ἐκ ὅς ὁ συμβουλευτικός ὁρμάω παραινέω , λέγω [ a 21 ] οὗτος ὁ ἐν ὁ τέλος εἴρω ἀκριβόω μᾶλλον ἐν ὁ πραγμαθήσει εία ὁ πολιτεία , ἐνταῦθα δέ τοσοῦτος εἴρω περί αὐτός , ὅσος ἐσθίω .