anna-comnena.alexias 5.9
Οὗτος τοίνυν προκαθήμενος φιλοσοφίας ἁπάσης , καἰ συρρεούσης εἰς αὐτὸν τῆς νεότητος , καὶ γὰρ τά τε Πρόκλου καὶ Πλάτωνος καὶ τὰ φιλοσόφων ἀμφοῖν Πορφυρίου τε καὶ Ἰάμβλιχον ἀνεκάλυπτε τούτοις δόγματα , καὶ μάλιστα τὰς Ἀριστοτέλους τέχνας καἰ τὴν ὡς ὀργάνου παρεχομένην χρείαν ὑφηγεῖτο τοῖς ἐθέλουσι πραγματείαν , καὶ ταύτῃ μᾶλλον ἐνηβρύνετο καὶ ἐνησχόλητο , ) οὐ πάνυ τι τοὺς μανθάνοντας ὠφελῆσαι ἐνίσχυσε , τὸν θυμὸν καἰ τὴν ἄλλην τοῦ ἤθους ἀκαταστασίαν κωλύμην ἔχων . καὶ ὅρα μοι τοὺς τούτου μαθητάς τὸν Σολομῶντα Ἰωάννην καί τινας Ἰασίτας καὶ Σερβλίας καὶ ἄλλους τάχα περὶ τὴν μάθησιν ἐσπουδακότας · ὧν τοὺς πλείους θαμὰ φοιτῶντας πρὸς τὰ βασίλεια καὶ αὐτὴ ἐθεασάμην ὕστερον , τεχνικὸν μηδέν τι κατὰ ἀκρίβειαν εἰδότας , σχηματιζομένους δὲ τὸν διαλεκτικὸν κινήσεσιν ἀτάκτοις καὶ μορίων παραφόροις τισι μεταφοραῖς ὑγιὲς δὲ οὐδὲν ἐπισταμένους , προβαλλομένους τὰς ἰδέας , ἤδη δὲ καὶ τὰς μετεμψυχώσεις συνεσκιασμένως πως καὶ ἄλλ᾿ ἄττα ὁμοιότροπα καὶ παραπλησίως τούτοις ἀλλόκοτα . καὶ τις γὰρ λόγου μετέχων οὐ παρῆν , τοῦ ἱεροῦ ζεύγους τοσοῦτον περὶ τὴν τῶν θείων λόγων ἐξερεύνησιν διὰ πάσης νυκτὸς καὶ ἡμέρας διαπονουμένων , τοὺς ἐμούς φημι τοκέας καἰ βασιλεῖς ἀλλά τι μικρὸν παραδιηγήσομαι · δίδωσι γάρ μοι τοῦτο νόμος ῥητορικός . μέμνημαι τῆς μητρὸς καὶ βασιλίδος πολλάκις , ἀρίστου προκειμένου , βίβλον ἐν χεροῖν φερούσης καὶ τοὺς λόγους διερευνωμένης τῶν δογματι - στῶν ἁγίων πατέρων , μάλιστα δὲ τοῦ φιλοσόφου Μαξίμου καὶ μάρτυρος . ἐσπουδάκει γὰρ οὐ τοσοῦτον περὶ τὰς φυσικὰς συζητήσεις , ὁπόσον πέρι · τὰ δόγματα , τὴν ὄντως σοφίαν καρποῦσθαι βουλομένη . καί μοι πολλάκις θαυμάζειν ἐπῄει , καὶ θαυμάζουσα ἔφην ποτὲ πρὸς αὐτὴν “ πῶς αὐτόθεν πρὸς τοσοῦτον ὕψος ἀπέβλεψας ; ἔγωγε τρέμω , καὶ οὐδ’ ἄκροις ὦσιν ἀποτολμῶ τούτων ἐπαίειν . τὸ γὰρ πάνυ θεωρητικόν τε καὶ νοερὸν τοῦ |ἀνδρός , ὥς φασιν , ἴλιγγον παρέχεται ἀναγινώσκουσιν . " ἡ δὲ μειδιάσασα ἔφη “ ἐπαινετὴν οἴδα τὴν δειλίαν ταύτην καὶ οὐδ’ αὐτὴ ἀτρέμας ταῖς βίβλοις ταύταις πρόσειμι . ἀλλ’ ὅμως ἀποσπᾶσθαι τούτων οὐ δύναμαι . σὺ δέ μοι μικρὸν ἀνάμεινον , καὶ ταῖς ἄλλαις ἐγκυψασα βίβλοις πρότερον , καὶ τῆς τούτων ἀπογεύσει ἡδύτητος . " ἔτρωσέ μου τὴν καρδίαν ἡ τῶν ῥηθέντων μνήμη , καὶ ὥσπερ εἰς πέλαγος ἄλλων διηγημάτων ἐμπέπτωκα . ἀλλὰ με θεσμὸς ἱστορίας ἀπείργει · ἔνθεν τοι καὶ πρὸς τὰ κατὰ τὸν Ἰταλὸν ἀνατρεχέτω ὁ λόγος . έν τούτοις οὖν τοῖς ἄνωθεν ῥηθεῖσιν αὐτοῦ μαθηταῖς ἀκμάζων ὁ Ἰταλός , πᾶσι καταφρονητικῶς προσ - ἐφέρετο , τοὺς πολλοὺς τῶν ἀνοήτων πρὸς ἀνταρσίας ἀνακινῶν καὶ τυράννους ἐκ τῶν οἰκείων μαθητῶν οὐκ ὀλίγους ἀποκαθιστάς . καὶ εἶχον πολλοὺς προσφέρειν , εἰ μὴ ὁ χρόνος με τὴν μνήμην ἀφείλετο . ἀλλὰ ταῦτα μὲν ἦσαν πρὸ τοῦ ἀνἀ - χθῆναι τὸν ἐμὸν πατέρα εἰς τὴν τῆς βασιλείας περιωπήν · ἐπεὶ δὲ τὰ ὡδὶ παιδείας εὗρεν ἁπάσης ἐνδεῶς ἔχοντα καὶ τέχνης λογικῆς , τοῦ λόγου πόρρω που ἀπελαθέντος , αὐτός , εί του σπινθῆρές τινες ἦσαν τούτου ὑπὸ σποδιᾷ κρυπτόμενοι , ἀναχωννύειν ἠπείγετο , καὶ τοὺς ὅσοι περὶ τὰ μαθήματα ἐπιρρεπῶς εἶχον , ἦσαν γάρ τινες καἰ οὗτοι βραχεῖς καὶ μέχρι τῶν Ἀριστοτελικῶν ἑστηκότες προθύρων , ) τούτους πρὸς μάθησιν ὀτρύνων οὐκ ἐνεδίδου , προηγεῖσθαι δὲ τὴν τῶν θείων βίβλων μελέτην τῆς Ἑλληνικῆς παιδείας ἐπέτρεπε . τὸν δὲ Ἰταλὸν εὑρηκὼς τὰ πάντα μεστὰ ποιούμενον καὶ ἐξαπατῶντα , τῷ σεβαστοκράτορι Ἰσαακίῳ τὴν τούτου δοκιμασίαν ἀνέθετο · ἀνὴρ δὲ οὑτος φιλολογώτατος κὼ μεγαλεπη - ολώτατος . καὶ ὃς οὕτως ἔχοντα τὸν ἄνδρα εὑρηκὼς , δημοσίᾳ ἤλεγξε παραστήσας εἰς μέσον , εἶθ᾿ οὕτω τῇ ἐκκλησίᾳ ταρέπεμψε κατὰ κέλευσιν τοῦ ἀδελφοῦ καὶ βασιλέως . ἐπεὶ ἑ τὴν ἑαυτοῦ ἀπαιδευσίαν κρύπτειν οὐχ οἷός τε ἦν , κἀκεῖσε ἔκφυλα τῆς ἐκκλησίας δόγματα ἐξηρεύξατο καὶ εἰς μέσους τοὺς τῆς ἐκκλησίας λογάδας κωμῳδῶν οὐκ ἐπαύετο καὶ ἀλλ’ ἄττα ποιῶν ἤθους ἀπαιδεύτου καὶ βαρβαρικοῦ , προέδρου ὄντος τῆς ἐκκλησίας τηνικαῦτα Εὐστρατίου τοῦ Γαριδᾶ · ὅς τοῦτον παρακατέσχε περὶ τὰς οἰκοδομὰς τῆς μεγάλης ἐκκλησίας , ἵνα τάχα πρὸς τὸ κρεῖττον μεταποιήσῃ . ἀλλὰ μικροῦ θᾶττον ἂν αὐτὸς τῆς ἐκείνου μετέσχε κανίας , ἥ μετέδωκε κρείττονος γνώσεως , κατὰ τὸ φάμενον · ὁ γὰρ Ἰταλὸς τὸν Γαριδᾶν ὅλον ἑαυτοῦ ἐποιήσατο . τί τὸ ἐντεῦθεν . , ὁ δῆμος ἅπας τῆς Κωνσταντίνου πρὸς τὴν ἐκκλησίαν συγκεκίνητο , τὸν Ἰταλὸν ἀναζητοῦντες . καἰ τάχα ἂν ἀφ’ ὕψους εἰς μέσον τῆς ἐκκλησίας ἔρριπτο , εἰ μὴ λαθὼν ἐκεῖνος εἰς τὸν ὄροφον τουτουῒ τοῦ θείου τεμένους ἀνελθών , ἔν τινι φωλεῷ ἑαυτὸν συνεκάλυψεν . ὡς δὲ τὰ παρ’ ἐκείνου κακῶς δογματισθέντα πολλοῖς τῶν περὶ τὰ ἀνάκτορα ἐθρυλλεῖτο , καὶ μεγιστᾶνες οὐκ ὀλίγοι διεφθά - ρησαν ὑπὸ τῶν φθοροποιῶν τούτου δογμάτων , καἰ μεγάλως ἡ τοῦ βασιλέως ψυχὴ διὰ τοῦτο ἐδάκνετο , εἰς ἕνδεκα τινα κεφάλαια τὰ δογματισθέντα κακῶς παρὰ τοῦ Ἰταλοῦ συνεκεφαλαιώσαντο καὶ τῷ βασιλεῖ ἐξαπέστειλαν . ὁ δὲ αὐτοκράτωρ αὐτὰ ταῦτα τὰ κεφάλαια τὸν Ἰταλὸν ἀναθεματίσαι ἐπ’ ἄμβωνος ἐν τῇ μεγάλῃ ἐκκλησίᾳ ἐκέλευσεν ἀνακεκαλυμμένῃ τῇ τοῦ πλήθους ἅπαντος ἀκροωμένου καὶ ἐπιλέγοντος αὐτοῖς τὸ ἀνάθεμα . ὡς οὖν ἐγένετο ταῦτα , καὶ ὁ Ἰταλὸς ἀκάθεκτος ἦν καὶ πάλιν ἐν πολλοῖς τὰ τοιαῦτα ἔλεγεν ἀναφαν - δόν , κω παραινούμενος παρὰ τοῦ βασιλέως , ἄτακτόν τε καὶ βαρβαρικὸν ἀπεπήδα , ἀνεθεματίσθη καὶ αὐτός , κἂν ἐσύστερον , αὖθις ἐκείνου μεταμεληθέντος , μετριώτερος καὶ ὁ τούτου γέγονεν ἀναθεματισμός . καὶ τὰ μὲν δόγματα ἀπεντεῦθεν ἀναθεματίζεται , τὸ δὲ ἐκείνου ὄνομα πλαγίως πως καὶ ὑποκεκρυμμένως καὶ οὐδὲ τοῖς πολλοῖς γνωρίμως ὑπάγεται τῷ ἐκκλησιαστικῷ ἀναθέματι . καὶ γὰρ οὗτος ἐν ὑστέροις καιροῖς μετεβέβλητο περὶ τὸ δόγμα , καὶ ἐφ’ οἶς ποτὲ ἐπεπλάνητο , μεταμεμέλητο . ἠρνεῖτο δὲ καὶ τὰς μετεμψυχώσεις καὶ τὸ ὑβρίζειν τὰς σεπτὰς εἰκόνας τῶν ἁγίων , καὶ τὸν περὶ τῶν ἰδεῶν λόγον μεθερμηνεύειν πως πρὸς τὸ ὀρθόδοξον ἔσπευδε , καὶ δῆλος ἦν καὶ αὐτὸς καταγινώσκων ἑαυτοῦ ἐφ’ οἶς πρώην τοῦ εὐθέως μετετέτραπτο .
Lemmas: οὗτος τοίνυν πρό-κάθημαι φιλοσοφία ἅπας , καίω συρρέω εἰς αὐτός ὁ νεότης , καί γάρ ὁ τε Πρόκλος καί Πλάτων καί ὁ φιλόσοφος ἄμφω Πορφύριος τε καί Ἰάμβλιχος ἀνακαλύπτω οὗτος δόγμα , καί μάλιστα ὁ Ἀριστοτέλης τέχνη καίω ὁ ὡς ὄργανον παρέχω χρεία ὑφηγέομαι ὁ ἐθέλω πραγματεία , καί οὗτος μᾶλλον ἐναβρύνομαι καί ἐνασχολέω , ) οὖον πάνυ τίς ὁ μανθάνω ὠφελέω ἐνισχύω , ὁ θυμός καίω ὁ ἄλλος ὁ ἦθος ἀκαταστασία κώλυμα ἔχω . καί ὁράω ἐγώ ὁ οὗτος μαθητής ὁ Σολομών Ἰωάννης καί τις Ἰασίτης καί Σερβλίας καί ἄλλος τάχα περί ὁ μάθησις σπουδάζω · ὅς ὁ πλείων θαμά φοιτάω πρός ὁ βασίλεια καί αὐτός θεάομαι ὕστερος , τεχνικός μηδείς τίς κατά ἀκρίβεια οἶδα , σχηματίζω δέ ὁ διαλεκτικός κίνησις ἄτακτος καί μόριον παράφορος τις μεταφορά ὑγιής δέ οὐδείς ἐφίστημι , προβάλλω ὁ ἰδέα , ἤδη δέ καί ὁ μετεμψύχωσις συνεσκιασμένως πως καί ἄλλος τις ὁμοιότροπος καί παραπλήσιος οὗτος ἀλλόκοτος . καί τις γάρ λόγος μετέχω οὖον πάρειμι , ὁ ἱερός ζεῦγος τοσοῦτος περί ὁ ὁ θεῖον λόγος ἐξερεύνησις διά πᾶς νύξ καί ἡμέρα διαπονέω , ὁ ἐμός φημί τοκεύς καίω βασιλεύς ἀλλά τίς μικρός παραδιηγέομαι · δίδωμι γάρ ἐγώ οὗτος νόμος ῥητορικός . μιμνήσκω ὁ μήτηρ καί βασιλίς πολλάκις , ἀγαθός πρόκειμαι , Βίβλος ἐν χείρ φέρω καί ὁ λόγος διερευνάω ὁ δόγμα - ἵστημι ἅγιος πατήρ , μάλιστα δέ ὁ φιλόσοφος Μάξιμος καί μάρτυς . σπουδάζω γάρ οὖον τοσοῦτος περί ὁ φυσικός συζήτησις , ὁπόσος περί · ὁ δόγμα , ὁ εἰμί σοφία καρπόω βούλομαι . καί ἐγώ πολλάκις θαυμάζω ἔπειμι , καί θαυμάζω φημί ποτέ πρός αὐτός “ πῶς αὐτόθεν πρός τοσοῦτος ὕψος ἀποβλέπω ; ἔγωγε τρέμω , καί οὐδέ ἄκρος εἰμί ἀποτολμῶ οὗτος ἐπαίω . ὁ γάρ πάνυ θεωρητικός τε καί νοερός ὁ ἄνδρος , ὅς φημί , ἴλιγγος παρέχω ἀναγιγνώσκω . " ὁ δέ μειδάω φημί “ ἐπαινετός οἰδέω ὁ δειλία οὗτος καί οὐδέ αὐτός ἀτρέμας ὁ Βίβλος οὗτος πρόσειμι . ἀλλά ὅμως ἀποσπάω οὗτος οὖον δύναμαι . σύ δέ ἐγώ μικρός ἀναμένω , καί ὁ ἄλλος ἐγκύπτω Βίβλος πρότερος , καί ὁ οὗτος ἀπόγευσις ἡδύτης . " τιτρώσκω ἐγώ ὁ Καρδία ὁ ὁ εἴρω μνήμη , καί ὥσπερ εἰς πέλαγος ἄλλος διήγημα ἐμπίπτω . ἀλλά ἐγώ θεσμός ἱστορία ἀπείργω · ἔνθεν ὅς καί πρός ὁ κατά ὁ ἰταλός ἀνατρέχω ὁ λόγος . ἐν οὗτος οὖν ὁ ἄνωθεν εἴρω αὐτός μαθητής ἀκμάζω ὁ Ἰταλός , πᾶς καταφρονητικός προς - φέρω , ὁ πολύς ὁ ἀνόητος πρός ανταρσία ἀνακινέω καί τύραννος ἐκ ὁ οἰκέω μαθητής οὐ ὀλίγος ἀποκαθίστημι . καί ἔχω πολύς προσφέρω , εἰμί μή ὁ χρόνος ἐγώ ὁ μνήμη ἀφαιρέω . ἀλλά οὗτος μέν εἰμί πρό ὁ ἀνά - τίκτω ὁ ἐμός πατήρ εἰς ὁ ὁ βασίλεια περιωπή · ἐπεί δέ ὁ ὡδί παιδεία εὑρίσκω ἅπας ἐνδεής ἔχω καί τέχνη λογικός , ὁ λόγος πόρρω ποῦ απελαύνω , αὐτός , εἰ ὁ σπινθήρ τις εἰμί οὗτος ὑπό σποδιά κρύπτω , ἀναχωννύω ἐπείγω , καί ὁ ὅσος περί ὁ μάθημα ἐπιρρεπής ἔχω , εἰμί γάρ τις καίω οὗτος βραχύς καί μέχρι ὁ Ἀριστοτελικός ἵστημι πρόθυρον , ) οὗτος πρός μάθησις ὀτρύνω οὐ ἐνδίδωμι , προηγέομαι δέ ὁ ὁ θεῖον Βίβλος μέλω ὁ Ἑλληνικός παιδεία ἐπιτρέπω . ὁ δέ ἰταλός εὑρίσκω ὁ πᾶς μεστός ποιέω καί ἐξαπατάω , ὁ σεβαστοκράτωρ Ἰσαάκιος ὁ οὗτος δοκιμασία ἀνατίθημι · ἀνήρ δέ οὗτος φιλόλογος Κῶς μεγαλεπη - ὅλος . καί ὅς οὕτως ἔχω ὁ ἀνήρ εὑρίσκω , δημόσιος ἐλέγχω παρίστημι εἰς μέσος , εἶτα οὗτος ὁ ἐκκλησία ταρέπεμψε κατά κέλευσις ὁ ἀδελφός καί βασιλεύς . ἐπεί ὅς ὁ ἑαυτοῦ ἀπαιδευσία κρύπτω οὐ οἷος τε εἰμί , κἀκεῖσε ἔκφυλος ὁ ἐκκλησία δόγμα ξηρεύγω καί εἰς μέσος ὁ ὁ ἐκκλησία λογάς κωμῳδέω οὐ παύω καί ἀλλά τις ποιέω ἦθος ἀπαίδευτος καί βαρβαρικός , πρόεδρος εἰμί ὁ ἐκκλησία τηνικαῦτα Ευστρατίου ὁ Γαριδάς · ὅς οὗτος παρακατέχω περί ὁ οἰκοδομή ὁ μέγας ἐκκλησία , ἵνα τάχα πρός ὁ ἀγαθός μεταποιέω . ἀλλά μικρός ταχύς εἄν αὐτός ὁ ἐκεῖνος μετέχω Κανίας , ὅς μεταδίδωμι ἀγαθός γνῶσις , κατά ὁ φημί · ὁ γάρ Ἰταλός ὁ Γαριδᾶς ὅλος ἑαυτοῦ ποιέω . τίς ὁ ἐντεῦθεν . , ὁ δῆμος ἅπας ὁ Κωνσταντῖνος πρός ὁ ἐκκλησία συγκινέω , ὁ Ἰταλός ἀναζητέω . καίω τάχα εἄν ἀπό ὕψος εἰς μέσος ὁ ἐκκλησία ῥίπτω , εἰμί μή λανθάνω ἐκεῖνος εἰς ὁ ὄροφος οὗτος ὁ θεῖον τέμενος ἀνέρχομαι , ἐν τις φωλεός ἑαυτοῦ συγκαλύπτω . ὡς δέ ὁ παρά ἐκεῖνος κακῶς δογματίζω πολύς ὁ περί ὁ ἀνάκτορον θρυλέω , καί μεγιστάν οὐ ὀλίγος διαφθάνω - ῥήγνυμι ὑπό ὁ φθοροποιός οὗτος δόγμα , καίω μέγας ὁ ὁ βασιλεύς ψυχή διά οὗτος δάκνω , εἰς ἕνδεκα τις κεφάλαιος ὁ δογματίζω κακῶς παρά ὁ Ἰταλός συγκεφαλαιόω καί ὁ βασιλεύς ἐξαποστέλλω . ὁ δέ αὐτοκράτωρ αὐτός οὗτος ὁ κεφάλαιος ὁ Ἰταλός ἀναθεματίζω ἐπί ἄμβων ἐν ὁ μέγας ἐκκλησία κελεύω ἀνακαλύπτω ὁ ὁ πλῆθος ἅπας ἀκροάομαι καί ἐπιλέγω αὐτός ὁ ἀνάθεμα . ὡς οὖν γίγνομαι οὗτος , καί ὁ Ἰταλός ἀκάθεκτος εἰμί καί πάλιν ἐν πολύς ὁ τοιοῦτος λέγω ἀναφαίνω - δίδωμι , πω παραινέω παρά ὁ βασιλεύς , ἄτακτος τε καί βαρβαρικός ἀποπηδάω , ἀναθεματίζω καί αὐτός , κἀν ἐσύστερον , αὖθις ἐκεῖνος μεταμελέω , μέτριος καί ὁ οὗτος γίγνομαι ἀναθεματισμός . καί ὁ μέν δόγμα ἀπεντεῦθεν αναθεματίζω , ὁ δέ ἐκεῖνος ὄνομα πλάγιος πως καί ὑποκεκρυμμένως καί οὐδέ ὁ πολύς γνώριμος ὑπάγω ὁ ἐκκλησιαστικός ἀνάθεμα . καί γάρ οὗτος ἐν ὕστερος καιρός μεταβάλλω περί ὁ δόγμα , καί ἐπί οἶς ποτέ πλανάω , μεταμέλω . ἀρνέομαι δέ καί ὁ μετεμψύχωσις καί ὁ ὑβρίζω ὁ σεπτός εἰκών ὁ ἅγιος , καί ὁ περί ὁ ἰδέα λόγος μεθερμηνεύω πως πρός ὁ ὀρθόδοξος σπεύδω , καί δῆλος εἰμί καί αὐτός καταγιγνώσκω ἑαυτοῦ ἐπί οἶς πρώην ὁ εὐθύς μετατρέπω .