anna-comnena.alexias 15.10
Τὸν μέντοι Βασίλειον ὡς ὄντως αἱρεσιάρχην καὶ ἀμεταμέλητον παντάπασιν ἅπαντες τῆς ἱερᾶς συνόδου καὶ τῶν Ναζιραίων λογάδες καὶ αὐτὸς δὴ ὁ τότε πατριάρχης Νικόλαος πυρὸς ἄξιον ἔκριναν . οἶς καὶ ὁ αὐτοκράτωρ σύμψηφος ἦν πολλὰ πολλάκις προσομιλήσας αὐτῷ καὶ ἄνδρα σκαιὸν διαγνοὺς καὶ τῆς αἱρέσεως μὴ ἀφιστάμενον , ἔνθεν τοι καὶ πυρκϊὰν μεγίστην κατὰ ἱππόδρομον ἀνάψας . βόθρος τὶ ὡρόρυκτο μέγιστος καὶ ξύλων πλῆθος , πάντα δένδρα ὑψίκομα καὶ συντεθέντα , ὄρος ἐδείκνυ τὴν σύνθεσιν . εἶτα τῆς πυρᾶς ἀναφθείσης ἠρέμα μέν τὸ πλῆθος πολὺ κατά τε τὸ ἐπίπεδον τοῦ ἱππικοῦ καὶ κατὰ τοὺς βαθμοὺς συνέρρει καραδοκοῦντες πάντες τὸ γενησόμενον . ἐκ θάτεροι · σταυρὸς ἐπήγνυτο καὶ αἵρεσις ἐδίδοτο τῷ ἀσεβεῖ , εἴ που τὸ πῦρ πτοηθεὶς καὶ μεταβαλὼν τὴν γνώμην ἐπὶ τὸν σταυρὸν χωρήσειε , ἵω τῆς καμίνου τηνικαῦτα ἐλεύθερος γένηται . παρῆν δὲ καὶ τὸ τῶν αἱρετικῶν πλῆθος ὁρῶν τὸν κορυφαῖον Βασίλειον . ὁ δέ πρὸς ἅπασαν τιμωρίαν καὶ ἀπειλὴν καταφρονητικὸς κατεφαίνετο καὶ πορρωτέρω μέν ὢν τῆς πυρκαϊᾶς κατεγέλα καὶ ἐτερατεύετο λέγων ἁρπάσειν αὐτὸν ἐκ μέσου πυρὸς ἀγγέλοις τινὰς καἰ ὑπέψαλλε τὸ Δαυιτικὸν ἐκεῖνο τὸ “ πρὸς σὲ δὲ οὐκ’ πλὴν τοῖς ὀφθαλμοῖς σου κατανοισεις ” . ἀλλ’ ἐπειδὰν τὸ πλῆθος διαναστὰν ἐδίδου μετὰ παρρησίας αὐτῷ κατιδεῖν τὸ φρικῶδες ἐκεῖνο θέαμα τῆς πυρχαϊᾶς ( καὶ γὰρ ἐκ πολλοῦ διαστήματος ᾐσθάνετο πυρὸς καὶ ἐπαιρομένην τὴν φλόγα ἑώρα καὶ βροντῶσαν οἶον καὶ ἀποσπάδας ἀφιεῖσαν πυρὸς εἰς ὕψος μετεωριζομένας τῆς μέσον τοῦ ἱππικοῦ ἱσταμένης πυραμίδος λιθίνης ) , ἐνταῦθα ὁ θρασὺς ἐκεῖνος ἀποδειλιᾶν πρὸς τὸ πῦρ καὶ θορυβεῖσθαι ἐδόκει . ἔστρεφε γὰρ τὰς ὄψεις πολλάκις καὶ ἐκρότει τὰς χεῖρας καὶ ἐπάτασσε τὸν μηρὸν οἷον τοῖς ὅλοις ἐξαπορούμενος . ὅμως καὶ οὕτως ἔχων καὶ ἀπὸ μόνης τῆς θέας ὡς ἀδαμάντινος ἦν . οὔτε γὰρ τὸ πῦρ κατεμάλαξε τὴν σιδηρᾶν αὐτοῦ ψυχὴν οὔτε αἱ τοῦ αὐτοκράτορος πρὸς αὐτὸν διαπόμπιμοι διαμηνύσεις κατέθελξαν , ἀλλ’ εἴτε ἀπόνοια τοῦτον κατείληφε διὰ τὴν παρεστῶσαν ἀνάγκην καὶ συμφορὰν καὶ ἀπόρως οὔτως εἶχε τῆς γνώμης καὶ διάκρισιν οὐδοπωσοῦν ἐλάμβανε τοῦ συμφέροντος , εἴτε καὶ ὁ κατασχὼν τὴν ψυχὴν αὐτοῦ διάβολος , ὅπερ καὶ μᾶλλον δοκεῖ , σκότος αὐτοῦ βαθύτατον κατεσκέδασεν , εἱστήκει πρὸς πᾶσαν ἀπει - Λὴν καὶ πρὸς πάντα φόβον ἀμηχανῶν ὁ κατάπτυστος ἐκεῖνος Βασίλειος καὶ νᾶν μέν πρὸς τὴν πυρκαϊὰν ἐκεχήνει , νῦν δὲ πρὸς τοὺς παρεστῶτας . καὶ πᾶσιν ὡς ἀληθῶς κατεφαίνετο μεμηνὼς καὶ μήτε πρὸς τὴν πυρκαϊὰν ἐφορμῶν μητ’ πους ὅλως γινόμενος , ἀλλ’ ἐπεπήγει καὶ ἀκίνητος ἦν , ἐφ’ οὑ που καὶ τὰ πρῶτα κατελάβετο . πολλῶν δὲ λόγων ῥεόντων κὼ τῶν τερατολογιῶν αὐτοῦ διὰ πάσης γλώττης φερομένων δείσαντες οἱ δήμιοι , μή πως ἅν οἱ ἀμφὶ τὸν Βασίλειον δαί - μονες ἄτοπόν τι τερατουργήσειαν παραχωροῦντος Θεοῦ καὶ ἀλώβητος ἐκ μέσου τοῦ τοσούτου πυρὸς ὀφθείη ὁ κάκιστος πώς τινα τόπον δημοσιώτατον ἀφιγμένος καὶ γένηται ἡ ἐσχάτη πλάνη χείρων τῆς πρώτης , δοκιμασίαν τινὰ ἔδοξαν ποιήσασθαι . τερατευομένου γὰρ ἐκείνου καὶ αὐχοῦντος , ὡς ἐκ μέσου τοῦ πυρὸς ἀλώβητος ὀφθήσεται , ἀναλαβόμενοι τὸν μανδύαν αὐτοῦ ἔφασαν ὡς “ ἴδωμεν , εἰ μὴ τῶν σῶν ἀμφίων ἅψεται τὸ πῦρ ” . καὶ παραχρῆμα εἰς μέσον ἔρριψαν τῆς καμίνου . ὁ μὲν οὖν Βασίλειος ἐπὶ τοσοῦτον ἐγάννυτο ὑπὸ τοῦ ἐξαπατῶντος αὐτὸν δαίμονος λέγων ὡς “ ὁρᾶτε τὸν μανδύαν εἰς ἀέρα ἀνιπτάμενον ; ” οἱ δὲ ἐκ τοῦ κρασπέδου τὸ ὕφασμα κατανοήσαντες ἄραντες ὦσαν αὐτὸν αὐτοῖς ἱματίοις καὶ ὑποδήμασιν εἰς τὸ μέσον τῆς καμίνου . καὶ τοσοῦτον ὥσπερ κατ’ αὐτοῦ θυμουμένη ἡ φλὸξ διεβοσκήθη τὸν ἀσεβῆ , ὥστε μηδέ κνίσσαν τινὰ γενέσθαι μηδέ καπνοῦ τινος καινοτομίαν ἑτέραν , ἀλλ’ ἢ μόνον λεπτήν τινα γραμμὴν καπνάδη φανῆναι κατὰ τὸ μέσον τῆς φλογός . καὶ γὰρ κὼ τὰ στοιχεῖα κατὰ τῶν ἀσεβῶν ἐπαίρεται · φείδεται δέ , ὥς γε τἀληθές εἰπεῖν , τῶν θεοφιλῶν , ὡσπερ ποτὲ ὑπεχώρει καὶ ὑπείκαθε τοῖς θεοφιλέσιν ἐκείνοις νεανίαις ἐν Βαβυλῶνι καὶ περιέστεφεν αὐτοὺς τὸ πῦρ καθάπερ τις χρυσοειδὴς θάλαμος . ἐνταῦθα δέ τὸν ἀλάστορα τοῦτον Βασίλειον οὔπω ἀκριβῶς οἱ τοῦτον μετεωρίσαντες εἶχον , καὶ ἡ φλὸξ ἐδόκει προεκτρέχειν , ἐφ’ ᾡ τὸν δυσσεβῆ ἐξαρπάσαι . τὸν δ’ ὑπόλοιπον ἀριθμόν , ὅσοι τῆς ἀπωλείας ἦσαν τοῦ Βασιλείου , σφαδάζοντος τοῦ παρεστηκότος λαοῦ καὶ βιαζομένου ἐπιρρίψειν καὶ αὐτοὺς τῷ πυρί , ὁ αὐτοκράτωρ οὐ συνεχώρησεν ἐγκλεισθῆ - ναι κελεύσας ἐν ταῖς τῶν μεγίστων ἀνακτόρων στοαῖς καὶ τοῖς περιδρόμοις . καὶ τούτου γεγονότος διελύθη τὸ θέατρον . καὶ μετὰ ταῦτα διαδέχεται τοὺς ἀθέους τις ἄλλη ἀσφαλεστάτη φρουρὰ , εἰς ἣν ἐμβληθέντες καὶ πολύν τινα χρόνον διατετριφότες τῇ ἀσεβείᾳ αὐτῶν ἐναπέθανον . τοῦτο μὲν οὖν ὕστατον ἔργον καὶ ἆθλον τῶν μακρῶν ἐκείνων πόνων καὶ κατορθωμάτων τοῦ αὐτοκράτορος καὶ καινοπραγία τις καὶ τόλμη παράδοξος . καὶ οἶμαι ὁ τότε παρὼν ἢ καὶ συνὼν ἐκείνῳ θαυμάζει μέχρι τοῦ νῦν καὶ οὐχ ὕπαρ τὰ τότε γεγενημένα θεάσασθαι δοκεῖ , ἀλλ’ ὄνειρός τις αὐτῷ καὶ φαντασία φαίνεται . καὶ γὰρ ἐξ ὅτου τῶν ὁρίων τῆς Ῥωμαίων ἀρχῆς ἐξ αὐτῆς τοῦ Διογενοῦς ἀναρρήσεως οἱ βάρβαροι ἐπέβησαν οὐκ εὐτυχῶς ἐκ πρώτης , ὅ φασι , βαλβῖδος κατ’ αὐτῶν ἐξορταῖς μήσαντος , οὐ μέχρι τῆς τοὐμοῦ πατρὸς αὐτοκρατορίας ἡ βαρβαρικὴ χεὶρ συνέσταλται , ἀλλὰ καὶ ξίφη καὶ δόρατα κατὰ Χριστιανῶν ἐξεθήγετο , καὶ μάχαι κὼ πόλεμοι καὶ σφαγαί . ἠφανίζοντο μὲν πόλεις , ἐληΐζοντο δὲ χῶραι καὶ πᾶσα ἡ Ῥωμαίων γῆ Χριστιανῶν αἵμασιν ἐμιαίνετο . οἱ μέν γὰρ βέλεσί τε καὶ δόρασιν οἰκτρῶς ἔπιπτον , οἱ δὲ τῶν σφετέρων ἀπελαυνόμενοι δοριάλωτοι πρὸς τὰς πόλεις Πέρσιδος ἀπήγοντο . κὼ τρόμος ἅπαντας εἶχεν ἐπὶ τὰ ἄντρα καὶ τᾶ ἄλση κὼ τὰ ὄρη καὶ τοὺς βουνοὺς ἀπὸ τῶν εἰσπιπτόντων δεινῶν κρύπτεσθαι ἐπειγομένοις . ὲν τούτοις οἱ μὲν ἐποτνιῶντο ἐφ’ οἶς ἔπασχον πρὸς Πέρσιδα ἀπαγόμενοι , οἱ δ’ ἔτι περιόντες , εἲ πού τινες Ῥωμαϊκοῖς ὁρίοις ἐναπέμειναν , βύθιον στένοντες ὁ μὲν υἱόν , ὁ δὲ θηγατέρα ἐθρήνει · ὁ δὲ ἀδελφόν , ὁ δὲ ἀδελφιδοῦν ἀπεκλαίετο πρὸ καιροῦ θνήσκοντα καὶ οἶα γυναῖκες θερμὸν κατέσταζον δάκρυον . καὶ οὐκ ἦν τότε οὐδεμία τις σχέσις ἄδακρυς οὐδ’ ἀστένακτος . βασιλεὺς δὲ πλὴν ὀλίγων , λέγω δὲ Τζιμισκῆν τε καὶ Βασίλειον τὸν βασιλέα , ἔκτοτε κὼ μέχρι τοὐμοῦ πατρὸς οὐδεὶς ἄκροις ποσὶ τῆς Ἀσιάτιδος ἐφάψασθαι τὸ παράπαν τετόλμηκεν .
Lemmas: ὁ μέντοι Βασίλειος ὡς εἰμί αἱρεσιάρχης καί ἀμεταμέλητος παντάπασι ἅπας ὁ ἱερός σύνοδος καί ὁ ναζιραῖος λογάς καί αὐτός δή ὁ τότε πατριάρχης Νικόλαος πυρός ἄξιος κρίνω . οἶς καί ὁ αὐτοκράτωρ σύμψηφος εἰμί πολύς πολλάκις προσομιλέω αὐτός καί ἀνήρ σκαιός διαγιγνώσκω καί ὁ αἵρεσις μή ἀφίστημι , ἔνθεν ὅς καί πυρκϊὰν μέγας κατά ἱππόδρομος ἀνάπτω . βόθρος τίς ὁράω μέγας καί ξύλον πλῆθος , πᾶς δένδρον ὑψίκομος καί συντίθημι , ὄρος δείκνυμι ὁ σύνθεσις . εἶτα ὁ πυρά ἀνάπτω ἠρέμα μέν ὁ πλῆθος πολύς κατά τε ὁ ἐπίπεδος ὁ ἱππικόν καί κατά ὁ βαθμός συρρέω καραδοκέω πᾶς ὁ γίγνομαι . ἐκ θάτεροι · σταυρός πήγνυμι καί αἵρεσις δίδωμι ὁ ἀσεβής , εἰμί ποῦ ὁ πῦρ πτοέω καί μεταβάλλω ὁ γνώμη ἐπί ὁ σταυρός χωρέω , ἔρχομαι ὁ κάμινος τηνικαῦτα ἐλεύθερος γίγνομαι . πάρειμι δέ καί ὁ ὁ αἱρετικός πλῆθος ὁράω ὁ κορυφαῖος Βασίλειος . ὁ δέ πρός ἅπας τιμωρία καί ἀπειλή καταφρονητικός καταφαίνω καί πρόσω μέν εἰμί ὁ πυρκαϊά καταγελάω καί τερατεύομαι λέγω ἁρπάζω αὐτός ἐκ μέσος πυρός ἄγγελος τις καίω ὑποψάλλω ὁ Δαυιτικὸν ἐκεῖνος ὁ “ πρός σύ δέ οὐ πλήν ὁ ὀφθαλμός σύ κατανοέω ” . ἀλλά ἐπειδάν ὁ πλῆθος διανίστημι δίδωμι μετά παρρησία αὐτός καθοράω ὁ φρικώδης ἐκεῖνος θέαμα ὁ πυρκαϊά ( καί γάρ ἐκ πολύς διάστημα αἰσθάνομαι πυρός καί ἐπαίρω ὁ φλόξ ὁράω καί βροντάω οἶος καί ἀποσπάς ἀφίημι πυρός εἰς ὕψος μετεωρίζω ὁ μέσος ὁ ἱππικόν ἵστημι πυραμίς λίθινος ) , ἐνταῦθα ὁ θρασύς ἐκεῖνος ἀποδειλιάω πρός ὁ πῦρ καί θορυβέω δοκέω . στρέφω γάρ ὁ ὄψις πολλάκις καί κροτέω ὁ χείρ καί πατάσσω ὁ μηρός οἷος ὁ ὅλος ἐξαπορέω . ὅμως καί οὕτως ἔχω καί ἀπό μόνος ὁ θέα ὡς ἀδαμάντινος εἰμί . οὔτε γάρ ὁ πῦρ καταμαλάσσω ὁ σιδήρεος αὐτός ψυχή οὔτε ὁ ὁ αὐτοκράτωρ πρός αὐτός διαπόμπιμος διαμηνύω καταθέλγω , ἀλλά εἴτε ἀπόνοια οὗτος καταλαμβάνω διά ὁ παρίστημι ἀνάγκη καί συμφορά καί ἀπόρως οὔτως ἔχω ὁ γνώμη καί διάκρισις οὐδοπωσοῦν λαμβάνω ὁ συμφέρω , εἴτε καί ὁ κατέχω ὁ ψυχή αὐτός διάβολος , ὅσπερ καί μᾶλλον δοκέω , σκότος αὐτός βαθύς κατασκεδάννυμι , ἵστημι πρός πᾶς ἄπειμι - λήν καί πρός πᾶς φόβος ἀμηχανέω ὁ κατάπτυστος ἐκεῖνος Βασίλειος καί νάω μέν πρός ὁ πυρκαιά χάσκω , νῦν δέ πρός ὁ παρίστημι . καί πᾶς ὡς ἀληθής καταφαίνω μαίνομαι καί μήτε πρός ὁ πυρκαιά ἐφορμέω μήτε πούς ὅλως γίγνομαι , ἀλλά πήγνυμι καί ἀκίνητος εἰμί , ἐπί ὅς ποῦ καί ὁ πρῶτος καταλαμβάνω . πολύς δέ λόγος ῥέω Κῶς ὁ τερατολογία αὐτός διά πᾶς γλῶσσα φέρω δείδω ὁ δήμιος , μή πως ὅς ὁ ἀμφί ὁ Βασίλειος δή - μονός ἄτοπος τίς τερατουργέω παραχωρέω Θεός καί ἀλώβητος ἐκ μέσος ὁ τοσοῦτος πυρός ὁράω ὁ κακός πως τις τόπος δημόσιος ἀφικνέομαι καί γίγνομαι ὁ ἔσχατος πλάνη χείρων ὁ πρῶτος , δοκιμασία τις δοκέω ποιέω . τερατεύω γάρ ἐκεῖνος καί αὐχέω , ὡς ἐκ μέσος ὁ πυρός ἀλώβητος ὁράω , ἀναλαμβάνω ὁ μανδύας αὐτός φημί ὡς “ ὁράω , εἰμί μή ὁ σός Ἀμφίων ἅπτω ὁ πῦρ ” . καί παραχρῆμα εἰς μέσος ῥίπτω ὁ κάμινος . ὁ μέν οὖν Βασίλειος ἐπί τοσοῦτος γάννυμαι ὑπό ὁ ἐξαπατάω αὐτός δαίμων λέγω ὡς “ ὁράω ὁ μανδύας εἰς ἀήρ ἀναπέτομαι ; ” ὁ δέ ἐκ ὁ κράσπεδον ὁ ὕφασμα κατανοέω ἀείρω ὠθέω αὐτός αὐτός ἱμάτιον καί ὑπόδημα εἰς ὁ μέσος ὁ κάμινος . καί τοσοῦτος ὥσπερ κατά αὐτός θυμόω ὁ φλόξ διαβόσκω ὁ ἀσεβής , ὥστε μηδέ κνῖσα τις γίγνομαι μηδέ καπνός τις καινοτομία ἕτερος , ἀλλά ἢ μόνος λεπτός τις γραμμή καπνάδη φαίνω κατά ὁ μέσος ὁ φλόξ . καί γάρ Κῶς ὁ στοιχεῖον κατά ὁ ἀσεβής ἐπαίρω · φείδομαι δέ , ὅς γε ἀληθής εἶπον , ὁ θεοφιλής , ὡς ποτέ ὑποχωρέω καί ὑπείκω ὁ θεοφιλής ἐκεῖνος νεανίας ἐν Βαβυλών καί περιστέφω αὐτός ὁ πῦρ καθάπερ τις χρυσοειδής θάλαμος . ἐνταῦθα δέ ὁ ἀλάστωρ οὗτος Βασίλειος οὔπω ἀκριβῶς ὁ οὗτος μετεωρίζω ἔχω , καί ὁ φλόξ δοκέω προεκτρέχω , ἐπί ᾡ ὁ δυσσεβής ἐξαρπάζω . ὁ δέ ὑπόλοιπος ἀριθμός , ὅσος ὁ ἀπώλεια εἰμί ὁ Βασίλειος , σφαδάζω ὁ παρίστημι λαός καί βιάζομαι ἐπίρριψις καί αὐτός ὁ πῦρ , ὁ αὐτοκράτωρ οὖον συγχωρέω ἐγκλείω - ναι κελεύω ἐν ὁ ὁ μέγας ἄναξ στοά καί ὁ περίδρομος . καί οὗτος γίγνομαι διαλύω ὁ θέατρον . καί μετά οὗτος διαδέχομαι ὁ ἄθεος τις ἄλλος ἀσφαλής φρουρά , εἰς ὅς ἐμβάλλω καί πολύς τις χρόνος διατρίβω ὁ ἀσέβεια αὐτός ἐναποθνῄσκω . οὗτος μέν οὖν ὕστερος ἔργον καί ἆθλος ὁ μακρός ἐκεῖνος πόνος καί κατόρθωμα ὁ αὐτοκράτωρ καί καινοπραγία τις καί τόλμα παράδοξος . καί οἴομαι ὁ τότε πάρειμι ἢ καί σύνειμι ἐκεῖνος θαυμάζω μέχρι ὁ νῦν καί οὐ ὕπαρ ὁ τότε γίγνομαι θεάομαι δοκέω , ἀλλά ὄνειρος τις αὐτός καί φαντασία φαίνω . καί γάρ ἐκ ὅστις ὁ Ὁρίων ὁ Ῥωμαῖος ἀρχή ἐκ αὐτός ὁ Διογενοῦς ἀνάρρησις ὁ βάρβαρος ἐπιβαίνω οὐ εὐτυχής ἐκ πρῶτος , ὅς φημί , βαλβίς κατά αὐτός ἐξορταῖς μήδομαι , οὖον μέχρι ὁ ἐγώ πατήρ αὐτοκρατορία ὁ βαρβαρικός χείρ συστέλλω , ἀλλά καί ξίφος καί δόρυ κατά Χριστιανός ἐκτίθημι , καί μάχη Κῶς πόλεμος καί σφαγή . ἀφανίζω μέν πόλις , ληΐζομαι δέ χώρα καί πᾶς ὁ Ῥωμαῖος γῆ Χριστιανός αἷμα μιαίνω . ὁ μέν γάρ βέλος τε καί δόρυ οἰκτρός πίπτω , ὁ δέ ὁ σφέτερος ἀπελαύνω δοριάλωτος πρός ὁ πόλις Πέρσις ἀπάγω . Κῶς τρόμος ἅπας ἔχω ἐπί ὁ ἄντρον καί ὁ ἄλσος Κῶς ὁ ὄρος καί ὁ βουνός ἀπό ὁ εἰσπίπτω δεινός κρύπτω ἐπείγω . εἰμί οὗτος ὁ μέν ποτνιάομαι ἐπί οἶς πάσχω πρός Περσίς ἀπάγω , ὁ δέ ἔτι περίειμι , εἰμί πού τις Ῥωμαϊκός ὅριον απομένω , βύθιος στένω ὁ μέν υἱός , ὁ δέ θηγατέρα θρηνέω · ὁ δέ ἀδελφός , ὁ δέ ἀδελφιδέος ἀποκλαίω πρό καιρός θνήσκω καί οἶος γυνή θερμός καταστάζω δάκρυ . καί οὐ εἰμί τότε οὐδείς τις σχέσις ἄδακρυς οὐδέ ἀστένακτος . βασιλεύς δέ πλήν ὀλίγος , λέγω δέ Τζιμισκής τε καί Βασίλειος ὁ βασιλεύς , ἔκτοτε Κῶς μέχρι ἐγώ πατήρ οὐδείς ἄκρος πούς ὁ Ἀσιάτις ἐφάπτω ὁ παράπαν τολμάω .