anna-comnena.alexias 12.4
Τὸν δέ γε αὐτοκράτορα τὴν Θεσσαλονίκην καταλαβόντα μεμαθηκότες οἱ ἐκ τῶν ἑσπερίων λήξεων , καθάπερ τὰ βαρέα τῶν σωμάτων ἐπὶ κέντρα φέρεται , οὕτω δὴ καὶ ἅπαντες πρὸς αὐτὸν ἐφοίτων . ἀκρὶς μὲν οὖν οὐ προηγήσατο τῶν Κελτῶν καθαπερεὶ τῶν πρότερον διελθόντων · ἐν οὐρανῷ δὲ κομήτης ἐφάνη μέγας καὶ τῶν πάλαι φανέντων ὁ μέγιστος , ὂν οἱ μὲν δοκίδα , οἱ δ’ ἀκοντίαν ἔφασαν εἶναι . ἔδει γὰρ τῶν μελλόντων καινισθῆναι ξενοπρεπῶν πραγμάτων προοίμιά τινα προκαταγγελτικὰ τούτων μηνυθῆναι ἄνωθεν . καὶ γὰρ ἠν τοῦτον θεᾶσθαι ἐπὶ τεσσαράκοντα νυχθημέροις ὅλοις παμφαίνοντα῾ ἐφαίνετο δέ ἀπὸ τῶν δυτικῶν μερῶν ἐξιὼν καὶ πρὸς ἀνατολὰς ἡλίου διήκων . ὅν οἱ θεώμενοι ἅπαντες ἐζήτουν , τίνων ὁ ἀστὴρ ἄγγελός ἐστιν . ὁ δὲ αὐτοκράτωρ μηδὲ πάνυ τοῖς τοιούτοις προσέχων , ἀλλὰ φυσικῆς τινος ἐξηρτῆσθαι τὰ τοιαῦτα αἰτίας δοξάζων , ὅμως ἠρώτα τοὺς περὶ τὰ τοιαῦτα δεινούς · μεταπεμψάμενος δὲ καὶ τὸν τῆς ἐπαρχίας τοῦ Βυξαντίου τὴν ἀξίαν πρώην εἰληφότα Βασίλειον ( ἀνὴρ δὲ οὗτος πολλὴν τὴν περὶ τὸν αὐτοκράτορα εὔνοιαν ἐνδεικνύμενος ) περὶ τοῦ φανέντος ἀστέρος ἐπυνθάνετο . ὁ δέ ἐς νέωτα φυλάξειν ἐπηγγείλατο τὴν ἀπόκρισιν καὶ ἀπελθὼν οἷ κατέλυε ( τέμενος δέ τοῦτο ἐπ᾿ ὀνόματι τοῦ εὐαγγελιστοῦ Ἰωάννου πάλαι ἀνοικοδομηθέν ) , ἐπεὶ πρὸς δυσμὰς ὁ ἥλιος ἦν , περιεσκόπει τὸν ἀστέρα . διαπορουμένῳ δέ καὶ καμόντι τοῖς λογισμοῖς ὑπνῶσαι ξυμβεβήκει καὶ τηνικέντρῳ καῦτα τὸν ἅγιον θεάσασθαι τερατικῶς ἐσταλμένον . ὁ δὲ περιχαρὴς γεγονὼς οὐκέτ’ ὄναρ ἐδόκει , ἀλλ’ ὕπαρ ὁρᾶν . ἔνθεν τοι καὶ γνωρίσας τὸν ἅγιον ἔμφοβος γενόμενος μεθ’ ὑποστολῆς ᾐτεῖτο , τίνων ἀγγελτικὸς ὁ ἀστήρ ἐστι , γνωρίσαι οἱ . ὁ δέ Κελτῶν κίνησιν προσημαίνειν τοῦτον ἔφη · “ τὸ δὲ σβέννυσθαι τὴν τούτων αὐτοῦ που κατάλυσιν δηλοῖ.’’ ἀλλὰ περὶ μὲν τοῦ φανέντος ἀστέρος τοιαῦτα · ὁ δὲ βασιλεὺς τὴν Θεσσαλονίκην καταλαβών , ὡς ὁ λόγος φθάσας ἐδήλωσεν , ἡτοιμάζετο πρὸς τὴν τοῦ Βαϊμούντου διαπεραίω - σιν ἐκπαιδεύων μέν τοὺς νεολέκτους τόξον τε τείνειν καὶ βέλη κατὰ σκοποῦ πέμπειν καὶ περιφράττεσθαι θυρεῷ ἀλλὰ καὶ ξενικὰς ἐξ ἀλλοδαπῶν διὰ γραμμάτων παρασκευάζων δυνάμεις , ἲν᾿ ὁπηνίκα καιρὸς καλοίη , θᾶττον παραγένωνται . πολλὴν δὲ καὶ τὴν τοῖ Ἰλλυρικοῦ ἐπεποίητο πρόνοιαν τήν τε πόλιν τὸ Δυρράχιον ἀσφαλισάμενος καὶ ἡγεμόνα ταύτης τὸν δεύτερον υἱὸν Ἱσαακίου τοῦ σεβαστοκράτορος Ἀλέξιον καταστησάμενος . ἅμα δέ κἀκ τῶν Κυκλάδων νήσων καὶ τῶν παρὰ θάλασσαν τῆς Ἀσίας πόλεων καὶ αὐτῆς τῆς B Εὐρώπης στόλον παρεκελεύσατο ἀπαρτίσαι · πολλῶν δέ παρεμποδιζόντων τὴν τοῦ στόλου κτίσιν διὰ τὸ μήπω τὴν τοῦ Βαϊμούντου κατεπείγειν διαπεραίωσιν , ὁ δ’ ὅμως οὐκ ἐπείθετο λέγων δεῖν εἶναι τὸν στρατηγὸν ἀνύστακτον φύλακα καὶ μὴ πρὸς τὰ ἐν ποσὶ μόνον παρασκευάζεσθαι , ἀλλὰ καὶ τὰ πόρρω ὁρᾶν μήτε μὴν φειδοῖ χρημάτων καιροῖ καλοῦντος ἀνέτοιμον φαίνεσθαι καὶ μᾶλλον , ὁπηνίκα ἔφοδον ἐχθροῦ αἴσθηται . ταῦτα τοίνυν δεξιώτατα διαθέμενος ἐκεῖθεν μεταναστὰς καταλαμβάνει τὴν Στρούμπιτζαν κἀκεῖθεν αὖθις ἄχρι τοῦ Σλοπίμου . μεμαθηκὼς δέ καὶ τὴν Ἱωάννου τοῖ τἱοῦ τοῦ σεβαστοκράτορος ἧτταν κατὰ τῶν Δαλματῶν προαποσταλέντος ἀποσταλέντος δυνάμεις ἀποχρώσας ἐκπέμπει εἰς ἀρωγήν . ὁ μὲν οὑν Βολκάνος εὐθὺς πονηρότατος ὢν ἐρωτᾷ πρὸς τὸν βασιλέα τὰ περὶ εἰρήνης καὶ τοὺς ζητηθέντας ἐκπέμπει . ἐκεῖνος δὲ ἐγκαρτερήσας ἐπὶ ἐνιαυτὸν ἴνα καὶ μῆνας δύο , ὡς τὸν Βαϊμοῦντον ἔτι ἐν τοῖς τῆς Λογγιβαρδίας μέρεσι διατρίβοντα ἐπεπληροφόρητο , τοῦ χειμῶνος ἐπικαταλαμβάνονντος ἤδη , τοὺς στρατιώτας πρὸς τὰς σφῶν οἰκίας ἐξέπεμψεν , αὐτὸς δὲ τὴν Θεσσαλονίκην καταλαμβάνει . ἐν τῷ τὴν πρὸς Θεσσαλονίκην ἀνύειν ἐτέχθη ὁ πρωτότοκος τῶν υἱῶν τοῦ πορφυρογεννήτου καὶ βασιλέως Ἰωάννου κατὰ τὴν Βαλαβίσταν συνεπαγόμενος ἐν τῷ τίκτεσθαι καὶ ἕτερον θῆλυ . ἐκεῖσε γοῦν τὴν μνήμην τοῖ · μεγαλομάρτυρος Δημητρίου ἐκτελέσας εἰσέρχεται εἰς τὴν μεγαλόπολιν . γέγονε καί τι τοιοῦτον . περὶ τὰ μέσα τοῖ Κωνσταντινίου φόρου χαλκοῦς τις ἀνδριὰς ἵστατο καὶ πρὸς ἀνατολὰς ἀπέστραπτο ἐπὶ πορφυροῦ κίονος περιόπτου σκῆπτρον μέν κατέχων τῇ δεξιᾷ , τῇ δὲ λαιᾷ σφαῖραν ἀπὸ χαλκοῦ κατασκευασθεῖσαν . ἐλέγετο δ᾿ οὖν εἶναι οὗτος Ἀπόλλωνος ἀνδριάς · Ἀνθήλιον δέ , οἶμαι , οἱ τῆς Κωνσταντίνου οἰκήτορες αὐτὸν προσηγόρευον . ὂν ὁ μέγας ἐν βασιλεῦσι Κωνσταντῖνος ἐκεῖνος καὶ τῆς πόλεως καὶ πατὴρ καὶ δεσπότης εἰς τὸ ἑαυτοῦ μετέθηκεν ὄνομα Κωνσταντίνου αὐτοκράτορος ἀνδριάντα αὐτὸν προσειπών . ἐπεκράτησε δέ ἡ ἀρχῆθεν τεθεῖσα προσηγορία τῷ ἀνδριάντι καὶ ἤτοι Ἀνήλιος ἢ Ἀνθήλιος ὑπὸ πάντων ἐλέγετο . τοῦτον τὸν ἀνδριάντα ἐξ αἰφνιδίου πνεύσαντες ὄνεμοι πλατύτατοι λίβες ἐκεῖθέν τε ὦσαν καὶ εἰς γῆν ἔρρι - ψαν περὶ τὸν ταῦρον τοῦ ἡλίου τότε ὁδεύοντος . ὅπερ οὐκ ἀγαθὸς οἰωνὸς τοῖς πλείοσιν ἔδοξε καὶ μᾶλλον , ὁπόσοι μὴ καλῶς πρὸς τὸν αὐτοκράτορα εἶχον · ὑπεψιθύριζον γὰρ τὸν τοῦ βασιλέως θάνατον τὸ συμβὰν προμηνύειν . ὁ δέ “ ζωῆς καὶ θανάτου ἕνα κύριον ἐπίσταμαι , ” ἔλεγε “ πτώσεις δέ εἰδώλων θάνατον ἐπάγειν οὐδόλως πιστεύειν ἔχω . ὁπηνίκα γὰρ Φειδίας τις , φέρε εἰπεῖν , ἤ τις τῶν λιθοξόων λίθον ἀποξέσας εἴδωλον ἀπεργάσοιτο , ἀναστήσει μέν καὶ νεκρούς , παράξει δὲ καὶ ἔμψυχα ; καὶ εἰ ταῦτα , τῷ τῶν ὁπάντων δημιουργῷ τί καταλειφθήσεται ; ἀποκτενῶ γὰρ καὶ ζῆν ἐγὼ ποιήσω φησὶ καὶ οὐχὶ τοῦδε ἢ τοίδε εἰδώλου πτῶσις ἢ ἀνέγερσις . ” καὶ γὰρ τὰ πάντα τῇ μεγίστη τοῦ Θεοῦ ἁνετίθει προνοίᾳ .
Lemmas: ὁ δέ γε αὐτοκράτωρ ὁ Θεσσαλονίκη καταλαμβάνω μανθάνω ὁ ἐκ ὁ ἑσπέριος λῆξις , καθάπερ ὁ βαρύς ὁ σῶμα ἐπί κέντρον φέρω , οὗτος δή καί ἅπας πρός αὐτός φοιτάω . ἀκρίς μέν οὖν οὖον προηγέομαι ὁ Κελτός καθαπερεί ὁ πρότερος διέρχομαι · ἐν οὐρανός δέ κομήτης φαίνω μέγας καί ὁ πάλαι φαίνω ὁ μέγας , εἰμί ὁ μέν δοκίς , ὁ δέ ἀκοντίας φημί εἰμί . ἐσθίω γάρ ὁ μέλλω καινίζω ξενοπρεπής πρᾶγμα προοίμιον τις προκαταγγελτικός οὗτος μηνύω ἄνωθεν . καί γάρ ἐάν οὗτος θεάομαι ἐπί τεσσαράκοντα νυχθήμερον ὅλος παμφαίνω φαίνω δέ ἀπό ὁ δυτικός μέρος ἔξειμι2 καί πρός ἀνατολή ἥλιος διήκω . ὅς ὁ θεάομαι ἅπας ζητέω , τίνω ὁ ἀστήρ ἄγγελος εἰμί . ὁ δέ αὐτοκράτωρ μηδέ πάνυ ὁ τοιοῦτος προσέχω , ἀλλά φυσικός τις ἐξαρτάω ὁ τοιοῦτος αἴτιος δοξάζω , ὅμως ἐρωτάω ὁ περί ὁ τοιοῦτος δεινός · μεταπέμπω δέ καί ὁ ὁ ἐπαρχία ὁ Βυξαντίου ὁ ἄξιος πρώην λαμβάνω Βασίλειος ( ἀνήρ δέ οὗτος πολύς ὁ περί ὁ αὐτοκράτωρ εὔνοια ἐνδείκνυμι ) περί ὁ φαίνω ἀστήρ πυνθάνομαι . ὁ δέ εἰς νέωτα φυλάσσω ἐπαγγέλλω ὁ ἀπόκρισις καί ἀπέρχομαι οἷ καταλύω ( τέμενος δέ οὗτος ἐπί ὄνομα ὁ εὐαγγελιστής Ἰωάννης πάλαι ἀνοικοδομέω ) , ἐπεί πρός δυσμή ὁ ἥλιος εἰμί , περισκοπέω ὁ ἀστήρ . διαπορέω δέ καί κάμνω ὁ λογισμός ὑπνόω συμβαίνω καί τηνικεντρον καῦτα ὁ ἅγιος θεάομαι τερατικῶς στέλλω . ὁ δέ περιχαρής γίγνομαι οὐκέτι ὄναρ δοκέω , ἀλλά ὕπαρ ὁράω . ἔνθεν ὅς καί γνωρίζω ὁ ἅγιος ἔμφοβος γίγνομαι μετά ὑποστολή αἰτέω , τίνω ἀγγελτικός ὁ ἀστήρ εἰμί , γνωρίζω ὁ . ὁ δέ Κελτός κίνησις προσημαίνω οὗτος φημί · “ ὁ δέ σβέννυμι ὁ οὗτος αὐτός ποῦ κατάλυσις δηλόω ἀλλά περί μέν ὁ φαίνω ἀστήρ τοιοῦτος · ὁ δέ βασιλεύς ὁ Θεσσαλονίκη καταλαμβάνω , ὡς ὁ λόγος φθάνω δηλόω , ἑτοιμάζω πρός ὁ ὁ Βαϊμοῦντος διαπεραιόω - βρόχος ἐκπαιδεύω μέν ὁ νεόλεκτος τόξον τε τείνω καί βέλος κατά σκοπός πέμπω καί περιφράσσω θυρεός ἀλλά καί ξενικός ἐκ ἀλλοδαπός διά γράμμα παρασκευάζω δύναμις , ἵνα ὁπηνίκα καιρός καλέω , ταχύς παραγίγνομαι . πολύς δέ καί ὁ τοῖ Ἰλλυρικός ποιέω πρόνοια ὁ τε πόλις ὁ Δυρράχιον ἀσφαλίζω καί ἡγεμών οὗτος ὁ δύο υἱός Ἰσαάκιος ὁ σεβαστοκράτωρ Ἀλέξιος καθίστημι . ἅμα δέ ἐκ ὁ Κυκλάς νῆσος καί ὁ παρά θάλασσα ὁ Ἀσία πόλις καί αὐτός ὁ B Εὐρώπη στόλος παρακελεύομαι ἀπαρτίζω · πολύς δέ παρεμποδίζω ὁ ὁ στόλος κτίσις διά ὁ μήπω ὁ ὁ Βαϊμοῦντος κατεπείγω διαπεραίωσις , ὁ δέ ὅμως οὐ πείθω λέγω δήω εἰμί ὁ στρατηγός ἀνύστακτος φύλαξ καί μή πρός ὁ ἐν πούς μόνος παρασκευάζω , ἀλλά καί ὁ πόρρω ὁράω μήτε μήv φειδώ χρῆμα καιρός καλέω ἀνέτοιμος φαίνω καί μᾶλλον , ὁπηνίκα ἔφοδος ἐχθρός αἰσθάνομαι . οὗτος τοίνυν δεξιός διατίθημι ἐκεῖθεν μετανίστημι καταλαμβάνω ὁ Στρούμπιτζαν ἐκεῖθεν αὖθις ἄχρι ὁ Σλοπίμου . μανθάνω δέ καί ὁ Ἰωάννης τοῖ τίω ὁ σεβαστοκράτωρ ἧσσα κατά ὁ Δαλμάτης προαποστέλλω ἀποστέλλω δύναμις αποχρών ἐκπέμπω εἰς ἀρωγή . ὁ μέν ἐν Βολκάνος εὐθύς πονηρός εἰμί ἐρωτάω πρός ὁ βασιλεύς ὁ περί εἰρήνη καί ὁ ζητέω ἐκπέμπω . ἐκεῖνος δέ ἐγκαρτερέω ἐπί ἐνιαυτός ἵνα καί μείς δύο , ὡς ὁ Βαϊμοῦντος ἔτι ἐν ὁ ὁ Λογγιβαρδίας μέρος διατρίβω πληροφορέω , ὁ χειμών ἐπικαταλαμβάνω ἤδη , ὁ στρατιώτης πρός ὁ σφεῖς οἰκίον ἐκπέμπω , αὐτός δέ ὁ Θεσσαλονίκη καταλαμβάνω . ἐν ὁ ὁ πρός Θεσσαλονίκη ἀνύω τίκτω ὁ πρωτότοκος ὁ υἱός ὁ πορφυρογέννητος καί βασιλεύς Ἰωάννης κατά ὁ βαλαβιιστημι συνεπάγομαι ἐν ὁ τίκτω καί ἕτερος θῆλυς . ἐκεῖσε γοῦν ὁ μνήμη τοῖ · μεγαλομάρτυρας Δημήτριος ἐκτελέω εἰσέρχομαι εἰς ὁ Μεγαλόπολις . γίγνομαι καί τίς τοιοῦτος . περί ὁ μέσος τοῖ Κωνσταντινίου φόρος χάλκεος τις ἀνδριάς ἵστημι καί πρός ἀνατολή ἀποστρέφω ἐπί πορφύρεος κίων περίοπτος σκῆπτρον μέν κατέχω ὁ δεξιός , ὁ δέ λαιός σφαῖρα ἀπό χαλκός κατασκευάζω . λέγω δέ οὖν εἰμί οὗτος Ἀπόλλων ἀνδριάς · ἀνθήλιον δέ , οἴομαι , ὁ ὁ Κωνσταντῖνος οἰκήτωρ αὐτός προσαγορεύω . εἰμί ὁ μέγας ἐν βασιλεύς Κωνσταντῖνος ἐκεῖνος καί ὁ πόλις καί πατήρ καί δεσπότης εἰς ὁ ἑαυτοῦ μετατίθημι ὄνομα Κωνσταντῖνος αὐτοκράτωρ ἀνδριάς αὐτός προσεῖπον . ἐπικρατέω δέ ὁ ἀρχῆθεν τίθημι προσηγορία ὁ ἀνδριάς καί ἤτοι ἀνήλιος ἢ ἀντήλιος ὑπό πᾶς λέγω . οὗτος ὁ ἀνδριάς ἐκ αἰφνίδιος πνέω ὄνεμοι πλατύς λίψ ἐκεῖθεν τε ὠθέω καί εἰς γῆ ἔρρω - Ψάν περί ὁ ταῦρος ὁ ἥλιος τότε ὁδεύω . ὅσπερ οὐ ἀγαθός οἰωνός ὁ πλείων δοκέω καί μᾶλλον , ὁπόσος μή καλῶς πρός ὁ αὐτοκράτωρ ἔχω · ὑποψιθυρίζω γάρ ὁ ὁ βασιλεύς θάνατος ὁ συμβαίνω προμηνύω . ὁ δέ “ ζωή καί θάνατος εἷς κύριος ἐπίσταμαι , ” λέγω “ πτῶσις δέ εἴδωλον θάνατος ἐπάγω οὐδόλως πιστεύω ἔχω . ὁπηνίκα γάρ Φειδίας τις , φέρω εἶπον , ἤ τις ὁ λιθόξοος λίθος ἀποξέω εἴδωλον ἀπεργάζομαι , ἀνίστημι μέν καί νεκρός , παράγω δέ καί ἔμψυχος ; καί εἰμί οὗτος , ὁ ὁ ὁράω δημιουργός τίς καταλείπω ; ἀποκτείνω γάρ καί ζῶ ἐγώ ποιέω φημί καί οὐ ὅδε ἢ ὅδε εἴδωλον πτῶσις ἢ ἀνέγερσις . ” καί γάρ ὁ πᾶς ὁ μέγας ὁ Θεός ἀνατίθημι πρόνοια .